SlideShare a Scribd company logo
1 of 56
Σύνδρομο «Διαβητικό πόδι»
Ολιστική αντίληψη προσέγγισης και αντιμετώπισης

              Κλινική εκτίμηση
                 19/01/2013
                 Ε.Δ.Ε.
              ΔΡ. ΚΑΜΑΡΑΤΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ



           ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ - ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ
             ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ
           ΤΖΑΝΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ,ΠΕΙΡΑΙΑ
Ορισμός
• Διαβητικό πόδι είναι το πόδι των ασθενών με
  διαβήτη που έχει
     – εξέλκωση
     – λοίμωξη
     – με/ή καταστροφή των εν τω βάθει ιστών,
• με συνύπαρξη περιφερικής νευροπάθειας
  ή/και ποικίλου βαθμού αρτηριοπάθεια των
  κάτω άκρων.


World Health Organization, International Working Group on the Diabetic Foot, 1999
Συχνότητα




Diabetic foot. In: Vascular Surgery, Liapis Ch (Eds), Sringer-Verlag, Berlin, 2005
Comparison of risk factors for foot problems
  in diabetic patients attending teaching
 hospital outpatient clinics in four different
              European states
Veves A, Uccioli L, Manes C, Van Acker K, Komninou H, Philippides
    P, Katsilambros N, De Leeuw I, Menzinger G, Boulton AJM
                      Diabetic Med 1994, 11: 709




 We conclude that, despite a few differences mainly in Type 1
 diabetic patients, there are no major differences in the
risk factors for foot ulceration and that, therefore, similar
 strategies for the prevention of foot problems may be equally
           successful in different European countries.
Manes et al., Wounds 2008
Αποτελέσματα
    Συχνότητα:

    1) Εξέλκωσης 7,5% (SE=1,4)

    2) Κινητικά ελείμματα (MS≥1) 35,7% (SE=1,24)

    3) Αισθητικά ελείμματα (NS≥2) 43,2% (SE=1,2)


    Manes et al., Wounds 2008
89 διαβητικοί ασθενείς
              Άνδρες: 58,4%
              Μέση ηλικία: 65,5±13,5 έτη
              13,5% (12 ασθενείς) έπασχαν από ΣΔ τύπου 1
              63,9%αρτηριακή υπέρταση
              63,75% δυσλιπιδιαμία
              16,3% αμφιβληστροειδοπάθεια
              12,8% διαβητική νεφροπάθεια



              Συνολικά ευρέθη ποσοστό 29,8%των συμμετεχόντων να έχει κάτω άκρο
              σε κίνδυνο

              Επώδυνη διαβητική νευροπάθεια ( NNS score) εμφάνισε το 44,95% των
              συμμετεχόντων

              Κατά τη στατιστική ανάλυση ευρέθη θετική συσχέτιση του κάτω άκρου σε
              κίνδυνο με το ατομικό αναμηνηστικό στεφανιαίας νόσου.




Καμαράτος & συν. Η ΕΠΙΠΤΩΣΗ ΤΟΥ «ΚΑΤΩ ΑΚΡΟΥ ΣΕ ΚΙΝΔΥΝΟ» ΣΕ ΤΥΧΑΙΟ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟ ΠΛΗΘΥΣΜΟ, 2013
The Diabetic Neuropathies: Practical and Rational Therapy.
              J. Robinson Singleton, M.D., A. Gordon Smith, M.D.
                       Semin Neurol. 2012;32(3):196-203.




60 ασθενείς με ΣΔτ2 άνω των 55 ετών: Πτώσεις σε 1 έτος: >1/3!!!
Συσχέτιση με αισθητική νευροπάθεια και περιφερική μυϊκή αδυναμία

Macgilchrist C, Paul L et al. Lower-limb risk factors for falls in people with diabetes mellitus.
Diabet Med 2010;27(2):162–168



Εκτίμηση της ικανότητας βάδισης στην κλινική:
Μη ευαίσθητη μέθοδος!!!
Οι ασθενείς πέφτουν όταν περπατάνε σε ανισόπεδες ή ανώμαλες
επιφάνειες!
(Ελληνικά πεζοδρόμια!)
DeMott TK, Richardson JK et al. Falls and gait characteristics among older persons with peripheral
neuropathy.
Am J Phys Med Rehabil 2007;86(2):125–132
Η κλινική σημασία του
               διαβητικού ποδιού
• Το 50-70% των ακρωτηριασμών γίνονται σε άτομα με
  διαβήτη
• Ο σχετικός κίνδυνος για ακρωτηριασμό είναι 10-15
  φορές συχνότερος στα άτομα με διαβήτη
• ΗΠΑ: ~80.000 ακρωτηριασμοί κάθε χρόνο σε άτομα με
  διαβήτη
• Το 85% των ακρωτηριασμών οφείλεται σε έλκη
• Ισχαιμία, μη επουλούμενα έλκη:
   – Αίτιο ακρωτηριασμού στο 50-70% των περιπτώσεων σε άτομα
     με διαβήτη
• Λοίμωξη που επιπλέκει τα έλκη:
   – Αίτιο ακρωτηριασμού στο 20-50% των περιπτώσεων σε άτομα
     με διαβήτη

Reiber et al. National Institute of Health, 1995
Συνέπειες των ελκών-ακρωτηριασμών

∀ ↑ ατομικό κόστος
∀ ↑ κοινωνικό κόστος
∀ ↑ θνητότητα στην μετά τον ακρωτηριασμό
• 50% των ακρωτηριασθέντων θα υποβληθούν σε
  δεύτερο ακρωτηριασμό σε διάστημα 4 ετών
• 77% των ηλικιωμένων που υποβάλλονται σε
  ακρωτηριασμό αδυνατούν να επιστρέψουν στο
  σπίτι, μακροχρόνια παραμονή σε οίκους
  αποκατάστασης
The Diabetic Neuropathies: Practical and Rational Therapy.
             J. Robinson Singleton, M.D., A. Gordon Smith, M.D.
                      Semin Neurol. 2012;32(3):196-203.




248 ασθενείς με ΣΔτ2 πολυκεντρικής μελέτης προοπτικής
παρακολούθησης 30 μηνών:
29% ανέπτυξε έλκη κάτω άκρων

Pham H, Armstrong DG et al. Screening techniques to identify people at high risk for diabetic foot
ulceration: a prospective multicenter trial.
Diabetes Care 2000;23(5):606–611


Περιφερική Συμμετρική Πολυνευροπάθεια:
•7 Χ Κίνδυνος εμφάνισης έλκους κ. άκρου
(↓ αισθητικότητας, ΠΑΝ, διατ. εφίδρωσης, πτωχή επούλωση)
•>60% συμμετοχή στην αιτιοπαθογένεια των ακρωτηριασμών (συσχέτιση
με βαρύτητα υπεργλυκαιμίας & διάρκεια νευροπάθειας)
Ramsey SD, Newton K et al. Incidence, outcomes, and cost of foot ulcers in patientswith diabetes.
Diabetes Care 1999;22(3):382–387
High prevalence rates of co-morbidity in
   diabetic patients with foot ulcers
             40
                                                     *                    *P<0.05
             35
                        *             *
             30

             25

             20                                                    *       No ulcer
                                                                           Ulcer

             15
         %
         P
         n
         c
         a
         v
         e
         r
         )
         (
         l




             10

              5

              0
                     CAD          LEAD        Retinopathy   Nephropathy



Blue columns: Diabetic patients without ulcer (n=508)
  Red columns: Diabetic patients with ulcer (n=234)


Tentolouris N et al., Wounds (2008)
Even higher prevalence rates of co-morbidity in
  diabetic patients with neuroischaemic foot
                     ulcers

                           60
                                  *         *                      *P<0.001

                           50
          Prevalence (%)




                           40
                                                          *
                                                                  Neuropathic
                           30
                                                                  Neuroischaemic

                           20


                           10


                           0
                                CAD   Retinopathy   Nephropathy


      Blue columns: Diabetic patients without ulcer
                         (n=152)
    Red columns: Diabetic patients with ulcer (n=82)
 Tentolouris N et al., Wounds (2008)
Cost of foot ulcers




Atlas of the Diabetic Foot, 2nd Edn, 2010, Wiley-Blackwell
Παράγοντες κινδύνου για εμφάνιση
             ελκών
• Περιφερική νευροπάθεια
• Περιφερική αρτηριοπάθεια

            +
• Τραυματισμός
  – εξωγενής
  – ενδογενής (ανατομικές παραμορφώσεις,
    υπερκερατώσεις)
Είναι απαραίτητη η συμβολή πολλών
παραγόντων για να αναπτυχθεί έλκος




 Reiber et al, Diabetes Care 1999; 22: 157-62
Νευροπάθεια: Η κυριότερη αιτία ελκών
 King’s College, London:
                     62% νευροτροφικά
                     25% νευροϊσχαιμικά
                     13% ισχαιμικά
 Manchester:
                     40% νευροτροφικά
                     45% νευροϊσχαιμικά
                     15% ισχαιμικά

