2014 Yılı
Bütçe Sunuş Konuşması
(TBMM Genel Kurulu)

10 Aralık 2013
T.C.
MALİYE BAKANLIĞI

2014 YILI
BÜTÇE SUNUŞ KONUŞMASI
(TBMM Genel Kurulu)

Mehmet ŞİMŞEK
Maliye Bakanı

10 Aralık 2013
i
...
OKUNAN METİN GEÇERLİDİR

ii
1
İçindekiler
I.

EKONOMİK GÖRÜNÜM ............................................................................................



Bölgesel kalkınmaya daha çok kaynak ayırıyoruz .................................................................. 68
...
Grafik 27: Üretim ve İhracatın Teknoloji Yoğunluğu .................................................................... 34...
Kısaltmalar
¨

Türk Lirası

$

Amerikan Doları

AB

Avrupa Birliği

ABD

Amerika Birleşik Devletleri

Ar-Ge

Araştırma Gel...
OECD

Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Örgütü

OVP

Orta Vadeli Program

OVMP

Orta Vadeli Mali Plan

ÖTV

Özel Tüketim Verg...
viii
Sayın Başkan, Değerli Milletvekilleri,
Yüce heyetinizi ve bizi izleyen değerli vatandaşlarımızı saygı ve
sevgi ile selamlı...
Türkiye

2002

yılından

beri

uyguladığı

sağlıklı

politikalarıyla dünya ülkeleri arasında orta gelir

ekonomi

grubunun...
kırılganlıklar büyümeyi sınırlamaktadır. Gelişmekte olan ülkelerde ise
büyüme yavaşlamaktadır.
Nitekim IMF ve OECD 2013 yı...
Grafik 2: Gelişmiş Ülkelerde Büyüme (2013-14)

Büyüme Oranları (%)

3

2,6

2,0

2

2,0
1,6
1,2

1,2

1,0

1

0
-0,4
-1
Ge...
Grafik 3: Gelişmekte Olan Ülkelerde Büyüme (2013-14)
6

Büyüme Oranları (%)

5,1
4,5
4,1
4
3,2

2,7
2,3
2

Gelişmekte Olan...
Grafik 4: Gelişmekte Olan Ülkelerde Büyüme (1980-2015)
10
9

Büyüme Oranları (%)

8
7

6
5
4
3
2

2015

2010

2005

2000

...
Grafik 5: Gelişmiş Ülkelerde İşsizlik
220
200

(Ocak 2008=100)

180
160

140
120
100

Ekim 13

Temmuz 13

Nisan 13

Ekim 1...
 Küresel belirsizlikler devam ediyor
Sayın Başkan, Değerli Milletvekilleri,
Önümüzdeki

dönem

küresel

ekonomik

görünüm...
kaydettik. Oysa aynı dönemde gelişmekte olan Avrupa ülkelerinde
büyüme yüzde 6,9 ile sınırlı kalmış, Avro Bölgesi ise yüzd...
(Kasım 2012-Kasım 2013, Yüzde Puan)

Grafik 7: Küresel Büyüme Tahminlerinde Revizyon
Macaristan
Japonya
Yunanistan
İsviçre...
sürdürülebilir büyümeyi destekleyici ve şoklara karşı Türkiye'yi
dirençli kılan faktörler olacaktır.
Grafik 8: Büyüme Görü...
Grafik 9: İstihdam
TÜRKİYE

4,7

ABD
Almanya
Rusya

(Mart 2009-2013*, milyon kişi)

Brezilya
Macaristan
Belçika
Fransa
Çek...
Grafik 10: İşgücü Göstergeleri
16

52

15

51

14

50

13

48
11

(m.a., %)

(m.a., %)

49
12

47

10

Kaynak: TÜİK

İşsiz...
Genç İşsizlik Oranı (15-24 yaş, 2013, %, m.a.)

Grafik 11: Avrupa Birliği’nde Genç İşsizlik
Almanya
Norveç
Avusturya
İsviç...
Grafik 12: Haftalık Ortalama Çalışma Süresi
50

48,9

48
46
44

(2011, saat)

42
40

Türkiye hariç OECD Ort.: 38,1
38
36
3...
Grafik 13: Ortalama Eğitim Süresi
14
13

12

Türkiye hariç OECD Ort.: 11,3

(2012, yıl)

11
10
9
8

7

6,5

Portekiz

TÜRK...
Grafik 14: Aktif İşgücü Programları

500

465

450

Yararlanan Kişi Sayısı (Bin Kişi)

400
350
300

250

250

214

212

20...
Kasım ayında yüzde 7,3 olarak gerçekleşti. Sıkı para politikası ve makro
ihtiyati tedbirlerin etkisiyle enflasyonun yıl so...
olacağız. Böylelikle 2013 yılında ülkemizde bütçe açığının GSYH’ye
oranı OECD ülkeleri için öngörülen yüzde 4,8’lik açığın...
Türkiye

Cumhuriyeti

uluslararası

piyasalardan

alacaklı

konuma

gelmiştir.
Grafik 1: Kamu Net Dış Borç Stoku
17: Kamu ...
Grafik 18: Reel Faiz ve Faiz Giderleri
50

85

40

75

35

(%)

30

65
55

25,4

25

45

20

35

15
10

15,5

25
15

5

0,...
büyümeye rağmen bu yıl cari açıkta kayda değer bir bozulma
olmamıştır.
Grafik 19: Cari İşlemler Dengesi
40

(12 Aylık Kümü...
Bu çerçevede 2012 yılında yüzde 6,1 olan cari açığın GSYH’ye
oranının bu yıl yüzde 7,1’e yükseleceğini, 2014 yılında ise y...
Grafik 20: İhracatta Ürün ve Pazar Çeşitlendirmesi
40
34

35
30

30
25
20
15
9

10

8

5
0
2002

2012

1 Milyar $ üzerinde...
Grafik 21: Esnek Döviz Kuru
80
70

Kur Oynaklığı (%)

60

50
40
30

20
10

GOÜ

Eylül 13

Mayıs 13

Ocak 13

Eylül 12

May...
Grafik 22: Bankacılık Sektörü
25

Sermaye Yeterlilik Oranı (%)

20

15

Hedef oran: %12
10

Yasal sınır: %8

5

Eylül 13

...
Grafik 23: Hanehalkı Yükümlülükleri

o Reel sektör borcu makul bir düzeyde
Yatırımlardaki artışa paralel olarak reel sektö...
o Makro ihtiyati politika uygulamalarına devam
Hükümetlerimiz döneminde kapsamlı makro ihtiyati tedbirleri
uygulamaya koyd...
olan yatırımların GSYH’ye oranına göre oldukça düşüktür. Bu durum
kamudan çok özel sektör yatırım-tasarruf açığından kayna...
Grafik 25: Kamu Tasarruf Oranları, Sayfa 30

Grafik 25: Kamu Tasarruf Oranları
Grafik 25: Kamu Tasarruf Oranları
2002

201...
eğitime yaptığımız yatırım ile işgücünün niteliğini yükseltiyoruz. Altyapı
yatırımları ve yapısal reformlar sayesinde veri...
özel sektör yatırımlarını teşvik ediyoruz.
2012 yıl sonu itibarıyla toplam elektrik enerjisi kurulu gücümüzün
yüzde 38,9’u...
Diğer

taraftan

nükleer

santrallerin

yapım

süreci

devam

etmektedir.
Bu çabalar sonucunda orta ve uzun vadede Türkiye...
Grafik 27: Üretim ve İhracatın Teknoloji Yoğunluğu
45

39,1

40

35

33,2

31,4

33,5

31,5

(2012, %)

30
24,1

25
20
15
...
büyük küresel krizine rağmen ortalama yüzde 5,1 büyüdü. İlave 0,6
puanlık büyüme azımsanacak bir rakam değildir. Zira 1923...
Uluslararası göstergeler, uzun vadeli sürdürülebilir büyüme
açısından,

rekabet

gücümüzün,

yatırım

ortamının

ve

kurum...
1980-2002 döneminde ülkemize yönelik doğrudan yatırım girişi
14,8 milyar dolar iken sağladığımız istikrar ve güven ortamı ...
II.

2012 YILI MERKEZİ YÖNETİM KESİN HESAP KANUN TASARISI
Sayın Başkan, Değerli Milletvekilleri,
Şimdi de sizlere 2012 Yıl...
2012 YILI SAYIŞTAY DENETİM RAPORLARI
Sayın Başkan, Değerli Milletvekilleri,
Konuşmamın bu bölümünde Sayıştay tarafından Yü...
mali işlemlere ait tüm harcama belgelerini muhasebe birimlerinde
denetime hazır bulundurduk.
Sayıştay da bu defter, belge,...
Bu soruna kalıcı bir çözüm bulmak üzere Sayıştay ile ortak bir
çalışma grubu oluşturduk. Çalışma grubu, genel bütçeli idar...
III.

2013 YILI MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇESİ YIL SONU
GERÇEKLEŞME TAHMİNİ

Sayın Başkan, Değerli Milletvekilleri,
Konuşmamın bu...
Buna göre GSYH’ye oran olarak;
 Bütçe Giderleri

yüzde 26,1

 Bütçe Gelirleri

yüzde 24,8

 Bütçe Açığı

yüzde 1,2

 F...
Bütçe dengesindeki iyileşme esas itibarıyla bütçe gelirlerindeki
artıştan kaynaklanmaktadır. Zira bütçe giderlerinin OVP’d...
Faiz

harcamalarındaki

maliyetlerinin

düşüş

beklenilenin

ise
altında

ortalama

borçlanma

gerçekleşmesinden

kaynakla...
IV.

2014 YILI MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇESİ
Sayın Başkan, Değerli Milletvekilleri,
Görüşmekte olduğumuz 2014 Yılı Merkezi Yönet...
Tablo 2: Makroekonomik Göstergeler

2013
Gerç.Tahmini

2014
Program

1.559

1.719

BÜYÜME (%)

3,6

4,0

DEFLATÖR (%)

6,3...
Grafik 35: 2014 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Tasarısı

GSYH’ye oran olarak ise;
 Bütçe Giderleri

yüzde 25,4

 Faiz Hariç ...
mütevazi oranlarda artacağını öngördük. Bu oranlar 2014 yılına ilişkin
GSYH’deki yüzde 10,2’lik nominal büyüme tahmininin ...
Grafik 37: 2014 Yılı Vergi Gelirleri

Vergi dışı gelirler arasında yer alan özelleştirme gelirleri için
önümüzdeki yıl 6,9...
 Sermaye Giderleri

36,7 milyar TL

 Sermaye Transferleri

6,5 milyar TL

 Borç Verme

7,6 milyar TL

 Yedek Ödenek

3...
Bu rakamlar 2014 Yılı Bütçesinin bir seçim bütçesi olmadığını, tam
tersine sağlam gelir kaynaklarına dayanan ve giderleri ...
Grafik 39: Faiz Giderleri

Benzer şekilde 2002 yılında her 100 TL’lik vergi gelirinin 85,7
TL’si faiz ödemelerine giderken...
bütçe içindeki payını yüzde 9,4’ten yüzde 18’e yükseltiyoruz. Başka bir
ifadeyle vergi gelirlerinin yaklaşık yüzde 22,5’in...
Benzer şekilde öğretmen başına düşen öğrenci sayısında da önemli
iyileşmeler sağladık. 2002-03 eğitim-öğretim yılında öğre...
teknik eğitim okullarına öğrenci başına 4.500 ila 5.500 TL arasında
destek veriyoruz.
Öte yandan üniversitelere 2002 yılın...
Hükümetlerimiz döneminde uyguladığımız politikalar ve sağlık
hizmetleri için ayırdığımız kaynaklar ile temel sağlık göster...
Grafik 41: Çok Şeritli Kara Yolu Ağımız
BÖLÜNMÜŞ
YOL AĞI
(01 Ocak 2003)

1.714 Km
Otoyol Toplamı

4.387 Km
Bölünmüş Devlet...
Grafik 42: Demir Yolu Ağımız

EDİRNE
ZONGULDAK
SAMSUN

İSTANBUL

TEKİRDAĞ

KARS
ÇANKIRI

AMASYA

İZMİT

ERZURUM

Bandırma
...
 Yatırım ve istihdamı destekliyoruz
AK Parti Hükümetleri döneminde özel sektör yatırımlarını
destekledik, istihdamı ve bü...
2014 yılında dolaylı destekler kapsamında;
 Düşük veya sıfır faizli
tarımsal kredi sübvansiyonları için

1,5 milyar TL

...
 Çalışan ve emeklimizi gözetiyoruz
Hükümetlerimiz

döneminde

kamu

çalışanlarımızı

ve

emeklilerimizi enflasyona ezdirm...
 Net asgari ücret 2002 Aralık ayında 184 TL iken 2013 Aralık ayında
804 TL’ye çıktı, artış yüzde 336,2 oldu.
Tablo 4: Net...
 65 yaş aylığı 2002 Aralık ayında 24 TL iken 2013 Aralık ayında 131
TL’ye çıktı, artış yüzde 433,4 oldu.
 Muhtar aylığı ...
Grafik 43: Personel Giderlerinin Bütçe İçindeki Payı
29,7

30
27,3

(%, Bütçe Giderleri)

25

23,4

24,1

24,2

24,3

2006...
göre yüzde 12,2 oranında artırarak 42,3 milyar TL’ye çıkarıyoruz. Bu
desteğin 38,8 milyar TL’si vergi gelirlerinden mahall...
Engelli çocuk ve gençlerimizin eğitim ve rehabilitasyonuna önem
veriyoruz. Bu kapsamda yaklaşık 265 bin çocuk ve gencimiz ...
kişiye, katılımcıların fon tutarı ise 4,8 milyar TL artarak 25,3 milyar
TL’ye ulaştı.
Grafik 44: Bireysel Emeklilik Sistem...
 Ar-Ge desteklerimiz sürüyor
2014 Yılı Bütçesinde başta TÜBİTAK Ar-Ge projeleri olmak üzere
üniversite ve sanayi kesimi A...
V.

