Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.
1
Materiaalinnovaties in de bouw, 29.10.2015, KIVI-Bouw, Mick Eekhout
Materiaalinnovatie in de bouw
Lezing door prof.dr.ir...
2
Materiaalinnovaties in de bouw, 29.10.2015, KIVI-Bouw, Mick Eekhout
Deze collectie van eigen productontwikkelingen laat ...
3
Materiaalinnovaties in de bouw, 29.10.2015, KIVI-Bouw, Mick Eekhout
Ik neem een grote aanloop naar ‘Bridging the Gap’, h...
4
Materiaalinnovaties in de bouw, 29.10.2015, KIVI-Bouw, Mick Eekhout
De aannemers sloten later aan bij die recessie sinds...
5
Materiaalinnovaties in de bouw, 29.10.2015, KIVI-Bouw, Mick Eekhout
Deze aanloop is nodig om de sprong naar de volgende ...
6
Materiaalinnovaties in de bouw, 29.10.2015, KIVI-Bouw, Mick Eekhout
De Nationale Watenschapsagenda is gevormd op grond v...
7
Materiaalinnovaties in de bouw, 29.10.2015, KIVI-Bouw, Mick Eekhout
 De samenstelling van de bevolking verandert door v...
8
Materiaalinnovaties in de bouw, 29.10.2015, KIVI-Bouw, Mick Eekhout
 Digitalisering bevordert ook de mondigheid van het...
9
Materiaalinnovaties in de bouw, 29.10.2015, KIVI-Bouw, Mick Eekhout
 Veiligheid is een nieuw sleutelwoord, zoals Rem Ko...
10
Materiaalinnovaties in de bouw, 29.10.2015, KIVI-Bouw, Mick Eekhout
Vanaf eind 2030 moet de gehele gebouwde omgeving en...
11
Materiaalinnovaties in de bouw, 29.10.2015, KIVI-Bouw, Mick Eekhout
meegaan. Verder zou een markplaats voor de bouw gro...
12
Materiaalinnovaties in de bouw, 29.10.2015, KIVI-Bouw, Mick Eekhout
Er zijn in de samenwerking veel verliezen ofwel faa...
13
Materiaalinnovaties in de bouw, 29.10.2015, KIVI-Bouw, Mick Eekhout
 Juridisering komt steeds sterker op: de hoeveelhe...
14
Materiaalinnovaties in de bouw, 29.10.2015, KIVI-Bouw, Mick Eekhout
 Verstedelijking is de concentratie van bewoners d...
15
Materiaalinnovaties in de bouw, 29.10.2015, KIVI-Bouw, Mick Eekhout
Deze 18 punten van overwegingen zijn als het ware a...
16
Materiaalinnovaties in de bouw, 29.10.2015, KIVI-Bouw, Mick Eekhout
Dus eerst een langetermijndoel stellen en dan ‘back...
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

De ontwikkeling van de architectuur en van materialen 03 11 2015 sj

361 views

Published on

Een visie op materiaalinnovatie in de bouw
Key note presentatie van Mick Eekhout
op het symposium Materiaal en Identiteit in de architectuur van morgen.
het symposium werd georganiseerd door KIVI afdeling Bouw in samenwerking met de afdeling Industrieel Ontwerpen en Stichting MaterialDesign.
De bijeenkomst vond plaats op 29 oktober 2015 in het KIVI gebouw aan de Princessegracht 23 te Den Haag

Published in: Design
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

De ontwikkeling van de architectuur en van materialen 03 11 2015 sj

  1. 1. 1 Materiaalinnovaties in de bouw, 29.10.2015, KIVI-Bouw, Mick Eekhout Materiaalinnovatie in de bouw Lezing door prof.dr.ir. Mick Eekhout 29 Oktober 2015 KIVI, Den Haag Op het KIVI-Bouw Symposium 29.10.2015: ‘Materiaal en identiteit in de architectuur van morgen’ Dames en heren, Zeer tegen mijn gewoonte in heb ik me vandaag voorgenomen om heel abstract te redeneren naar de ontwikkeling van nieuwe producten in de bouw. Maar om de zaak even op gang te krijgen eerst een aantal beelden van wat U van mij kent en gewend bent, zonder veel commentaar. Het zijn alle projecten met een stapje vooruit in de ontwikkeling van glas, staal, aluminium, glasvezelversterkt polyester en karton in de afgelopen 30 jaar ontwikkeld van idee tot en met toepassing in projecten met de noodzakelijke certificeringen van volwassen materialen.
