Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

T. Gackowski, Manipulacja w mediach - próba typologizacji, III OZAM, maj 2011

7,970 views

Published on

Wystąpienie na III Ogólnopolskim Zjeździe Analityków Mediów pt. "Manipulacja w RP", maj 2011

Published in: News & Politics
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

T. Gackowski, Manipulacja w mediach - próba typologizacji, III OZAM, maj 2011

  1. 1. tomasz.gackowski@id.uw.edu.pl
  2. 2. Czym jest manipulacja? Manipulacja – to kształtowanie lub przekształcanie poglądów i postaw ludzi, dokonywane poza ich świadomościąW. Kopaliński, Słownik wyrazów obcych i zwrotówobcojęzycznych z almanachem, Warszawa 2000
  3. 3. HipotezaManipulacja (manipulowanie) jestimmanentną cechą funkcjonowaniamediów
  4. 4. Typologia manipulacji w mediach
  5. 5. Intencja nadawcy• Nagłaśnianie nieprawdziwych (kłamstwo) i / lub niesprawdzonych informacji (ew. fałsz)• Niewyczerpujące informacje• Stronnicze informacje• Niewiarygodne informacje• Fragmentaryzacja opowieści – nieudokumentowanie informacji (brak ciągłość)• Kreowanie osi sporów, antagonizowanie oponentów, przypisywanie postaw (mowa Por. M. Iłłowicki, Krzywe zwierciadło. O zależna) manipulacji w mediach, Lublin 2003
  6. 6. Intencja nadawcy• Przemieszanie informacji z komentarzem – infomentarz - infomment (tylko fakty podlegają kryterium prawdziwości)• Niezrozumiałe i niekompetentne relacjonowanie informacji• Ignorowanie obowiązującego prawa (prasowego, ochrony dóbr osobistych osób i instytucji)• Przemilczenie informacji Por. M. Iłłowicki, Krzywe zwierciadło. O• Umyślne insynuacje manipulacji w mediach, Lublin 2003
  7. 7. Intencja nadawcy• Etykietowanie• Nagłaśnianie spraw drugorzędnych w celu przykrycia niewygodnych tematów (red herring)• Wulgaryzmy i kolokwializmy• Emocjonalizacja przekazu – silne bodźce: strach, seks, przemoc etc.• Czynienie postulatu faktem (diagnozą) – postulatywność vs. obiektywiacja• Linia programowa / redakcyjna (editiorial) Por. M. Iłłowicki, Krzywe zwierciadło. O manipulacji w mediach, Lublin 2003
  8. 8. Specyfika medium – przekaźnika (konwencja)• Ważność newsów (News value) – hard news vs. soft news  mixed news• Infotainment i confrotainment• All news are views (Gerbner)• Stylebook, zasada 5 W (who, what, where, when, why), poetyka tekstów dziennikarskich• Selekcja strażników bramy (gatekeeping)
  9. 9. Specyfika medium – przekaźnika (konwencja)• Konstrukcja news’a (krótkotrwałość, ekspozycja, jednoznaczność, zgodność z oczekiwaniami, niespodziewaność (złudna), aktualność, istotność, bliskość, wyjątkowość, personalizacja, dramaturgia, elitarność, konkretność, prawdopodobność (przewidywalność), wyłączność)• Widmo sondażokracji i manipulacji wynikami badań opinii publicznej Por. M. Iłłowicki, Krzywe zwierciadło. O manipulacji w mediach, Lublin 2003
  10. 10. Intencja + Specyfika medium – przekaźnika (konwencja)• Manipulacja tytułami, lidami, zajawkami, wyimkami, podpisami• Manipulacja obrazem (fotografią, perspektywy nagrywania, doboru kontekstu, wyboru ujęć etc.)• Manipulacja objętością i ekspozycją materiałów dziennikarskich• Zjawisko pseudo-ekspertów (pundits)• Zjawisko politycznej poprawności (correctness) Por. M. Iłłowicki, Krzywe zwierciadło. O manipulacji w mediach, Lublin 2003
  11. 11. Skuteczność manipulacyjna mediów• Teoria ustanawiania porządku (agenda-setting theory)• Zjawisko spirali milczenia (spiral of silence theory)• Bandwagon i underwagon effect, głosowanie strategiczne, efekt przyspieszenia• Efekt trzeciej osoby (third person effect)• Efekt perswazji ukrytej (the hidden persuasion)• Efekt medialnej inscenizacji wydarzeń• Teoria strażników bramy – proces selekcji (the Por. M. Iłłowicki, Krzywe zwierciadło. O gatekeeping theory) manipulacji w mediach, Lublin 2003
