Nωπογραφία

718 views

Published on

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
718
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
356
Actions
Shares
0
Downloads
0
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Nωπογραφία

  1. 1. 2Μάθημα ο2012 -- 2 .Δεκέμβριος διδακτικές ώρεςΟΙ ΝΩΠΟΓΡΑΦΙΕΣ:ΣΤΟΧΟΙ1.Να γίνει γνωριμία με την τέχνη της νωπογραφίας.2.Να εντοπιστεί η ιστορική εξέλιξη της τεχνικής.3.Να παρουσιαστεί η τεχνική των νωπογραφιών.4.Να προβληθούν σημαντικά καλλιτεχνικά δείγματα•Να παρουσιαστεί ο τρόπος αποκατάστασης φθαρμένων νωπογραφιών.Εισηγητής: Κυριακουλόπουλος Ευάγγελος ΠΕ01, Καννά Ελένη ΠΕ02Η εισήγηση βασίστηκε σε πληροφορίες των διαδυκτιακών τόπων: www.ygeiaonlime.grwww.xanthi.ilps.gr
  2. 2. N  ωπογραφίαΤεχνική της τοιχογραφίαςεκτελεσμένη με χρώματα διαλυτάστο νερό, που τοποθετούνται επάνωστο κονίαμα του τοίχου όσο ακόμαείναι νωπό· ονομάζεται επίσηςφρέσκο από τον αντίστοιχο ιταλικόόρο (fresco). Η τεχνική της ν. είναιδιαφορετική από αυτήν της τέμπεραςή της εγκαυστικής. Η παλέτα τηςείναι πολύ πιο περιορισμένη από τωνδύο προαναφερθέντων, γιατίχρησιμοποιεί ως λευκό χρώμα τονασβέστη, με τον οποίο λίγα μόνοχρώματα μπορούν να αναμειχθούν.Η τεχνική της βασίζεται στηνιδιότητα που έχει ο ασβέστης, ότανενωθεί με ποταμίσια άμμο ή μεαργιλώδες χώμα, να σχηματίζεικαθώς ξηραίνεται ένα κονίαμα μεσκληρή κρυσταλλική επιφάνεια.
  3. 3. Το έργο σχεδιάζεται ολόκληρο μεκάρβουνο και κόκκινο χώμα στοκατώτερο στρώμα του κονιάματος.Ύστερα, ένα μέρος του, τόσο όσοκρίνει ο καλλιτέχνης ότι μπορεί ναζωγραφίσει μέσα σε μία ημέρα,καλύπτεται με το δεύτερο στρώματου κονιάματος που ζωγραφίζεταιόσο ακόμα είναι νωπό. Τουπόλοιπο τμήμα της σύνθεσης πουδεν εκτελέστηκε μέσα στην ίδιαημέρα παραμένει σχεδιασμένο στοπρώτο στρώμα του κονιάματος,ώστε να χρησιμεύει ως οδηγός τηςσύνθεσης. Η οριστική σχεδίασητου έργου στο επίστρωμα γίνεταιμε τη βοήθεια των χαρτονιών.Πρόκειται για φύλλα πολύ χοντρούχαρτιού, στα οποία έχει σχεδιαστείμε απόλυτη ακρίβεια η σύνθεση.
  4. 4. Στη συνέχεια, με μια βελόναδημιουργούνται μικρές τρύπεςστο χαρτί, σε όλο τοπερίγραμμα του σχεδίου.Τοποθετείται τότε το χαρτίεπάνω στο κονίαμα καιτινάζεται στις τρύπες ένασακούλι που περιέχειχρωστική ουσία σε σκόνη. Ησκόνη αυτή επικάθεται στονωπό κονίαμα και σχηματίζειτο σχέδιο το οποίο οκαλλιτέχνης μπορεί, αν θέλεινα το σταθεροποιήσειπερισσότερο, να χαράξει μεαιχμηρό εργαλείο. Έπειτααρχίζει η καθαυτή ζωγραφικήεργασία.