GELİR POLİTİKALARINDA TEMEL AMAÇ VE HEDEFLER
Sayın Başkan, Değerli Milletvekilleri,
Şimdi de sizlere gelir politikalar...
kazançları gibi bazı alanlardaki istisnaları kaldırıyoruz. Beyanname
verecek mükellef kapsamını genişletiyoruz.
Vergi Usul...
İnsan kaynaklarına ve teknolojiye yaptığımız yatırımlar ile vergi
denetim kapasitesini artırmaya devam ediyoruz. Elektroni...
KDV İadesi Takip Projesi ile mükelleflerimizin iade taleplerini
internetten göndermelerine imkan sağladık, vergi iade süre...
Sayın Başkan, Değerli Milletvekilleri,
Mükelleflerimizin doğru ve hızlı bir şekilde bilgilendirilmesi,
gönüllü uyum düzeyi...
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)

1,079 views

Published on

0 Comments
1 Like
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total views
1,079
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
31
Actions
Shares
0
Downloads
0
Comments
0
Likes
1
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)

  1. 1. 2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu) 10 Aralık 2013
  2. 2. T.C. MALİYE BAKANLIĞI 2014 YILI BÜTÇE SUNUŞ KONUŞMASI (TBMM Genel Kurulu) Mehmet ŞİMŞEK Maliye Bakanı 10 Aralık 2013 i 0
  3. 3. OKUNAN METİN GEÇERLİDİR ii 1
  4. 4. İçindekiler I. EKONOMİK GÖRÜNÜM ................................................................................................................... 2 A. Küresel Ekonomi .......................................................................................................................... 2  Küresel ekonomide ılımlı toparlanma ..................................................................................... 2  Küresel belirsizlikler devam ediyor .......................................................................................... 8 B. Türkiye Ekonomisi ....................................................................................................................... 8  Dengeli ve ılımlı büyüme dönemi ............................................................................................ 8  İstihdam ve işgücüne katılım artıyor ..................................................................................... 11  Enflasyon azalış trendinde ..................................................................................................... 17  Mali dengeler en güçlü yanımız ............................................................................................. 18  Cari açık yüksek ama yönetilebilir seviyede .......................................................................... 21 o o Hanehalkı borcu nispeten düşük seviyelerde .............................................................. 26 o Reel sektör borcu makul bir düzeyde .......................................................................... 27 o  Bankacılık sektörü sağlam yapısını koruyor ................................................................. 25 Makro ihtiyati politika uygulamalarına devam ............................................................ 28 Cari açığa yapısal çözümler.................................................................................................... 28 o o Enerjide dışa bağımlılığın azaltılması ........................................................................... 31 o II. Tasarruf oranlarının artırılması .................................................................................... 28 Katma değer zincirinde yukarı çıkılması ...................................................................... 33 2012 YILI MERKEZİ YÖNETİM KESİN HESAP KANUN TASARISI ....................................................... 38 III. 2013 YILI MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇESİ YIL SONU GERÇEKLEŞME TAHMİNİ .................................. 42 IV. 2014 YILI MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇESİ .......................................................................................... 46 A. 2014 Yılı Bütçesinin Temel Özellikleri ........................................................................................ 52  2014 Yılı Bütçesi faiz değil hizmet bütçesidir ........................................................................ 52  Birinci önceliğimiz eğitim ....................................................................................................... 53  En “sağlık”lı bütçe .................................................................................................................. 56  Kamu altyapı yatırımları ile büyüme potansiyelimizi artırıyoruz ........................................... 57  Yatırım ve istihdamı destekliyoruz ........................................................................................ 60  Çiftçimizi destekliyoruz .......................................................................................................... 60  Çalışan ve emeklimizi gözetiyoruz ......................................................................................... 62  Sosyal güvenlik sistemini desteklemeyi sürdürüyoruz .......................................................... 65  Yerel yönetimlere daha çok kaynak aktarıyoruz ................................................................... 65  Sosyal yardımları artırıyoruz .................................................................................................. 66 iii i
  5. 5.   Bölgesel kalkınmaya daha çok kaynak ayırıyoruz .................................................................. 68  Ar-Ge desteklerimiz sürüyor.................................................................................................. 69  V. Bireysel tasarrufları teşvik ediyoruz ...................................................................................... 67 Çevrenin korunmasına önem veriyoruz ................................................................................ 69 GELİR POLİTİKALARINDA TEMEL AMAÇ VE HEDEFLER .................................................................. 70 A. Vergi Sisteminde Etkinlik ve Adaletin Sağlanması ..................................................................... 70 B. Kayıt Dışı Ekonomiyle Mücadele ............................................................................................... 71 C. Makroekonomik İstikrarın Sürdürülmesi ve Yurt İçi Tasarrufların Artırılması ........................... 76 D. İstihdam, Yatırım ve Rekabet Gücünün Artırılması ................................................................... 77 E. Bölgesel ve Sosyal Gelişmişlik Farklılıklarının Azaltılması .......................................................... 85 F. Çevresel ve Sosyal Politikaların Desteklenmesi ......................................................................... 86 SONUÇ ................................................................................................................................................... 86 Grafikler Grafik 1: Küresel Büyüme Tahminlerinde Revizyon........................................................................ 3 Grafik 2: Gelişmiş Ülkelerde Büyüme (2013-14) ............................................................................. 4 Grafik 3: Gelişmekte Olan Ülkelerde Büyüme (2013-14) ............................................................... 5 Grafik 4: Gelişmekte Olan Ülkelerde Büyüme (1980-2015)........................................................... 6 Grafik 5: Gelişmiş Ülkelerde İşsizlik .................................................................................................. 7 Grafik 6: Küresel Kriz Sonrası Büyüme .............................................................................................. 9 Grafik 7: Küresel Büyüme Tahminlerinde Revizyon...................................................................... 10 Grafik 8: Büyüme Görünümü (2013-16) .......................................................................................... 11 Grafik 9: İstihdam ............................................................................................................................... 12 Grafik 10: İşgücü Göstergeleri .......................................................................................................... 13 Grafik 11: Avrupa Birliği’nde Genç İşsizlik ..................................................................................... 14 Grafik 12: Haftalık Ortalama Çalışma Süresi ................................................................................. 15 Grafik 13: Ortalama Eğitim Süresi ................................................................................................... 16 Grafik 14: Aktif İşgücü Programları ................................................................................................. 17 Grafik 15: Enflasyon ........................................................................................................................... 18 Grafik 16: Genel Devlet Bütçe Açığı ve Borç Stoku ...................................................................... 19 Grafik 17: Kamu Net Dış Borç Stoku ................................................................................................ 20 Grafik 18: Reel Faiz ve Faiz Giderleri ............................................................................................. 21 Grafik 19: Cari İşlemler Dengesi ...................................................................................................... 22 Grafik 20: İhracatta Ürün ve Pazar Çeşitlendirmesi ..................................................................... 24 Grafik 21: Esnek Döviz Kuru.............................................................................................................. 25 Grafik 22: Bankacılık Sektörü ........................................................................................................... 26 Grafik 23: Hanehalkı Yükümlülükleri .............................................................................................. 27 Grafik 24: Yatırım-Tasarruf Dengesi................................................................................................ 29 Grafik 25: Kamu Tasarruf Oranları .................................................................................................. 30 Grafik 26: Enerji İthalatı ................................................................................................................... 31 ii iv
  6. 6. Grafik 27: Üretim ve İhracatın Teknoloji Yoğunluğu .................................................................... 34 Grafik 28: Kişi Başı Gelir Artışı ......................................................................................................... 35 Grafik 29: Gelişmiş Ülkelerle Olan Gelir Makası ........................................................................... 35 Grafik 30: Kurumsal Altyapı .............................................................................................................. 36 Grafik 31: Doğrudan Yatırım Girişleri ............................................................................................. 37 Grafik 32: 2013 Yılı Merkezi Yönetim Bütçesi Gerçekleşme Tahmini ........................................ 42 Grafik 33: Merkezi Yönetim Bütçe Açığı ......................................................................................... 43 Grafik 34: Bütçe Açığının Gelişimi (1985-2013)............................................................................. 45 Grafik 35: 2014 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Tasarısı.................................................................... 48 Grafik 36: 2014 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Gelirleri .................................................................. 49 Grafik 37: 2014 Yılı Vergi Gelirleri .................................................................................................. 50 Grafik 38: 2014 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Giderleri ................................................................. 51 Grafik 39: Faiz Giderleri.................................................................................................................... 53 Grafik 40: Brüt Okullaşma Oranları ................................................................................................. 54 Grafik 41: Çok Şeritli Kara Yolu Ağımız .......................................................................................... 58 Grafik 42: Demir Yolu Ağımız ........................................................................................................... 59 Grafik 43: Personel Giderlerinin Bütçe İçindeki Payı ................................................................... 65 Grafik 44: Bireysel Emeklilik Sistemi .............................................................................................. 68 Grafik 45: Kayıt Dışı İstihdam ........................................................................................................... 75 Grafik 46: Kayıt Dışı Ekonomi ........................................................................................................... 76 Grafik 47: Gelir Vergisi En Üst Dilim Oranları ............................................................................... 79 Grafik 48: Gelir Vergisi En Düşük Dilim Oranları ........................................................................... 79 Grafik 49: Kurum Kazançları Üzerindeki Vergi Yükü .................................................................... 80 Grafik 50: Ortalama Ücret Üzerindeki Yükler ............................................................................... 80 Grafik 51: KDV Oranları ..................................................................................................................... 82 Grafik 52: Vergi Yükü ......................................................................................................................... 83 Grafik 53: Dolaylı Vergiler ................................................................................................................ 84 Grafik 54: Dolaysız Vergiler .............................................................................................................. 85 Tablolar Tablo 1: Elektrik Enerjisi Kurulu Gücü............................................................................................ 32 Tablo 2: Makroekonomik Göstergeler ............................................................................................. 47 Tablo 3: En Düşük Memur Maaşıyla Satın Alınabilen Bazı Ürün Miktarları ................................ 62 Tablo 4: Net Asgari Ücret ile Satın Alınabilen Bazı Ürün Miktarları .......................................... 63 Tablo 5: Asgari Ücret Üzerindeki Vergi Yükleri (%) ...................................................................... 81 iii v