 Λαϊκό:
                   44% νευροτροφικά
                   28% νευροϊσχαιμικά
                   28% ισχαιμικά
 Τζάνειο:
                   56% νευροτροφικά
                   25% νευροϊσχαιμικά
                   19% ισχαιμικά


Νευροπάθεια: κοινός παρανομαστής στο 70-80% των ελκών
Κάπνισμα                                      Σακχαρώδης Διαβήτης
δυσλιπιδαιμία

      Περιφερική Αισθητικοκινητική                                  Νευροπάθεια
     Αρτηριοπάθεια νευροπάθεια                                      Αυτονόμου ΝΣ
                                                 Περιορισμένη
                                           κινητικότητα αρθρώσεων
                              Απώλεια                       Ελαττωμένη    Μεταβολές
                             μεσοστέων                       εφίδρωση     αιματ. ροής
                                μυών
                                                             Ξηρό δέρμα
                        Παραμορφώσεις          Αυξημένες                     Διάταση
                                                 Πιέσεις        Κάλος        φλεβών
                   Ελαττ αίσθηση πόνου          στο πόδι                      Θερμό
                   & ιδιοδεκτική αίσθηση                                       πόδι
      Νευροϊσχαιμικό
                 .                                         Νευροπαθητικό
      Πόδι σε κίνδυνο                                      Πόδι σε κίνδυνο
                                            Τραύμα
                                 Ψυχοκοινωνικά προβλήματα
                                 Προβλήματα συμπεριφοράς
 Ισχαιμικό
   Έλκος        Νευροϊσχαιμικό                                  Νευροπαθητικό
                    Έλκος                                           Έλκος
Διαβητική νευροπάθεια-ορισμός
• Μια αποδείξιμη διαταραχή, κλινικά έκδηλη ή
  υποκλινική, που εμφανίζεται στα άτομα με
  διαβήτη και που περιλαμβάνει εκδηλώσεις απ’ το
  περιφερικό σωματικό ή/και το αυτόνομο νευρικό
  σύστημα, μετά αποκλεισμό άλλων αιτίων
  νευροπάθειας.

 (American Diabetes Association, Consensus
 Statement, San Antonio, 1988).
Διαβητικές νευροπάθειες
Περιφερική νευροπάθεια

• Συχνότητα: 28-30%
• Θετική συσχέτιση με την ηλικία και τη
  διάρκεια του διαβήτη
• Συμπτώματα: 25-50% των ατόμων
Διάγνωση της διαβητικής νευροπάθειας

Κλινική εξέταση
• Συμπτώματα (ΔΣΝ)
• Αντικειμενικά ευρήματα (ΔΝΑ)

Ειδικές ποσοτικές δοκιμασίες
• Ουδός αντίληψης των δονήσεων (βιοθεσιόμετρο)
• Ουδός αντίληψης της θερμοκρασίας
• Ουδός αντίληψης του πόνου
• Ταχύτητες αγωγής των νεύρων
Συμπτώματα της περιφερικής
           νευροπάθειας
• Παραισθησίες (αντίληψη ερεθισμάτων τα οποία
  δεν υπάρχουν): αιμωδίες, αίσθημα βελονιών,
  νυγμών, μυρμηγκιάσματα)
• Δυσαισθησίες (δυσάρεστες παραισθησίες):
  καυσαλγίες ή αίσθηση τρυπήματος που μπορεί
  να έχει χαρακτήρες θερμού ή ψυχρού
• Υπεραλγησία: αυξημένη απάντηση σε κάποιο
  επώδυνο ερέθισμα
• Αλλοδυνία: πόνος σε ερέθισμα το οποίο
  φυσιολογικά δεν είναι επώδυνο
…Συμπτώματα της περιφερικής
          νευροπάθειας
• Οξέα διαξιφιστικά, έντονα, σαφώς
  εντοπισμένα και σύντομης διάρκειας άλγη
  (σαν κτύπημα από ηλεκτρικό ρεύμα ή σαν
  πονόδοντος)
• Άλλες περιγραφές: αίσθημα κρύου ή
  ζεστού, αίσθηση σφυξίματος στα πόδια,
  κ.α.
• Μυικές κράμπες
Χαρακτηριστικά των συμπτωμάτων της
 επώδυνης διαβητικής νευροπάθειας

• Εντόπιση: στα περιφερικά τμήματα των
  κάτω άκρων, (δάκτυλα ποδιού, ράχη,
  πέλματα)
• Aμφοτερόπλευρη κατανομή
• Συνεχής ή διαλείπων, με περιόδους
  έξαρσης διάρκειας εβδομάδων ή μηνών
• Επιδείνωση τη νύκτα
• Ανακούφιση με τη βάδιση
Δείκτης συμπτωμάτων νευροπάθειας
                                                                       Βαθμός




 Περιγραφή                   Κόπωση, κράμπες, πόνος σα σουβλιά            1
                             Καύσος, αιμωδίες, αίσθημα βελονιών           2

 Θέση                        Μηρός / κνήμες / πόδι                     0 /1 /2


 Χρόνος κατά τον οποίο       Ημέρα / ημέρα και νύκτα / νύκτα           0 / 1/ 2
 παρατηρείται επιδείνωση

 Ξυπνάει τον ασθενή τη       Όχι / ναι                                  0 / 1
 νύκτα

 Ανακούφιση από τον          Κάθεται ή ξαπλώνει/ είναι όρθιος /        0 / 1/ 2
 πόνο όταν                   βαδίζει

Score ≥Boulton
        3        AJM, Malik RA. Diabetic neuropathy. Med Clin N Am 1998, 82: 909
Διάγνωση της διαβητικής νευροπάθειας

Κλινική εξέταση
• Συμπτώματα (ΔΣΝ)
• Αντικειμενικά ευρήματα (ΔΝΑ)

Ειδικές ποσοτικές δοκιμασίες
• Ουδός αντίληψης των δονήσεων (βιοθεσιόμετρο)
• Ουδός αντίληψης της θερμοκρασίας
• Ουδός αντίληψης του πόνου
• Ταχύτητες αγωγής των νεύρων
Περιφερική νευροπάθεια-
             επισκόπηση




N. Katsilambros et al., Atlas of the Diabetic Foot, 2003, Wiley, UK
Επισκόπηση-αύξηση των
     πιέσεων στο πέλμα
• Ενδείξεις ↑ πίεσης σε σημεία του πέλματος
  – Τύλος (υπερκερατώσεις)
  – Ερύθημα
  – Αιμορραγία στη βάση τύλου
• Περιορισμένη κινητικότητα
 των αρθρώσεων
Εξέταση με μονοϊνίδια Semmes-
                Weinstein

                                               Μη αντίληψη της ίνας 5,07:
                                               10-πλάσια ↑ του κινδύνου
                                               για έλκος




Pham H et al. Screening techniques to identify people at risk for diabetic foot
ulceration: a prospective study. Diabetes Care 2000, 23: 606-611
Semmes Weinstein Monofilament
               (Μονοϊνίδιο 10γρ)

Έλεγχος μεγάλων εμμύελων αισθητικών νευρικών ινών Αα και Αβ
              Αίσθηση αφής και πίεσης
Έλεγχος μεγάλων εμμύελων αισθητικών νευρικών ινών Αα και Αβ
              Αίσθηση αφής και πίεσης




            Διαπασών 128 Hz
Ουδός αντίληψης των δονήσεων-
        βιοθεσιόμετρο

                                          ΟΑΔ > 25 Volts:
                                          4-πλάσια ↑ του κινδύνου
                                          για έλκος σε 10 χρόνια σε
                                          σύγκριση με ΟΑΔ < 13
                                          Volts




Young MJ et al. The prediction of diabetic neuropathic foot ulceration using
Vibration perception thresholds. Diabetes Care 1994, 17: 557-561
Έλεγχος C αμύελων αισθητικών νευρικών ινών (αίσθημα πόνου,
ψύχους)
Έλεγχος Αδ εμμύελων αισθητικών νευρικών ινών (αίσθημα θερμού)




                       Αντικειμενικότερος τρόπος εξέτασης νευρικών
                       ινών υπεύθυνων για την αίσθηση του πόνου σε
                       σχέση με τη δοκιμασία νυγμών


                       Πρώιμη ανίχνευση περιφερικής νευροπάθειας
Δείκτης νευρολογικής ανικανότητας
                                                       Δεξιά                  Αριστερά



   Μεγάλο δάκτυλο         Αισθητικότητα


             ″            Πόνος                        φυσιολ =0                0/1
                                                       παθολ =1
             ″            Δονήσεις (διαπασών 128       φυσιολ=0                 0/1
                          Hz)                          παθολ=1