  5. 5. Οι καταλληλότερες χρωστικέςουσίες για τη ν. είναι εκείνες πουαντέχουν καλύτερα στον ασβέστη,όπως τα οξείδια του σιδήρου, απότα οποία προέρχονται τα κίτρινα,τα καστανά και τα κόκκινα.Κατάλληλα χρώματα είναι επίσηςτο γαλάζιο και το πράσινο τουκοβαλτίου, ενώ άλλες ουσίεςπρέπει να χρησιμοποιούνται μεμεγάλη προσοχή, γιατίαλλοιώνονται εύκολα. Το κονίαμακαι το χρώμα, καθώς στεγνώνουν,σχηματίζουν ένα συμπαγές σώμα.Η ν. μπορεί να δώσει λαμπράαποτελέσματα, αλλά απαιτείαπόλυτη κατοχή της τεχνικής(που αποκτάται μόνο με μεγάληάσκηση), καθώς και τηνικανότητα της πολύ γρήγορης καισίγουρης ζωγραφικής εκτέλεσης,γιατί, αντίθετα από τις άλλεςζωγραφικές τεχνικές, η ν. δενεπιτρέπει τροποποιήσεις καιδιορθώσεις.
  6. 6. ΙστορίαΟι τοιχογραφίες της αρχαίας Αιγύπτου,αν και ονομάζονται συνήθως φρέσκα,δηλαδή ν., είναι εκτελεσμένες κατά τομεγαλύτερο μέρος τους μεδιαφορετικούς τρόπους απ’ ό,τι ηπραγματική ν., που, όπωςπροαναφέρθηκε, είναι ζωγραφικήεπάνω σε νωπό κονίαμα με χρώματαδιαλυμένα σε νερό. Οι Αιγύπτιοιζωγράφοι προτιμούσαν την τεχνική τηςτέμπερας, αναμείγνυαν δηλαδή ταχρώματα με κρόκο αβγού, λάδι, γάλα ήμέλι και τα τοποθετούσαν πάνω στοξερό κονίαμα. Σε ορισμένεςπεριπτώσεις χρησιμοποιούσαν τηλεγόμενη ξηρογραφική ν.,τοποθετούσαν δηλαδή τα χρώματα σεκονίαμα βρεγμένο με ασβεστόνερο.
  7. 7. Στις τοιχογραφικέςδιακοσμήσεις των ανακτόρωντης Κνωσού και της Φαιστού,που είναι από τα πιο ζωντανάτεκμήρια του μινωικούπολιτισμού, χρησιμοποιήθηκαντέμπερες όπως και στηνΑίγυπτο, με τη διαφορά ότι οιΜινωίτες καλλιτέχνες τιςτοποθετούσαν επάνω σε νωπόκονίαμα. Οι λίγες σχετικέςπληροφορίες που άφησαν οιαρχαίοι συγγραφείς δενοδηγούν σε ασφαλήσυμπεράσματα σχετικά με τιςτεχνικές της κατασκευής.
  8. 8. Στους ρωμαϊκούς χρόνους, οιτοίχοι ζωγραφίζονταν συνήθωςπάνω σε μια προετοιμασίακονιάματος τοποθετημένου σεπολλά στρώματα. Kατά τηνπερίφημη μελέτη τουΒιτρούβιου ΠερίΑρχιτεκτονικής, έξι έπρεπε ναείναι τα στρώματα αυτά: τρίαπιο χοντρά και τρία πιο λεπτά.Αλλά οι πιο πολύτιμεςτοιχογραφίες κατασκευάζονταντότε στο καβαλέτο, επάνω σεκονίαμα τοποθετημένο μέσα σεξύλινα πλαίσια και ύστεραπροσαρμοζόμενο στους τοίχουςμε σιδερένια καρφιά ήσυνδέσμους.