  7. 7. Kısaltmalar ¨ Türk Lirası $ Amerikan Doları AB Avrupa Birliği ABD Amerika Birleşik Devletleri Ar-Ge Araştırma Geliştirme BDDK Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu BELDES Belediyelerin Altyapısının Desteklenmesi Projesi BOTAŞ Boru Hatları ile Petrol Taşıma Anonim Şirketi DAP Doğu Anadolu Projesi DOKAP Doğu Karadeniz Projesi ECB Avrupa Merkez Bankası Eurostat Avrupa Topluluğu İstatistik Ofisi FATİH Fırsatları Artırma ve Teknolojiyi İyileştirme Hareketi Fed Amerikan Merkez Bankası FDD Faiz Dışı Denge GAP Güneydoğu Anadolu Projesi GSYH Gayri Safi Yurtiçi Hasıla İŞKUR Türkiye İş Kurumu ILO Uluslararası Çalışma Örgütü GOÜ Gelişmekte Olan Ülkeler GT Gerçekleşme Tahmini HES Hidroelektrik Santral IMF Uluslararası Para Fonu KDV Katma Değer Vergisi kg Kilogram km Kilometre KOBİ Küçük ve Orta Büyüklükteki İşletmeler KOP Konya Ovası Projesi KÖİ Kamu Özel İşbirliği KÖYDES Köy Altyapısını Destekleme Projesi m.a. Mevsimsellikten Arındırılmış MTV Motorlu Taşıtlar Vergisi MW Megavat iv vi
  8. 8. OECD Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Örgütü OVP Orta Vadeli Program OVMP Orta Vadeli Mali Plan ÖTV Özel Tüketim Vergisi PBK Plan ve Bütçe Komisyonu PMI Satın Alma Yöneticileri Endeksi SAGP Satınalma Gücü Paritesi SODES Sosyal Destek Programı SUKAP Su, Kanalizasyon ve Altyapı Projesi TAKBİS Tapu ve Kadastro Bilgi Sistemi TBMM Türkiye Büyük Millet Meclisi TCMB Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası TCDD Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları TL Türk Lirası TÜBİTAK Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu TÜFE Tüketici Fiyat Endeksi TÜİK Türkiye İstatistik Kurumu UNDP Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı VİMER Vergi İletişim Merkezi YP Yabancı Para v vii
  9. 9. viii
  10. 10. Sayın Başkan, Değerli Milletvekilleri, Yüce heyetinizi ve bizi izleyen değerli vatandaşlarımızı saygı ve sevgi ile selamlıyorum. 2012 Yılı Merkezi Yönetim Kesin Hesap Kanun Tasarısı ile 2014 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanun Tasarısının Plan ve Bütçe Komisyonundaki görüşmelerini yoğun ve özverili çalışmalar sonucunda tamamladık. Bu Tasarıların son şeklini alarak Genel Kurula getirilmesinde emeği geçen Plan ve Bütçe Komisyonunun değerli başkan ve üyelerine, Bakan arkadaşlarıma ve kamu idarelerinin temsilcilerine teşekkür ediyorum. Sayın Başkan, Değerli Milletvekilleri, Bildiğiniz gibi bütçeler hükümetlerin uygulayacağı maliye politikalarının önceliklerini belirleyen siyasi metinlerdir. Diğer bir ifadeyle bütçeler hükümet programlarında belirlenen hedef ve vizyonlara ulaşmada en önemli araçtır. Hükümetlerimiz döneminde bütçelerimizi bu anlayış çerçevesinde hazırladık. İktidara geldiğimiz ilk dönemde Türkiye ağır bir krizin etkisi altındaydı. Özellikle kamu maliyesi ağır bir borç yükü altında ezilmekteydi. Bu durum özel kesimin önünde önemli bir engel oluşturmaktaydı. Maliye politikası önceliklerini borç yükünü azaltmak, ekonomide güven ortamını sağlayarak yüksek istihdam ve sürdürülebilir büyüme ortamına geçmek olarak belirledik. Böylece kamu borç yükü hızla düşerken ekonomide yüksek büyüme ortamı sağlanmış, enflasyon ve faiz oranları hızla düşmüştür. Diğer taraftan sağlanan güven ortamı uluslararası yatırımcıların ülkemize olan ilgisini artırmış ve doğrudan yatırımlar Cumhuriyet tarihinin en yüksek seviyelerine ulaşmıştır. 1 1
  11. 11. Türkiye 2002 yılından beri uyguladığı sağlıklı politikalarıyla dünya ülkeleri arasında orta gelir ekonomi grubunun üst sıralarında yer almaktadır. Hedefimiz 2014-16 Orta Vadeli Program dönemi sonunda yüksek gelir grubu ülkeler arasında yer almaktır. 2014 yılı bütçemiz de bu anlayışla hazırlanmıştır. Hükümetimiz bu hedefler çerçevesinde başta enerji ve ulaştırma olmak üzere fiziki altyapının güçlendirilmesi, ekonomide verimliliğin ve katma değerin artırılması amacıyla başta eğitim olmak üzere Ar-Ge faaliyetlerinin desteklenmesine ve iş ortamının geliştirilmesine öncelik vermektedir. Sayın Başkan, Değerli Milletvekilleri, Bugün yapacağım bütçe sunuşunda;  Dünya ve Türkiye ekonomisinin görünümü  2012 Yılı Merkezi Yönetim Kesin Hesabı  2014 Yılı Merkezi Yönetim Bütçesi  Gelir politikası ve uygulamalarımız hakkında sizleri bilgilendireceğim. I. EKONOMİK GÖRÜNÜM A. Küresel Ekonomi  Küresel ekonomide ılımlı toparlanma Sayın Başkan, Değerli Milletvekilleri, Küresel ekonomide ılımlı toparlanma devam etmekte ancak aşağı yönlü riskler önemini korumaktadır. Başta ABD’de olmak üzere gelişmiş ülkelerde 2 ekonomik büyüme ivme 2 kazanırken mali ve yapısal
  12. 12. kırılganlıklar büyümeyi sınırlamaktadır. Gelişmekte olan ülkelerde ise büyüme yavaşlamaktadır. Nitekim IMF ve OECD 2013 yılı küresel büyüme tahminlerini 0,7 puan aşağı yönlü revize etmiştir.1 IMF’nin son tahminlerine göre 2012 yılında yüzde 3,2 büyüyen küresel ekonomi, 2013 yılında yüzde 2,9, 2014 yılında ise yüzde 3,6 oranında büyüyecektir. Bu oranlar kriz öncesi dönemde ortalama yüzde 5 civarında olan küresel büyüme hızının oldukça altındadır. Grafik 1: Küresel Büyüme Tahminlerinde Revizyon 4,1 Büyüme Oranları (%) 4,0 3,6 3,6 3,5 3,3 3,2 3,0 2,9 2,5 2012 Kaynak: IMF 2013 Ekim 12 2014 Ekim 13 Bu kapsamda gelişmiş ülkelerin 2013 yılında yüzde 1,2, 2014 yılında ise yüzde 2 ile potansiyelin altında büyüyeceği öngörülmektedir. 1 IMF’nin 2013 yılı için Ekim 2012 ve Ekim 2013 tahminleri arasındaki farkı yansıtmaktadır. OECD revizesi ise 2013 yılı için Kasım 2012 ve Kasım 2013 tahminleri arasındaki farkı yansıtmaktadır. 3 3
  13. 13. Grafik 2: Gelişmiş Ülkelerde Büyüme (2013-14) Büyüme Oranları (%) 3 2,6 2,0 2 2,0 1,6 1,2 1,2 1,0 1 0 -0,4 -1 Gelişmiş Ülkeler ABD Avro Bölgesi 2013 Japonya 2014 Kaynak: IMF ABD ekonomisi konut ve istihdam piyasalarındaki toparlanmaya bağlı olarak yakaladığı ılımlı büyümeyi 2013 yılında da sürdürmektedir. 2013 yılının ilk üç çeyreğinde ortalama yüzde 2,4 oranında büyüyen ABD’nin, bütçe ve borç tavanı konusunda yaşadığı sorunlar nedeniyle yılın tamamında yüzde 1,6 büyümesi beklenmektedir. Önümüzdeki yıl ise büyümenin yüzde 2,6’ya ulaşması öngörülmektedir. Avro Bölgesi 2013 yılının ikinci çeyreği itibarıyla teknik anlamda resesyondan çıkmış olsa da henüz güçlü ve kalıcı bir toparlanmadan bahsetmek için erken. Yüksek borçluluk ve işsizlik oranları büyümeyi sınırlamaktadır. Bu çerçevede bölgenin 2013 yılında yüzde 0,4 oranında daralması önümüzdeki yıl ise yüzde 1 gibi düşük bir oranda büyümesi beklenmektedir. 4 4
  14. 14. Grafik 3: Gelişmekte Olan Ülkelerde Büyüme (2013-14) 6 Büyüme Oranları (%) 5,1 4,5 4,1 4 3,2 2,7 2,3 2 Gelişmekte Olan Ülkeler Çin Hariç Gelişmekte Olan Ülkeler 2013 Gelişmekte Olan Avrupa 2014 Kaynak: IMF Kriz sonrası dönemde küresel ekonominin itici gücü olan gelişmekte olan ekonomilerde ise büyüme ivme kaybetmiştir. Bu doğrultuda gelişmekte olan ülkelerin 2013 büyüme tahmini 1,1 puan aşağı yönlü revize edilmiştir. Gelişmekte olan ülkelerin 2013 yılında yüzde 4,5, 2014’te ise yüzde 5,1 oranında büyüyeceği tahmin edilmektedir. Çin hariç gelişmekte olan ülkelerin ise 2013 yılında yüzde 3,2, 2014 yılında yüzde 4,1 ile daha mütevazı oranlarda büyüyeceği öngörülmektedir. Gelişmekte olan ülkelerdeki bu yavaşlama konjonktürel etkilerin yanısıra yapısal bazı nedenlere dayanmaktadır. 5 5
  15. 15. Grafik 4: Gelişmekte Olan Ülkelerde Büyüme (1980-2015) 10 9 Büyüme Oranları (%) 8 7 6 5 4 3 2 2015 2010 2005 2000 1995 1990 1985 1980 1 Kaynak: IMF Toparlanmanın sınırlı kalmasının etkisiyle özellikle gelişmiş ülkelerde işsizlik oranı hala kriz öncesi seviyenin altına inememiştir. ABD’de işsizlik 2013 yılı başından bu yana 0,8 puan azalarak Kasım ayı itibarıyla yüzde 7,0 seviyesine gerilemiştir. Avro Bölgesi’nde ise işsizlik yüzde 12 ile son 20 yılın en yüksek seviyesindedir. 6 6
  16. 16. Grafik 5: Gelişmiş Ülkelerde İşsizlik 220 200 (Ocak 2008=100) 180 160 140 120 100 Ekim 13 Temmuz 13 Nisan 13 Ekim 12 Ocak 13 Nisan 12 Temmuz 12 Ekim 11 Ocak 12 Nisan 11 Temmuz 11 Ekim 10 ABD Ocak 11 Nisan 10 Temmuz 10 Ekim 09 Ocak 10 Nisan 09 Temmuz 09 Ekim 08 Ocak 09 Temmuz 08 Ocak 08 Nisan 08 80 Avro Bölgesi Kaynak: Eurostat Küresel ekonomide ılımlı toparlanmayla birlikte küresel ticaretin de kademeli olarak artması beklenmektedir. 2012 yılında yüzde 2,7 artan dünya ticaret hacminin 2013 yılında yüzde 2,9, 2014 yılında ise yüzde 4,9 artacağı tahmin edilmektedir. Gelişmiş ülkelerde uygulanan genişletici para politikalarına rağmen düşük ekonomik aktivite ve zayıf küresel talep nedeniyle enflasyon düşük seyretmektedir. Öte yandan bazı gelişmekte olan ülkelerde yapısal faktörler ve para birimlerindeki değer kaybı sebebiyle enflasyon hedeflenenin üzerine çıkmıştır. Bu çerçevede 2012 yılında küresel düzeyde yüzde 3,9 olarak gerçekleşen enflasyon oranının 2013 ve 2014 yıllarında sırasıyla yüzde 3,7 ve yüzde 3,8 olması beklenmektedir. Gelişmekte olan ülkelerde ise enflasyonun 2013 ve 2014 yıllarında sırasıyla yüzde 6,0 ve yüzde 5,5 olacağı tahmin edilmektedir. 7 7
  17. 17.  Küresel belirsizlikler devam ediyor Sayın Başkan, Değerli Milletvekilleri, Önümüzdeki dönem küresel ekonomik görünümü olumsuz etkileyebilecek dört temel risk bulunmaktadır. Bunlar;  Genişletici para politikalarından çıkışın iyi yönetilememesi  Gelişmiş ülkelerde mali sorunlar ve zayıf iç talebin büyümeyi sınırlaması  Gelişmekte olan ülkelerde büyümenin daha da zayıflaması  Jeopolitik gerginliklerin tırmanmasıdır. Bu risklerden en önemlisi genişletici para politikalarından çıkış kaynaklıdır. Bu sürecin doğuracağı olumsuz etkiler ise muhtemelen en çok gelişmekte olan ekonomilerde hissedilecektir. Ancak gelişmekte olan ülkeler makro finansal dengeler açısından 1990’lı yıllara göre daha sağlam ve dış şoklara karşı daha dirençlidirler. Bu ülkeler 2000’li yıllarda kamu mali dengelerini sağlıklı bir yapıya kavuşturdular. Bankacılık sektörlerini yeniden yapılandırdılar. Önemli ölçüde döviz rezervi biriktirdiler. B. Türkiye Ekonomisi  Dengeli ve ılımlı büyüme dönemi Sayın Başkan, Değerli Milletvekilleri, Türkiye ekonomisi 2013 yılında dengeli ve ılımlı büyümesini sürdürmüştür. Ekonomimiz yılın ilk yarısında iç talebin katkısıyla yüzde 3,7 gibi azımsanamayacak bir oranda büyümüştür. Böylece küresel kriz öncesi seviyeye göre reel anlamda yüzde 18,4’lük bir büyüme 8 8
  18. 18. kaydettik. Oysa aynı dönemde gelişmekte olan Avrupa ülkelerinde büyüme yüzde 6,9 ile sınırlı kalmış, Avro Bölgesi ise yüzde 2,4 daralmıştır. Grafik 6: Küresel Kriz Sonrası Büyüme 120 118,4 Türkiye Reel GSYH (2007 Ç4=100, m.a.) 115 Gelişmekte Olan Avrupa* Avro Bölgesi 110 106,9 105 100,0 100 97,6 95 90 Ç3 Ç2 Ç4 2013-Ç1 Ç3 Ç2 Ç4 2012-Ç1 Ç3 Ç2 Ç4 2011-Ç1 Ç3 Ç2 Ç4 2010-Ç1 Ç3 Ç2 Ç4 2009-Ç1 Ç3 Ç2 2008-Ç1 85 Kaynak: TÜİK, Eurostat *Polonya, Romanya, Macaristan, Bulgaristan, Hırvatistan, Litvanya, Letonya Türkiye büyüyeceğini ekonomisinin tahmin 2013 ediyoruz. yılında Bu oran yüzde 3,6 2013-15 civarında OVP’sinde öngördüğümüz yüzde 4’ün bir miktar altında; ancak Çin hariç gelişmekte olan ülkeler için öngörülen yüzde 3,2’nin üzerindedir. Olumsuz dış konjonktür ve sıkılaşan finansal koşullar göz önünde bulundurulduğunda bu iyi bir performanstır. Ayrıca aşağı yönlü revizyon sadece Türkiye’ye özgü değildir. 2013 yılında birçok ülkede büyüme tahminleri aşağı yönlü revize edilmiştir. OECD, Kasım ayında açıkladığı Ekonomik Görünüm Raporu’nda 34 üye ülkesinin 25’i için büyüme tahminlerini aşağı yönlü revize etmiştir. 9 9