  2. 2. 2 Materiaalinnovaties in de bouw, 29.10.2015, KIVI-Bouw, Mick Eekhout Deze collectie van eigen productontwikkelingen laat u zien dat met nieuwsgierigheid, analytisch begrijpen, creatief denken, gestructureerd organiseren, met zekere volhoudendheid maar zeker ook met een flinke dosis naïviteit (om niet alle problemen van te voren te willen weten op de weg) er veel te veroveren valt. Na meer dan 40 jaar ontwerpen, experimenteren en realiseren kijk ik achterom en zie dat er een grote afstand is afgelegd en dat velen mij zijn gevolgd. Met die ervaring van 40 jaar achter me kan ik met recht zeggen ervaring te hebben, niet bang te zijn geweest, nooit bang te zijn geweest voor de toekomst en met eenzelfde fiere blik naar de komende decennia te willen kijken. Maar voordat we verder gaan naar de komende 25 jaar, voordat we u inspireren om nog 25 jaar verder te gaan, dienen we te weten welke richting de architectuur uit gaat. Want de bouwtechnologie volgt de architectuur. Soms is het andersom: soms kan de bouwtechnologie de architectuur inspireren, maar dat vereist creatief denken en veel vertrouwen, heel veel vertrouwen. En aan vertrouwen gaat het in de toekomst in de bouw behoorlijk ontbreken, tenzij we met zijn allen de juridisering van de bouw overboord gooien. Dus ik zou graag met U willen redeneren naar de toekomst. Dat doen ik door U aan te wijzen dat het redeneren naar de toekomst verlichting brengt. Eerst te verkennen naar een doel op de lange termijn (2040), daarna terug te redeneren via de middellange termijn (2030-2025) naar de korte termijn (2020): ‘back casting’.
  3. 3. 3 Materiaalinnovaties in de bouw, 29.10.2015, KIVI-Bouw, Mick Eekhout Ik neem een grote aanloop naar ‘Bridging the Gap’, het toekomstgerichte onderzoeks- en ontwikkelingsplan voor de 3TU Speerpunt Bouw, dat ik met een aantal 3TU Bouw hoogleraren schreef als ‘formateur’ (2010) en dat zijn geldigheid niet snel verliest. Dit congres is georganiseerd in het licht van de noodzakelijke ontwikkelingen die de bouw doormaakt om zich voor te bereiden op de toekomst. Sinds de onroerend-goedzeepbel is doorgeprikt in 2008, is er een crisis in de bouw die uiteindelijk een recessie werd. Architecten, voorheen altijd de eersten die met plannen voor toekomstige architectuur bezig waren, zagen hun omzetten gigantisch dalen en konden niet anders dan personeel ontslaan. Naar horen zeggen (BNA) liep dat op tot een uitloop van 60% van het totale personeel. Veel bureaus krompen in, gingen failliet of sloten zelf. Een grote stroom van ‘zzp-achtige’ één- en tweepersoons-bureaus was het gevolg, want het bloed kruipt waar het niet gaan kan ontwerpers willen blijven ontwerpen. Merkwaardig is dat er in de architectengemeenschap zelf wel wordt gedebatteerd. Maar in het publieke debat zijn architecten en architectuurcritici verdwenen. Bernard Hulsman is de enige architectuurcriticus die in de NRC nog over architectuur schrijft. Het lijkt wel of de bouw inderdaad geen aandacht meer heeft en ook niet vraagt. Het NAI in Rotterdam is veranderd in ‘Het Nieuwe Instituut’ dat meer aandacht voor mode heeft en minder voor architectuur. Het ziet ernaar uit dat het Nai ons ontstolen is.