  9. 9.   ,  μΑγία Πρίσκιλλα Ρώ ηΟι ρωμαϊκές τοιχογραφίεςθεωρούνται συνήθως ν., αλλά τααντικρουόμενα αποτελέσματατων χημικών αναλύσεων δενέχουν αποσαφηνίσει ακόμα ανοι Ρωμαίοι ζωγράφοιχρησιμοποιούσαν τις τεχνικέςτης τέμπερας, της εγκαυστικήςκαι της ν. ταυτόχρονα ήχωριστά. Οπωσδήποτε όμως, ην. επικράτησε. Στις κατακόμβεςχρησιμοποιήθηκε η μέθοδος τωνν., που απαιτούσε μεγάληταχύτητα εκτέλεσης και ταίριαζεαπόλυτα με τη γρήγορηζωγραφική τεχνική εκείνων τωνκαλλιτεχνών, που συνήθιζαν νατοποθετούν τα χρώματα μετρόπους ανάλογους με εκείνουςτων Γάλλων ιμπρεσιονιστών.
  10. 10.   , 1350Μονή ΧώραςΑπό την ελληνιστική καιρωμαϊκή ν., η τεχνική διαδόθηκεστο Βυζάντιο και στις δυτικέςχώρες.
  11. 11. ,1330                                                            , 1100Στουντένιτσα Καστοριά
  12. 12. Οι ν. της Σάντα ΜαρίαΑντίκουα στη Ρώμη επιτρέπουννα γνωρίσει κανείς τις τεχνικέςπου χρησιμοποιήθηκαν από τον5ο έως τον 10ο αι. από τουςΒυζαντινούς και Ρωμαίουςκαλλιτέχνες στα επτά επάλληλαστρώματα των κονιαμάτων πουήρθαν στο φως.Στη Δύση, η ν. συνεχίστηκε ωςτον 16ο αι. και έφτασε στοαποκορύφωμά της, στιςΑίθουσες που φιλοτέχνησε οΡαφαήλ και στη διακόσμηση τηςΚαπέλα Σιξτίνα στη Ρώμη απότον Μιχαήλ Άγγελο.Τον 18ο αι. ο Τιέπολο συνέχισεμε επιτυχία την τεχνική τηςνωπογραφίας.
  13. 13.  Καπέλλα Σιξτίνα
  14. 14. 14
  15. 15. A    μ    πό ποια έρη αποτελείταιμ   ;ια τοιχογραφίαH τοιχογραφία αποτελείταιαπό το κονίαμα(υπόστρωμα) και τηζωγραφική επιφάνεια.
  16. 16. 2. T       μ ; A    ι είναι το κονία α πό τι;αποτελείταιKονίαμα είναι ο τοιχογραφικόςσοβάς των εκκλησιών καιαποτελείται από 3 στρώματαπου το πρώτο είναι πιο παχύπερίπου 10 χιλιοστά, το δεύτερο3 χιλιοστά και το τρίτο που είναικαι το ζωγραφικό στρώμα 2χιλιοστά. Tα υλικά τουκονιάματος είναι ασβέστης καιάμμος.
  17. 17. 3. O      μ  ασβέστης που χρησι οποιείται  μ        στο κονία α είναι υλικό που          μμ  βρίσκεται στη φύση όπως η ά ος  ;στη θάλασσαTον ασβέστη τον βρίσκουμε στηφύση με την μορφή πέτραςασβεστόπετρας με ανθρακικό οξύκαι άλλες θειούχες ενώσεις. Για ναμετατραπεί σε καθαρό ασβέστηόπως είναι απαραίτητο στηντοιχογραφία, πρέπει να μπει σεειδικό καμίνι και να ψηθεί καλά σεφωτιά με κλιματόβεργες.Για να γίνει καθαρός πρέπει νασβηστεί καλά, να σουρωθεί καικρατηθεί σε λάκκο μέσα στη γη,τουλάχιστον 7 μήνες πριν τη χρήσητου. H δε άμμος πρέπει να είναιποταμίσια για να μην περιέχει αλάτι,καλά πλυμένη και σωστάκοσκινισμένη (χοντρή, μέτρια, ψιλή).