  19. 19. (Kasım 2012-Kasım 2013, Yüzde Puan) Grafik 7: Küresel Büyüme Tahminlerinde Revizyon Macaristan Japonya Yunanistan İsviçre İsrail Lüksemburg İngiltere İspanya Portekiz Almanya Yeni Zelanda Kanada Polonya Fransa Slovenya OECD Ortalama ABD Kore Avro Bölgesi (15) Avusturya Şili Belçika TÜRKİYE (OVP) TÜRKİYE (OECD) Avustralya Çin İtalya İzlanda Endonezya Danimarka Slovakya İsveç Güney Afrika İrlanda Hollanda Norveç Brezilya Meksika Finlandiya Rusya Çek Cumhuriyeti Estonya Hindistan Yukarı yönlü revize -0,4 -0,5 Aşağı yönlü revize -3,0 Kaynak: OECD, OVP -2,5 -2,0 -1,5 -1,0 -0,5 0,0 0,5 1,0 1,5 Sayın Başkan, Değerli Milletvekilleri, Orta vadede cari açığı kontrol altında tutarak sürdürülebilir ve sağlıklı bir büyüme politikası izleyeceğiz. Bu çerçevede büyümenin önümüzdeki yıl yüzde 4, 2015 ve 2016’da ise yüzde 5 olarak gerçekleşmesini bekliyoruz. Önümüzdeki süreçte,  Yüksek istihdam oluşturma kapasitemiz  İhtiyatlı ve esnek para politikamız  Sağlam kamu mali dengelerimiz  Güçlü bankacılık sektörümüz  Sağlıklı hanehalkı bilançoları  Kapsamlı makro ihtiyati tedbirlerimiz 10 10
  20. 20. sürdürülebilir büyümeyi destekleyici ve şoklara karşı Türkiye'yi dirençli kılan faktörler olacaktır. Grafik 8: Büyüme Görünümü (2013-16), Sayfa 11 Grafik 8: Büyüme Görünümü (2013-16) 5,5 5,0 5,0 4,6 (%) 4,5 5,0 4,6 4,1 4,0 4,0 3,6 3,5 3,2 3,0 2013 Kaynak: Kalkınma Bakanlığı, IMF 2014 Türkiye (OVP) 2015 Çin Hariç GOÜ 2016  İstihdam ve işgücüne katılım artıyor Sayın Başkan, Değerli Milletvekilleri, Küresel kriz sonrası dönemde oluşturduğumuz güçlü istihdam, iç talebi ve dolayısıyla büyümeyi desteklemektedir. Birçok ülke istihdam oluşturmakta zorlanırken Türkiye’de Mart 2009’dan bu yana 4,7 milyon kişiye ilave istihdam sağladık. Oysa aynı dönemde Avro Bölgesi’nde 2,2 milyon istihdam kaybı yaşanmıştır. 11 11
  21. 21. Grafik 9: İstihdam TÜRKİYE 4,7 ABD Almanya Rusya (Mart 2009-2013*, milyon kişi) Brezilya Macaristan Belçika Fransa Çek Cumhuriyeti Slovenya Slovakya Danimarka İrlanda Polonya Portekiz Japonya İtalya Yunanistan Avro Bölgesi İspanya -3 -2 -1 0 1 2 3 4 5 Kaynak: Eurostat, OECD, TÜİK * Ülkelerin son açıklanan verileri kullanılmıştır. Türkiye 2009-13 döneminde ortalama yıllık yüzde 4,8 olan istihdam artış oranıyla IMF’de istihdam verisi açıklanan 35 ülke arasında birinci sırada yer almaktadır. Ayrıca bu yıl ve gelecek yıl OECD'de en fazla istihdam artışı görülecek 3’üncü ülke olacaktır.2 Güçlü istihdam artışına rağmen mevsimsellikten arındırılmış işsizlik oranı 2012 yıl sonuna göre 0,9 puan yükselerek Ağustos 2013’te yüzde 10,1 olarak gerçekleşmiştir. İşsizlik oranındaki tedrici artışın temel nedeni işgücüne katılımın yükselmesidir. Nitekim işgücüne katılım oranı yüzde 50,9 ile serinin başladığı 2005 yılından bu yana gözlemlenen en yüksek seviyelere ulaşmıştır. Bu çerçevede yıl sonunda işsizlik oranının yüzde 9,5 olarak gerçekleşmesini bekliyoruz. 2 OECD, İstihdam Raporu, Temmuz 2013. 12 12
  22. 22. Grafik 10: İşgücü Göstergeleri 16 52 15 51 14 50 13 48 11 (m.a., %) (m.a., %) 49 12 47 10 Kaynak: TÜİK İşsizlik Oranı (Sol Eksen) Mayıs 13 Ocak 13 Eylül 12 Mayıs 12 Ocak 12 Eylül 11 Mayıs 11 Ocak 11 Eylül 10 Mayıs 10 Ocak 10 Eylül 09 Mayıs 09 Ocak 09 45 Eylül 08 8 Mayıs 08 46 Ocak 08 9 İşgücüne Katılım Oranı (Sağ Eksen) Diğer yandan Türkiye Avrupa’nın en büyük sorunu olan genç işsizlikle mücadelede etkin sonuçlar almaktadır. Avro Bölgesi’nde yüzde 24,4 ile rekor seviyelere çıkan genç işsizlik oranı, Türkiye’de Ağustos 2013’te yüzde 19,2 olarak gerçekleşmiştir. Ülkemiz Avro Bölgesi’ndeki en genç nüfusa sahip olmasına rağmen bu oranı 2009 yılından bu yana 6,1 puan indirmeyi başarmıştır. Bu başarıda aktif işgücü politikaları ve sigorta prim desteği gibi uygulamaların yanısıra eğitim yatırımları da etkili olmuştur. 13 13
  23. 23. Genç İşsizlik Oranı (15-24 yaş, 2013, %, m.a.) Grafik 11: Avrupa Birliği’nde Genç İşsizlik Almanya Norveç Avusturya İsviçre Hollanda İzlanda Danimarka Malta Estonya Çek Cumhuriyeti Lüksemburg TÜRKİYE Finlandiya İngiltere İsveç Litvanya Romanya Belçika Slovenya Avro Bölgesi Letonya TÜRKİYE 2009 Fransa İrlanda Macaristan Polonya Bulgaristan Slovakya Portekiz İtalya G. Kıbrıs Hırvatistan İspanya Yunanistan 19,2 24,4 25,3 0 10 20 30 40 50 60 Kaynak: Eurostat, TÜİK Ancak uzun vadede işsizlik oranlarını düşük tek hanelere indirmek ve işgücüne katılımı gelişmiş ülkeler seviyesine çıkarmak için işgücü piyasasında esnekliğin ve işgücünün niteliğinin artması şarttır. Türkiye işgücü piyasası esneklik göstergeleri açısından OECD ülkeleri arasında en son sıradadır. Türkiye’de haftalık 48,9 saat olan ortalama çalışma süresi diğer OECD ülkeleri ortalamasının yaklaşık 11 saat üzerindedir. Ülkemizde çalışma süresi OECD ortalamasına denk olsaydı milyonlarca ilave istihdamın önü açılırdı. 14 14
  24. 24. Grafik 12: Haftalık Ortalama Çalışma Süresi 50 48,9 48 46 44 (2011, saat) 42 40 Türkiye hariç OECD Ort.: 38,1 38 36 34 32 Hollanda Norveç Danimarka İsviçre İrlanda Almanya Avustralya İsveç İngiltere Belçika Finlandiya Lüksemburg İtalya Yeni Zelanda Fransa Avusturya İspanya Estonya Şili Kanada Portekiz Macaristan İzlanda Slovenya Polonya İsrail Slovakya Yunanistan Çek Cumhuriyeti Kore Meksika TÜRKİYE 30 Kaynak: OECD Ülkemizde vasıflı işgücünün kısıtlı olması işgücü piyasalarında arztalep uyumsuzluğuna ve işsizlik oranının yapısal olarak yüksek seyretmesine sebep olmaktadır. Türkiye’de 25 yaş üstü nüfusun yani işgücünün yüzde 84’ünün ortalama eğitim süresi 6,5 yıldır. Bu bakımdan Türkiye en az nitelikli işgücüne sahip OECD ülkesidir. Zorunlu eğitim süresini 8 yıldan 12 yıla çıkardık. Böylece Türkiye hariç OECD ülkelerinde ortalama 11,3 yıl olan eğitim süresini uzun vadede yakalayacağız. 15 15
  25. 25. Grafik 13: Ortalama Eğitim Süresi 14 13 12 Türkiye hariç OECD Ort.: 11,3 (2012, yıl) 11 10 9 8 7 6,5 Portekiz TÜRKİYE Meksika Şili İngiltere Polonya İtalya Lüksemburg Yunanistan İspanya Finlandiya Fransa İzlanda Avusturya İsviçre Belçika Slovakya Danimarka Kore Hollanda Japonya İsveç İrlanda Slovenya İsrail Macaristan Estonya Almanya Avustralya Kanada Çek Cumh. Yeni Zelanda ABD Norveç 6 Kaynak: UNDP Ayrıca ülkemizde kadınların işgücüne katılım oranı da düşüktür. Her ne kadar kadının işgücüne katılımı 2004’ten bu yana 8 puan yükselerek Ağustos 2013’te yüzde 31,3’e çıkmış olsa da bu oran OECD ortalamasının neredeyse yarısı kadardır. Uzun vadede eğitim ve esnek çalışma modellerinin yardımıyla kadınların işgücüne katılımını gelişmiş ülkeler seviyesine çıkarmayı hedefliyoruz. İşsizliğin azaltılması amacıyla aktif işgücü politikalarını artırarak uygulamaya devam ediyoruz. 2007 yılında bu programlardan yararlanan kişi sayısı yaklaşık 23 bin iken 2012 yılında yaklaşık 465 bine yükselmiştir. 16 16
  26. 26. Grafik 14: Aktif İşgücü Programları 500 465 450 Yararlanan Kişi Sayısı (Bin Kişi) 400 350 300 250 250 214 212 2009 2010 200 150 100 50 23 32 0 2007 2008 2011 2012 Kaynak: İŞKUR Önümüzdeki dönemde aktif işgücü politikalarını daha da etkin bir şekilde kullanacağız. İşgücü piyasasındaki yapısal sorunların çözülmesine yönelik “Ulusal İstihdam Stratejisi”ni taraflarla uzlaşma sağlayarak uygulamaya koymayı ümit ediyoruz.  Enflasyon azalış trendinde Sayın Başkan, Değerli Milletvekilleri, Hükümetlerimiz döneminde enflasyonda kalıcı iyileşmeler elde ettik. On yıllarca yüksek çift hanelerde, zaman zaman üçlü hanelerde seyreden enflasyon oranını tek haneli rakamlara indirdik. 2012 yılında enflasyon yüzde 6,2 ile son 44 yılın en düşük seviyesinde gerçekleşti. İşlenmemiş gıda ve tütün ürünleri fiyatlarındaki artış ile Türk Lirasındaki değer kaybı nedeniyle yüksek seyreden enflasyon Temmuz ayından itibaren düşüş eğilimine girerek 2013 yılı 17 17
  27. 27. Kasım ayında yüzde 7,3 olarak gerçekleşti. Sıkı para politikası ve makro ihtiyati tedbirlerin etkisiyle enflasyonun yıl sonunda yüzde 6,8’e, önümüzdeki yıl ise yüzde 5,3’e gerileyeceğini tahmin ediyoruz. Amacımız orta ve uzun vadede ürün ve hizmet piyasalarında rekabet ortamını daha da iyileştirerek enflasyonu düşük tek hanelerde istikrara kavuşturmaktır. Bu çerçevede maliye politikaları ile para politikasının uyumlu olmasına ve koordinasyonuna önem vermeye devam edeceğiz Grafik 15: Enflasyon 125,5 140 99,1 107,2 120 100 TÜFE (Yıllık, %) 80 60 40 6,8 5,3 5,0 5,0 2014 2015 2016 6,2 2013 2012 20 2011 2010 2009 2008 2007 2006 2005 2004 2003 2002 2001 2000 1999 1998 1997 1996 1995 1994 1993 1992 1991 1990 1989 1988 1987 1986 1985 1984 1983 1982 1981 1980 0 Kaynak: TÜİK, OVP (2014-16)  Mali dengeler en güçlü yanımız Sayın Başkan, Değerli Milletvekilleri, Hükümetlerimiz döneminde uyguladığımız ihtiyatlı maliye politikaları sayesinde genel devlet bütçe açığının GSYH’ye oranını son 11 yılda yaklaşık 10 puan azaltarak 2013 yılında yüzde 1’e indirmiş 18 18
  28. 28. olacağız. Böylelikle 2013 yılında ülkemizde bütçe açığının GSYH’ye oranı OECD ülkeleri için öngörülen yüzde 4,8’lik açığın yaklaşık beşte biri, Maastricht Kriterinin ise üçte biri kadar olacaktır. Genel devlet bütçe açığının GSYH’ye oranını 2016 yılında yüzde 0,5’e indirmeyi hedefliyoruz. AB tanımlı borç stokunun GSYH’ye oranını ise son 11 yılda yaklaşık 40 puan düşürdük. 2013 yılı için yüzde 35 olarak öngördüğümüz bu oran, OECD ortalamasının üçte birinden az, Maastricht Kriterinin ise neredeyse yarısı kadardır. Bu oranı 2016 yılında yüzde 30’a indirmeyi hedefliyoruz. Grafik 16: Genel Devlet Bütçe Açığı ve Borç Stoku 75 70 65 74,0 12 10 10,8 8 60 (%) 6 50 (%) 55 OVP (2014-16) 4 45 40 2 1,0 35 0,5 35,0 30 0 30,0 25 -2 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 Borç Stoku/GSYH (Sol eksen) 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 Bütçe Açığı/GSYH (Sağ Eksen) Kaynak: Kalkınma Bakanlığı, Hazine Müsteşarlığı Benzer şekilde kamu net borç stokunun GSYH’ye oranını da son 11 yılda 47 puan azaltarak 2013 yılında yüzde 15’e düşürmüş olacağız. 2002 yılında yüzde 25,2 olan kamu net dış borç stokunun GSYH’ye oranı ise 2013 yılının ikinci çeyreğinde eksi yüzde 3,9 olmuştur. Böylece 19 19
  29. 29. Türkiye Cumhuriyeti uluslararası piyasalardan alacaklı konuma gelmiştir. Grafik 1: Kamu Net Dış Borç Stoku 17: Kamu Net Dış Borç Stoku 100 25,2 100 25,2 30 30 60 60 20 20 40 40 15 15 20 20 10 10 0 0 5 5 -20 -20 0 0 -40 -40 Kamu Net Dış Borç Stoku (Sol Eksen Eksen) Kamu Net Dış Borç Stoku (Sol Eksen Eksen) 2012 2011 2010 2009 2008 2007 2006 2005 2004 2003 2002 -60 -60 -5 -5 -3,9 -3,9 2013 Ç2 ₺) (Milyar ″ ) 25 25 (%) 80 80 -10 -10 Kamu Net Dış Borç Stoku/GSYH (Sağ Eksen) Kamu Net Dış Borç Stoku/GSYH (Sağ Eksen) Kaynak: Hazine Müsteşarlığı Kaynak: Hazine Müsteşarlığı AK Parti Hükümetleri öncesinde hem borcun faizi hem de faiz giderlerinin vergi gelirleri içindeki payı çok yüksekti. 2002 yılında reel faiz oranları yüzde 25,4, faiz giderlerinin vergi gelirlerine oranı ise yüzde 85,7 seviyesindeydi. Siyasi istikrar, mali disiplin, yapısal reformlar ve fiyat istikrarı sayesinde reel faiz son beş yıldır düşük tek hanelerde seyretmektedir. 20 20
  30. 30. Grafik 18: Reel Faiz ve Faiz Giderleri 50 85 40 75 35 (%) 30 65 55 25,4 25 45 20 35 15 10 15,5 25 15 5 0,7 0 -5 (%) 45 95 85,7 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 İç Borç Stokunun Reel Faizi (Sol Eksen) 2009 2010 2011 2012 2013 5 -5 Faiz Giderleri/Vergi Gelirleri (Sağ Eksen) Kaynak: Maliye Bakanlığı, Hazine Müsteşarlığı * İç borç stokunun reel faizinin 2013 yılı Ekim ayı verisidir. Mali disiplin sayesinde elde ettiğimiz kazanımlar ülkemize dış şoklara karşı önemli bir manevra alanı sağlamaktadır. Diğer yandan bu kazanımlar kamu tasarruflarını artırarak cari açığın azaltılmasına katkı yapmakta ve para politikasının elini güçlendirmektedir.  Cari açık yüksek ama yönetilebilir seviyede Sayın Başkan, Değerli Milletvekilleri, Türkiye ekonomisinin en önemli sorunlarından biri cari açıktır. Makro finansal istikrarı korumak için cari açığı kontrol edilebilir seviyelerde tutmamız şarttır. Cari açık Eylül 2013’te 12 aylık bazda 59,1 milyar dolar, net altın ihracatı hariç ise 51,8 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir. Cari açık 2012 yıl sonuna göre 10,6 milyar dolar artarken aynı dönemde net altın ihracatı hariç 2,4 milyar dolar azalmıştır. Yani iç talep eksenli 21 21
  31. 31. büyümeye rağmen bu yıl cari açıkta kayda değer bir bozulma olmamıştır. Grafik 19: Cari İşlemler Dengesi 40 (12 Aylık Kümülatif, Milyar $) 20 0 -20 -40 -60 Ocak 02 Mayıs 02 Eylül 02 Ocak 03 Mayıs 03 Eylül 03 Ocak 04 Mayıs 04 Eylül 04 Ocak 05 Mayıs 05 Eylül 05 Ocak 06 Mayıs 06 Eylül 06 Ocak 07 Mayıs 07 Eylül 07 Ocak 08 Mayıs 08 Eylül 08 Ocak 09 Mayıs 09 Eylül 09 Ocak 10 Mayıs 10 Eylül 10 Ocak 11 Mayıs 11 Eylül 11 Ocak 12 Mayıs 12 Eylül 12 Ocak 13 Mayıs 13 Eylül 13 -80 Cari Denge Enerji İthalatı Hariç Cari Denge Altın Hariç Cari Denge Kaynak: TCMB, TÜİK Ayrıca;  Küresel ekonomideki zayıf büyüme  En büyük ticaret ortağımız olan AB’deki resesyon  Ortadoğu’da yaşanan jeopolitik gerginlikler  Yüksek seyreden petrol fiyatları cari açığı olması gerekenden daha yüksek bir seviyeye çıkarmıştır. Orta vadede küresel ekonominin daha hızlı büyümesi ve komşu ülkelerin siyasi istikrara kavuşması dış ticaret dengelerimizi olumlu yönde etkileyecektir. 22 22