   Ράχη του ποδιού        Θερμοκρασία (αίσθημα         φυσιολ =0                0/1
                          θερμού-ψυχρού) με            παθολ=1
                          ράβδους
   Αχίλλεια                            -               φυσιολ =0               0 / 1/ 2
   αντανακλαστικά                                      με επίταση=1
                                                       παθολογικό=2

Boulton AJM, Malik RA. Diabetic neuropathy. Med Clin N Am 1998, 82: 909-929
Assessment of sudomotor function
            The indicator plaster Neuropad®


• A measure of sweat production on the basis of colour
  change from blue to pink




• Neuropad have been shown to have high sensitivity in
  detecting peripheral neuropathy in patients with type 2
  diabetes
                   Zick R et al Klinikarzt 2003;32:192-94
                   Papanas N et al Exp Clin Endocrinol Diabetes 2005;113:195-98
Neuropad-Validity in the diagnosis of peripheral
                 neuropathy



 •   Sensitivity                 86.0%
 •   Specificity                 67.2%
 •   Positive predictive value   66.2%
 •   Negative predictive value   86.5%
WONCA 2012
ΕΔΕ 2011: Κλινικά σημεία ΔΠΝ
             Κλινικά Σημεία ΔΠΝ

 Μείωση κατάργηση αχίλλειων
 αντανακλαστικών
 Χαμηλή αίσθηση πόνου                                     Εάν δύο
 (έλεγχος με νυγμό)                                        σημεία
 Μείωση της αίσθησης πίεσης                             τουλάχιστον
 ( έλεγχος με μονοινίδιο 10gr)                          θετικά , θέτει
                                                        διάγνωση ΔΝ
 Μείωση εν τω βάθει αισθητικότητας
 (έλεγχος της παλλαισθησίας με διαπασών
 128 Hz)
 Μείωση της ικανότητας διάκρισης θερμού
 – ψυχρού



Ο ηλεκτροφυσιολογικός έλεγχος ενδείκνεται μόνο όταν οι διαταραχές
       δεν έχουν συμμετρική κατανομή στα δύο κάτω άκρων
Νευροτροφικά έλκη
ΕΠΙΠΟΛΑΣΜΟΣ ΜΙΚΡΟΒΙΑΚΩΝ ΣΤΕΛΕΧΩΝ ΣΕ ΔΙΑΒΗΤΙΚΑ ΕΛΚΗ
     ΚΑΤΩ ΑΚΡΩΝ ΚΑΙ Η ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΟΥΣ ΜΕ ΑΛΛΟΥΣ
        ΚΛΙΝΙΚΟΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ
55 διαβητικοί ασθενείς με έλκη κάτω άκρων μέσης ηλικίας 66,1 ± 5,1έτη

         74 διαφορετικά στελέχη μικροβίων στις καλλιέργειες:




                                                        Καμαράτος & συν., 2013
Ισχαιμικά έλκη
Νευροϊσχαιμικά έλκη
The Diabetic Neuropathies: Practical and Rational Therapy.
             J. Robinson Singleton, M.D., A. Gordon Smith, M.D.
                      Semin Neurol. 2012;32(3):196-203.



Συστάσεις για ασθενείς με πόδι σε κίνδυνο:
•Καθημερινή αυτοεξέταση (καθρέπτης)
•Παρακολούθηση από ποδίατρο
•Περιποίηση νυχιών & κάλων
•Ορθωτικά πέλματα
•Ειδικά υποδήματα
•Καθαρισμός, hydrogels, εμπ. αντιβ. θεραπεία για
την επούλωση ελκών


Ndip A, Ebah L, Mbako A. Neuropathic diabetic foot ulcer -evidence-to-practice.
Int J Gen Med 2012;5:129–134
ΕΔΕ 2011: Παρακολούθηση
          Διαβητικών για ΔΝ

• Όλοι οι ασθενείς πρέπει να ελέγχονται για ΔΠΝ κατά
  τη διάγνωση του ΣΔ και έκτοτε ετησίως με
  αναζήτηση των ενδεικτικών συμπτωμάτων και
  σημείων (Β)
• Όλοι οι ασθενείς πρέπει να ελέγχονται για την
  ύπαρξη εκδηλώσεων της ΑΝΣ κατά τη διάγνωση του
  ΣΔ και έκτοτε ετησίως. Σε περίπτωση που
  διαπιστώνονται εκδηλώσεις ΑΝΣ διενεργούνται οι
  δοκιμασίες ελέγχου
• Η έλλειψη υποκειμενικών συμπτωμάτων δεν
  αποκλείει την ύπαρξη σημείων νευροπάθειας
Διαβητική νευροπάθεια: Screening και αγωγή
                  ADA 2012 ,2013

•    Οι διαβητικοί τύπου Ι, 5 χρόνια μετά την διάγνωση και οι διαβητικοί
     τύπου ΙΙ ευθύς μετά την διάγνωση θα πρέπει με απλές κλινικές
     δοκιμασίες να ελέγχονται για την ύπαρξη Δ. Ν. Επανεξέταση
     τουλάχιστον ετησίως (Β)
•    Ηλεκτροφυσιολογικός έλεγχος σπάνια ενδείκνυται και μόνο σε
     καταστάσεις με άτυπα κλινικά κριτήρια (Ε)
•    Screening για καρδιαγγειακή αυτόνομη νευροπάθεια θα πρέπει
     επίσης να γίνεται στη διάγνωση του ΣΔ ΙΙ και 5 χρόνια μετά την
     διάγνωση του ΣΔΙ. Σπάνια ενδείκνυται ειδικές δοκιμασίες ελέγχου
     ΚΑΝ που μπορεί και να μην επηρεάζουν την αγωγή ή τις εκβάσεις (Ε)
•    Αγωγές που βελτιώνουν την συμπτωματολογία της επώδυνης Δ.Ν. Και
     της αυτόνομης νευροπάθειας ενδείκνυνται επειδή βελτιώνουν την
     ποιότητα ζωής των ασθενών (Ε)




                                                      Diabetes Care 2012;suppl1
                                                   Diab. Care 2013;suppl1;s11-s51
Διαβητικό πόδι: Κατευθυντήριες οδηγίες
                 ADA 2012 ,2013

•   Τουλάχιστον ετησίως εξέταση ποδιών η οποία θα περιλαμβάνει:
    Επισκόπηση, έλεγχο σφυγμών και αγγείων των ποδιών, έλεγχο για
    απώλεια αισθητικότητας κάτω άκρων (10g. Μονοινίδια, βιοθεσιόμετρο,
    αχίλλεια, αντανακλαστικά, κ.λ.π. (Β)

•   Το αρχικό screening για περιφερική αγγειακή νόσο θα πρέπει να
    περιλαμβάνει λήψη ιστορικού για χωλότητα, εκτίμηση αγγείων κάτω
    άκρων και μέτρηση του κνημοβραχιόνιου δείκτη (ΑΒΙ) ( C )

•   Σε όλα τα άτομα με ΣΔ θα πρέπει να γίνεται εκπαίδευση για την
    αυτοφροντίδα των ποδιών τους (Β)

•   Διαβητικοί που καπνίζουν, έχουν απώλεια προστατευτικής
    αισθητικότητας, δομικές διαταραχές ή έχουν ιστορικό επιπλοκών κάτω
    άκρων θα πρέπει να παραπέμπονται σε ειδικούς φροντίδας κάτω
    άκρών (ποδοθεραπευτές, ποδίατροι) (C)
                                                       Diabetes Care 2012;suppl1
                                                   Diab. Care 2013;suppl1;s11-s51
Συμπεράσματα
• Στα άτομα με διαβήτη τα προβλήματα των ποδιών δεν
  είναι σπάνια
• Η νευροπάθεια και η αρτηριοπάθεια αποτελούν τη
  βάση για την παθογένεια των ελκών
• Η διάγνωση και των δυο αυτών καταστάσεων μπορεί να
  γίνει με την απλή κλινική εξέταση
• Η ανίχνευση των διαβητικών ατόμων με πόδι σε
  κίνδυνο για εξέλκωση, η εκπαίδευσή τους και η
  κατάλληλη αντιμετώπιση μπορεί να προλάβει την
  εμφάνιση των ελκών
• Υπάρχουν νέες αποτελεσματικές και ασφαλείς θεραπείες
  για τα δύσκολα έλκη
Αλέξανδρος Καμαράτος - Σύνδρομο "Διαβητικό Πόδι"

More Related Content

What's hot

Georgakopoulos
GeorgakopoulosGeorgakopoulos
Georgakopoulos
psaltakis
 
Palliative Radiotherapy Vakalis
Palliative Radiotherapy VakalisPalliative Radiotherapy Vakalis
Palliative Radiotherapy Vakalis
fondas vakalis
 

What's hot (20)

Ανοσολογικές εξετάσεις
Ανοσολογικές εξετάσειςΑνοσολογικές εξετάσεις
Ανοσολογικές εξετάσεις
 
καρκινος θυρεοειδους
καρκινος θυρεοειδουςκαρκινος θυρεοειδους
καρκινος θυρεοειδους
 
υποτονικό βρέφος 2107
υποτονικό βρέφος 2107υποτονικό βρέφος 2107
υποτονικό βρέφος 2107
 
βρέφος 10 μηνών με υποσκληρίδιο αιμάτωμα
βρέφος 10 μηνών με υποσκληρίδιο αιμάτωμαβρέφος 10 μηνών με υποσκληρίδιο αιμάτωμα
βρέφος 10 μηνών με υποσκληρίδιο αιμάτωμα
 
Omilia sat
Omilia satOmilia sat
Omilia sat
 
διαγνωση οστεοπορωσης παιδια 2017
διαγνωση οστεοπορωσης παιδια 2017διαγνωση οστεοπορωσης παιδια 2017
διαγνωση οστεοπορωσης παιδια 2017
 
Μαγνητική και αξονική τομογραφία καρδιάς στην εκτίμηση θωρακικού πόνου.
Μαγνητική και αξονική τομογραφία καρδιάς στην εκτίμηση θωρακικού πόνου.Μαγνητική και αξονική τομογραφία καρδιάς στην εκτίμηση θωρακικού πόνου.
Μαγνητική και αξονική τομογραφία καρδιάς στην εκτίμηση θωρακικού πόνου.
 