  18. 18. 4.E       μμ      κτός από την ά ο και τον  μ    ασβέστη χρησι οποιούνται άλλα;υλικάMπορούμε επίσης ναπροσθέσουμε και μερικά άλλαυλικά για καλύτερο κονίαμα:τουβλόσκονη, για περισσότερηαπορροφητικότηταγιδότριχα ή τζίβα, για συνοχήάχυρο λεπτό κομμένο, γιασυνοχή και χωρίς σκασίματαστέγνωμα του ασβέστη.
  19. 19. 5. H       ζωγραφική επιφάνεια της      ;τοιχογραφίας από τι αποτελείταιH ζωγραφική επιφάνειααποτελείται από χρώματα,φυσικά ορυκτά και κάποιοσυνδετικό υλικό ανάλογα με τηντεχνική που έχει χρησιμοποιήσειο καλλιτέχνης.
  20. 20. 6. Y      πάρχουν πολλές τεχνικές    ;ζωγραφικής της τοιχογραφίαςYπάρχουν 3 τεχνικές που τιςλέμε: Fresco, Secco και Mezzofresco.
  21. 21. 7.T          Fresco;ι είναι η τεχνική τουO ζωγράφος τοποθετεί ταχρώματά του στο υγρό ακόμακονίαμα δίχως συνδετικό. Tαχρώματα ενώνονται με το νερόπου αποβάλλεται διαμέσου τηςεπιφάνειας του τρίτουστρώματος του κονιάματος όπουσυγκεντρώνεται και ενώ αυτόστεγνώνει θα σταθεροποιηθούνκαι θα γίνουν ένα μαυτό.Tο αποτέλεσμα αυτής τηςτεχνικής στο νωπό κονίαμα θαείναι μία νωπογραφία, μιαζωγραφική επιφάνεια, η οποίαλέγεται Afresco ή fresco.
  22. 22. 8.H     Secco     τεχνική του σε τι         διαφέρει από την τεχνική τουfresco;Aν τοποθετήσει κάποιος ταχρώματα σε μία επιφάνειακονιάματος που έχει ήδηστεγνώσει ή σκληρύνει τότε τοαποτέλεσμα δεν είναινωπογραφία και χρειάζεταιοπωσδήποτε ένα συνδετικό υλικόπου θα κρατήσει τα χρώματαστην επιφάνεια του κονιάματοςαυγό, λάδι ή ζωική κόλλα. Aυτή ητεχνική λέγεται secco.
  23. 23. 9.H   Mezzo fresco   τεχνική έχει          . στοιχεία από τις άλλες δύο δηλ fresco   Secco;του καιAκριβώς. Tα χρώματατοποθετούνται σε κονίαμα πουέχει στεγνώσει μερικά και δεναπορροφώνται τόσο βαθιά όσοστο γνήσιο fresco και γιαυτόενισχύονται με κάποιοσυνδετικό όπως ζωική κόλλα,αυγό ή λάδι.
  24. 24. 10.  A                πό ποιους παράγοντες εξαρτάται το είδος και η     μ   ;έκταση της φθοράς ιας τοιχογραφίαςΠαράγοντες που επηρεάζουν τη φθορά μιαςτοιχογραφίας είναι συνήθως: H υγρασία: επηρεάζειόλα τα υγροσκοπικά υλικά που αποτελούν μίατοιχογραφία και οδηγεί στην αποσύνθεσή τους.H δράση των αλάτων: σε μεταβολές υγρασίας-θερμοκρασία έχουμε κρυσταλλοποίηση διάλυση τωναλάτων και η τοιχογραφία γίνεται σαθρή. Yπάρχουν 2τύποι κρυσταλλοποίησης αλάτων σε μία τοιχογραφία.α) Συνεχής διείσδυση και γρήγορη εξάτμισηυγρασίας, τα άλατα κρυσταλλοποιούνται στηνεπιφάνειαβ) Aργή διείσδυση υγρασίας, συγκέντρωση αλάτωνκάτω από την επιφάνεια, ασκούν πιέσεις καιδημιουργία ρωγμών.Bιολογικοί παράγοντες:α) Λειχήνες, φύκια-μύκητες, όταν η σχετική υγρασίαείναι πάνω από 65%,επηρεάζουν το κονίαμαεκκρίνοντας οξέα.β) Περιττώματα πουλιών, επειδή περιέχουν νιτρικάκαι φωσφορικά άλατα.γ) Mικροοργανισμοί, μικρόβια τα οποία προέρχονταιαπό φιλήματα, ομαδική εκπνοή, άγγιγμα με το χέρι.Φυσικοί παράγοντες: σεισμοί, πλημμύρες, κ.λ.π.Άλλες αιτίες είναι το φως, η κάπνα των κεριών(αιθάλη), η θέρμανση μνημείων και εκκλησιών,έντομα, ζώα, κ.λ.π.Eπίσης έχουμε αλλοιώσεις που οφείλονται στην κακήποιότητα των υλικών, σε ακατάλληλες τεχνικές καιτέλος στον ανθρώπινο παράγοντα.
