Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

Qasje e hapur në universitete dhe insitute hulumtuese

1,496 views

Published on

Prezentim për Qasje të hapur për informim të kuadrit mësimor dhe udhëheqës të institucioneve të arsimit të lartë dhe instituteve hulumtuese në Maqedoni

Published in: Education
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

Qasje e hapur në universitete dhe insitute hulumtuese

  1. 1. Qasja e hapur Irina Shumadieva Valon Abdiu Fondacioni Metamorfozis www.metamorphosis.org.mk
  2. 2. Ç’është qasja e hapur ? www.metamorphosis.org.mk <ul><li>Lidhja e një tradite të vjetër me teknologjinë e re – e mirë e përgjithshme </li></ul>Dëshira për publikim pa kompensim financiar + Interneti = distribuimi elektronik i literaturës nga revistat shkencore-hulumtuese, qasje pa pagesë dhe pa kufizim
  3. 3. <ul><li>Me qasje të hapur në literaturë nënkuptohet dispozicioni i saj i përhershëm , pa pagesë në Internetin publik, me leje për shfrytëzuesit që të lexojnë , të marrin, të kopjojnë , të distribuojnë, të shtypin, të kërkojnë ose të vendosin lidhje deri te tekstet e plota të këtyre artikujve, të njëjtët të indeksohen nga kërkuesit , të shtohen si të dhëna në softver ose të shfrytëzohen për çfarëdo qëllimi legal , pa bariera financiare, ligjore apo teknike, përveç atyre që janë të pandashme nga vetë qasja në Internet . </li></ul>Ç’është qasja e hapur ? (2) www.metamorphosis.org.mk
  4. 4. <ul><li>Autori dhe pronari i të drejtave autoriale japin : </li></ul><ul><ul><li>të drejtë qasjeje pa pagesë, të pakthyeshme , të disponueshme në masë të gjerë dhe të përjetshme në punimin shkencor </li></ul></ul><ul><ul><li>licencë për kopjim, shfrytëzim , distribuim , bartje dhe paraqitje publike të punimit shkencor </li></ul></ul><ul><ul><li>të drejtë për të përgatitur dhe distribuar vepra të përfituara në çfarëdo mediumi digjital, për çfarëdo qëllimi të përgjegjshëm </li></ul></ul><ul><ul><li>të përshkruhet autorësia në mënyrë të përkatëse </li></ul></ul><ul><ul><li>të drejtë për të bërë një numër të vogël të kopjeve të shtypura për përdorim personal </li></ul></ul><ul><li>Versioni i kompletuar i punimit shkencor dhe të gjitha materialet plotësuese , së bashku me kopjen e lejes në format standard dhe të përshtatshëm elektronik, dorëzohet menjëherë pas publikimit, në më së paku një depo on-line . </li></ul>Ç’do të thotë publikimi me QH ? www.metamorphosis.org.mk
  5. 5. Çka nuk është qasje e hapur ? <ul><li>Nuk është botim i pavarur </li></ul><ul><li>Nuk është mënyrë për t’i anashkaluar recensionet dhe publikimet </li></ul><ul><li>Nuk është botim i klasit të dytë dhe i pavlerë </li></ul><ul><li>Nuk e nënkupton literaturën për të cilën autorët presin që të paguhen </li></ul>www.metamorphosis.org.mk
  6. 6. Fillimet e qasjes së hapur <ul><li>Iniciativa për qasje të hapur – konferencë në Budapest organizuar nga Instituti për shoqëri të hapur, dhjetor 2001. </li></ul><ul><li> një nga momentet më të rëndësishme historike dhe vendimtare në historinë e lëvizjes për qasje të hapur </li></ul><ul><li>Deri në tetor 2006 – 375 organizata 4 241 persona </li></ul><ul><li>Sot : 512 organizata dhe 5 127 persona </li></ul>www.metamorphosis.org.mk
  7. 7. Cila literaturë duhet të ketë qasje të hapur ? <ul><li>Nga revistat shkencore-hulumtuese </li></ul><ul><li>Punime shkencore të parecensuara, para shtypjes </li></ul><ul><li>Rezultate nga hulumtime shkencore </li></ul><ul><li>Të dhëna të papërpunuara ose meta-të dhëna </li></ul><ul><li>Materiale burimore </li></ul><ul><li>Paraqitje digjitale të materialeve vizuele grafike </li></ul><ul><li>Materiale multimediale </li></ul>www.metamorphosis.org.mk