  32. 32. Bu çerçevede 2012 yılında yüzde 6,1 olan cari açığın GSYH’ye oranının bu yıl yüzde 7,1’e yükseleceğini, 2014 yılında ise yüzde 6,4’e ineceğini tahmin ediyoruz. Sayın Başkan, Değerli Milletvekilleri, Küresel kriz sonrası dönemde en büyük ticaret ortağımız olan AB’deki zayıf iç talep ihracatı olumsuz yönde etkilemiştir. Ancak bu etki, ürün ve pazar çeşitlendirmesi çalışmalarımız sayesinde sınırlı olmuştur. 2002 yılında toplam ihracatımızın yüzde 56,7’si AB’ye yapılırken 2013’ün ilk on ayında bu oran yüzde 41,4 olarak gerçekleşmiştir. Buna karşılık Ortadoğu ve Afrika’ya yaptığımız ihracatın payı yüzde 12,1’den yüzde 27,4’e yükselmiştir. 2002 yılında 1 milyar doların üzerinde ihracat yaptığımız ülke sayısı 8 iken bu rakam 2012 yılında 34’e yükselmiştir. Benzer şekilde, 1 milyar doların üzerinde ihracat yaptığımız ürün sayısı da aynı dönemde 9’dan 30’a yükselmiştir. 23 23
  33. 33. Grafik 20: İhracatta Ürün ve Pazar Çeşitlendirmesi 40 34 35 30 30 25 20 15 9 10 8 5 0 2002 2012 1 Milyar $ üzerinde ihracat yapılan ürün sayısı Kaynak: TÜİK 1 Milyar $ üzerinde ihracat yapılan ülke sayısı Pazar ve ürün çeşitlendirmesinin yanısıra uygulamakta olduğumuz dalgalı döviz kuru rejimi de ekonomimizi dış şoklara karşı dayanıklı kılmaktadır. Yüksek cari açığa rağmen Türk Lirasındaki oynaklığın gelişmekte olan ülkelere kıyasla düşük seyretmesi bunu teyit etmektedir. Döviz rezervlerimiz ise son 11 yılda 107 milyar dolarlık birikimle 29 Kasım 2013 tarihi yükselmiştir. 24 24 itibarıyla 134,6 milyar dolara
  34. 34. Grafik 21: Esnek Döviz Kuru 80 70 Kur Oynaklığı (%) 60 50 40 30 20 10 GOÜ Eylül 13 Mayıs 13 Ocak 13 Eylül 12 Mayıs 12 Ocak 12 Eylül 11 Mayıs 11 Ocak 11 Eylül 10 Mayıs 10 Ocak 10 Eylül 09 Mayıs 09 Ocak 09 Eylül 08 Mayıs 08 Ocak 08 0 Türkiye Kaynak: Bloomberg Sayın Başkan, Değerli Milletvekilleri, Türkiye’nin sağlam kamu mali dengeleri, sağlıklı bankacılık sektörü, güçlü hanehalkı bilançosu ile aldığımız makro ihtiyati tedbirler cari açık kaynaklı risklerin yönetilmesinde önemli bir rol oynamaktadır. o Bankacılık sektörü sağlam yapısını koruyor Bankacılık sektörü aktif kalitesi, özkaynak yeterliliği ve karlılığı bakımından güçlü ve sağlıklı yapısını korumaktadır. Sermaye yeterlilik oranı yasal sınır olan yüzde 8’in neredeyse 2 katıdır. Takipteki kredilerin toplam krediler içindeki payı ise yüzde 2,8 ile oldukça düşüktür. Ayrıca banka kredileri mevduatla dengelenmekte bankaların büyük ölçekli açık pozisyonları bulunmamaktadır. 25 25 ve
  35. 35. Grafik 22: Bankacılık Sektörü 25 Sermaye Yeterlilik Oranı (%) 20 15 Hedef oran: %12 10 Yasal sınır: %8 5 Eylül 13 Mayıs 13 Ocak 13 Eylül 12 Mayıs 12 Ocak 12 Eylül 11 Mayıs 11 Ocak 11 Eylül 10 Mayıs 10 Ocak 10 Eylül 09 Mayıs 09 Ocak 09 Eylül 08 Mayıs 08 Ocak 08 0 Kaynak: BDDK o Hanehalkı borcu nispeten düşük seviyelerde Son yıllarda düşük faiz ve krediye erişimin kolaylaşması ile birlikte hanehalkı borçluluk oranlarında hızlı bir artış yaşanmıştır. Ancak Türkiye’de hanehalkı borcunun GSYH’ye oranı yüzde 23 ile Avro Bölgesi ortalaması olan yüzde 65’in yaklaşık üçte biri düzeyindedir. Ayrıca hanehalkının faiz riski sınırlıdır, kur riski ise bulunmamaktadır. Son düzenlemelerle de kredi kartı kullanımı ve aşırı tüketime yönelik sınırlamalar getirdik. 26 26
  36. 36. Grafik 23: Hanehalkı Yükümlülükleri o Reel sektör borcu makul bir düzeyde Yatırımlardaki artışa paralel olarak reel sektörün brüt dış borcu da artmıştır.3 Ancak bu artış ekonomik büyümeye paralel gerçekleşmiştir. 2002 yılında reel sektör dış borcunun GSYH’ye oranı yüzde 13,4 iken 2013 yılının ikinci çeyreği itibarıyla yüzde 14,7 olarak gerçekleşmiştir. Ayrıca reel sektörün 93 milyar dolarlık döviz varlığı dikkate alındığında bu oran yönetilebilir düzeydedir. Yurt dışından sağlanan kredilerin yaklaşık yüzde 60’ı orta ve uzun vadelidir. Kısa vadeli dış borçların yüzde 88’i ise kolaylıkla çevrilebilir ticari kredi niteliğindedir. 3 2002’den bu yana özel sektör yatırımları reel bazda yüzde 153,5 artmıştır. Oysa 1992-2002 döneminde yatırımlar yüzde 4,6 azalmış idi. 27 27
  37. 37. o Makro ihtiyati politika uygulamalarına devam Hükümetlerimiz döneminde kapsamlı makro ihtiyati tedbirleri uygulamaya koyduk. Bu çerçevede, bankacılık sektöründe 2004 yılından beri stres testlerini uyguluyoruz. 2006 yılından bu yana hedef sermaye yeterlilik oranını yüzde 12’de tutuyoruz. 2008 yılından bu yana bankaların kar dağıtımı BDDK tarafından takip ediliyor ve gerektiğinde sınırlanıyor. Bu sayede bilançolarda yedek akçe oluşumu ile sektörün güçlü özkaynak yapısı korunmuştur. Ayrıca bankaların tüketici kredileri için ayırdığı karşılık oranını artırdık ve konut kredilerinde kredinin gayrimenkulün değerine oranını yüzde 75 olarak belirledik.  Cari açığa yapısal çözümler Sayın Başkan, Değerli Milletvekilleri, Daha önceki bütçe konuşmalarımda da ifade ettiğim gibi konjonktürel etkilerin yanı sıra cari açığın yapısal boyutu da önemlidir. Bu çerçevede Hükümetimiz cari açığın orta ve uzun vadede azaltılması için gerekli tedbirleri almaktadır. Bu bağlamda;  Tasarruf oranlarının artırılması  Enerjide dışa bağımlılığın azaltılması  Katma değer zincirinde yukarı çıkılması temel önceliklerimizdir. o Tasarruf oranlarının artırılması Ülkemizde toplam tasarrufların GSYH’ye oranı yüzde 12,6 ile hem gelişmekte olan ülkelerdeki ortalama yüzde 33,5’e hem de yüzde 19,6 28 28
  38. 38. olan yatırımların GSYH’ye oranına göre oldukça düşüktür. Bu durum kamudan çok özel sektör yatırım-tasarruf açığından kaynaklanmaktadır. Grafik 24: Yatırım-Tasarruf Dengesi 24 22 (%) 20 18 16 14 12 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 Kaynak: Kalkınma Bakanlığı Son 11 yıldır sürdürdüğümüz mali disiplin sayesinde kamu tasarruflarında önemli oranda artış sağladık. 2002 yılında eksi yüzde 4,8 olan kamu tasarruflarının GSYH içindeki payının 2013 yılında yüzde 2,9’a ulaşacağını tahmin ediyoruz. Bu da yaklaşık 8 puanlık bir iyileşmeye tekabül etmektedir. 29 29
  39. 39. Grafik 25: Kamu Tasarruf Oranları, Sayfa 30 Grafik 25: Kamu Tasarruf Oranları Grafik 25: Kamu Tasarruf Oranları 2002 2013 3 Kamu Tasarrufları/GSYH (%) 2,9 1 -1 -3 -4,8 -5 Kaynak: Kalkınma Bakanlığı Özel sektör tasarruflarının GSYH’ye oranının ise 2002 Özel sektör tasarruflarının GSYH’ye oranının ise 2002 yüzde 23,4’ten 2013 yılında yüzde 9,7’ye gerileyeceği yüzde 23,4’ten 2013 yılında yüzde 9,7’ye gerileyeceği edilmektedir. Bu azalışta; edilmektedir. Bu azalışta; yılında yılında tahmin tahmin  Makroekonomik istikrar ve finansal derinleşme sayesinde krediye  Makroekonomik istikrar ve finansal derinleşme sayesinde krediye erişimin kolaylaşması ve kredi faiz oranlarının azalması erişimin kolaylaşması ve kredi faiz oranlarının azalması  Siyasi istikrarla birlikte öngörülebilirliğin, yatırım ve tüketimin  Siyasi istikrarla birlikte öngörülebilirliğin, yatırım ve tüketimin artması artması  Demografik trendlerdeki değişim ile kentleşmenin getirdiği  Demografik trendlerdeki değişim ile kentleşmenin getirdiği ihtiyaçlar ihtiyaçlar etkili olmuştur. etkili olmuştur. Özel sektör tasarruflarının artması için Özel sektör tasarruflarının artması için işgücünün verimliliğinin artması, ülkemizin işgücünün verimliliğinin artması, ülkemizin zincirinde yukarılara çıkması gerekmektedir. zincirinde yukarılara çıkması gerekmektedir. 30 30 istihdam oranının ve istihdam oranının ve küresel katma değer küresel katma değer Bu amaçla aktif işgücü politikaları ile istihdamı destekliyoruz, Bu amaçla aktif işgücü politikaları ile istihdamı destekliyoruz, 30
  40. 40. eğitime yaptığımız yatırım ile işgücünün niteliğini yükseltiyoruz. Altyapı yatırımları ve yapısal reformlar sayesinde verimliliği artırıyoruz. Ayrıca bireysel emeklilik sistemini daha çok destekleyerek özel sektör tasarruflarının artmasına katkı sağlıyoruz. o Enerjide dışa bağımlılığın azaltılması Sayın Başkan, Değerli Milletvekilleri, Enerjide dışa bağımlılık cari açığın temel unsurlarından biridir. Türkiye birincil enerji kaynakları bakımından yüzde 72 oranında dışa bağımlıdır. Enerji ithalatı cari işlemler açığındaki en önemli kalemdir. Eylül ayında 12 aylık enerji ithalatı 56,9 milyar dolar ile cari açığın neredeyse tamamına denk gelmektedir. Grafik 26: Enerji İthalatı 70 60 (12 Aylık Kümülatif, Milyar $) 50 40 30 20 10 0 -10 -20 Ocak 02 Mayıs 02 Eylül 02 Ocak 03 Mayıs 03 Eylül 03 Ocak 04 Mayıs 04 Eylül 04 Ocak 05 Mayıs 05 Eylül 05 Ocak 06 Mayıs 06 Eylül 06 Ocak 07 Mayıs 07 Eylül 07 Ocak 08 Mayıs 08 Eylül 08 Ocak 09 Mayıs 09 Eylül 09 Ocak 10 Mayıs 10 Eylül 10 Ocak 11 Mayıs 11 Eylül 11 Ocak 12 Mayıs 12 Eylül 12 Ocak 13 Mayıs 13 Eylül 13 -30 Enerji ithalatı Enerji ithalatı hariç cari denge Kaynak: TCMB, TÜİK Hükümetlerimiz döneminde enerjide dışa bağımlılığımızı azaltmak amacıyla yerli, yenilenebilir ve aynı zamanda çevre dostu enerjiler üzerinde çalışıyor, yatırımlarımızı bu yönde geliştiriyoruz. Bu yöndeki 31 31
  41. 41. özel sektör yatırımlarını teşvik ediyoruz. 2012 yıl sonu itibarıyla toplam elektrik enerjisi kurulu gücümüzün yüzde 38,9’u yenilenebilir enerji kaynaklarından, özellikle HES’lerden oluşmaktadır. Orta vadede inşa halindeki santrallerin devreye girmesiyle ülkemizde yenilenebilir enerjinin toplam kurulu güç içindeki payının yüzde 46,4’e çıkacağı öngörülmektedir. Yenilenebilir enerji kaynakları içinde rüzgar enerjisi kurulu gücü 2002 yılında 18,9 MW ile neredeyse yok denecek bir düzeydeyken 2013 yılı Ekim ayı itibarıyla 2.689 MW’a ulaşmıştır. Türkiye rüzgar enerjisi kurulu gücü bakımından Avrupa’da 11’inci sırada yer almıştır. Yine bu çerçevede 2007 yılından itibaren 38 yeni jeotermal sahası keşfedilmiştir. Tablo 1: Elektrik Enerjisi Kurulu Gücü MW Kurulu Gücümüz (2012) Kurulu Gücümüzde Yenilenebilir Enerji (2012) İnşa Halindeki Santraller İnşa Halindeki Santrallerdeki Yenilenebilir Enerji 57.059 22.190 21.323 14.210 Kaynak: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Öte yandan 2002 yılında 8,3 milyar ton olarak tespit edilen linyit rezervlerini 2013 yılı üçüncü çeyreği itibarıyla 14 milyar tona çıkardık. Ülkemizin kömür kaynaklarını daha etkin kullanarak dışa bağımlılığı azaltıyoruz. toplamda Nitekim 2.844 MW özel sektöre kurulu devredilen gücünde termik kömür sahalarına santral kurulması planlanmaktadır. Ayrıca Afşin-Elbistan linyit havzasında 7.000 MW’lık termik santral yapımına ilişkin fizibilite çalışmaları sürdürülmektedir. 32 32
  42. 42. Diğer taraftan nükleer santrallerin yapım süreci devam etmektedir. Bu çabalar sonucunda orta ve uzun vadede Türkiye’nin enerjide dışa bağımlılığı önemli ölçüde azalacaktır. o Katma değer zincirinde yukarı çıkılması Sayın Başkan, Değerli Milletvekilleri, Türkiye’yi katma değer zincirinde yukarıya taşıma yolunda önemli adımlar attık. 2002’den 2012’ye;  Ar-Ge harcamalarının GSYH içindeki payı neredeyse iki katına çıktı.  Patent başvuruları 6 kat artarak 11.599’a ulaştı.  Marka başvuruları üçe katlanarak 111 bini geçti.  Endüstriyel tasarım başvuruları da iki katına çıkarak 41.220’ye ulaştı. Böylece ülkemizde düşük teknoloji yoğun üretim ve ihracat azalırken ortanın üstü teknoloji yoğun üretim ve ihracat arttı. 33 33
  43. 43. Grafik 27: Üretim ve İhracatın Teknoloji Yoğunluğu 45 39,1 40 35 33,2 31,4 33,5 31,5 (2012, %) 30 24,1 25 20 15 10 3,5 5 3,7 0 Yüksek teknoloji Ortanın üstü teknoloji Üretim Ortanın altı teknoloji Düşük teknoloji İhracat Kaynak: Kalkınma Bakanlığı Ancak geldiğimiz seviyeyi yeterli bulmuyoruz. Türkiye’de üretim ve ihracatın sadece üçte biri yüksek ve orta üstü teknolojiden oluşmaktadır. Bilimsel, Türkiye’nin teknolojik katma değer ve tasarım zincirinde çalışmalarının yukarılara ticarileşmesi çıkmasına katkı sağlayacaktır. Nitekim 2012 yılında yaptığımız ihracatın kilogramı 1,58 dolar iken 2004 yılında Hükümetimizin uygulamaya koyduğu Turquality kapsamındaki markalarla yapılan ihracatımızın ortalama kilogramı 3,28 dolardır. Sayın Başkan, Değerli Milletvekilleri, Hükümetlerimiz döneminde uygulanan yapısal reformlar ve sağlıklı makroekonomik politikalar sayesinde son 11 yılda büyük başarılara imza attık. 1923-2002 döneminde ortalama yüzde 4,5 büyüyen ekonomimiz AK Parti Hükümetleri döneminde, son 60 yılın en 34 34
  44. 44. büyük küresel krizine rağmen ortalama yüzde 5,1 büyüdü. İlave 0,6 puanlık büyüme azımsanacak bir rakam değildir. Zira 1923 yılından bu yana yılda ortalama yüzde 5,1 büyümüş olsaydık 2013 yılında GSYH 1,3 trilyon dolara, kişi başına GSYH ise 16.970 dolara ulaşmış olabilirdi. Hükümetlerimiz döneminde kişi başına GSYH reel bazda 1,4, satın alma gücü paritesine göre 2,1 kat, dolar bazlı nominal olarak ise 3 kat artış göstermiştir. Grafik 28: Kişi Başı Gelir Artışı Böylece Türkiye gelişmiş ülkelerle arayı hızla kapatmaya başlamıştır. 2002 yılında kişi başına GSYH AB’nin yüzde 37’si, ABD’nin ise yüzde 22,7’si kadar iken 2013 yılında bu oranların sırasıyla yüzde 58,6’ya ve yüzde 35,5’e yükselmesi beklenmektedir. Grafik 29: Gelişmiş Ülkelerle Olan Gelir Makası 65 Türkiye/ABD 55 Kişi Başına GSYH (SAGP, %) 60 Türkiye/Avrupa Birliği 58,6 50 45 40 37,0 35,5 35 30 25 22,7 20 2002 2013 Kaynak: Kalkınma Bakanlığı, IMF 35 35