Συστηματικα Νοσηματα και Καρδιαγγειακο 2017
Συστηματικα Νοσηματα και Καρδιαγγειακο 2017Συστηματικα Νοσηματα και Καρδιαγγειακο 2017
Συστηματικα Νοσηματα και Καρδιαγγειακο 2017
 
Πυρηνική Ιατρική: Θεραπευτικές εφαρμογές
Πυρηνική Ιατρική: Θεραπευτικές εφαρμογέςΠυρηνική Ιατρική: Θεραπευτικές εφαρμογές
Πυρηνική Ιατρική: Θεραπευτικές εφαρμογές
 
Georgakopoulos
GeorgakopoulosGeorgakopoulos
Georgakopoulos
 
Deyteropathis ypertasi-karagiannis
Deyteropathis ypertasi-karagiannisDeyteropathis ypertasi-karagiannis
Deyteropathis ypertasi-karagiannis
 
Violent (1)
Violent (1)Violent (1)
Violent (1)
 
προαθλητικός έλεγχος στα παιδια 2017
προαθλητικός έλεγχος στα παιδια 2017προαθλητικός έλεγχος στα παιδια 2017
προαθλητικός έλεγχος στα παιδια 2017
 
Ενδείξεις διενέργειας Μοριακού Καρυότυπου
Ενδείξεις διενέργειας Μοριακού ΚαρυότυπουΕνδείξεις διενέργειας Μοριακού Καρυότυπου
Ενδείξεις διενέργειας Μοριακού Καρυότυπου
 
Burning feet syndrome
Burning feet syndrome Burning feet syndrome
Burning feet syndrome
 
Perdikogianni
PerdikogianniPerdikogianni
Perdikogianni
 
Παθολογικα Αιτια Οργανικων Ψυχοσυνδρομων
Παθολογικα Αιτια Οργανικων ΨυχοσυνδρομωνΠαθολογικα Αιτια Οργανικων Ψυχοσυνδρομων
Παθολογικα Αιτια Οργανικων Ψυχοσυνδρομων
 
παπαδακη
παπαδακη παπαδακη
παπαδακη
 
Στο λαβύρινθο του Συνδρόμου Bartter
Στο λαβύρινθο του Συνδρόμου BartterΣτο λαβύρινθο του Συνδρόμου Bartter
Στο λαβύρινθο του Συνδρόμου Bartter
 
Palliative Radiotherapy Vakalis
Palliative Radiotherapy VakalisPalliative Radiotherapy Vakalis
Palliative Radiotherapy Vakalis
 

Similar to Αλέξανδρος Καμαράτος - Σύνδρομο "Διαβητικό Πόδι"

Θ. Παναγιώτου - Στεφανιαία Νόσος και Διαβήτης
Θ. Παναγιώτου - Στεφανιαία Νόσος και ΔιαβήτηςΘ. Παναγιώτου - Στεφανιαία Νόσος και Διαβήτης
Θ. Παναγιώτου - Στεφανιαία Νόσος και Διαβήτης
MedicalWeb.gr
 
15 rheymatoid arthritis
15 rheymatoid arthritis15 rheymatoid arthritis
15 rheymatoid arthritis
kdiwavvou
 
Spinal tumors b 2010
Spinal tumors b 2010Spinal tumors b 2010
Spinal tumors b 2010
Zoi Tsapou
 

Similar to Αλέξανδρος Καμαράτος - Σύνδρομο "Διαβητικό Πόδι" (20)

Σύνδρομο καρυοθραύστη: σπάνια ή υποδιαγνωσμένη οντότητα
Σύνδρομο καρυοθραύστη: σπάνια ή υποδιαγνωσμένη οντότηταΣύνδρομο καρυοθραύστη: σπάνια ή υποδιαγνωσμένη οντότητα
Σύνδρομο καρυοθραύστη: σπάνια ή υποδιαγνωσμένη οντότητα
 
Θ. Παναγιώτου - Στεφανιαία Νόσος και Διαβήτης
Θ. Παναγιώτου - Στεφανιαία Νόσος και ΔιαβήτηςΘ. Παναγιώτου - Στεφανιαία Νόσος και Διαβήτης
Θ. Παναγιώτου - Στεφανιαία Νόσος και Διαβήτης
 
ΚΑΡΔΙΑ ΚΑΙ ΑΥΤΟΑΝΟΣΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΤΙΚΟΥ ΙΣΤΟΥ
ΚΑΡΔΙΑ ΚΑΙ ΑΥΤΟΑΝΟΣΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΤΙΚΟΥ ΙΣΤΟΥΚΑΡΔΙΑ ΚΑΙ ΑΥΤΟΑΝΟΣΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΤΙΚΟΥ ΙΣΤΟΥ
ΚΑΡΔΙΑ ΚΑΙ ΑΥΤΟΑΝΟΣΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΤΙΚΟΥ ΙΣΤΟΥ
 
Η ΣΝ στο άτομο με διαβήτη Webinar σεπ 2013 - Α. Μελιδώνης
Η ΣΝ στο άτομο με διαβήτη   Webinar σεπ 2013 - Α. ΜελιδώνηςΗ ΣΝ στο άτομο με διαβήτη   Webinar σεπ 2013 - Α. Μελιδώνης
Η ΣΝ στο άτομο με διαβήτη Webinar σεπ 2013 - Α. Μελιδώνης
 
ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΓΓΕΝΩΝ ΚΑΡΔΙΟΠΑΘΕΙΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΠΑΙΔΙΑΤΡΟ
ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΓΓΕΝΩΝ ΚΑΡΔΙΟΠΑΘΕΙΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΠΑΙΔΙΑΤΡΟΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΓΓΕΝΩΝ ΚΑΡΔΙΟΠΑΘΕΙΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΠΑΙΔΙΑΤΡΟ
ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΓΓΕΝΩΝ ΚΑΡΔΙΟΠΑΘΕΙΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΠΑΙΔΙΑΤΡΟ
 
15 rheymatoid arthritis
15 rheymatoid arthritis15 rheymatoid arthritis
15 rheymatoid arthritis
 
Surgical procedures for malignant pericardial efussion (kleontas) - Χειρουργι...
Surgical procedures for malignant pericardial efussion (kleontas) - Χειρουργι...Surgical procedures for malignant pericardial efussion (kleontas) - Χειρουργι...
Surgical procedures for malignant pericardial efussion (kleontas) - Χειρουργι...
 
φλεγμονωδεις παθησεις
φλεγμονωδεις παθησειςφλεγμονωδεις παθησεις
φλεγμονωδεις παθησεις
 
Skeletal dysplasias
Skeletal dysplasiasSkeletal dysplasias
Skeletal dysplasias
 
Stratigaki zampoulaki
Stratigaki zampoulakiStratigaki zampoulaki
Stratigaki zampoulaki
 
Αιμορραγικές Διαταραχές 2
Αιμορραγικές Διαταραχές 2Αιμορραγικές Διαταραχές 2
Αιμορραγικές Διαταραχές 2
 
Διαγνωστικοί Αλγόριθμοι και Κατευθυντήριες Οδηγίες στην Παιδιατρική - Επεισόδ...
Διαγνωστικοί Αλγόριθμοι και Κατευθυντήριες Οδηγίες στην Παιδιατρική - Επεισόδ...Διαγνωστικοί Αλγόριθμοι και Κατευθυντήριες Οδηγίες στην Παιδιατρική - Επεισόδ...
Διαγνωστικοί Αλγόριθμοι και Κατευθυντήριες Οδηγίες στην Παιδιατρική - Επεισόδ...
 