  8. 8. 2 strategji për qasje të hapur www.metamorphosis.org.mk Fotografia : Eduardo Muriedas
  9. 9. Ç’është depo / arkivë ? <ul><li>Përmban rezultate nga hulumtimet </li></ul><ul><li>Ka protokol për publikim të artikujve </li></ul><ul><li>Institucionale </li></ul><ul><ul><li>Mbi 1 400 depo në botë </li></ul></ul><ul><ul><li>Në 3 vitet e fundit numri rritet mesatarisht për 1 në ditë </li></ul></ul><ul><ul><li>Statistika dhe lokacionet në : </li></ul></ul><ul><ul><li>http://roar.eprints.org и http://www.opendoar.org </li></ul></ul><ul><li>Të centralizuara – të bazuara në lëmi </li></ul>www.metamorphosis.org.mk
  10. 10. Harta e të gjitha depove www.metamorphosis.org.mk http://maps.repository66.org
  11. 11. DSpace <ul><li>Softver me kod të hapur </li></ul><ul><li>Mbi 700 përdorime në mbi 70 vende </li></ul><ul><li>Makinë e lokalizuar virtuale </li></ul>www.metamorphosis.org.mk http://metamorphosis.mk/dspace
  12. 12. Kërkimi i përmbajtjeve me QH <ul><li>Google dhe kërkues të tjerë </li></ul><ul><li>Kërkim i një depoje të caktuar sipas autorit apo parametrave të tjerë </li></ul><ul><li>Lidhje deri tek web-faqe dhe blog-e të shkencëtarëve/hulumtuesve </li></ul>www.metamorphosis.org.mk
  13. 13. Përparësitë e qasjes së hapur <ul><li>Dukshmëri - ndikim </li></ul><ul><li>Kërkim </li></ul><ul><li>Citim </li></ul><ul><li>Lexueshmëri më e madhe </li></ul><ul><li>Kursim i kohës </li></ul><ul><li>Kursim i parave </li></ul><ul><li>Gjasa më të vogla për plagjiaturë </li></ul><ul><li>Mirëmbajtje afatgjate </li></ul><ul><li>Përparim i veprimtarisë shkencore </li></ul>www.metamorphosis.org.mk
  14. 14. Kush përfiton nga QH ? <ul><li>Shkencëtarët/hulumtuesit </li></ul><ul><li>Institucionet hulumtuese </li></ul><ul><li>Fondet e jashtme hulumtuese </li></ul><ul><li>Shkenca dhe studentët </li></ul><ul><li>Populli </li></ul><ul><li>Shoqëria </li></ul>www.metamorphosis.org.mk
  15. 15. <ul><li>“ Sa më shumë vepra shkencore që vendosen në depo dhe sa më shumë shkencëtarë që i shfrytëzojnë ato , aq më tepër, në mënyrë dramatike, nga viti në vit, zvogëlohet koha ndërmjet vendosjes së artikullit dhe citimit të tij nga të tjerë . “ </li></ul><ul><li>- Tim Brodi </li></ul>Ndikimi i qasjes së hapur www.metamorphosis.org.mk
  16. 16. Ndikimi në përqindjen e citimit <ul><li>Qasja on-line pa pagesë e ka rritur për tre herë shkallën e citimit të veprave shkencore nga lëmia e shkencave kompjuterike – Steve Lawrence , 2001 </li></ul><ul><li>Qasja e hapur mund të rrisë lexueshmërinë për dy herë – М ichael Curts , studim për literaturë nga astronomia </li></ul><ul><li>Rritje e shkallës së citimit të veprave nga më shumë diciplina ( filozofia, shkencat politike , inxhinjeria elektrike dhe elektronike, matematika , ekonomia, matematika e zbatuar , sociologjia , ekologjia ), studime të ndryshme </li></ul>www.metamorphosis.org.mk
  17. 17. www.metamorphosis.org.mk Përqindja e rritjes së citimit me qasje të hapur Diapazoni = 36%-200% ( Të dhënat : Stevan Hamad dhe bashkëpunëtorët ) Fizikë Pikologji Arsim Biznes Biologji Sociologji Drejtësi Menaxhment Ekonomi Shk. shëndet. Shkencat pol.
  18. 18. Nëse nuk keni depo institucionale ... www.metamorphosis.org.mk http://www.depot.edina.ac.uk
  19. 19. PYETJE DHE PËRGJIGJE www.metamorphosis.org.mk ?