  45. 45. Uluslararası göstergeler, uzun vadeli sürdürülebilir büyüme açısından, rekabet gücümüzün, yatırım ortamının ve kurumsal altyapının iyileştiğini göstermektedir. Dünya Ekonomik Forumunun yaptığı Küresel Rekabet Gücü Endeksinde Türkiye, 2005 yılında 117 ülke arasında 71’inci sıradaydı. 2013 yılında ise 148 ülke arasında 44’üncü sıraya yükseldi. Yani sekiz yılda tam 27 basamak atladık. Grafik 30: Kurumsal Altyapı Aynı şekilde Uluslararası Yolsuzluk Algı Endeksinde önemli bir mesafe kat ettik. 2002 yılında 102 ülke arasında 65’inci sırada yer alan Türkiye, 2013 yılında 177 ülke arasında 53’üncü sıraya yükselmiştir. Dünya Bankasının İş Yapma Kolaylığı Endeksinde ise 2006 yılında 175 ülke arasında 84’üncü sırada yer alan Türkiye, 2013 yılında 189 ülke arasında 69’uncu sıraya çıkmıştır. 36 36
  46. 46. 1980-2002 döneminde ülkemize yönelik doğrudan yatırım girişi 14,8 milyar dolar iken sağladığımız istikrar ve güven ortamı ile bu rakam 2003’ten bu yana 132 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir. Grafik 31: Doğrudan Yatırım Girişleri 132,0 135 120 105 (Milyar, $) 90 75 60 45 30 14,8 15 0 1980-2002 2003-2013 Eylül Kaynak: TCMB Bütün bu gelişmeler verimliliği ve inovasyonu Türkiye’nin uzun vadeli büyümesini olumlu etkileyecektir. 37 37 artıracak,
  47. 47. II. 2012 YILI MERKEZİ YÖNETİM KESİN HESAP KANUN TASARISI Sayın Başkan, Değerli Milletvekilleri, Şimdi de sizlere 2012 Yılı Merkezi Yönetim Kesin Hesap Kanun Tasarısı hakkında bilgi vermek istiyorum. 2012 yılında;  Bütçe Giderleri 361,9 milyar TL  Bütçe Gelirleri 332,5 milyar TL  Bütçe Açığı 29,4 milyar TL  Faiz Dışı Fazla 19,0 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. GSYH’ye oran olarak ise;  Bütçe Giderleri yüzde 25,6  Bütçe Gelirleri yüzde 23,5  Bütçe Açığı yüzde 2,1  Faiz Dışı Fazla yüzde 1,3 olarak gerçekleşmiştir. 38 38
  48. 48. 2012 YILI SAYIŞTAY DENETİM RAPORLARI Sayın Başkan, Değerli Milletvekilleri, Konuşmamın bu bölümünde Sayıştay tarafından Yüce Meclise sunulan denetim raporları hakkında değerlendirmelerde bulunmak istiyorum. Öncelikle Sayıştay denetimine ve bu denetim sonucu hazırlanan raporlara büyük önem verdiğimizi belirtmek isterim. Sayıştay denetiminin kamu idarelerinin faaliyetlerine değer kattığı şüphesizdir. Kamuya ait kaynakların yönetiminde saydamlığı ve hesap verilebilirliği artırmak üzere, Hükümetlerimiz döneminde yeni kamu mali yönetim anlayışımıza paralel olarak, dış denetimin kapsamını genişleten Sayıştay Kanununu çıkardık. Sayıştay Kanununun çıkarılmasından sonra bu yıl ilk defa Sayıştay tarafından kamu idareleri nezdinde yapılan denetimlere ilişkin raporlar Meclise sunuldu. Bu kapsamda her yıl Kesin Hesap Kanun Tasarısıyla birlikte Meclise sunulan Genel Uygunluk Bildiriminin yanında Dış Denetim Genel Değerlendirme Raporu, Faaliyet Genel Değerlendirme Raporu, Mali İstatistikleri Değerlendirme Raporu ve denetime alınan her bir kamu idaresi bazında düzenlenen Denetim Raporları Meclise sunulmuştur. Hesap verme sorumluluğu çerçevesinde 2012 yılında her türlü defter, belge ve tabloları Sayıştaya sunduk. Aynı zamanda sunduğumuz tabloların dayanağı olan mali işlemlere ilişkin yaklaşık 25 milyon yevmiye kaydını da elektronik ortamda Sayıştayla paylaştık. Ayrıca, 39 39
  49. 49. mali işlemlere ait tüm harcama belgelerini muhasebe birimlerinde denetime hazır bulundurduk. Sayıştay da bu defter, belge, tablo ve verileri kullanarak denetim faaliyetini yürütmüş ve yukarıda saydığım raporları Yüce Meclise sunmuştur. Kamu zararına ilişkin tespitleri içeren raporları ise mevzuat çerçevesinde yargıya intikal ettirecektir. Dolayısıyla Sayıştayın denetim yapamadığı şeklindeki iddialar hiçbir şekilde gerçeği yansıtmamaktadır. Sayın Başkan, Değerli Milletvekilleri, Diğer taraftan Sayıştay tarafından düzenlenen raporlarda “genel bütçeyi oluşturan idareler tarafından bazı mali tabloların Sayıştaya sunulmadığı” yönünde haksız bir eleştiriye de yer verilmiştir. Sayıştay genel bütçe tüzel kişiliğinin bir parçası olan her bir idareyi ayrı bir tüzel kişiliğe sahipmiş ve kendine ait geliri, varlığı, alacak ve borcu varmış gibi değerlendirerek idareler bazında mizan, bilanço ve faaliyet sonuçları tablosu gibi ilave tabloların verilmesini talep etmiştir. Devletin teşkilat yapısına, hazine birliği ilkesine ve genel kabul görmüş uluslararası standartlara aykırı olan söz konusu tablolar, genel bütçeyi oluşturan her bir idare için anlamlı sonuçlar vermese de üretilerek Sayıştaya teslim edilmiştir. Ancak Sayıştay, bu tabloların istediği formatta olmadığı gerekçesiyle denetim görüşü vermekten kaçınmıştır. 40 40
  50. 50. Bu soruna kalıcı bir çözüm bulmak üzere Sayıştay ile ortak bir çalışma grubu oluşturduk. Çalışma grubu, genel bütçeli idarelerin yapıları ve mali işlemlerini inceleyerek bir öneri raporu hazırlayacaktır. Raporda yer alan öneriler doğrultusunda yeni bir durum değerlendirmesi yapacağız. Bu amaçla Sayıştay, kamu idaresi hesaplarının Sayıştaya verilmesine ilişkin usul ve esaslarda değişiklik yaparak, üç yıllık bir geçiş dönemi öngörmüştür. Özetle, Sayıştay denetimine esas teşkil etmek üzere her türlü defter, belge, tablo ve verileri Sayıştaya sunduk. Sayıştay da tespitlerini bunların üzerinden yapmış ve raporlarını hazırlamıştır. Bizim açımızdan üretilmesi mümkün ve anlamlı olmayan tablolar gerekçe gösterilerek genel bütçeli idareler için Sayıştayın görüş bildirmekten kaçınması doğru olmamıştır. 41 41
  51. 51. III. 2013 YILI MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇESİ YIL SONU GERÇEKLEŞME TAHMİNİ Sayın Başkan, Değerli Milletvekilleri, Konuşmamın bu kısmında sizlere 2013 yıl sonu bütçe gerçekleşme tahminlerine ilişkin bilgi vermek istiyorum. Yıl sonunda;  Bütçe Giderlerinin 406,6 milyar TL  Bütçe Gelirlerinin 387,2 milyar TL  Bütçe Açığının 19,4 milyar TL  Faiz Dışı Fazlanın 31,1 milyar TL tutarında olmasını bekliyoruz. Grafik 32: 2013 Yılı Merkezi Yönetim Bütçesi Gerçekleşme Tahmini 42 42
  52. 52. Buna göre GSYH’ye oran olarak;  Bütçe Giderleri yüzde 26,1  Bütçe Gelirleri yüzde 24,8  Bütçe Açığı yüzde 1,2  Faiz Dışı Fazla yüzde 2,0 düzeyinde hesaplanmaktadır. Bu verdiğim rakamlar 2013 yılı bütçe performansının oldukça başarılı olduğunu göstermektedir. Bu çerçevede 2013 yılı bütçe açığının GSYH’ye oranını 2013-15 OVP’de yer alan yüzde 2,2’lik orana göre 1 puan aşağı yönlü revize ettik. OVP’de 34 milyar TL tutarında öngörülen 2013 yılı merkezi yönetim bütçe açığının yaklaşık 14,5 milyar TL daha düşük gerçekleşmesini bekliyoruz. Grafik 33: Merkezi Yönetim Bütçe Açığı 43 43
  53. 53. Bütçe dengesindeki iyileşme esas itibarıyla bütçe gelirlerindeki artıştan kaynaklanmaktadır. Zira bütçe giderlerinin OVP’de öngörülen çerçevede gerçekleşmesi beklenirken bütçe gelirlerinde yaklaşık 17 milyar TL tutarında bir artış olacağı öngörülmektedir. Merkezi yönetim bütçe gelirlerinin yaklaşık yüzde 85’ini oluşturan vergi gelirlerinin yıl sonu itibarıyla 325 milyar TL olarak gerçekleşmesi beklenmektedir. Bu tutar Bütçe Kanununda tahmin edilen 318 milyar TL’nin yaklaşık yüzde 2,3 üzerindedir. Vergi gelirlerindeki olumlu performansta iç talepteki toparlanma ile 2012 yılında uygulamaya koyduğumuz tedbirler etkili olmuştur. Vergi dışı gelirlerde de bu yıl başarılı bir performans sergilenmiştir. Zira Bütçe Kanununda 52 milyar TL tutarında tahmin edilen vergi dışı gelirlerin yıl sonu itibarıyla 62 milyar TL’ye ulaşması beklenmektedir. Sayın Başkan, Değerli Milletvekilleri, Biraz önce de bahsettiğim üzere bütçe giderlerinin bu yıl 406,6 milyar TL ile başlangıç ödeneğine paralel gerçekleşmesini bekliyoruz. 2013 yıl sonunda Bütçe Kanununda öngörülene göre faiz hariç giderlerin yaklaşık 5 milyar TL daha fazla, faiz giderlerinin ise 2,5 milyar TL daha az gerçekleşmesini bekliyoruz. Faiz hariç giderlerdeki sapmanın büyük bir kısmı yatırım harcamalarındaki artıştan kaynaklanmaktadır. Söz konusu harcamalar, büyüme ve istihdamı artırıcı niteliktedir. 44 44
  54. 54. Faiz harcamalarındaki maliyetlerinin düşüş beklenilenin ise altında ortalama borçlanma gerçekleşmesinden kaynaklanmaktadır. Bu da Hükümetlerimiz döneminde sürdürdüğümüz mali disiplin politikasının net bir kazanımıdır. 2013 yılı için öngördüğümüz yüzde 1,2’lik bütçe açık oranı, 1985 yılından bu yana elde edilen en iyi 3’üncü bütçe gerçekleşmesi olacaktır. Diğer iki gerçekleşmenin de 2005 ve 2006 yıllarında yani AK Parti Hükümetleri döneminde elde edildiğini dikkatinize sunmak isterim. Grafik 34: Bütçe Açığının Gelişimi (1985-2013) Elde ettiğimiz bu başarılı sonuçlar ülkemize hem sağlam bir duruş hem de mali esneklik kazandırmıştır. 2014 yılında da mali disiplini kararlılıkla sürdüreceğiz. 45 45
  55. 55. IV. 2014 YILI MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇESİ Sayın Başkan, Değerli Milletvekilleri, Görüşmekte olduğumuz 2014 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanun Tasarısı Maliye Bakanlığım döneminin 5’inci, AK Parti Hükümetlerinin ise 12’nci bütçesidir. 2014 Yılı Bütçesi orta vadeli maliye politikamızın temel hedefleri doğrultusunda hazırlanmıştır. Bu hedeflerimiz;  Yurt içi tasarrufları artırarak, mevcut kaynakları üretken alanlara yönlendirerek ve verimlilik düzeyini yükselterek cari açığı azaltmak  Kamu maliyesinde güçlü duruşu sürdürmek  Büyümeyi ve istihdamı artırmaktır. 2014 Yılı Bütçesinde baz alınan temel büyüklükler şu şekildedir:  GSYH 1 trilyon 719 milyar TL  İthalat (CIF)  İhracat (FOB) 166,5 milyar dolar  Büyüme Oranı yüzde 4,0  Deflatör yüzde 6,0  TÜFE (Yıl Sonu) 46 262,0 milyar dolar yüzde 5,3 46 makro ekonomik
  56. 56. Tablo 2: Makroekonomik Göstergeler 2013 Gerç.Tahmini 2014 Program 1.559 1.719 BÜYÜME (%) 3,6 4,0 DEFLATÖR (%) 6,3 6,0 TÜFE (Yıl Sonu %) 6,8 5,3 İTHALAT (CIF) (Milyar $) 251,5 262,0 İHRACAT (FOB) (Milyar $) 153,5 166,5 DIŞ TİCARET DENGESİ (Milyar $) -98,0 -95,5 CARİ DENGE (Milyar $) -58,8 -55,5 GSYH (Milyar ¨) Kaynak: OVP 2014-16 Bu çerçevede 2014 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe büyüklükleri şu şekilde tahmin edilmiştir:  Bütçe Giderleri 436,4 milyar TL  Faiz Hariç Giderler 384,4 milyar TL  Bütçe Gelirleri 403,2 milyar TL  Vergi Gelirleri 348,4 milyar TL  Bütçe Açığı  Faiz Dışı Fazla 47 33,3 milyar TL 18,7 milyar TL 47
  57. 57. Grafik 35: 2014 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Tasarısı GSYH’ye oran olarak ise;  Bütçe Giderleri yüzde 25,4  Faiz Hariç Giderler yüzde 22,4  Bütçe Gelirleri yüzde 23,5  Vergi Gelirleri yüzde 20,3  Bütçe Açığı yüzde 1,9  Faiz Dışı Fazla yüzde 1,1 düzeyinde gerçekleşmesi hedeflenmiştir. Sayın Başkan, Değerli Milletvekilleri, 2014 yılı bütçemiz ihtiyatlı gelir tahminlerine dayanmaktadır. Küresel ekonomideki aşağı yönlü riskleri de dikkate alarak 2014 yılı bütçe gelirlerimizin yüzde 4,1, vergi gelirlerinin ise yüzde 7,1 gibi 48 48
  58. 58. mütevazi oranlarda artacağını öngördük. Bu oranlar 2014 yılına ilişkin GSYH’deki yüzde 10,2’lik nominal büyüme tahmininin altındadır. Bu çerçevede 2014 Yılı Merkezi Yönetim;  Bütçe Gelirlerinin 403,2 milyar TL  Vergi Gelirlerinin 348,4 milyar TL  Vergi Dışı Gelirlerin 54,8 milyar TL olarak gerçekleşeceğini tahmin ediyoruz. Grafik 36: 2014 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Gelirleri Bazı vergi türlerine ilişkin tahminlerimiz ise şu şekildedir:  Gelir Vergisi  Kurumlar Vergisi 31,1 milyar TL  ÖTV 89,4 milyar TL  Dahilde alınan KDV 39,6 milyar TL  İthalatta alınan KDV 49 70,8 milyar TL 64,8 milyar TL 49
  59. 59. Grafik 37: 2014 Yılı Vergi Gelirleri Vergi dışı gelirler arasında yer alan özelleştirme gelirleri için önümüzdeki yıl 6,9 milyar TL öngördük. Bu gelir tahminimiz oldukça muhafazakardır. Zira bugün itibarıyla kesinleşmiş yaklaşık 5 milyar TL’lik özelleştirme gelir taksiti vardır. Sayın Başkan, Değerli Milletvekilleri, 2014 yılında bütçe giderlerindeki artışın yüzde 7,3 ile nominal GSYH büyümesinin altında gerçekleşeceğini öngörüyoruz. Bu kapsamda 2014 Yılı Bütçesinde ekonomik sınıflandırmaya göre harcamalar şu şekilde belirlenmiştir:  Personel Giderleri 110,0 milyar TL  SGK Devlet Primi Giderleri 18,9 milyar TL  Mal ve Hizmet Alım Giderleri 37,6 milyar TL  Cari Transferler 50 163,6 milyar TL 50
  60. 60.  Sermaye Giderleri 36,7 milyar TL  Sermaye Transferleri 6,5 milyar TL  Borç Verme 7,6 milyar TL  Yedek Ödenek 3,6 milyar TL  Faiz Giderleri 52,0 milyar TL Grafik 38: 2014 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Giderleri Bu rakamlardan anlaşılacağı üzere 2014 yılında bütçe harcamalarını kontrol altında tutacağız. Mal ve hizmet alım giderlerini 2013 yıl sonu gerçekleşme tahminimize göre 2014 yılında sadece yüzde 1,9 oranında artırıyoruz. 2014 yılı için öngörülen yüzde 6’lık deflatör ile karşılaştırıldığında mal ve hizmet alım giderleri reel olarak yüzde 4 civarında azalacaktır. Cari harcamaları kontrol altında tutarak eğitim, sağlık ve altyapı gibi öncelikli alanlara daha fazla kaynak ayıracağız. 51 51