Αξιολόγηση μεθόδου Bles
Αξιολόγηση μεθόδου BlesΑξιολόγηση μεθόδου Bles
Αξιολόγηση μεθόδου Bles
 
Arthritis
ArthritisArthritis
Arthritis
 
διαλογή του αιφνίδιου καρδιακού θανάτου με ηκγ σε παιδιά και εφήβους
διαλογή του αιφνίδιου καρδιακού θανάτου με ηκγ σε παιδιά και εφήβουςδιαλογή του αιφνίδιου καρδιακού θανάτου με ηκγ σε παιδιά και εφήβους
διαλογή του αιφνίδιου καρδιακού θανάτου με ηκγ σε παιδιά και εφήβους
 
Aνασκόπηση της Παθολογίας Αγκώνα & Αντιβραχίου Δαρλής 2014
Aνασκόπηση της Παθολογίας Αγκώνα & Αντιβραχίου Δαρλής 2014Aνασκόπηση της Παθολογίας Αγκώνα & Αντιβραχίου Δαρλής 2014
Aνασκόπηση της Παθολογίας Αγκώνα & Αντιβραχίου Δαρλής 2014
 
4 ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ: Οδοντιατρική Αντιμετώπιση Ογκολογικού Ασθενή.
4 ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ: Οδοντιατρική Αντιμετώπιση Ογκολογικού Ασθενή.4 ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ: Οδοντιατρική Αντιμετώπιση Ογκολογικού Ασθενή.
4 ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ: Οδοντιατρική Αντιμετώπιση Ογκολογικού Ασθενή.
 
Spinal tumors b 2010
Spinal tumors b 2010Spinal tumors b 2010
Spinal tumors b 2010
 
Aimatouria
AimatouriaAimatouria
Aimatouria
 
Spondylodiscitis
SpondylodiscitisSpondylodiscitis
Spondylodiscitis
 

More from MedicalWeb.gr

1. original paper tziomalos k
1. original paper tziomalos k1. original paper tziomalos k
1. original paper tziomalos k
MedicalWeb.gr
 

More from MedicalWeb.gr (20)

Hellenic Society of Atherosclerosis: Lipid guidelines (2014)
Hellenic Society of Atherosclerosis: Lipid guidelines (2014)Hellenic Society of Atherosclerosis: Lipid guidelines (2014)
Hellenic Society of Atherosclerosis: Lipid guidelines (2014)
 
Webinar ΕΔΕ: "Θεραπευτικός Αλγόριθμος ΣΔ-2. Από τη μετφορμίνη έως την ινσουλι...
Webinar ΕΔΕ: "Θεραπευτικός Αλγόριθμος ΣΔ-2. Από τη μετφορμίνη έως την ινσουλι...Webinar ΕΔΕ: "Θεραπευτικός Αλγόριθμος ΣΔ-2. Από τη μετφορμίνη έως την ινσουλι...
Webinar ΕΔΕ: "Θεραπευτικός Αλγόριθμος ΣΔ-2. Από τη μετφορμίνη έως την ινσουλι...
 
Οφθαλμολογικά Χρονικά - Τόμος 24 (51) τεύχος 3ο - 2014
Οφθαλμολογικά Χρονικά - Τόμος 24 (51) τεύχος 3ο - 2014Οφθαλμολογικά Χρονικά - Τόμος 24 (51) τεύχος 3ο - 2014
Οφθαλμολογικά Χρονικά - Τόμος 24 (51) τεύχος 3ο - 2014
 
«Δυσλιπιδαιμία», Webinar της ΕΔΕ (5/11/2014) και η εισηγήτρια που θα το παρου...
«Δυσλιπιδαιμία», Webinar της ΕΔΕ (5/11/2014) και η εισηγήτρια που θα το παρου...«Δυσλιπιδαιμία», Webinar της ΕΔΕ (5/11/2014) και η εισηγήτρια που θα το παρου...
«Δυσλιπιδαιμία», Webinar της ΕΔΕ (5/11/2014) και η εισηγήτρια που θα το παρου...
 
Ελληνική Επιθεώρηση Αθηροσκλήρωσης - Τόμος 5ος, Τεύχος 3ο
Ελληνική Επιθεώρηση Αθηροσκλήρωσης - Τόμος 5ος, Τεύχος 3οΕλληνική Επιθεώρηση Αθηροσκλήρωσης - Τόμος 5ος, Τεύχος 3ο
Ελληνική Επιθεώρηση Αθηροσκλήρωσης - Τόμος 5ος, Τεύχος 3ο
 
Κολοβέρου E, Παναγιωτάκος Δ. Η Μεσογειακή δίαιτα στην πρωτογενή πρόληψη του ...
Κολοβέρου E, Παναγιωτάκος Δ.  Η Μεσογειακή δίαιτα στην πρωτογενή πρόληψη του ...Κολοβέρου E, Παναγιωτάκος Δ.  Η Μεσογειακή δίαιτα στην πρωτογενή πρόληψη του ...
Κολοβέρου E, Παναγιωτάκος Δ. Η Μεσογειακή δίαιτα στην πρωτογενή πρόληψη του ...
 
Τζιόμαλος Κ, Καραγιάννης Α, Άθυρος Β. Πιταβαστατίνη: Αποτελεσματικότητα και ...
Τζιόμαλος Κ, Καραγιάννης Α, Άθυρος Β.  Πιταβαστατίνη: Αποτελεσματικότητα και ...Τζιόμαλος Κ, Καραγιάννης Α, Άθυρος Β.  Πιταβαστατίνη: Αποτελεσματικότητα και ...
Τζιόμαλος Κ, Καραγιάννης Α, Άθυρος Β. Πιταβαστατίνη: Αποτελεσματικότητα και ...
 
Κλούρας Ε, Λυμπερόπουλος Ε, Ελισάφ Μ. Αναστολή της PCSK9: Μια νέα προσέγγιση...
Κλούρας Ε, Λυμπερόπουλος Ε, Ελισάφ Μ.  Αναστολή της PCSK9: Μια νέα προσέγγιση...Κλούρας Ε, Λυμπερόπουλος Ε, Ελισάφ Μ.  Αναστολή της PCSK9: Μια νέα προσέγγιση...
Κλούρας Ε, Λυμπερόπουλος Ε, Ελισάφ Μ. Αναστολή της PCSK9: Μια νέα προσέγγιση...
 
Οι νέες αντιδιαβητικές αγωγές στην αντιμετώπιση του ΣΔ τύπου 2. Ελληνική Επιθ...
Οι νέες αντιδιαβητικές αγωγές στην αντιμετώπιση του ΣΔ τύπου 2. Ελληνική Επιθ...Οι νέες αντιδιαβητικές αγωγές στην αντιμετώπιση του ΣΔ τύπου 2. Ελληνική Επιθ...
Οι νέες αντιδιαβητικές αγωγές στην αντιμετώπιση του ΣΔ τύπου 2. Ελληνική Επιθ...
 
Αναθεωρημένες κατευθυντήριες οδηγίες της Ελληνικής Εταιρείας Αθηροσκλήρωσης ...
Αναθεωρημένες κατευθυντήριες οδηγίες της Ελληνικής  Εταιρείας Αθηροσκλήρωσης ...Αναθεωρημένες κατευθυντήριες οδηγίες της Ελληνικής  Εταιρείας Αθηροσκλήρωσης ...
Αναθεωρημένες κατευθυντήριες οδηγίες της Ελληνικής Εταιρείας Αθηροσκλήρωσης ...
 
1. original paper tziomalos k
1. original paper tziomalos k1. original paper tziomalos k
1. original paper tziomalos k
 
Webinar ΕΔΕ - "Η αναγκαιότητα της διαιτητικής εκπαίδευσης των γιατρών" - Στέ...
Webinar ΕΔΕ - "Η αναγκαιότητα της διαιτητικής εκπαίδευσης  των γιατρών" - Στέ...Webinar ΕΔΕ - "Η αναγκαιότητα της διαιτητικής εκπαίδευσης  των γιατρών" - Στέ...
Webinar ΕΔΕ - "Η αναγκαιότητα της διαιτητικής εκπαίδευσης των γιατρών" - Στέ...
 
Σακχαρώδης Διαβήτης Τεύχος No.37
Σακχαρώδης Διαβήτης Τεύχος No.37Σακχαρώδης Διαβήτης Τεύχος No.37
Σακχαρώδης Διαβήτης Τεύχος No.37
 
Οφθαλμολογικά Χρονικά - 2ο Τεύχος 2014 (Απρίλιος - Ιούνιος 2014)
Οφθαλμολογικά Χρονικά - 2ο Τεύχος 2014 (Απρίλιος - Ιούνιος 2014) Οφθαλμολογικά Χρονικά - 2ο Τεύχος 2014 (Απρίλιος - Ιούνιος 2014)
Οφθαλμολογικά Χρονικά - 2ο Τεύχος 2014 (Απρίλιος - Ιούνιος 2014)
 
World hepatitis day 2014
World hepatitis day 2014World hepatitis day 2014
World hepatitis day 2014
 
Dr. Αναστασία Μαυρογιαννακη - "Εντατικοποίηση ινσουλινοθεραπείας" (ΕΔΕ Webina...
Dr. Αναστασία Μαυρογιαννακη - "Εντατικοποίηση ινσουλινοθεραπείας" (ΕΔΕ Webina...Dr. Αναστασία Μαυρογιαννακη - "Εντατικοποίηση ινσουλινοθεραπείας" (ΕΔΕ Webina...
Dr. Αναστασία Μαυρογιαννακη - "Εντατικοποίηση ινσουλινοθεραπείας" (ΕΔΕ Webina...
 