  4. 4. 4 Materiaalinnovaties in de bouw, 29.10.2015, KIVI-Bouw, Mick Eekhout De aannemers sloten later aan bij die recessie sinds 2008 vanwege lopende contracten. Andere rolspelers onthouden zich van publicatie, maar de bouw belandde duidelijk in een recessie. Elke kleine opleving uit de recessie wordt uiteraard met instemming ontvangen. Het is voor de wereld duidelijk: 2008 was een bovengemiddeld historisch topjaar waarin teveel werd ontworpen en gebouwd in de hoop op omzet en grote winstgevendheid. Inmiddels is er in de bouw nauwelijks of geen geld meer te verdienen, projectontwikkelaars zien geen mogelijkheden meer om de vroegere winstgevendheid terug te halen. Wij moeten zien hoe de bouwsector overleeft als maatschappelijke sector. Het ministerie van Economische Zaken ziet serieus “de bouw in transitie”. De onrust over de toekomst ligt niet alleen bij de ontwerpers, maar ook bij de bouwers. Ik hoorde laatst op de Bouwcampus een directeur van Heijmans zeggen: “Wij weten niet of er over 10 jaar nog hoofdaannemers bestaan“. In een recessie gaan alle partijen op zoek naar werk, naar omzet om de verliezen zo minimaal mogelijk te houden en om te overleven. Architecten gaan zich als projectontwikkelaars opstellen, Architecten doen veel meer kleinere en meer intensieve klussen: (huisartsenwerk) Architecten gaan ook weer het management doen. Aannemers kunnen het best zonder architecten af. Managers kunnen het ook zonder hoofdaannemers, zoals dit in Engeland ‘Management Contracting’ heet.
  5. 5. 5 Materiaalinnovaties in de bouw, 29.10.2015, KIVI-Bouw, Mick Eekhout Deze aanloop is nodig om de sprong naar de volgende fase te schetsen: Hoe kan de bouw zich gereed maken voor de toekomst? Niet om in de toekomst het oude aanbod weer op te bouwen, maar om in de toekomst de vraag te verwachten die uit de samenleving gaat ontstaan. Om precies daarop een antwoord voor te bereiden en te geven. Wat gaan we bouwen en waarmee gaan we dan bouwen, met welke materialen, elementen en componenten? Om tenslotte op de productontwikkeling in de architectuur te komen. Inmiddels begint na zeven jaar crisis en recessie de beschikbaarheid van kleine en grote woningen, goedkope en duurdere woningen weer te knellen. Het woningbestand zit vast en de mobiliteit in de vraag roept vergeefs om beweeglijkheid bij huurders. Daar bovenop komt dan ook een langer verwachte maar onvoorbereide explosie in de vraag naar tijdelijke woningen voor vluchtelingen. Terwijl er 400.000 woningen in Nederland leeg staan (CBS). Ikea heeft inmiddels zich ook gestort op ‘refugeeshelters’.
  6. 6. 6 Materiaalinnovaties in de bouw, 29.10.2015, KIVI-Bouw, Mick Eekhout De Nationale Watenschapsagenda is gevormd op grond van 10.700 vragen, waaronder ook 120 vragen uit de bouw. Bevat 44 overkoepelende vragen waaronder twee belangrijke: totaal energie-evenwicht en nieuwe materialen. De toekomst van de bouw gaat veranderen door onafhankelijk van elkaar werkende invloeden: 1. Bevolkingsgrootte 2. Vergrijzing 3. Welvaart 4. Individualisering 5. Digitalisering 6. Informatisering 7. Mobiliteit 8. Veiligheid 9. Toegankelijkheid 10. Energie 11. Milieuverontreiniging 12. Gezondheid 13. Bouwefficiëntie 14. Procescomplexiteit 15. Juridisering 16. Dienstverlening 17. Verstedelijking 18. Bouwen in de delta Er zijn nog veel meer ontwikkelingen in de maatschappij die van invloed zullen zijn op de bouw. Ik ga ze even na ongeveer in de volgorde waarin ze beschreven zijn in ‘Bridging the Gap’  De bevolkingsgrootte stagneert al jaren of krijgt af en toe impulsen door vluchtelingen; In Delft neemt het aantal inwoners af en alleen door het aantal op de TU Delft studerende Chinezen en Indiërs blijft het inwonersaantal op peil. Dat beeld geldt nationaal ook.