  61. 61. Bu rakamlar 2014 Yılı Bütçesinin bir seçim bütçesi olmadığını, tam tersine sağlam gelir kaynaklarına dayanan ve giderleri kontrol altında tutan bir bütçe olduğunu göstermektedir. A. 2014 Yılı Bütçesinin Temel Özellikleri Sayın Başkan, Değerli Milletvekilleri, Bildiğiniz üzere bütçe hakkı modern demokrasilerin temelini oluşturmaktadır. Kamu kaynaklarının nerede kullanıldığını bilmek hem kamuoyunun hem de halkın temsilcisi sıfatı taşıyan siz saygı değer milletvekillerinin en doğal hakkıdır. Şimdi de 2014 Yılı Bütçesinin temel özelliklerini, öncelikli harcama alanlarını ve vatandaşlarımıza neler getirdiğini aktarmak istiyorum.  2014 Yılı Bütçesi faiz değil hizmet bütçesidir Hükümetlerimiz döneminde uygulanan ihtiyatlı maliye politikaları ve elde edilen makroekonomik istikrar sayesinde bütçeden faize aktarılan kaynak sürekli olarak azalmıştır. Faiz giderlerinin GSYH’ye oranı 2002 yılında yüzde 14,8 iken 2014 yılında bu oranın yüzde 3 olacağını öngörüyoruz. Faiz giderlerinin toplam bütçe harcamaları içerisindeki payına baktığımızda, 2002 yılında her 100 TL’lik harcamanın 43,2 TL’si faize giderken 2014 yılında sadece 11,9 TL’sini faiz harcamalarına ayırdık. 52 52
  62. 62. Grafik 39: Faiz Giderleri Benzer şekilde 2002 yılında her 100 TL’lik vergi gelirinin 85,7 TL’si faiz ödemelerine giderken 2014 yılında bunun 14,9 TL’ye gerileyeceğini öngörüyoruz. Böylece faiz giderlerinden yaptığımız tasarrufu ülkemizin dört bir yanında ihtiyaç duyulan yatırımlara ve milletimizin hizmetine sunuyoruz.  Birinci önceliğimiz eğitim Eğitime erişimi kolaylaştırmak ve eğitimin kalitesini artırmak için Hükümetlerimiz döneminde bütçeden en büyük payı hep eğitime ayırdık. 2014 Yılı Bütçesinde eğitime ayrılan kaynağı bir önceki yıla göre yüzde 15,4 oranında artırarak 78,5 milyar TL’ye çıkarıyoruz. Eğitime ayırdığımız kaynaktaki artış oranı deflatörün 2,5 katından fazladır. Böylece 2002 yılına göre bütçeden eğitime ayırdığımız kaynağı nominal olarak yaklaşık 7 katına çıkarıyoruz. Eğitim harcamalarının 53 53
  63. 63. bütçe içindeki payını yüzde 9,4’ten yüzde 18’e yükseltiyoruz. Başka bir ifadeyle vergi gelirlerinin yaklaşık yüzde 22,5’ini eğitime harcıyoruz. 2003 yılından bu yana Türkiye genelinde yaklaşık;  400 bin kadrolu öğretmen atadık  205 bin dersliği hizmete sunduk  1,8 milyar adet ücretsiz kitap dağıttık. Hükümetlerimiz döneminde eğitime erişimde büyük başarı sağladık. 2002-03 eğitim-öğretim döneminde okul öncesi için yüzde 11,7 olan brüt okullaşma oranını 2012-13 döneminde yüzde 44’e yükselttik. Aynı dönemde ilköğretim için yüzde 96,5 olan brüt okullaşma oranını yüzde 107,6’ya, ortaöğretim için yüzde 80,8 olan oranı yüzde 96,8’e yükselttik. Yükseköğretim için ise bu oranı yüzde 35,8’den yüzde 92,1’e çıkardık. Grafik 40: Brüt Okullaşma Oranları 54 54
  64. 64. Benzer şekilde öğretmen başına düşen öğrenci sayısında da önemli iyileşmeler sağladık. 2002-03 eğitim-öğretim yılında öğretmen başına ilköğretimde 28, ortaöğretimde 18 öğrenci düşmekteydi. 2012-13 eğitim-öğretim yılında ise bu sayıyı ilköğretimde 20’ye, ortaöğretimde 16’ya indirdik. Eğitimde kaliteyi artırmak amacıyla FATİH Projesini uyguluyoruz. Okullarımızı geniş bant internet ve bilişim ekipmanları ile donatıyoruz. 2014 yılında bu Proje için bütçeden 1,4 milyar TL ödenek ayırdık. Ayrıca ilköğretim ve ortaöğretimde öğrencilerin barınma ve yiyecek ihtiyaçlarının karşılanmasına yönelik yardımlarımızın yanısıra ücretsiz kitap dağıtımı ve taşımalı eğitime de devam ediyoruz. 2014 Yılı Bütçesinde bu faaliyetlerimiz için toplam 3,3 milyar TL kaynak tahsis ediyoruz. İlkokul öğrencilerimize süt içme alışkanlığını kazandırmak ve çocuklarımızın sağlıklı gelişimlerini sağlamak amacıyla “Okul Sütü Programı”nı desteklemeye devam ediyoruz. 2013 yılında 6 milyondan fazla öğrencimize yaklaşık 280 milyon adet kutu süt dağıttık. 2014 yılında Okul Sütü Programı için bütçede 196 milyon TL ödenek öngördük. 2014 yılında ilköğretim ve ortaöğretim programlarına devam eden yaklaşık 280 bin öğrenciye burs sağlıyoruz. 2002 yılında ilköğretim ve ortaöğretim öğrencilerine verilen 12,6 TL burs tutarını yaklaşık 11 katına çıkararak 2013 yılında 135,6 TL’ye yükselttik. Nitelikli işgücü açığını azaltmak ve ara eleman ihtiyacını karşılamak amacıyla organize sanayi bölgelerinde açılan özel mesleki ve 55 55
  65. 65. teknik eğitim okullarına öğrenci başına 4.500 ila 5.500 TL arasında destek veriyoruz. Öte yandan üniversitelere 2002 yılında toplam 2,5 milyar TL kaynak ayrılmış iken 2014 yılında bu rakamı 16,9 milyar TL’ye çıkarıyoruz. Bildiğiniz üzere yükseköğretimin birinci öğretim ve açık öğretim programlarında öğrenci harçlarını kaldırdık. Bu uygulamadan yaklaşık 2,6 milyon öğrenci yararlanacak. Harçları kaldırmanın yanısıra 2014 Yılı Bütçesinde yaklaşık 1,3 milyon üniversite öğrencisinin burs ve öğrenim kredisi için 4,1 milyar TL kaynak ayırıyoruz. 2002 yılında yükseköğretim öğrencilerine verilen aylık 45 TL burs ve kredi tutarını 6 kattan fazlasına çıkararak 2013 yılında 280 TL yaptık. Bunların yanısıra devlet yurtlarında kalan üniversite öğrencilerine yiyecek yardımı amacıyla 2014 yılında yaklaşık 447 milyon TL kaynak ayırıyoruz.  En “sağlık”lı bütçe 2014 yılında Sosyal Güvenlik Kurumu ve merkezi yönetim bütçesinden yaklaşık 75 milyar TL ile en büyük ikinci kaynağı sağlık harcamalarına ayırıyoruz. Böylece 2014 yılında sağlık harcamaları için ayrılan kaynağı 2002 yılına göre 5,5 katına çıkarıyoruz. Aile hekimliği uygulamasını 81 ilimize yaygınlaştırarak vatandaşlarımıza kaliteli sağlık hizmeti sunmaya devam ediyoruz. Bu amaçla 2014 Yılı Bütçesinde 4,5 milyar TL kaynak ayırdık. 56 56
  66. 66. Hükümetlerimiz döneminde uyguladığımız politikalar ve sağlık hizmetleri için ayırdığımız kaynaklar ile temel sağlık göstergelerinde önemli iyileşmeler sağladık. Erişilebilir, etkin ve kaliteli sağlık hizmetleriyle son 11 yılda bebek ölüm oranı binde 31,5’ten binde 7,4’e düşmüştür. Anne ölüm oranı on binde 6,4’ten on binde 1,5’e inmiştir. Sağlık hizmetlerinden memnuniyet oranı ise 2003 yılında yüzde 39,5 iken 2012 yılında yüzde 74,8’e yükselmiştir.  Kamu altyapı yatırımları ile büyüme potansiyelimizi artırıyoruz AK Parti Hükümetleri döneminde üretken altyapıyı geliştiren, özel sektör yatırımlarını ve istihdamı destekleyen, Türkiye’nin büyüme potansiyelini artıran kamu yatırımlarına öncelik verdik. Bu amaçla kamu yatırım harcamaları için 2014 Yılı Bütçesinde bir önceki yıla göre yüzde 13,1 oranında artışla yaklaşık 44,3 milyar TL ödenek ayırıyoruz. Kamu yatırımları içinde en büyük payı ulaştırma altyapısına aktarmaya devam ediyoruz. Hükümetlerimiz döneminde yaptığımız yatırımlar sayesinde 2002 yılında 6.101 km olan bölünmüş yol ağını 3 kattan fazla artırarak Kasım 2013 itibarıyla 22.845 km’ye ulaştırdık. 57 57
  67. 67. Grafik 41: Çok Şeritli Kara Yolu Ağımız BÖLÜNMÜŞ YOL AĞI (01 Ocak 2003) 1.714 Km Otoyol Toplamı 4.387 Km Bölünmüş Devlet ve İl Yolları Toplamı 6.101 Km Toplam BÖLÜNMÜŞ YOL AĞI (1 Kasım 2013) 2.244 Km Otoyol Toplamı 20.601 Km Bölünmüş Devlet ve İl Yolları Toplamı 22.845 Km Toplam Kaynak: Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı 1951-2004 döneminde yıllık ortalama sadece 18 km yeni demir yolu yapılmıştı. 2005-12 döneminde ise yıllık ortalama 137 km yeni demir yolu inşa ettik. 2014 Yılı Bütçesinde demir yolu yatırımları için kamulaştırma ödenekleri hariç 7,4 milyar TL kaynak ayırıyoruz. Bu rakam 2002 yılında 230 milyon TL olan ödeneğe göre yaklaşık 32 katlık bir artışı ifade etmektedir. Kent içi ulaşım sorunlarının çözülmesi amacıyla altyapı yatırımlarını destekliyoruz. Ankara ve İstanbul metro inşaatları için Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı bütçesinde, 2013 yılı ödeneğine göre yüzde 36,2 artışla, 1,6 milyar TL ödenek ayırıyoruz. 58 58
  68. 68. Grafik 42: Demir Yolu Ağımız EDİRNE ZONGULDAK SAMSUN İSTANBUL TEKİRDAĞ KARS ÇANKIRI AMASYA İZMİT ERZURUM Bandırma BİLECİK ESKİŞEHİR BURSA BALIKESİR ANKARA KIRIKKALE ERZİNCAN SİVAS POLATLI MUŞ AFYON ELAZIĞ MANİSA UŞAK MALATYA NİĞDE AYDIN K.MARAŞ KONYA ISPARTA DENİZLİ VAN KAYSERİ İZMİR BURDUR OSMANİYE DİYARBAKIR GAZİANTEP BATMAN MARDİN KARAMAN MERSİN ADANA 2013 Yılı Sonu 12.730 km. CUMHURİYET ÖNCESİ DEMİRYOLU AĞI 4.136 km CUMHURİYETİN İLK YILLARI (1923-1950) ANAHAT 3.764 km ANAHAT (Ortalama 134 km) 1951’DEN 2003 SONUNA KADAR 945 km ANAHAT (Ortalama 18 km) 2004’ TEN 2013 SONUNA KADAR 1.724 km ANAHAT (Ortalama 172 km) İNŞAATI DEVAM EDEN 2.500 km ANAHAT Kamu-özel işbirlikleri sayesinde de İstanbul’a 3’üncü havaalanı gibi küresel ölçekte büyük projelere imza attık. 1986 yılından bu yana işletme hakkı devirleri hariç tutulduğunda KÖİ modeli kapsamında yapılan 35,1 milyar dolarlık yatırımların 26,5 milyar dolarlık tutarı Hükümetlerimiz döneminde gerçekleşmiştir. Böylece bir yandan kamu kaynaklarından tasarruf ederken diğer yandan özel sektörün finansal ve teknik tecrübesinden faydalanıyoruz. Ayrıca son 11 yılda kamu yatırımlarının ortalama tamamlanma süresini kısalttık. 2002 yılında 8,5 yıl olan kamu yatırım stokunun tamamlanma süresini 2013 yılında 3,7 yıla düşürdük. 59 59
  69. 69.  Yatırım ve istihdamı destekliyoruz AK Parti Hükümetleri döneminde özel sektör yatırımlarını destekledik, istihdamı ve büyümeyi destekleyen birçok uygulamayı hayata geçirdik. Bu amaçla 2014 yılında, reel kesime yönelik toplam desteklerimizi bir önceki yıla göre yüzde 16,1 oranında artırarak 11,9 milyar TL’ye yükseltiyoruz. 2014 Yılı Bütçesinde;  İşveren prim teşviki için 8,4 milyar TL  İhracat desteği için 854 milyon TL  Esnaf kredi faiz desteği için 528 milyon TL  Teşvik ödemeleri için 345 milyon TL  KOBİ destekleri için 263 milyon TL kaynak ayırdık.  Çiftçimizi destekliyoruz Çiftçimizi alan ve ürün bazında desteklemeye devam ediyoruz. Bu amaçla 2014 Yılı Bütçesinde toplam 9,7 milyar TL ödenek ayırdık. Ayrıca tarımsal kredi sübvansiyonu, müdahale alımları ve tarımsal KİT’lerin finansmanı için tahsis edilen kaynağı da dikkate aldığımızda bu rakam 13,2 milyar TL’ye ulaşmaktadır. 60 60
  70. 70. 2014 yılında dolaylı destekler kapsamında;  Düşük veya sıfır faizli tarımsal kredi sübvansiyonları için 1,5 milyar TL  Müdahale alımı, dahilde işleme rejimi ve ihracat kapsamındaki görev zararının finansmanı amacıyla Toprak Mahsulleri Ofisine yapılacak ödemeler için 734 milyon TL  Bazı ürünlerin ihracatını desteklemek amacıyla Destekleme ve Fiyat İstikrarı Fonu uygulamaları için 570 milyon TL  Tarımsal KİT’lere sermaye desteği için 295 milyon TL  Tarımsal amaçlı kooperatiflere kredi desteği için 191 milyon TL harcama yapmayı planlıyoruz. Genel bütçeden yaptığımız sübvansiyonların da katkısıyla kredi faiz oranları yüzde 0 ila 8,25 arasında uygulanmaktadır. Oysa 2002 yılında tarımsal kredi faiz oranları yüzde 59 ila 69 aralığındaydı. Uluslararası mukayeselere baktığımızda tarımsal desteklere verdiğimiz önem açıkça görülmektedir. OECD tarafından 2013 yılında yayınlanan Tarım Politikalarını İzleme ve Değerlendirme Raporuna göre, Türkiye’de tarımsal desteğin GSYH’ye oranı 2012 yılında yüzde 2,1 olarak hesaplanmıştır. Bu oran ile ülkemiz OECD ülkeleri arasında lider konumundadır. Sağladığımız doğrudan ve dolaylı desteklerle 2002’de 23,7 milyar dolar olan tarımsal GSYH, 2012 yılında 62 milyar dolara ulaşmıştır. Böylece tarımsal büyüklük itibarıyla dünyanın 7’nci, Avrupa’nın ise 1’inci ülkesi olduk. Oysa 2002 yılında tarımsal büyüklük itibarıyla dünyada 11’inci, Avrupa’da ise 4’üncü sıradaydık. 61 61
  71. 71.  Çalışan ve emeklimizi gözetiyoruz Hükümetlerimiz döneminde kamu çalışanlarımızı ve emeklilerimizi enflasyona ezdirmedik ve bu kesimin mali haklarında gözle görülür bir iyileşme sağladık.  Aile yardımı ödeneği dahil en düşük memur maaşı 2002 Aralık ayında 392 TL iken 2013 Aralık ayında 1.887 TL’ye çıktı, artış yüzde 381,4 oldu. Tablo 3: En Düşük Memur Maaşıyla Satın Alınabilen Bazı Ürün Miktarları Ürün Adı 2002 Aralık Ekmek (Kg) Pirinç (Kg) Makarna (Kg) Dana Eti (Kg) Süt (Litre) Yumurta (Adet) Ayçiçek Yağı (Litre) Toz Şeker (Kg) Zeytin (Kg) Çay (Kg) Domates (Kg) Kuru Fasulye (Kg) Mercimek (Kg) Erkek Takım Elbise (Adet) Erkek Gömlek (Adet) Gerçek Kira Ücreti (Aylık) Elektrik Ücreti (Kw/h) Doğal Gaz (M3) Tüp Ücreti (12 Kg'Lık - Adet) Buzdolabı (Adet) Mazot (Litre) 2013 Kasım 386 180 382 45 304 2.914 136 236 90 56 507 174 304 2,01 11 2,34 2.438 1.047 19 0,44 310 392 En düşük memur maaşı (Aile yardımı dahil - TL) 650 394 798 73 765 5.306 317 564 146 133 921 263 524 6,18 35 3,27 5.263 1.765 28 1,73 423 1.887 Kaynak: TÜİK  Aile yardımı ödeneği dahil ortalama memur maaşı 2002 Aralık ayında 578 TL iken 2013 Aralık ayında 2.190 TL’ye çıktı, artış yüzde 278,9 oldu. 62 62
  72. 72.  Net asgari ücret 2002 Aralık ayında 184 TL iken 2013 Aralık ayında 804 TL’ye çıktı, artış yüzde 336,2 oldu. Tablo 4: Net Asgari Ücret ile Satın Alınabilen Bazı Ürün Miktarları Ürün Adı 2002 Aralık Ekmek (Kg) Pirinç (Kg) Makarna (Kg) Dana Eti (Kg) Süt (Litre) Yumurta (Adet) Ayçiçek Yağı (Litre) Toz Şeker (Kg) Zeytin (Kg) Çay (Kg) Domates (Kg) Kuru Fasulye (Kg) Mercimek (Kg) Erkek Takım Elbise (Adet) Erkek Gömlek (Adet) Gerçek Kira Ücreti (Aylık) Elektrik Ücreti (Kw/h) Doğal Gaz (M3) Tüp Ücreti (12 Kg'Lık - Adet) Buzdolabı (Adet) Mazot (Litre) 2013 Kasım 181 85 180 21 143 1.370 64 111 42 26 238 82 143 0,95 5 1,10 1.146 492 8,74 0,21 146 184 Net Asgari Ücret (TL) 277 168 340 31 326 2.260 135 240 62 57 392 112 223 2,63 15 1,39 2.242 752 11,97 0,74 180 804 Kaynak: TÜİK  En düşük memur emekli aylığı 2002 Aralık ayında 377 TL iken 2013 Aralık ayında 1.163 TL’ye çıktı, artış yüzde 208,9 oldu.  En düşük SSK emekli aylığı 2002 Aralık ayında 257 TL iken 2013 Aralık ayında 959 TL’ye çıktı, artış yüzde 273,2 oldu.  En düşük BAĞ-KUR esnaf emekli aylığı 2002 Aralık ayında 149 TL iken 2013 Aralık ayında 778 TL’ye çıktı, artış yüzde 423 oldu.  En düşük BAĞ-KUR çiftçi emekli aylığı 2002 Aralık ayında 66 TL iken 2013 Aralık ayında 580 TL’ye çıktı, artış yüzde 782,1 oldu. 63 63