  25. 25. 11.        Ποιες φθορές στις τοιχογραφίεςμ       ;δη ιουργεί ο ανθρώπινος παράγονταςYπάρχουν αρκετοί λόγοι για τις φθορέςτων τοιχογραφιών από τον ανθρώπινοπαράγοντα: O πόλεμος: εκρήξεις,λογχίσματα, βομβαρδισμοί, κ.λ.π.Θρησκοληψία: καταστροφέςειδωλολατρικών τοιχογραφικώνθεμάτων, αφαίρεση με ξύσιμο μη ηθικώνπαραστάσεων (γυμνό, διάβολοι κ.λ.π.)Aρχαιοκαπηλία: π.χ. κλέψιμο κεφαλώνAγίων με αποτέλεσμα καταστροφή καιαπώλεια τμημάτων τοιχογραφιών καιΆγνοια: δημιουργεί τις περισσότερεςκαταστροφές.
  26. 26.        Ποιες καταστροφές στις τοιχογραφίεςμ     μ     ;πορεί να δη ιουργήσει η άγνοιαα) Ξύσιμο ματιών, αυτιών Aγίων γιαφάρμακα, φυλακτά κ.λ.π.β) Ξύσιμο τοιχογραφικών θεμάτων:Γιατί άλλαξε το πνεύμα της εποχής,δεν συμφωνούμε με το θέμα, τηνπαράσταση, το ύφος κ.λ.π.γ) Aσβέστωμα τοίχων: Γιακαθαριότητα που καλύπτει ολόκληρεςσυνθέσεις.δ) Kόλλημα αναμμένων κεριών: Γιατάματα κατευθείαν στις τοιχογραφίεςπου καίγονται τα χρώματα.ε) `Aναμα ακατάλληλης ποιότηταςκεριών με αποτέλεσμα να μαυρίζουνοι τοιχογραφίες.στ) Διάφορες επεμβάσεις:επιζωγραφίσεις, επιτοιχογραφήσεις,εγκατάστασης ηλεκτρολογικού υλικούκ.λ.π.
  27. 27. M          ε ποιο τρόπο γίνεται η    μ  στερέωση του υποστρώ ατοςμ        ιας τοιχογραφίας που έχει     αποκολληθεί από τηνμ ;τοιχοδο ήΈνα αποκολλημένο από τοντοίχο υπόστρωμα για ναστερεωθεί πρέπει αρχικά ναπροστατευθεί με επικόλλησηγάζας και να πρεσαριστεί ώστενα επανέλθει στην αρχική τουθέση, ενώ παράλληλα εισάγεταιμε σύριγγα το συγκολλητικόυλικό που θα επιλέξουμε.
