Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.
Stedelijk opbouwwerk: 
Van emancipatie tot depolitisering 
“en terug?” 
Dr. Pascal Debruyne 
Ugent/KuLeuven 
OIKOS-Lezing ...
Inhoud lezing 
• Definitie Samenlevingsopbouw/opbouwwerk 
• De onlosmakelijke band tussen stedelijk en suburbaan gebied 
•...
Samenlevingsopbouw is… 
Doel: realiseren en toegankelijk maken van 
de grondrechten van groepen met minder 
behartigde bel...
Een genealogische benadering 
Grotere macro-verhaal 
Politiek-economische en bestuurlijke omwenteling 
• Van welvaartstaat...
Antistedelijk 
woonmodel: 
suburbanisering 
• Burgerlijke paniek >> promotie van 
wonen op platteland/suburbane 
gebieden ...
Cijfers van de 
stadsvlucht 
in naoorlogse 
periode 
• Tussen 1948 en 1976 daalde de Gentse bevolking 
met 27.000 mensen t...
1. ‘T Stad is van ons! (1968/1973-1988) 
“Van crisis tot strijd voor herwaardering 
tot crisis…”
• 1974-crisis: vooruitgangsgeloof en eindeloze groei stokt: limits to 
growth 
• Voorzichtige kentering 
 Studenten, jong...
 Herontdekking van de 
stad 
jaren 1970 
Ontwikkeling van 
stadsbewegingen en 
werkgroepen 
(werkgroep groene 
vallei, we...
Herontdekking 
van de stad 
jaren 1970-’80 
Manuel Castells 
“The City and the 
Grassroots 
(1983)” 
Het was een moment w...
Sociale 
stads-herwaardering 
jaren 1980 
• Vlaams herwaarderingsbeleid onder Akkermans 
Invulbouw, geen sociale verdring...
In 1982 “herwaarderingsbesluit op de stads- en 
dorpsherwaardering” (Minister Paul Ackermans) 
‘Een herwaarderingsgebied i...
Vanaf begin 1981: Strijd tussen herwaarderingsaanpak/sociale 
stadsvernieuwing en grootschalige neoliberale stadsontwikkel...
Neoliberale omwenteling: nieuwe ‘marktgerichte’ organisatiecultuur 
Karel Poma: PVV-Minister in Vlaamse Executieve (1981-1...
2. ‘T Stad is ook van hen…(1988/1991- 
1999) 
“Achtergestelde wijken, 
armoedebestrijding en het primaat van de 
politiek”
Zwarte zondagen 
zweepslag 
jaren 1990 
Consequenties van neoliberaal 
decennium: 
Achterstandswijken, extreme 
sociaaleco...
Vorming van nieuwe coalities: 
 progressieve academici (AVA in 1992-1994 onder Dehaene- 
Fed.) 
 progressieve politici (...
Effect op de sector/middenveld 
(1) Vergroten slagkracht (minderhedenbeleid en geïntegreerde 
armoedebestrijdings-projecte...
3. ‘T Stad is van iedereen” ? (1999-…) 
“Stedelijke renaissance, sociale mix en 
leefbaarheid”
Stads 
- ontwikkeling 
2000 
• Paarsgroene regering 1999: 
• Stadsvlucht tegengaan door 
leefkwaliteit te verhogen, 
meer ...
Instrumenten 
•White paper en Witboek Stedenbeleid 
•Nieuw stedendecreet in 1999 onder Minister Van 
Grembergen 
•“Stadsve...
“In eerste instantie slaat het op het wegtrekken van o.a. 
tweeverdienerhuishoudens met kinderen maar ook koppels zonder 
...
De nieuwe taal over stad en stedelijkheid 
“De stedelijke renaissance” 
(1) Positieve communicatie over de stad en citymar...
“‘T Stad is van iedereen” ? (1999-…) 
Stedelijke renaissance, sociale mix en leefbaarheid 
(3) Sociale Cohesie 
Hervertali...
(5) Toenemend veiligheids- en preventiebeleid obv. “Lik op stuk” 
• De overlastwetgeving (Gemeentelijke Administratieve Sa...