  12. 12. Zdjęcia niepozowane P. Semka, Sto dni samotności,„Rzeczpospolita” 15.02.2008 r. J. Stróżyk, Nadchodzi rewolucja w sporcie, wywiad z Mirosławem Drzewieckim, „Rzeczpospolita” 17.11.2008 r.
  13. 13. Zdjęcia pozowane Agil, D. Kołakowska, Ł. Cybiński, Premier przemówi do narodu, „Rzeczpospolita”, 16.02.2008 r.
  14. 14. Zdjęcia pozowane A. Fandrejewska, J. Kurasz, Jesteśmy po prostu skuteczni, wywiad z Michałem Bonim, „Rzeczpospolita” 12.11.2008 r.
  15. 15. Zdjęcia pozowaneR. Grochal, W. Szacki, PO i PiS robią studniówkę, „Gazeta Wyborcza” 06.02.2008 r. Autorzy Rzeczpospolitej, 100 dni rządu Tuska, „Rzeczpospolita” 22.02.2008 r.
  16. 16. D. Kołakowska, Drugieexposé Donalda Tuska, i D.Kołakowska, Tusk wyciąga rękę, „Rzeczpospolita” 21.11.2008 r.
  17. 17. A. Kublik, M. Olejnik, Tusk: trzeba zmienić konstytucję, wywiad z Donaldem Tuskiem „Gazeta Wyborcza” 26.02.2008 r.
  18. 18. A. Kublik, M. Olejnik, Powyborach odblokujemy Polskę,wywiad z Donaldem Tuskiem, „Gazeta Wyborcza” 08.11.2008 r.
  19. 19. P. Gabryel, P. Lisiecki, B. Waszkielewicz, Z niczego nie rezygnujemy, wywiad z Donaldem Tuskiem, „Rzeczpospolita” 24.11.2008 r.
  20. 20. Sondażokracja nazwa instytucji zlecającej sondaż i nazwa instytucji badawczej, określenie badanej populacji tj. zbiorowości (np. dorosła ludność Polski), liczebność zrealizowanej próby badawczej i metoda jej doboru (np. 1137- osobowa, reprezentatywna próba losowa, 1000-osobowa próba losowa), przy próbie udziałowej (kwotowej) zaleca się podawać cechy ze względu na które dokonano jej doboru. Przy próbie losowej – podaje się stopień jej realizacji Nie powinno zabraknąć terminu przeprowadzenia badania (media w nadzwyczajnych warunkach, które mogłyby w jakiś sposób wpłynąć na wyniki sondażu powinny informować o tym czytelników w artykule, bo sondaż np. o poczuciu bezpieczeństwa wśród Polaków mógłby mięć zupełnie inne wyniki przed krachem na rynkach giełdowych niż zaraz po nich). Ważne by media podały również metodę zbierania danych – wywiady indywidualne, ankieta wypełniana przez badanych, wywiad telefoniczny etc.A. Sułek, Zasady prezentacji wyników badań sondażowych w prasie. Ze Tomasz Gackowski, Czwarta władza czyli media szczególnym uwzględnieniem sondaży wyborczych, „Zeszyty Prasoznawcze” rozliczające polityków w Polsce. Nowy model 1-2, 1997, s. 149-156. komunikacji politycznej
  21. 21. Sondażokracja (dodatkowe informacje)Należy podać dokładnie sformułowane pytanie, na które odpowiadaliankietowani – czy otwarte czy zamknięte, jakie odpowiedź i do wyboru etc.Dodatkowymi warunkami są: podanie odsetka odpowiedzi typu „nie wiem”,„trudno powiedzieć”; określenie podstawy procentowej (np. ogół badanych – 100proc.);wielkość błędu statystycznego – względnie może być ta informacja zawarta już winterpretacji wyników badania (określenie np. ustalonego na poziomie 95 procufności sondaż);oddzielenie wyników od samej interpretacji;porównanie rezultatów z podobnymi sondażami (badanie stopnia wiarygodnościwyników);żelazna zasada: mianem sondażu można określić tylko i wyłącznie badaniereprezentatywne.Można również dodać do powyższej listy wymóg, aby dziennikarz – nie będączazwyczaj ekspertem od badań opinii publicznej – prosił o interpretację wynikówspecjalistę, który powie o wiarygodności wyników i możliwości ich absolutyzowania iwnioskowania o nich.A. R. Szewd, Sondaże w mediach. Tomasz Gackowski, Czwarta władza czyli mediaPolskie kampanie wyborcze na łamachRzeczpospolitej i Gazety Wyborczej, 1- rozliczające polityków w Polsce. Nowy model 2 (197-198), 2009, s. 74-94 komunikacji politycznej