  73. 73.  65 yaş aylığı 2002 Aralık ayında 24 TL iken 2013 Aralık ayında 131 TL’ye çıktı, artış yüzde 433,4 oldu.  Muhtar aylığı 2002 Aralık ayında 97 TL iken 2013 Aralık ayında 457 TL’ye çıktı, artış yüzde 369,6 oldu. 2002 yıl sonundan 2013 Kasım sonuna kadar enflasyonun yüzde 159,1 oranında arttığını göz önünde bulundurursak çalışan ve emekli vatandaşlarımızın gelirlerinde önemli ölçüde reel artışlar yaptığımız açıkça görülmektedir. Bu yıl yapılan toplu sözleşme uyarınca çalışanlarımızın maaş ve ücretlerinde önümüzdeki sene brüt 175 TL seyyanen artış yapacağız. Ayrıca öğretmenlerimizin tazminatlarında da ilave 150 TL artış sağlayacağız. Bu artışlarla birlikte 2014 yılında ortalama memur maaşında aile yardımı ödeneği dahil yüzde 7,8, aile yardımı ödeneği hariç yüzde 8,1 oranında bir artış meydana gelecektir. Geçici personel ücretlerinde ise brüt 350 TL artış yapacak ve geçici personelin aile yardımı ödeneğinden yararlanmasına imkan sağlayacağız. 2013 yılının ikinci yarısında enflasyonun yüzde 3’ü aşması halinde ise aradaki farkı 2014 yılı Ocak ayında maaşlara yansıtacağız. 2014 yılında sosyal güvenlik kurumlarına devlet prim giderleri dahil personel giderleri için toplam 129,6 milyar TL ödenek ayırıyoruz. Bu tutar toplam bütçe harcamalarının yüzde 29,7’sini oluşturmaktadır. 2002 yılında bu oran 18,4 idi. 64 64
  74. 74. Grafik 43: Personel Giderlerinin Bütçe İçindeki Payı 29,7 30 27,3 (%, Bütçe Giderleri) 25 23,4 24,1 24,2 24,3 2006 2007 2008 28,0 28,0 24,9 23,5 22,1 20,4 20 18,4 15 2002 2003 2004 2005 2009 2010 2011 2012 2013 GT 2014 PBK Kaynak: Maliye Bakanlığı Not: Sosyal güvenlik devlet primi giderleri dahil. Ayrıca 2014 yılında ek ödemeler dahil emekli aylık ödemelerinin 138,8 milyar TL olacağını öngörmekteyiz.  Sosyal güvenlik sistemini desteklemeyi sürdürüyoruz Sosyal Güvenlik Kurumuna yapılacak transferlerin 2014 yılında 2013 yılı gerçekleşme tahminine göre yüzde 7,1 oranında artarak 77,1 milyar TL’ye ulaşması öngörülmektedir. Söz konusu tutarın 21,6 milyar TL’lik kısmı açık finansmanından kaynaklanmaktadır. Açık finansmanı için sosyal güvenlik sistemine yapılan transferlerdeki artış esas itibarıyla 1990’larda emeklilik sisteminde yapılan değişiklikten kaynaklanmaktadır.  Yerel yönetimlere daha çok kaynak aktarıyoruz Yerel hizmetlerin daha kaliteli şekilde sunulabilmesi için 2014 yılında mahalli idarelere yapılan desteği 2013 yılı başlangıç ödeneğine 65 65
  75. 75. göre yüzde 12,2 oranında artırarak 42,3 milyar TL’ye çıkarıyoruz. Bu desteğin 38,8 milyar TL’si vergi gelirlerinden mahalli idarelere ayrılan paylardan oluşacaktır. Bu payları illerin nüfus ve sosyoekonomik gelişmişlik düzeyine göre adil bir şekilde dağıtıyoruz. Ayrıca;  Sokak aydınlatması için 1,2 milyar TL  Köy hizmetleri personeli maaş ve diğer ödemeleri için 973 milyon TL  Kalkınma ajansları için 499 milyon TL  KÖYDES için 346 milyon TL  Belediyelere verilen denkleştirme ödeneği için 279 milyon TL  SODES için 220 milyon TL  Belediyelerin katı atık tesisi yapımı ile atık su arıtma tesisleri enerji desteği için 140 milyon TL kaynak öngörüyoruz.  Sosyal yardımları artırıyoruz Sosyal yardım harcamaları için 2014 Yılı Bütçesinde bir önceki yıla göre yüzde 15,3’lük artışla yaklaşık 30,4 milyar TL kaynak ayırdık. 2014 yılında 473 bin engelli vatandaşımızın bakım giderlerinin karşılanması için her ay net asgari ücret tutarı kadar destek sağlamayı öngörüyoruz. Bu kapsamda engellilerin evde bakımı için ayrılan kaynağı bir önceki yıla göre yüzde 14,2 oranında artırarak 4,2 milyar TL’ye yükseltiyoruz. Ayrıca engellilerin özel kuruluşta bakım giderleri için 2014 yılında 241 milyon TL kaynak ayırdık. 66 66
  76. 76. Engelli çocuk ve gençlerimizin eğitim ve rehabilitasyonuna önem veriyoruz. Bu kapsamda yaklaşık 265 bin çocuk ve gencimiz için 2014 Yılı Bütçemizde 1,5 milyar TL kaynak ayırdık. Yaklaşık 48 bin engelli öğrencimizin evinden okula ulaşımlarının sağlanabilmesi amacıyla 95 milyon TL kaynak tahsis ettik. Ayrıca 2014 Yılı Bütçesinde;  Engelli ve engelli yakını aylıkları için 2,6 milyar TL  65 yaş üstüne verilen aylıklar için 1,2 milyar TL  Çocukların aileleri yanında yetişmesi için 351 milyon TL  Engellilerin istihdamı için 87 milyon TL  Koruyucu aile modeli için 43 milyon TL  Kadın konukevleri için 42 milyon TL kaynak tahsis ediyoruz.  Bireysel tasarrufları teşvik ediyoruz Yurt içi tasarrufları artırmak amacıyla bireysel emeklilikte doğrudan “Devlet Katkısı Sistemi”ni getirdik. Bireysel emeklilik hesabına ödenen katkı paylarının yüzde 25’ine4 karşılık gelen tutarı devlet katkısı olarak katılımcıların hesabına aktarıyoruz. Bu sistem için 2013 yılı Merkezi Yönetim Bütçesinde 1,3 milyar TL ödenek ayırdık. 2014 yılında bu ödeneği yüzde 56 artırarak yaklaşık 2 milyar TL’ye çıkarıyoruz. Düzenlemenin devreye girdiği 2013 yılının başından bu yana bireysel emeklilik sistemi katılımcı sayısı 882 bin kişi artarak 4 milyon 4 Toplam devlet katkısı yıllık brüt asgari ücretin yüzde 25’ini geçemez. 67 67
  77. 77. kişiye, katılımcıların fon tutarı ise 4,8 milyar TL artarak 25,3 milyar TL’ye ulaştı. Grafik 44: Bireysel Emeklilik Sistemi 26 Katılımcı Fon Tutarı (Milyar ¨) 25 24 23 22 21 Kasım 13 Ekim 13 Eylül 13 Ağustos 13 Temmuz 13 Haziran 13 Mayıs 13 Nisan 13 Mart 13 Şubat 13 Ocak 13 20 Kaynak: Emeklilik Gözetim Merkezi  Bölgesel kalkınmaya daha çok kaynak ayırıyoruz Bölgesel ve sosyal gelişmişlik farklarını azaltmak için Hükümetlerimiz döneminde GAP, DAP, DOKAP ve KOP illerinde yatırım ödeneklerini son 11 yılda yaklaşık 6 kat artırdık. Yaklaşık 27,1 milyar TL’si GAP Eylem Planı döneminde, yani son 5 yılda, olmak üzere 2003’ten bu yana GAP’a 2013 fiyatlarıyla toplam 36,1 milyar TL kaynak aktardık. Böylece 610 km’si Eylem Planı döneminde olmak üzere toplam 843,4 km ana sulama kanalı tamamladık. 68 68
  78. 78.  Ar-Ge desteklerimiz sürüyor 2014 Yılı Bütçesinde başta TÜBİTAK Ar-Ge projeleri olmak üzere üniversite ve sanayi kesimi Ar-Ge projelerini desteklemeye devam ediyoruz. Bu kapsamda 2014 yılında yaklaşık 2,8 milyar TL ödenek ayırıyoruz. Vergisel teşvikler dahil olmak üzere toplam Ar-Ge desteklerimiz yaklaşık 3,8 milyar TL’ye ulaşacaktır.  Çevrenin korunmasına önem veriyoruz Gelecek nesillere daha sağlıklı ve temiz bir çevre bırakmak için 2014 Yılı Bütçesinde;  Doğrudan çevre koruma hizmetlerine 542 milyon TL  Ağaçlandırma faaliyetlerine 326 milyon TL  SUKAP’a 557 milyon TL  Kentsel dönüşüm programına çevre katkı payı ve döner sermaye gelirleriyle birlikte 547 milyon TL olmak üzere toplamda yaklaşık 2 milyar TL kaynak ayırıyoruz. 69 69
  79. 79. V. GELİR POLİTİKALARINDA TEMEL AMAÇ VE HEDEFLER Sayın Başkan, Değerli Milletvekilleri, Şimdi de sizlere gelir politikalarımız ve uygulamalarımız hakkında bilgi vermek istiyorum. Gelir politikalarımızın temel amaçları;  Vergi sisteminde etkinlik ve adaletin sağlanması  Kayıt dışı ekonomiyle mücadele  Makroekonomik istikrarın sürdürülmesi  Yurt içi tasarrufların artırılması  İstihdam, yatırım ve rekabet gücünün artırılması  Bölgesel ve sosyal gelişmişlik farklılıklarının azaltılması  Çevresel ve sosyal politikaların desteklenmesidir. Bu amaçlara ulaşmak için yaptığımız düzenlemelerde ilgili tarafların görüşünü alıyor, öngörülebilirliği ve şeffaflığı artırıyoruz. Esnek, etkin, selektif, proaktif bir maliye politikası uyguluyoruz. Böylece ekonominin istikrarlı bir şekilde büyümesine katkı sağlıyoruz. A. Vergi Sisteminde Etkinlik ve Adaletin Sağlanması Sayın Başkan, Değerli Milletvekilleri, Vergi sisteminde etkinlik ve adaletin sağlanması amacıyla vergi mevzuatında önemli değişiklikler yapıyoruz. Bu çerçevede reform niteliğindeki Gelir Vergisi Kanun Tasarısını Yüce Meclisimize sunduk. Bu Tasarı ile vergi tabanını genişletiyoruz. Kentsel rantlar ve sermaye 70 70
  80. 80. kazançları gibi bazı alanlardaki istisnaları kaldırıyoruz. Beyanname verecek mükellef kapsamını genişletiyoruz. Vergi Usul Kanununu ekonomik ve sosyal politikalara uyum sağlamak, sade ve daha kolay uygulanabilir bir hale getirmek amacıyla gözden geçiriyoruz. Asgari geçim indirimi uygulamasıyla medeni durum ve çocuk sayısına bağlı olarak ücret üzerinden alınan gelir vergisi tutarlarında indirimler yaptık. Vatandaşlarımızın eğitim, sağlık ve gıda gibi temel ihtiyaçlarında KDV oranlarını indirdik. Geçen yıl uygulamaya koyduğumuz düzenleme kapsamında fazla ve yersiz tahsil edilen vergileri vatandaşlarımıza faizleri ile birlikte ödüyoruz. Konutta KDV uygulamasında vergi ödeme gücünü gözetiyoruz. Bu kapsamda büyükşehirlerde 150 metrekareden küçük konut teslimlerinde KDV oranlarını, arsa birim metrekare değerini de dikkate alarak yeniden belirledik. B. Kayıt Dışı Ekonomiyle Mücadele Sayın Başkan, Değerli Milletvekilleri, Hükümetlerimiz döneminde kayıt dışı ekonomiyle mücadeleye büyük önem verdik. Bu kapsamda mevzuatın iyileştirilmesinin yanısıra vergi denetim kapasitesinin güçlendirilmesi ve mükelleflerin vergiye gönüllü uyumunun artırılması da önceliklerimiz arasında yer almıştır. 71 71
  81. 81. İnsan kaynaklarına ve teknolojiye yaptığımız yatırımlar ile vergi denetim kapasitesini artırmaya devam ediyoruz. Elektronik yoklama ve denetim sistemi ile mükellefleri ve vergiye tabi faaliyetleri yerinde tespit ediyoruz. 2011-13 dönemini kapsayan Kayıt Dışı Ekonomiyle Mücadele Stratejisi Eylem Planını başarıyla uyguladık. Bu kapsamda 47 eylemin 30’unu tamamladık. Kalan 12 eylemi yıl sonuna kadar, 5’ini ise önümüzdeki yıl içerisinde tamamlayacağız. Eylem Planını 2014-16 dönemini kapsayacak şekilde güncelliyoruz. Yeni Nesil Ödeme Kaydedici Cihazlar ile ekonomik faaliyetleri anlık olarak izleyeceğiz. Mükelleflerimizin yükünü hafifletmek için cihaz alımlarında KDV oranını yüzde 8’e düşürdük ve yüzde 100’e kadar amortisman ayırma imkanı tanıdık. Bandrollü Ürün İzleme Sistemi ile tütün mamulleri ve alkollü içkilerdeki dolaşımı takip ederek kaçakçılıkla daha etkin mücadele ediyoruz. Mükellef Sicil Otomasyonunda yer alan programları yeniden yazarak mükellef sicil bilgilerinin güncel tutulmasını sağladık. Vergisel Uyum Analiz Modeli ve Mükellef Değerlendirme Sistemi ile risk kriterlerine göre uyumlu/uyumsuz mükellef değerlendirmesini yapacağız. Böylece uyumsuz mükellefleri caydırıp uyumlu mükelleflere iade, tecil gibi konularda kolaylık sağlayacağız. e-Ticaret kapsamındaki faaliyetlerde vergi kaybını azaltmak amacıyla bir yazılım geliştirdik. 72 72
  82. 82. KDV İadesi Takip Projesi ile mükelleflerimizin iade taleplerini internetten göndermelerine imkan sağladık, vergi iade sürecini kolaylaştırdık. e-Faturanın kapsamını genişlettik. Şirketlerin yanısıra gerçek kişi mükelleflerin de bu uygulamadan faydalanmasına imkan sağladık. e-Defter ile belli bir standartta defterlerin elektronik olarak düzenlenmesi, muhafazası ve ibrazına imkan tanıdık. e-Arşiv ile kağıda basılması gereken faturaları elektronik ortama taşıdık. Bu sayede yaklaşık 4.500 ton kağıttan tasarruf edildi. e-Tahsilat ile motorlu taşıtlar vergisi, trafik idari para cezaları gibi birçok tahsilat işleminin elektronik olarak gerçekleştirilmesine imkan sağladık. e-Tebliğ ile tebliğ işlemlerini elektronik ortama taşıyoruz, evrak basım ve posta masraflarından tasarruf edeceğiz. e-Bilet ile kara, deniz ve hava yolu yolcu taşımacılığını takip altına alıyoruz. Önceden Hazırlanmış Kira Beyanname Sistemi ile gayrimenkul sermaye iradı elde eden mükelleflerin gönüllü uyumunu artırdık. Böylece 2012 yılı için beyan edilen kira geliri 2011 yılına göre yaklaşık 5 milyar TL artmıştır. Mükellef sayısı ise aynı dönemde 350 bin artarak 1,5 milyona ulaşmıştır. 73 73
  83. 83. Sayın Başkan, Değerli Milletvekilleri, Mükelleflerimizin doğru ve hızlı bir şekilde bilgilendirilmesi, gönüllü uyum düzeyinin artırılması ve vergi kayıp kaçağının önlenmesi amacıyla devam eden bazı uygulamalara bir kez daha değinmek istiyorum. Vergi İletişim Merkezi (444 0 189) sayesinde vergisel sorulara en kısa sürede cevap veriyoruz. Vergi kayıp ve kaçağı konusunda ihbar bildirimleri alıyoruz. Kısa Mesaj Bilgilendirme Servisi ile mükelleflerimize, mevzuata ilişkin haber ve borç bilgi mesajları yolluyoruz. e-Posta ile abonelere Türkçe ve İngilizce her türlü güncel bilgi ve haberi ücretsiz olarak gönderiyoruz. Vergi Bilincini Geliştirme Eğitimleri ile çocuklarımıza genç yaşta vergisel farkındalığı aşılıyoruz. sosyal.gib.gov.tr ile sosyal medyada aktif bir şekilde yer alıyoruz. Mükellef Geri Bildirim Sistemi ve Mükellef Memnuniyeti Anketleri ile hizmet kalitemizi artırmayı hedefliyoruz. 30 bin kişinin katıldığı anket sonucunda faaliyetlerimizden genel memnuniyet oranı yüzde 71 olarak ölçüldü. Mükellef Hizmetleri Merkezi ile vergisel konularda bilgilendirme, beyanname doldurmada yardım gibi konularda danışmanlık hizmeti sunuyoruz. 74 74

×