(6) Overheden als calculerende regisseurs met sturingskracht 
• Ook politiek zelfbewustzijn rond sturingskracht en sterke ...
Rechtse omwenteling 
“De grote transformatie” 
• Aanval op middenveld is ingezet: Overlegmodel 
onder drukl 
• Aanval op d...
En hij zag dat het goed was: 
Dwarse samenlevingsopbouw… 
(1) Mensen maken de stad! 
 Feitelijke praktijken 
Opbouwwerke...
Pascal Debruyne - Stedelijk opbouwwerk. Van emancipatie tot depolitisering en terug?
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Pascal Debruyne - Stedelijk opbouwwerk. Van emancipatie tot depolitisering en terug?

703 views

Published on

Pascal Debruyne neemt in het boek "Mensen maken de stad", het stedelijk opbouwwerk onder de loep. In de presentatie naar aanleiding van zijn bijdrage aan het boek, analyseert hij in een chronologische volgorde hoe in het opbouwwerk de slinger van emancipatie omsloeg naar depolitisering. Hij ziet ook nieuwe kiemen van emancipatie opduiken: slaat de slinger terug de andere kant uit?

Deze presentatie werd voorgesteld door Pascal Debruyne op het auteursgesprek van het boek "Mensen maken de stad", op 23 oktober 2014 in boekhandel De Zondvloed in Mechelen. Sociaal-ecologische denktank Oikos was co-organisator van dit evenement.

Published in: Government & Nonprofit
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

Pascal Debruyne - Stedelijk opbouwwerk. Van emancipatie tot depolitisering en terug?

  1. 1. Stedelijk opbouwwerk: Van emancipatie tot depolitisering “en terug?” Dr. Pascal Debruyne Ugent/KuLeuven OIKOS-Lezing “Mensen maken de Stad” Mechelen
  2. 2. Inhoud lezing • Definitie Samenlevingsopbouw/opbouwwerk • De onlosmakelijke band tussen stedelijk en suburbaan gebied • ‘T Stad is van ons! (1968/1973-1988) Van crisis tot strijd voor herwaardering tot crisis… • ‘T Stad is ook van hen…(1988/1991-1999) Achtergestelde wijken, armoedebestrijding en het primaat van de politiek • “‘T Stad is van iedereen” ? (1999-…) Neoliberale ‘stedelijke renaissance’, sociale mix en leefbare wijken… • En hij zag dat het goed was: Dwarse samenlevingsopbouw
  3. 3. Samenlevingsopbouw is… Doel: realiseren en toegankelijk maken van de grondrechten van groepen met minder behartigde belangen Kernopdracht is dubbel en verbonden: 1. Politiek:  Sociaal gecorrigeerd (inhoud van het beleid)  Participatief gecorrigeerd (werkwijze van het beleid) 2. Agogische kernopdracht: maatschappelijk kwetsbare groepen mobiliseren in de aanpak van collectieve problemen
  4. 4. Een genealogische benadering Grotere macro-verhaal Politiek-economische en bestuurlijke omwenteling • Van welvaartstaat gestaag, via de crisis van ‘74, naar neoliberale overheid (vanaf 1981) via opeenvolgende crisissen • Sociaal-ruimtelijke herschaling en globalisering: Competitieve steden en regio’s & “ruimtelijke selectiviteit/ sociaal-ruimtelijke differentiatie” als principe. • Impact op middenveld: ‘contestatiebeweging’ en compromis wordt professioneel partnerschap en consensus (gedeeld verhaal).