  22. 22. Sondażokracja Tomasz Gackowski, Czwarta władza czyli media rozliczające polityków w Polsce. Nowy model komunikacji politycznej
  23. 23. Sondażokracja Tomasz Gackowski, Czwarta władza czyli media rozliczające polityków w Polsce. Nowy model komunikacji politycznej
  24. 24. Wyróżniki manipulacji wg M. Karwata 1. Wykorzystywanie cudzych słabości, własnej przewagi taktycznej oraz sprzyjającej sytuacji dla uprzedzenia w czymś drugiej strony lub narzucenia jej swojej woli 2. Ukrywanie celów działania (przed otoczeniem, adresatem, partnerem), niejednokrotnie sprzężone z odwracaniem uwagi lub sugerowaniem celów pozornych, przedstawianiem pretekstów jako celów właściwych, intencji i zadań drugorzędnych i ubocznych jako głównych itd. 3. Ukrywanie lub kamuflowanie (maskowanie) samego działania, jego rzeczywistego charakteru i jego środków, a także własnego sprawstwa 4. Posługiwanie się (w oddziaływaniu na innych) podstępem - wybiegiem lub pułapką 5. Wykorzystanie i podtrzymywanie nieświadomości lub ograniczonej i fałszywej świadomości adresatów oddziaływań (stereotypów, irracjonalnych uprzedzeń, złudzeń) względnie spowodowanie zakłóceń w funkcjonowaniu tej świadomości — w celu zdezorientowania odbiorcy lub pozbawienia go wpływu na sytuację i samokontroli Por. M. Karwat, Sztuka manipulacji politycznej, Toruń 2001
  25. 25. Wyróżniki manipulacji wg M. Karwata 6. Posłużenie się innymi ludźmi jako narzędziami własnego działania i osiągania własnych celów 7. Instrumentalne posłużenie się potrzebami społecznymi i wartościami — jako zachętą, „wabikiem", parawanem, środkiem dezorientacji innych oraz fałszywego usprawiedliwienia działań z góry zaplanowanych jako rzekomo wymuszonych, działań interesownych jako bezinteresownych itd. itp. 8. Pośrednie lub bezpośrednie uprzedmiotowienie odbiorcy i wykonawcy działań – czerpanie z tego faktu korzyści 9. Takie rozgrywanie sytuacji i wykorzystywanie własnej przewagi, że własne korzyści osiąga się kosztem interesów tych, których się wykorzystuje i wprowadza w błąd. Por. M. Karwat, Sztuka manipulacji politycznej, Toruń 2001
  26. 26. Jak unikać manipulacji? (1/3) • postulat prawdy: operowania faktami; • postulat kompletności: wiadomości i sprawozdania powinny być pełne, ujmować stan rzeczy w sposób całościowy; • postulat rozdzielności: informacje dotyczące stanów rzeczy i wydarzeń musza być oddzielone od komentarza i ocen; • postulat strukturyzacji: informacja powinna odzwierciedlać struktury rzeczywistości; S. Michalczyk, Komunikowanie polityczne. Teoretyczne aspekty procesu, Katowice 2005.
  27. 27. Jak unikać manipulacji? (2/3) • postulat bezstronności: opinie dziennikarskie powinny być wyraźnie podkreślone; • postulat jawności: źródła informacji powinny być podane; • postulat prezentacji: ewentualne sprzeczności pomiędzy źródłami powinny być podane; S. Michalczyk, Komunikowanie polityczne. Teoretyczne aspekty procesu, Katowice 2005.
  28. 28. Jak unikać manipulacji? (3/3) • postulat unikania emocji: informacje powinny być rzeczowe i wolne od emocji; • postulat neutralności: stosunek do prezentowanych wydarzeń i stanów rzeczy powinien być neutralny (zdystansowany); • postulat unikania tendencyjności: polityczne przesłanki informacji i komentarza powinny być odrzucone S. Michalczyk, Komunikowanie polityczne. Teoretyczne aspekty procesu, Katowice 2005.
  29. 29. WniosekManipulacja (manipulowanie) jestimmanentną cechą funkcjonowania mediówze względu na ich konwencjonalizację,mogącą być z jednej stronyusprawiedliwieniem dla manipulatorskichwykroczeń personelu medialnego, z drugiejzaś skutecznym narzędziem w celuintencjonalnego manipulowania odbiorcami
  30. 30. tomasz.gackowski@id.uw.edu.pl

×