Περιοδικό "Σακχαρώδης Διαβήτης" Τεύχος 36
Περιοδικό "Σακχαρώδης Διαβήτης" Τεύχος 36Περιοδικό "Σακχαρώδης Διαβήτης" Τεύχος 36
Περιοδικό "Σακχαρώδης Διαβήτης" Τεύχος 36
 
ΕΔΕ Webinar (4.6.2014) - Έναρξη ινσουλινοθεραπείας στο ΣΔ2
ΕΔΕ Webinar (4.6.2014) - Έναρξη ινσουλινοθεραπείας στο ΣΔ2ΕΔΕ Webinar (4.6.2014) - Έναρξη ινσουλινοθεραπείας στο ΣΔ2
ΕΔΕ Webinar (4.6.2014) - Έναρξη ινσουλινοθεραπείας στο ΣΔ2
 
H ινσουλινοθεραπεία στην καθημερινή πράξη (Σ. Μπούσμπουλας)
H ινσουλινοθεραπεία στην καθημερινή πράξη (Σ. Μπούσμπουλας)H ινσουλινοθεραπεία στην καθημερινή πράξη (Σ. Μπούσμπουλας)
H ινσουλινοθεραπεία στην καθημερινή πράξη (Σ. Μπούσμπουλας)
 
ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΤΕΥΧΟΣ ΝΟ 35
ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΤΕΥΧΟΣ ΝΟ 35ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΤΕΥΧΟΣ ΝΟ 35
ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΤΕΥΧΟΣ ΝΟ 35
 

Αλέξανδρος Καμαράτος - Σύνδρομο "Διαβητικό Πόδι"