  5. 5. Antistedelijk woonmodel: suburbanisering • Burgerlijke paniek >> promotie van wonen op platteland/suburbane gebieden (wet de Taeye-1948) • Naoorlogse welvaartstaat • Selectieve stadsvlucht (tot in 2000): • Gordelwijken goedkope woningstock tot op vandaag – “wijken van aankomst” 5
  6. 6. Cijfers van de stadsvlucht in naoorlogse periode • Tussen 1948 en 1976 daalde de Gentse bevolking met 27.000 mensen tot 139.000 inwoners. • Ook in de periode tussen de fusie in 1977 en 1998 bleef de bevolking afnemen, in deze periode vertrokken er nog eens 22.000 inwoners. • Pas vanaf 1999/2000 stabiliseren die cijfers zich enkele jaren. De komst van internationale migranten temperden de effecten van de pijlsnelle leegloop: tussen 1948 en 1976 groeide de niet-Belgische bevolking immers aan met bijna 6.500 mensen (versus daling ba, 33.000 belgen) tussen 1977 en 1999 met nog eens 4.500 (versus daling van 26.500 Belgen) Migranten uit onder ander Turkije, Marokko en Algerije vulden de vrijgekomen jobs en leegstaande huizen. Ze zorgden ervoor dat de stad niet helemaal ontvolkte. 6
  7. 7. 1. ‘T Stad is van ons! (1968/1973-1988) “Van crisis tot strijd voor herwaardering tot crisis…”
  8. 8. • 1974-crisis: vooruitgangsgeloof en eindeloze groei stokt: limits to growth • Voorzichtige kentering  Studenten, jongeren, artiesten (zie: mei ‘68 crisis)  Economische crisis lokt andere levensstijl uit. • Strijd voor sociale stadsherwaardering einde de jaren ‘70 Autonome Actiegroepen + monumentenzorgers + politici (Monsaert) tegen “Betonpoeper” Placide Depaepe Pandinistisch Verblijvingsfront 1980 Erna herwaarderingsbeleid (en actiegroepen BIRO/GEBAK) 13/03/2013 8
  9. 9.  Herontdekking van de stad jaren 1970 Ontwikkeling van stadsbewegingen en werkgroepen (werkgroep groene vallei, werkgroep stadsvernieuwing,…en actiegroepen) Ontwikkeling van autonoom initiatief: culturele initiatieven en sociaal-culturele praktijken, tot opbouwwerk 9
  10. 10. Herontdekking van de stad jaren 1970-’80 Manuel Castells “The City and the Grassroots (1983)” Het was een moment waarop allerlei stedelijke sociale bewegingen: (1)Strijden voor de decentralisatie van politieke macht (autonomie-eis) (2)Strijden voor een verbetering van de publieke dienstverlening (grondrechten) (3)Het verdedigen en uitbouwen van een lokale gemeenschapscultuur aan elkaar koppelden obv. “de gebruikswaarde voor de bewoners” (identity politics) Ontwikkelingscoalities tussen ‘50- ‘80 strijden om de stad sociaal-rechtvaardig te maken: “het recht op de stad” claimen (Zie Lefebvre).
  11. 11. Sociale stads-herwaardering jaren 1980 • Vlaams herwaarderingsbeleid onder Akkermans Invulbouw, geen sociale verdringing (saneringsnomadisme) Participatie-arrangement • Actie groene beweging:“Gent meest verkrotte stad” 1988 • Paarse coalitie: gordelwijken op de agenda (Sas en Bassijnwijk) • Weinig middelen, weinig resultaten … maar blijvend ijkpunt 13/03/2013 11
  12. 12. In 1982 “herwaarderingsbesluit op de stads- en dorpsherwaardering” (Minister Paul Ackermans) ‘Een herwaarderingsgebied is een gebied dat prioritair in aanmerking komt voor een stads- en dorpsherwaarderingsoperatie en dat afgebakend wordt op basis van ruimtelijke en maatschappelijke kenmerken, uitgedrukt in een rapport dat een beleidsvisie voor het te waarderen gebied formuleert’ (Akkermans, 1983). Gericht op investeringen (niet-exclusief): ‘vooral de machtelozen, kansarmen en kwetsbaren in onze samenleving moeten wij tegemoetkomen in hun recht op goed wonen’ (Akkermans, 1983).