  7. 7. 7 Materiaalinnovaties in de bouw, 29.10.2015, KIVI-Bouw, Mick Eekhout  De samenstelling van de bevolking verandert door vergrijzing, waar appartementen voor pensionado’s, ouderenwoningen, zorgwoningen, mantelzorg, domotica en ‘terug naar de stad’ veel gehoord worden; ouderen willen weer terug naar de gezelligheid en de cultuur van de stad. Mantelzorgwoningen zorgen ervoor dat de jongere generatie de oudere in de gaten kan houden.  Er is een hoge welvaart in Nederland die verleidt tot luxe investeringen waarop soms bezuinigd moet worden. Die welvaart trekt ook veel buitenlanders aan, zoals eens ‘de vleespotten van Egypte’.  De individualisering neemt toe, leidt tot veel kleinere bewoningen, het gezin is niet meer de norm : in 2030 zal 60% (check) van de woningen gebruikt worden door één of twee persoonshuishoudens. Het socializeren vindt niet meer in het gezin plaats, maar daarbuiten. De stad gaat ontmoetingsplaatsen nodig hebben, de straat en de plint van straatwanden worden weer ontmoetingsplekken voor alleenstaanden.
  8. 8. 8 Materiaalinnovaties in de bouw, 29.10.2015, KIVI-Bouw, Mick Eekhout  Digitalisering bevordert ook de mondigheid van het individu en maakt connecties via de sociale media. Vaak onverwacht, is soms grappig, soms geheel onbeheersbaar wordt de nachtmerrie van stadsbestuurders. Burgemeesters zijn nog onwetend en onkundig van wat er boven hun hoofd hangt en hoe zij uitwassen en chaos kunnen beheersen.  Informatisering heeft grote invloed op de kennis en inzicht van mensen, het bevordert de efficiency in de maatschappij op veel vlakken, bevordert individuele en seriematige multiple producties in plaats massaproducties en dit alles toch op een industriële basis. ‘Industrialisation in lots of one’.  Mobiliteit wordt steeds groter en wordt nauwelijks ingetoomd door ecologische geweten. Om nog niet te spreken van het niet heffen van belasting op kerosine. De digitale media hebben goede alternatieven voor vergaderingen en gedwongen mobiliteit van personen, maar juridisch blijven werkvergaderingen elke week verordonneerd op de bouwplaats.
  9. 9. 9 Materiaalinnovaties in de bouw, 29.10.2015, KIVI-Bouw, Mick Eekhout  Veiligheid is een nieuw sleutelwoord, zoals Rem Koolhaas zei in plaats van ‘Vrijheid, gelijkheid en broederschap’ is de mantra nu geworden ‘Veiligheid, risicomijding en comfort’.   Toegankelijkheid brengt ook voor onze gehandicapte medemensen een betere toegang tot gebouwen en in woningen. Dat houdt ook steile trapliften naar verdiepingswoningen in.  Energie is een belangrijk thema nu we vanaf eind 2020 geen nieuwe woningen en gebouwen mogen realiseren die minstens energieneutraal zijn. We weten nog niet hoe dat met hoogbouw moet. Na 2020 mogen we geen hoogbouw van appartementen meer realiseren als die niet minstens energieneutraal is. Ik ben er met een consortium van Concept House aan bezig.
  10. 10. 10 Materiaalinnovaties in de bouw, 29.10.2015, KIVI-Bouw, Mick Eekhout Vanaf eind 2030 moet de gehele gebouwde omgeving energieneutraal gemaakt zijn. Dat is een geweldige opgave van upgrading waar de bouwsector nog niet aan denkt. Nu al is dat streven onhaalbaar. Reguliere nieuwbouwproductie vóór 2008 was 1% van het gebouwbestand. Als de energie-upgrading 34% van de nieuwbouwkosten gaat bedragen dan nog duurt het 30 jaar voordat 90% van de bestaande gebouwen in haar energie een upgrading heeft gehad die voldoet aan het criterium ‘energieneutraal’. Vooropgesteld dat er geld voldoende is en dat de bouw in haar zeepbelgrootte van vóór 2008 weer aan de slag gaat. Onhaalbaar dus, maar we willen het nog niet weten. Het zal ook onze gebouwen aanzienlijk gaan veranderen. Gevels zullen vol gezet moeten worden met Photo Voltaic panels / pv panelen. De architectuur wordt donkerblauw of zwart, tenzij we pv-cellen met dezelfde effectiviteit (niet minder) dan de blauwzwarte panelen kunnen laten ontwikkelen, en tenzij er coatings op glas komen die ook energie als decentrale productie verzamelen en afvoeren naar accu’s voor gebruik in gebouwen.  Milieuverontreiniging voert tot duurzaam CO2-neutraalontwerpen, produceren en bouwen. Gezien de lange standtijd van gebouwen heeft het geen zin om ons zorgen te maken voor een ‘cradle to cradle’ gedachte voor alle bouwelementen en bouwmaterialen. Gebouwen dienen te worden onderscheiden in lang dienende onderdelen, middellange en kortstondige onderdelen. Met name voor die kortstondige onderdelen is een cradle to cradle geachte passend. Middellang moet zo lang mogelijk gerekt worden en de lange termijn onderdelen moeten eeuwig