  • 1.
  • 2. Σύνδρομο «Διαβητικό πόδι» Ολιστική αντίληψη προσέγγισης και αντιμετώπισης Κλινική εκτίμηση 19/01/2013 Ε.Δ.Ε. ΔΡ. ΚΑΜΑΡΑΤΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ - ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ ΤΖΑΝΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ,ΠΕΙΡΑΙΑ
  • 3. Ορισμός • Διαβητικό πόδι είναι το πόδι των ασθενών με διαβήτη που έχει – εξέλκωση – λοίμωξη – με/ή καταστροφή των εν τω βάθει ιστών, • με συνύπαρξη περιφερικής νευροπάθειας ή/και ποικίλου βαθμού αρτηριοπάθεια των κάτω άκρων. World Health Organization, International Working Group on the Diabetic Foot, 1999
  • 4. Συχνότητα Diabetic foot. In: Vascular Surgery, Liapis Ch (Eds), Sringer-Verlag, Berlin, 2005
  • 5. Comparison of risk factors for foot problems in diabetic patients attending teaching hospital outpatient clinics in four different European states Veves A, Uccioli L, Manes C, Van Acker K, Komninou H, Philippides P, Katsilambros N, De Leeuw I, Menzinger G, Boulton AJM Diabetic Med 1994, 11: 709 We conclude that, despite a few differences mainly in Type 1 diabetic patients, there are no major differences in the risk factors for foot ulceration and that, therefore, similar strategies for the prevention of foot problems may be equally successful in different European countries.
  • 6. Manes et al., Wounds 2008
  • 7. Αποτελέσματα  Συχνότητα:  1) Εξέλκωσης 7,5% (SE=1,4)  2) Κινητικά ελείμματα (MS≥1) 35,7% (SE=1,24)  3) Αισθητικά ελείμματα (NS≥2) 43,2% (SE=1,2) Manes et al., Wounds 2008
  • 8. 89 διαβητικοί ασθενείς Άνδρες: 58,4% Μέση ηλικία: 65,5±13,5 έτη 13,5% (12 ασθενείς) έπασχαν από ΣΔ τύπου 1 63,9%αρτηριακή υπέρταση 63,75% δυσλιπιδιαμία 16,3% αμφιβληστροειδοπάθεια 12,8% διαβητική νεφροπάθεια Συνολικά ευρέθη ποσοστό 29,8%των συμμετεχόντων να έχει κάτω άκρο σε κίνδυνο Επώδυνη διαβητική νευροπάθεια ( NNS score) εμφάνισε το 44,95% των συμμετεχόντων Κατά τη στατιστική ανάλυση ευρέθη θετική συσχέτιση του κάτω άκρου σε κίνδυνο με το ατομικό αναμηνηστικό στεφανιαίας νόσου. Καμαράτος & συν. Η ΕΠΙΠΤΩΣΗ ΤΟΥ «ΚΑΤΩ ΑΚΡΟΥ ΣΕ ΚΙΝΔΥΝΟ» ΣΕ ΤΥΧΑΙΟ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟ ΠΛΗΘΥΣΜΟ, 2013
  • 9. The Diabetic Neuropathies: Practical and Rational Therapy. J. Robinson Singleton, M.D., A. Gordon Smith, M.D. Semin Neurol. 2012;32(3):196-203. 60 ασθενείς με ΣΔτ2 άνω των 55 ετών: Πτώσεις σε 1 έτος: >1/3!!! Συσχέτιση με αισθητική νευροπάθεια και περιφερική μυϊκή αδυναμία Macgilchrist C, Paul L et al. Lower-limb risk factors for falls in people with diabetes mellitus. Diabet Med 2010;27(2):162–168 Εκτίμηση της ικανότητας βάδισης στην κλινική: Μη ευαίσθητη μέθοδος!!! Οι ασθενείς πέφτουν όταν περπατάνε σε ανισόπεδες ή ανώμαλες επιφάνειες! (Ελληνικά πεζοδρόμια!) DeMott TK, Richardson JK et al. Falls and gait characteristics among older persons with peripheral neuropathy. Am J Phys Med Rehabil 2007;86(2):125–132
  • 10. Η κλινική σημασία του διαβητικού ποδιού • Το 50-70% των ακρωτηριασμών γίνονται σε άτομα με διαβήτη • Ο σχετικός κίνδυνος για ακρωτηριασμό είναι 10-15 φορές συχνότερος στα άτομα με διαβήτη • ΗΠΑ: ~80.000 ακρωτηριασμοί κάθε χρόνο σε άτομα με διαβήτη • Το 85% των ακρωτηριασμών οφείλεται σε έλκη • Ισχαιμία, μη επουλούμενα έλκη: – Αίτιο ακρωτηριασμού στο 50-70% των περιπτώσεων σε άτομα με διαβήτη • Λοίμωξη που επιπλέκει τα έλκη: – Αίτιο ακρωτηριασμού στο 20-50% των περιπτώσεων σε άτομα με διαβήτη Reiber et al. National Institute of Health, 1995
  • 11. Συνέπειες των ελκών-ακρωτηριασμών ∀ ↑ ατομικό κόστος ∀ ↑ κοινωνικό κόστος ∀ ↑ θνητότητα στην μετά τον ακρωτηριασμό • 50% των ακρωτηριασθέντων θα υποβληθούν σε δεύτερο ακρωτηριασμό σε διάστημα 4 ετών • 77% των ηλικιωμένων που υποβάλλονται σε ακρωτηριασμό αδυνατούν να επιστρέψουν στο σπίτι, μακροχρόνια παραμονή σε οίκους αποκατάστασης
  • 12. The Diabetic Neuropathies: Practical and Rational Therapy. J. Robinson Singleton, M.D., A. Gordon Smith, M.D. Semin Neurol. 2012;32(3):196-203. 248 ασθενείς με ΣΔτ2 πολυκεντρικής μελέτης προοπτικής παρακολούθησης 30 μηνών: 29% ανέπτυξε έλκη κάτω άκρων Pham H, Armstrong DG et al. Screening techniques to identify people at high risk for diabetic foot ulceration: a prospective multicenter trial. Diabetes Care 2000;23(5):606–611 Περιφερική Συμμετρική Πολυνευροπάθεια: •7 Χ Κίνδυνος εμφάνισης έλκους κ. άκρου (↓ αισθητικότητας, ΠΑΝ, διατ. εφίδρωσης, πτωχή επούλωση) •>60% συμμετοχή στην αιτιοπαθογένεια των ακρωτηριασμών (συσχέτιση με βαρύτητα υπεργλυκαιμίας & διάρκεια νευροπάθειας) Ramsey SD, Newton K et al. Incidence, outcomes, and cost of foot ulcers in patientswith diabetes. Diabetes Care 1999;22(3):382–387
  • 13.
  • 14. High prevalence rates of co-morbidity in diabetic patients with foot ulcers 40 * *P<0.05 35 * * 30 25 20 * No ulcer Ulcer 15 % P n c a v e r ) ( l 10 5 0 CAD LEAD Retinopathy Nephropathy Blue columns: Diabetic patients without ulcer (n=508) Red columns: Diabetic patients with ulcer (n=234) Tentolouris N et al., Wounds (2008)
  • 15. Even higher prevalence rates of co-morbidity in diabetic patients with neuroischaemic foot ulcers 60 * * *P<0.001 50 Prevalence (%) 40 * Neuropathic 30 Neuroischaemic 20 10 0 CAD Retinopathy Nephropathy Blue columns: Diabetic patients without ulcer (n=152) Red columns: Diabetic patients with ulcer (n=82) Tentolouris N et al., Wounds (2008)
  • 16. Cost of foot ulcers Atlas of the Diabetic Foot, 2nd Edn, 2010, Wiley-Blackwell
  • 17. Παράγοντες κινδύνου για εμφάνιση ελκών • Περιφερική νευροπάθεια • Περιφερική αρτηριοπάθεια + • Τραυματισμός – εξωγενής – ενδογενής (ανατομικές παραμορφώσεις, υπερκερατώσεις)
  • 18.
  • 19. Είναι απαραίτητη η συμβολή πολλών παραγόντων για να αναπτυχθεί έλκος Reiber et al, Diabetes Care 1999; 22: 157-62
  • 20. Νευροπάθεια: Η κυριότερη αιτία ελκών King’s College, London: 62% νευροτροφικά 25% νευροϊσχαιμικά 13% ισχαιμικά Manchester: 40% νευροτροφικά 45% νευροϊσχαιμικά 15% ισχαιμικά Λαϊκό: 44% νευροτροφικά 28% νευροϊσχαιμικά 28% ισχαιμικά Τζάνειο: 56% νευροτροφικά 25% νευροϊσχαιμικά 19% ισχαιμικά Νευροπάθεια: κοινός παρανομαστής στο 70-80% των ελκών
  • 21. Κάπνισμα Σακχαρώδης Διαβήτης δυσλιπιδαιμία Περιφερική Αισθητικοκινητική Νευροπάθεια Αρτηριοπάθεια νευροπάθεια Αυτονόμου ΝΣ Περιορισμένη κινητικότητα αρθρώσεων Απώλεια Ελαττωμένη Μεταβολές μεσοστέων εφίδρωση αιματ. ροής μυών Ξηρό δέρμα Παραμορφώσεις Αυξημένες Διάταση Πιέσεις Κάλος φλεβών Ελαττ αίσθηση πόνου στο πόδι Θερμό & ιδιοδεκτική αίσθηση πόδι Νευροϊσχαιμικό . Νευροπαθητικό Πόδι σε κίνδυνο Πόδι σε κίνδυνο Τραύμα Ψυχοκοινωνικά προβλήματα Προβλήματα συμπεριφοράς Ισχαιμικό Έλκος Νευροϊσχαιμικό Νευροπαθητικό Έλκος Έλκος
  • 22. Διαβητική νευροπάθεια-ορισμός • Μια αποδείξιμη διαταραχή, κλινικά έκδηλη ή υποκλινική, που εμφανίζεται στα άτομα με διαβήτη και που περιλαμβάνει εκδηλώσεις απ’ το περιφερικό σωματικό ή/και το αυτόνομο νευρικό σύστημα, μετά αποκλεισμό άλλων αιτίων νευροπάθειας. (American Diabetes Association, Consensus Statement, San Antonio, 1988).
  • 24. Περιφερική νευροπάθεια • Συχνότητα: 28-30% • Θετική συσχέτιση με την ηλικία και τη διάρκεια του διαβήτη • Συμπτώματα: 25-50% των ατόμων
  • 25. Διάγνωση της διαβητικής νευροπάθειας Κλινική εξέταση • Συμπτώματα (ΔΣΝ) • Αντικειμενικά ευρήματα (ΔΝΑ) Ειδικές ποσοτικές δοκιμασίες • Ουδός αντίληψης των δονήσεων (βιοθεσιόμετρο) • Ουδός αντίληψης της θερμοκρασίας • Ουδός αντίληψης του πόνου • Ταχύτητες αγωγής των νεύρων
  • 26. Συμπτώματα της περιφερικής νευροπάθειας • Παραισθησίες (αντίληψη ερεθισμάτων τα οποία δεν υπάρχουν): αιμωδίες, αίσθημα βελονιών, νυγμών, μυρμηγκιάσματα) • Δυσαισθησίες (δυσάρεστες παραισθησίες): καυσαλγίες ή αίσθηση τρυπήματος που μπορεί να έχει χαρακτήρες θερμού ή ψυχρού • Υπεραλγησία: αυξημένη απάντηση σε κάποιο επώδυνο ερέθισμα • Αλλοδυνία: πόνος σε ερέθισμα το οποίο φυσιολογικά δεν είναι επώδυνο