  13. 13. Vanaf begin 1981: Strijd tussen herwaarderingsaanpak/sociale stadsvernieuwing en grootschalige neoliberale stadsontwikkeling! (eerste neoliberale benadering van stedelijkheid) Liberale opvolgers (1985 verkiezingen) bevoegdheid “stadsontwikkeling” in handen: Reagan- en Thatcheriaanse kijk op stad: London Docklands en Baltimore’s Inner Harbour Ward Beysen (PVV) in 1988: “het besluit op de stadsontwikkeling” (ipv sociale stadsvernieuwing).
  14. 14. Neoliberale omwenteling: nieuwe ‘marktgerichte’ organisatiecultuur Karel Poma: PVV-Minister in Vlaamse Executieve (1981-1985)  Herstructureringsdebat van de sector als besparingsoperatie  Onderhandeld door de sector zelf in (meer financiering in ruil voor professionalisering) Vanaf 1982: I. projectmatig werken II.VIBOSO koepel III.RISO’s IV.actueel: 5 provinciale RISO’s + 3 grootstedelijke RISO’s V.Probleem van controle en sturing door overheid vergroot (Desmet, 1994)
  15. 15. 2. ‘T Stad is ook van hen…(1988/1991- 1999) “Achtergestelde wijken, armoedebestrijding en het primaat van de politiek”
  16. 16. Zwarte zondagen zweepslag jaren 1990 Consequenties van neoliberaal decennium: Achterstandswijken, extreme sociaaleconomische achterstelling, en diepe kloof tussen burger en politiek • Verkiezingsoverwinningen Vlaams Blok: • Drie V’s (veiligheid, vuiligheid en vreemdelingen) Doorbraak ‘Extreem rechts’ vanaf 1988 en Zwarte Zondag in 1991: I. Focus verschuift naar “achtergestelde gebieden” en de noodzaak aan “armoedebestrijding” II.Opkomst ‘botsende beschavingendiscours’: klassenbreuklijn wordt etnisch-culturele en religieuze breuklijn.
  17. 17. Vorming van nieuwe coalities:  progressieve academici (AVA in 1992-1994 onder Dehaene- Fed.)  progressieve politici (SP & CVP in 1988 aan de macht)  opname nieuwe frontlijnambtenaren (opgegroeid in het herwaarderingsverhaal)  middenveldorganisaties /armoedeverenigingen Nieuwe programma’s  Armoedefondsen  1995 Sociaal Impulsfonds  Grootschalige sociale huisvesting (Domus Flandria- De Batselier)  Stimulans voor aanpak gordelwijken van bovenuit  Middenveld wordt toenemend onderaannemer in links top-down beleid
  18. 18. Effect op de sector/middenveld (1) Vergroten slagkracht (minderhedenbeleid en geïntegreerde armoedebestrijdings-projecten) & sterke(re) professionalisering (voorzieningenlogica) (2) Stuk verlies autonomie en inschrijving in politiek-electoraal verhaal (tegen VB) (3) SLO van “cultuur” naar “welzijn” I. (Kans-)armoede bestrijding & “welzijnsmodel” I. Erkenning van Samenlevingsopbouw via decreet maatschappelijk opbouwwerk (1991)
  19. 19. 3. ‘T Stad is van iedereen” ? (1999-…) “Stedelijke renaissance, sociale mix en leefbaarheid”
  20. 20. Stads - ontwikkeling 2000 • Paarsgroene regering 1999: • Stadsvlucht tegengaan door leefkwaliteit te verhogen, meer specifiek voor jonge gezinnen, midden- en hoge inkomensgroepen en actieve senioren • Aansluiting bij internationale tendens “Het Vlaamse stedenbeleid neemt een bocht van het sociale beleid waaruit het ontstond naar een focus “on urban development and interurban competition for (wealthy, taxpaying) inhabitants, visitors and investors rather than on urban problems and the living conditions of poor people in deprived neighbourhoods.” (Loopmans, 2007, p. 224)
  21. 21. Instrumenten •White paper en Witboek Stedenbeleid •Nieuw stedendecreet in 1999 onder Minister Van Grembergen •“Stadsvernieuwingsfonds” (2001) en “Stedenfonds”(2003) vervangen”lens en praktijk van armoedebestrijding” •“The poor from hero to zero” (?) (Loopmans, 2002) •Bloedbad in het middenveld (ook SLO)- vanaf 2003