  11. 11. 11 Materiaalinnovaties in de bouw, 29.10.2015, KIVI-Bouw, Mick Eekhout meegaan. Verder zou een markplaats voor de bouw groot goed moeten worden om de te hergebruiken onderdelen als kozijnen, jaren voor demontage al te koop te zetten, zodat ze vanaf de demontage meteen doorgevoerd kunnen worden naar een tweede gebruiksdoel. www.bouwmarktplaats.nl. Om zoveel mogelijk geïnvesteerd kapitaal niet te vernietigen. Niks vergruizelen.  Gezondheid heeft alles te maken met de ouder wordende samenleving, met zorg voor ouderen. Maar het heeft ook te maken met minimaliseren van de negatieve effecten van bouwmaterialen, hun productie en hun verwerking. Asbest is nu een verboden materiaal dat decennia lang werd gebruikt om staelen constructeis brandwerend te maken. Zo kan radonstraling uit gipspanelen ook voor vervelende effecten zorgen. In Finland is men benauwd voor radonstraling vanaf de rotsbodem en bouwt men derhalve altijd een isolerende onderverdieping onder woningen. De meeste ongelukken in woningen gebeuren in bij trappen, waar de zwaartekracht meer spel krijgt. We vinden vides ook mooi, ruimtelijkheid. Maar zullen we eens trappen gaan ontwikkelen waar men niet meer kan afvallen?  Bouwefficiëntie heeft te maken met de ad hoc samenstelling van bouwteampartijen tot een projectgericht bouwteam dat nooit meer met elkaar verder zal werken. Elk project is een sociologisch en psychologisch leertraject. We strompelen van het ene leertraject naar het volgende met even zoveel aanloopverliezen vergeleken met een echte volwassen industrie. En die faalkosten verdwijnen niet.
  12. 12. 12 Materiaalinnovaties in de bouw, 29.10.2015, KIVI-Bouw, Mick Eekhout Er zijn in de samenwerking veel verliezen ofwel faalkosten weg te werken. Inmiddels is bouwen voor meer dan 30% gekenmerkt door de inzet van denkers in plaats van doeners: de hoeveelheid management is enorm geworden. Daar zou ook wel een efficiencyslag overheen kunnen. De bouwproductie wordt langzamerhand van stuksproductie via prefabricage steeds meer naar de industriële richting getrokken. Daar zijn ontwerpen nodig om het nog een beetje vrolijk te houden.  Procescomplexiteit is een thema in bouwprojecten dat ook het resultaat is van de vele autonoom opererende ad hoc bij elkaar gevoegde partijen, die elkaars gewoonten nauwelijks kennen. Processen worden juridisch afgegrendeld met allerhande contracten die bijna onwerkbaar zijn. Vertrouwen is in projecten is nauwelijks een basis van vertrouwen meer. De private efficiency van de individuele partijen regeert boven de belangen van een bouwteam voor een project.
  13. 13. 13 Materiaalinnovaties in de bouw, 29.10.2015, KIVI-Bouw, Mick Eekhout  Juridisering komt steeds sterker op: de hoeveelheid juristen en het contractgebonden taalgebruik en handelen in het bouwproces maken van elk nieuw proces een hachelijk avontuur, dat steeds meer neezeggers oplevert. Advocaten met hun hoge uurtarieven moeten bij opdrachtgevers en hoofdaannemers de angst voor risico’s bij de partijen, top down geredeneerd, weg nemen. Zij zorgen in de onderste, op uitvoering gerichte lagen van de bouwpiramide dat er bijna een onwerkbare situatie ontstaat. In Engeland zijn er op deze wijze bijna geen daadkrachtige gevelbouwers meer over. Goed voor onze Nederlandse export. Het gebrek aan vertrouwen gaat in de toekomst saaie gebouwen opleveren. De levendiheid waar we in Nederland zo van houden, verdwijnt dan.  Dienstverlening in de bouw wordt gevormd door de overgang van het maken van nieuwe gebouwen naar het herbestemmen, upgraden en renoveren van bestaande gebouwen, woningen en appartementen. De uitvoerders zijn in die processen meer dienend dan ooit en die processen zullen ook anders gemaneged worden.