  20. 20. Cili është dallimi në mes të literaturës me QH dhe literaturës digjitale, që është në dispozicion pa pagesë ? <ul><li>Literatura digjitale , që është në dispozicion pa pagesë nuk vendos pengesa financiare, por vendos kërkesa për regjistrim, kufizime me të drejtat autoriale dhe me licenca , mospasje të drejtës për rishfrytëzim ... </li></ul><ul><li>Nëse ju kërkohet që të regjistroheni, të jepni adresë IP ose të pranoni licencë , kjo nuk është qasje e hapur . </li></ul>www.metamorphosis.org.mk
  21. 21. A është qasja e hapur kompatibile me të drejtat e autorit ? <ul><li>Plotësisht </li></ul><ul><ul><li>Ligji për të drejtat e autorit, pronarit të së drejtës së autorit ia jep të drejtën, që qasjen ta bëjë të hapur apo të kufizuar. </li></ul></ul>www.metamorphosis.org.mk
  22. 22. Nëse artikujt kanë qasje të lehtë , a do të thotë kjo se plagjiatura do të behet më e lehtë ? <ul><li>Përkundrazi </li></ul><ul><ul><li>Qasja e hapur bën që kryerja e plagjiaturës të bëhet më e rrezikshme . </li></ul></ul><ul><ul><li>Edhe pse qasja e hapur e lehtëson kryerjen e plagjiaturës , ato plagjiate rrjedhin vetëm nga burime me qasje të hapur . </li></ul></ul><ul><ul><li>Plagjiaturat nga burime të tjera , ndoshta edhe nuk do të zbulohen. </li></ul></ul><ul><ul><li>Kryerja e plagjiaturës nga burime me qasje të hapur, është gjithashtu edhe më lehtë për t’u zbuluar . </li></ul></ul>www.metamorphosis.org.mk
  23. 23. A është QH kompatibile me botimin e shtypur ? <ul><li>Plotësisht </li></ul><ul><ul><li>Qasja e hapur është qasje on-line , por ai nuk e përjashton qasjen te botimet e shtypura të këtyre veprave . </li></ul></ul><ul><ul><li>Qasja e hapur është falas për lexuesit , por nuk e përjashton qasjen me pagesë për botime të shtypura të këtyre veprave . </li></ul></ul><ul><ul><li>Për disa botues , qasja nëpërmjet botimeve të shtypura mund ta përjashtojë qasjen e hapur, por për të kundërtën, asnjëherë nuk paraqitet nevoja . </li></ul></ul>www.metamorphosis.org.mk
  24. 24. A është QH kompatibile me standardet e larta dhe kualitetin e lartë ? <ul><li>Plotësisht </li></ul><ul><ul><li>Faktorët e njëjtë që kërkojnë standarde të larta dhe kualitet të lartë për botimet tradicionale shkencore , mund të barten me të njëjtat efekte në literaturën me qasje të hapur . </li></ul></ul>www.metamorphosis.org.mk
  25. 25. A është e vështirë të vendoset artikull në depo ? <ul><li>Aspak </li></ul><ul><ul><li>Procedura është shumë e thjeshtë </li></ul></ul><ul><ul><li>Disa hapa : plotësimi i të dhënave për : emrin e autorit , institucionin , llojin e artikullit , a është i recensuar e të ngjashme, dhe vendosja e dokumenteve </li></ul></ul><ul><ul><li>Hulumtuesit konsiderojnë se procesi është relativisht i lehtë </li></ul></ul><ul><ul><li>Zgjat disa minuta </li></ul></ul>www.metamorphosis.org.mk
  26. 26. Metamorfozis dhe QH <ul><li>Në të kaluarën : </li></ul><ul><ul><li>Prezentime, iniciativa, udhëzues , ngjarje </li></ul></ul><ul><li>Sot : </li></ul><ul><ul><li>Prezentime </li></ul></ul><ul><ul><li>Përkthim dhe adaptim i resurseve teknike për vetë-edukim në gjuhën maqedone dhe shqipe </li></ul></ul><ul><ul><li>Trajnime për shfrytëzim të softverit për arkivim të dokumenteve me qasje të hapur </li></ul></ul><ul><li>Qëllimi : zbatim konstruktiv i teknologjive digjitale për rritjen e kualitetit dhe kuantitetit të e-përmbajtjeve në Maqedoni </li></ul>www.metamorphosis.org.mk
  27. 27. JU FALEMINDERIT PËR VËMENDJEN ! www.metamorphosis.org.mk [email_address]

×