  • 27. …Συμπτώματα της περιφερικής νευροπάθειας • Οξέα διαξιφιστικά, έντονα, σαφώς εντοπισμένα και σύντομης διάρκειας άλγη (σαν κτύπημα από ηλεκτρικό ρεύμα ή σαν πονόδοντος) • Άλλες περιγραφές: αίσθημα κρύου ή ζεστού, αίσθηση σφυξίματος στα πόδια, κ.α. • Μυικές κράμπες
  • 28. Χαρακτηριστικά των συμπτωμάτων της επώδυνης διαβητικής νευροπάθειας • Εντόπιση: στα περιφερικά τμήματα των κάτω άκρων, (δάκτυλα ποδιού, ράχη, πέλματα) • Aμφοτερόπλευρη κατανομή • Συνεχής ή διαλείπων, με περιόδους έξαρσης διάρκειας εβδομάδων ή μηνών • Επιδείνωση τη νύκτα • Ανακούφιση με τη βάδιση
  • 29. Δείκτης συμπτωμάτων νευροπάθειας Βαθμός Περιγραφή Κόπωση, κράμπες, πόνος σα σουβλιά 1 Καύσος, αιμωδίες, αίσθημα βελονιών 2 Θέση Μηρός / κνήμες / πόδι 0 /1 /2 Χρόνος κατά τον οποίο Ημέρα / ημέρα και νύκτα / νύκτα 0 / 1/ 2 παρατηρείται επιδείνωση Ξυπνάει τον ασθενή τη Όχι / ναι 0 / 1 νύκτα Ανακούφιση από τον Κάθεται ή ξαπλώνει/ είναι όρθιος / 0 / 1/ 2 πόνο όταν βαδίζει Score ≥Boulton 3 AJM, Malik RA. Diabetic neuropathy. Med Clin N Am 1998, 82: 909
  • 30. Διάγνωση της διαβητικής νευροπάθειας Κλινική εξέταση • Συμπτώματα (ΔΣΝ) • Αντικειμενικά ευρήματα (ΔΝΑ) Ειδικές ποσοτικές δοκιμασίες • Ουδός αντίληψης των δονήσεων (βιοθεσιόμετρο) • Ουδός αντίληψης της θερμοκρασίας • Ουδός αντίληψης του πόνου • Ταχύτητες αγωγής των νεύρων
  • 31. Περιφερική νευροπάθεια- επισκόπηση N. Katsilambros et al., Atlas of the Diabetic Foot, 2003, Wiley, UK
  • 32. Επισκόπηση-αύξηση των πιέσεων στο πέλμα • Ενδείξεις ↑ πίεσης σε σημεία του πέλματος – Τύλος (υπερκερατώσεις) – Ερύθημα – Αιμορραγία στη βάση τύλου • Περιορισμένη κινητικότητα των αρθρώσεων
  • 33. Εξέταση με μονοϊνίδια Semmes- Weinstein Μη αντίληψη της ίνας 5,07: 10-πλάσια ↑ του κινδύνου για έλκος Pham H et al. Screening techniques to identify people at risk for diabetic foot ulceration: a prospective study. Diabetes Care 2000, 23: 606-611
  • 34. Semmes Weinstein Monofilament (Μονοϊνίδιο 10γρ) Έλεγχος μεγάλων εμμύελων αισθητικών νευρικών ινών Αα και Αβ Αίσθηση αφής και πίεσης
  • 35. Έλεγχος μεγάλων εμμύελων αισθητικών νευρικών ινών Αα και Αβ Αίσθηση αφής και πίεσης Διαπασών 128 Hz
  • 36. Ουδός αντίληψης των δονήσεων- βιοθεσιόμετρο ΟΑΔ > 25 Volts: 4-πλάσια ↑ του κινδύνου για έλκος σε 10 χρόνια σε σύγκριση με ΟΑΔ < 13 Volts Young MJ et al. The prediction of diabetic neuropathic foot ulceration using Vibration perception thresholds. Diabetes Care 1994, 17: 557-561
  • 37. Έλεγχος C αμύελων αισθητικών νευρικών ινών (αίσθημα πόνου, ψύχους) Έλεγχος Αδ εμμύελων αισθητικών νευρικών ινών (αίσθημα θερμού) Αντικειμενικότερος τρόπος εξέτασης νευρικών ινών υπεύθυνων για την αίσθηση του πόνου σε σχέση με τη δοκιμασία νυγμών Πρώιμη ανίχνευση περιφερικής νευροπάθειας
  • 38. Δείκτης νευρολογικής ανικανότητας Δεξιά Αριστερά Μεγάλο δάκτυλο Αισθητικότητα ″ Πόνος φυσιολ =0 0/1 παθολ =1 ″ Δονήσεις (διαπασών 128 φυσιολ=0 0/1 Hz) παθολ=1 Ράχη του ποδιού Θερμοκρασία (αίσθημα φυσιολ =0 0/1 θερμού-ψυχρού) με παθολ=1 ράβδους Αχίλλεια - φυσιολ =0 0 / 1/ 2 αντανακλαστικά με επίταση=1 παθολογικό=2 Boulton AJM, Malik RA. Diabetic neuropathy. Med Clin N Am 1998, 82: 909-929
  • 39. Assessment of sudomotor function The indicator plaster Neuropad® • A measure of sweat production on the basis of colour change from blue to pink • Neuropad have been shown to have high sensitivity in detecting peripheral neuropathy in patients with type 2 diabetes Zick R et al Klinikarzt 2003;32:192-94 Papanas N et al Exp Clin Endocrinol Diabetes 2005;113:195-98
  • 40. Neuropad-Validity in the diagnosis of peripheral neuropathy • Sensitivity 86.0% • Specificity 67.2% • Positive predictive value 66.2% • Negative predictive value 86.5%
  • 42. ΕΔΕ 2011: Κλινικά σημεία ΔΠΝ Κλινικά Σημεία ΔΠΝ Μείωση κατάργηση αχίλλειων αντανακλαστικών Χαμηλή αίσθηση πόνου Εάν δύο (έλεγχος με νυγμό) σημεία Μείωση της αίσθησης πίεσης τουλάχιστον ( έλεγχος με μονοινίδιο 10gr) θετικά , θέτει διάγνωση ΔΝ Μείωση εν τω βάθει αισθητικότητας (έλεγχος της παλλαισθησίας με διαπασών 128 Hz) Μείωση της ικανότητας διάκρισης θερμού – ψυχρού Ο ηλεκτροφυσιολογικός έλεγχος ενδείκνεται μόνο όταν οι διαταραχές δεν έχουν συμμετρική κατανομή στα δύο κάτω άκρων
  • 44.
  • 45. ΕΠΙΠΟΛΑΣΜΟΣ ΜΙΚΡΟΒΙΑΚΩΝ ΣΤΕΛΕΧΩΝ ΣΕ ΔΙΑΒΗΤΙΚΑ ΕΛΚΗ ΚΑΤΩ ΑΚΡΩΝ ΚΑΙ Η ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΟΥΣ ΜΕ ΑΛΛΟΥΣ ΚΛΙΝΙΚΟΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ 55 διαβητικοί ασθενείς με έλκη κάτω άκρων μέσης ηλικίας 66,1 ± 5,1έτη 74 διαφορετικά στελέχη μικροβίων στις καλλιέργειες: Καμαράτος & συν., 2013
  • 48.
  • 49.
  • 50.
  • 51. The Diabetic Neuropathies: Practical and Rational Therapy. J. Robinson Singleton, M.D., A. Gordon Smith, M.D. Semin Neurol. 2012;32(3):196-203. Συστάσεις για ασθενείς με πόδι σε κίνδυνο: •Καθημερινή αυτοεξέταση (καθρέπτης) •Παρακολούθηση από ποδίατρο •Περιποίηση νυχιών & κάλων •Ορθωτικά πέλματα •Ειδικά υποδήματα •Καθαρισμός, hydrogels, εμπ. αντιβ. θεραπεία για την επούλωση ελκών Ndip A, Ebah L, Mbako A. Neuropathic diabetic foot ulcer -evidence-to-practice. Int J Gen Med 2012;5:129–134
  • 52. ΕΔΕ 2011: Παρακολούθηση Διαβητικών για ΔΝ • Όλοι οι ασθενείς πρέπει να ελέγχονται για ΔΠΝ κατά τη διάγνωση του ΣΔ και έκτοτε ετησίως με αναζήτηση των ενδεικτικών συμπτωμάτων και σημείων (Β) • Όλοι οι ασθενείς πρέπει να ελέγχονται για την ύπαρξη εκδηλώσεων της ΑΝΣ κατά τη διάγνωση του ΣΔ και έκτοτε ετησίως. Σε περίπτωση που διαπιστώνονται εκδηλώσεις ΑΝΣ διενεργούνται οι δοκιμασίες ελέγχου • Η έλλειψη υποκειμενικών συμπτωμάτων δεν αποκλείει την ύπαρξη σημείων νευροπάθειας
  • 53. Διαβητική νευροπάθεια: Screening και αγωγή ADA 2012 ,2013 • Οι διαβητικοί τύπου Ι, 5 χρόνια μετά την διάγνωση και οι διαβητικοί τύπου ΙΙ ευθύς μετά την διάγνωση θα πρέπει με απλές κλινικές δοκιμασίες να ελέγχονται για την ύπαρξη Δ. Ν. Επανεξέταση τουλάχιστον ετησίως (Β) • Ηλεκτροφυσιολογικός έλεγχος σπάνια ενδείκνυται και μόνο σε καταστάσεις με άτυπα κλινικά κριτήρια (Ε) • Screening για καρδιαγγειακή αυτόνομη νευροπάθεια θα πρέπει επίσης να γίνεται στη διάγνωση του ΣΔ ΙΙ και 5 χρόνια μετά την διάγνωση του ΣΔΙ. Σπάνια ενδείκνυται ειδικές δοκιμασίες ελέγχου ΚΑΝ που μπορεί και να μην επηρεάζουν την αγωγή ή τις εκβάσεις (Ε) • Αγωγές που βελτιώνουν την συμπτωματολογία της επώδυνης Δ.Ν. Και της αυτόνομης νευροπάθειας ενδείκνυνται επειδή βελτιώνουν την ποιότητα ζωής των ασθενών (Ε) Diabetes Care 2012;suppl1 Diab. Care 2013;suppl1;s11-s51
  • 54. Διαβητικό πόδι: Κατευθυντήριες οδηγίες ADA 2012 ,2013 • Τουλάχιστον ετησίως εξέταση ποδιών η οποία θα περιλαμβάνει: Επισκόπηση, έλεγχο σφυγμών και αγγείων των ποδιών, έλεγχο για απώλεια αισθητικότητας κάτω άκρων (10g. Μονοινίδια, βιοθεσιόμετρο, αχίλλεια, αντανακλαστικά, κ.λ.π. (Β) • Το αρχικό screening για περιφερική αγγειακή νόσο θα πρέπει να περιλαμβάνει λήψη ιστορικού για χωλότητα, εκτίμηση αγγείων κάτω άκρων και μέτρηση του κνημοβραχιόνιου δείκτη (ΑΒΙ) ( C ) • Σε όλα τα άτομα με ΣΔ θα πρέπει να γίνεται εκπαίδευση για την αυτοφροντίδα των ποδιών τους (Β) • Διαβητικοί που καπνίζουν, έχουν απώλεια προστατευτικής αισθητικότητας, δομικές διαταραχές ή έχουν ιστορικό επιπλοκών κάτω άκρων θα πρέπει να παραπέμπονται σε ειδικούς φροντίδας κάτω άκρών (ποδοθεραπευτές, ποδίατροι) (C) Diabetes Care 2012;suppl1 Diab. Care 2013;suppl1;s11-s51
  • 55. Συμπεράσματα • Στα άτομα με διαβήτη τα προβλήματα των ποδιών δεν είναι σπάνια • Η νευροπάθεια και η αρτηριοπάθεια αποτελούν τη βάση για την παθογένεια των ελκών • Η διάγνωση και των δυο αυτών καταστάσεων μπορεί να γίνει με την απλή κλινική εξέταση • Η ανίχνευση των διαβητικών ατόμων με πόδι σε κίνδυνο για εξέλκωση, η εκπαίδευσή τους και η κατάλληλη αντιμετώπιση μπορεί να προλάβει την εμφάνιση των ελκών • Υπάρχουν νέες αποτελεσματικές και ασφαλείς θεραπείες για τα δύσκολα έλκη

Editor's Notes

  1. Ενας έμμεσος τροπος ελέγχου της αντίληψης του πόνου είναι ο έλεγχος θερμού ψυχρού
  2. File guidelines
  3. File guidelines
  4. File guidelines
  5. File guidelines