  28. 28.          Σε ποιες περιπτώσεις γίνεται αποτοίχιση      μ μ      των τοιχογραφιών ενός νη είου και ημ      M ;εταφορά τους στο ουσείοOι τοιχογραφίες αποτελούν αναπόσπαστοτμήμα του συνόλου ενός μνημείου για τοοποίο έχουν σχεδιαστεί και το οποίο με τησειρά του ασκεί μία αποφασιστικήεπίδραση στον χαρακτήρα και το αισθητικότους αποτέλεσμα.H απόσπαση και η μεταφορά τους πρέπεινα αποφασίζεται μόνο όταν η συντήρησηείναι αδύνατον να γίνει επί τόπου και δενεξασφαλίζεται η διάσωσή τους. Άλλοι λόγοιπου μπορούν να υπάρξουν και οι οποίοικαθιστούν απαραίτητη την μεταφορά τουςείναι και η κατασκευή έργων υψίστηςεθνικής ή διεθνούς σημασίας στον τόπο πουβρίσκονται π.χ. η κατασκευή φραγμάτων σεποταμούς. Eπίσης πολλές φορές κρίθηκεαναγκαία η αποτοίχιση τοιχογραφιών όταναυτές έχουν επιτοιχογραφίσεις άλλης πολύσπουδαιότερης εποχής ή τεχνοτροπίας.
  29. 29. M                ε ποιο τρόπο γίνεται η απόσπαση και ημ     ;;εταφορά των τοιχογραφιώνOι βασικές μέθοδοι είναι τρεις:) α Στράπο (STRAPPO). Eίναι η τεχνική τηςαφαίρεσης μόνο της ζωγραφικής επιφάνειας.Xρησιμοποιείται μόνο όταν υπάρχει έλλειψησύνδεσης μεταξύ ζωγραφικής καιυποστρώματος οφειλόμενης σε υπερβολικήαποφλοίωση της ζωγραφικής ή σε πλήρησαθροποίηση του υποστρώματος.)β Στάκο (STACCO). Eίναι η τεχνική τηςαφαίρεσης της ζωγραφικής επιφάνειας μαζίμε το υπόστρωμα ή μέρος αυτού.Xρησιμοποιείται μόνο αν η ζωγραφική είναικαλά συνδεδεμένη με το υπόστρωμα και αυτόδεν κονιορτοποιείται και είναι σε καλήκατάσταση.)     μγ Στάκο α ασέλο (STACCO A MASSELO). Hτεχνική αυτή περιλαμβάνει αφαίρεση τηςζωγραφικής επιφάνειας, του υποστρώματοςκαι μέρους του τοίχου. Xρησιμοποιείται μόνοόταν ο τοίχος μπορεί να θυσιαστεί και σεειδικές περιπτώσεις, π.χ. όταν το υπόστρωμαείναι ιδιαίτερα σκληρό, όταν η αναγλυφότηταπρέπει οπωσδήποτε να διατηρηθεί, όταν ηζωγραφική έχει γίνει απευθείας πάνω σεπέτρα.
  30. 30.        Στην περίπτωση που υπάρχουν  μ μ      απώλειες τ η άτων ζωγραφικής ήμ         ;κονιά ατος τι κάνει ο ΣυντηρητήςΌταν υπάρχουν απώλειες τμημάτωνζωγραφικής ή κονιάματος πρέπει οΣυντηρητής να τηρεί δύο βασικέςαρχές:α) σεβασμό στο έργο ως τμήμαενός ιστορικού τεκμηρίου, το οποίοαποκλείει οποιοδήποτε είδοςαπομίμησης καιβ) τη μικρότερη δυνατόν αισθητικήτου παρέμβαση προκειμένου ναμπορεί να εκτιμηθεί πλήρως το έργο.Tα μεγάλα κενά τα συμπληρώνουμε μεκονίαμα σε επίπεδο ελαφράχαμηλότερο της αρχικής ζωγραφικήςεπιφάνειας με ουδέτερο χρωματικότόνο ώστε να αποκαθιστούν τηνενότητα του έργου. Στα μικρά κενάόταν είναι πάρα πολύ αναγκαίο, γιατίδιασπάται η ενότητα του έργου,μπορεί να γίνει συμπλήρωση σεχαμηλότερους χρωματικούς τόνους μεσεβασμό πάντα στο έργο και το ύφοςτου καλλιτέχνη.

×