  14. 14. 14 Materiaalinnovaties in de bouw, 29.10.2015, KIVI-Bouw, Mick Eekhout  Verstedelijking is de concentratie van bewoners door een trek van de randgebieden naar de stand waar men meer kans op werk heeft, meer interessante ontmoetingen getroffen kunnen worden. Daar wordt aanstaande maandag 2 november 2015 in de Aula van de TU Delft een internationale conferentie houden over ‘Engineering Smart Cities of the Future’, waar duidelijk wordt dat de digitalizering de beleving en de communicatie van stadsbewoners een stuk frequenter maakt.  Culturele beleving gaat samen met het wonen en beleven van de stad, waar de grote concentratie aan standbewoners investeringen in cultuur zeer lonend maken.  Bouwen in de delta doen we in de helft van Nederland als eeuwenlang. Nota bene op de slechtst denkbare ondergrond die men zich bedenken kan, bouwen wij Nederlanders onze gebouwen. Maar het heeft ook een specialisme opgeleverd. Bouwen kan beter licht van gewicht dan zwaar zijn.
  15. 15. 15 Materiaalinnovaties in de bouw, 29.10.2015, KIVI-Bouw, Mick Eekhout Deze 18 punten van overwegingen zijn als het ware aanlopen van gedachtenrichtingen waarin de samenleving gaat veranderen, waarin de gebouwde omgeving aangepast dient te worden, waaruit de bouwsector haar werk moet ontlenen en die de rollen en het spel gaat bepalen voor de bouwsector in de toekomst. Vraaggestuurd denken op globale, nationale schaal. Meer uitgaan van uitdagingen dan van capaciteiten. Houdt in een grote beweeglijkheid van alle rollenspelers in de bouwsector. Al deze 18 overwegingen kwamen voort uit ‘Bridging the Gap’ het masterplan voor bouwonderzoek voor de 3TU Speerpunt Bouw waaraan ik als formateur heb gewerkt en dat in voorjaar 2010 werd gepubliceerd. Maar ik mocht er van mijn decaan niet aan verder. Sindsdien ligt het in een lade maar de inhoud blijft nog lang geldig. Er word momenteel gewerkt door de bouwcampus aan een Nationale BouwOnderzoeksAgenda Het eerste concept gaat in januari 2016 gepresenteerd worden. Moet nog veel aan worden geschaafd, aan bijgedragen, moet participatie krijgen, moet herkenning krijgen en instemming om vervolgens als leidraad te dienen voor een nieuw elan voor de komende 10 jaar. Daar maakt productontwikkeling ook (bescheiden) deel van uit. Het verkennen van de toekomst van de gebouwde omgeving over 25 jaar (Nederland in 2040) moet met een ervaren equipe waarvan alle leden al minimaal eenzelfde tijdperk met al haar veranderingen doorleefd hebben, een avontuur zijn. Dat weliswaar nooit direct zal leiden tot de onvermijdelijke en unieke toekomst, maar waarvan het actief participeren al de ogen voor mogelijkheden eerder opent. Ik zou dus gaarne aanbevelen om een langlopend verkennend onderzoek te doen naar de gebouwde omgeving anno 2040.
  16. 16. 16 Materiaalinnovaties in de bouw, 29.10.2015, KIVI-Bouw, Mick Eekhout Dus eerst een langetermijndoel stellen en dan ‘back casten’ van 2040 naar 2015:  De maatschappij in 2040  De passende gebouwde omgeving in 2040  De bouwkundige aanpassingen tussen 2015 en 2040  De bouwopgave, de spelers en het spel van upgrading en verandering  De rol van de spelers, hun kennis en inzicht  De ontbrekende kennis en inzichten door middel van onderzoek en ontwikkeling te genereren.  Daaruit volgt de onvermijdelijk succesvolle product- en materiaalontwikkelingen voor de komende jaren. Prof.dr. Mick Eekhout, Emeritus hoogleraar Productontwikkeling in de architectuur, TU Delft

×