  22. 22. “In eerste instantie slaat het op het wegtrekken van o.a. tweeverdienerhuishoudens met kinderen maar ook koppels zonder kinderen. Jongeren, die na hun studies in de stad blijven hangen, blijven – eens ze een vaste relatie met kinderwens aangaan – emigreren naar de rand en het platteland. (…) De gestabiliseerde migratiecijfers en zelfs lichte stijging van de stedelijke populatie heeft echter meer te maken met geregulariseerde vluchtelingen en toestroom van migranten o.a. uit Centraal en Oost Europa. Het is niet deze instroom die in onze steden voor een nieuwe heropleving kan zorgen. De gegoede en goed opgeleide middenklasse laat het nog grotendeels afweten.” (Decreet stedenbeleid p. 3-4). ‘
  23. 23. De nieuwe taal over stad en stedelijkheid “De stedelijke renaissance” (1) Positieve communicatie over de stad en citymarketing: “Van klacht naar kracht” of “Van Kanker tot Anker” = Weg met radio deprimo! “ ‘T Stad is van iedereen” en “Zoveel Gent”= creatie van een dichte stadsgemeenschap via marketing. (2) Sociale mix: Doelstelling is vooral terughalen en behouden van tweeverdieners gezinnen (middenklassen) en “creatieve klassen” die de stad dynamiseren. “De facto” normalisering van sociale verdringing
  24. 24. “‘T Stad is van iedereen” ? (1999-…) Stedelijke renaissance, sociale mix en leefbaarheid (3) Sociale Cohesie Hervertaling van armoede naar zwakke netwerken (en sociaal kapitaal) (4) Stadsprojecten- en events vormen nieuwe hefbomen voor toekomstige ontwikkeling • DE STENEN STAD: spektakelprojecten • DE EVENT-STAD: Rijsel culturele hoofdstad van Europa in 2004, ODEGAND, Flikkendag,…
  25. 25. (5) Toenemend veiligheids- en preventiebeleid obv. “Lik op stuk” • De overlastwetgeving (Gemeentelijke Administratieve Sancties – GAS) van 1999 (nieuwe gemeentedecreet, artikel 119 bis), samenscholingsverbod • Hervertaling van sociale ongelijkheid (rijk/arm) naar wenselijke mentaliteit en gedrag (veiligheid); beperkt tot achtergestelde groepen.
  26. 26. (6) Overheden als calculerende regisseurs met sturingskracht • Ook politiek zelfbewustzijn rond sturingskracht en sterke regie van bovenaf. • Heel sterke institutionele professionalisering van de steden met integraal-opgebouwde stafdiensten: calculerende overheid, new public management en strategische planning. (7) (Verwachte) positie van het middenveld/ civiele samenleving • Sterkere positionering als “partner”/ stakeholder via specifieke ‘uit-te- voeren’-opdrachten vanuit en voor de lokale overheden • Toenemende kwantificeerbare doelstellingen en management logica door middenveld zelf
  27. 27. Rechtse omwenteling “De grote transformatie” • Aanval op middenveld is ingezet: Overlegmodel onder drukl • Aanval op de stad (1): gebruiksruimte voor de suburbane gebruiker: doorgangsruimte • Aanval op de stad (2): homogeniteitsdenken • Doorzetting van het veiligheidsdiscours
  28. 28. En hij zag dat het goed was: Dwarse samenlevingsopbouw… (1) Mensen maken de stad!  Feitelijke praktijken Opbouwwerker als “etnograaf” Vertrekken vanuit bestaande noden en behoeften (2) Emancipatorisch werken  Tijd om collectieve aanpak terug centraal te stellen  individuele noden en behoeftes verknopen tot een collectieve aanpak (3) Autonomie met een twist: coalities met organisaties en bestuurlijke actoren (4) Politisering centraal: Terug positie durven innemen (HartbovenHard)

×