Krimp en onderwijs

2,245 views

Published on

STAMM heeft onderzoek gedaan naar de gevolgen van krimp voor het Drentse basisonderwijs. In deze publicatie worden de resultaten gepresenteerd.

Published in: News & Politics
0 Comments
1 Like
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total views
2,245
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
8
Actions
Shares
0
Downloads
16
Comments
0
Likes
1
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Krimp en onderwijs

  1. 1. Demografische ontwikkelingen, krimpen met gevolgen en kansen perspectief voor het Drentse basisonderwijs el d n oord nv l d n o r de en v el d o lo t y na a ve ar r n n oo r de a lo t yn t y na arlo ty na a lo r a n z e a en h hu un n aa e ze a a en en ass n ze se un h un e n as ze a a en h as s e n as g bo r e r od ass rn oo er odoo se n r n bo rg se n as s e n as rg er o odoo r n b eld w erv e n t h m i d de st e re st we erv d n- m i d d e n- n em men dre eld w ld me rv e m nthe em es te e te r v e l w es m en em m en d m e dd i e n-d r e n t h en o en h og e v ve m em m e n e m e ee een oog e o r d n c oe nh eppel ev h oog e lm vor en co vo m pe r ep p d en coeppel m e pe l ev ve d en m e pp g h oo me el oe l v e or m epp c den d d e n e wo ol ld w en de d e wo w de ld n en d e wo l d e
  2. 2. Demografische ontwikkelingen, krimpen met gevolgen en kansen perspectief voor het Drentse basisonderwijs el d n oord nv l d n o r de en v el d o lo t y na a ve ar r n n oo r de a lo t yn t y na arlo ty na a lo r a n z e a en h hu un n aa e ze a a en en ass n ze se un h un e n as ze a a en h as s e n as g bo r e r od ass rn oo er odoo se n r n bo rg se n as s e n as rg er o odoo r n b eld w erv e n t h m i d de st e re st we erv d n- m i d d e n- n em men dre eld w ld me rv e m nthe em es te e te r v e l w es m en em m en d m e dd i e n-d r e n t h en o en h og e v ve m em m e n e m een ooge ee e o r d n c oe nh eppel ev h oog e lm vor en co vo m pe r ep p d en coeppel m e pe l ev ve d en m e pp g h oo me el oe l v e or m epp c den d d e n e wo ol ld w en de d e wo w de ld n en d e wo l d e
  3. 3. inhoudsopgave------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------1 Inleiding 5 5 Oplossingsrichtingen 69------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------1.1 Doel- en vraagstelling 6 5.1 Succesfactoren 701.2 Aanpak 6 5.2 Wat kun je doen in welke fase? 711.3 Leeswijzer 7 5.3 Niets doen 73 5.4 Ieder voor zich 73------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 5.5 Quick wins 74 5.6 Samenwerking zonder fusie 762 Basisonderwijs in Drenthe anno 2011 9 5.7 Schaalvergroting: fusie en clustering 79------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 5.8 Knelpunten en oplossingen bij sluiting van school 82 5.9 Samenvatting 832.1 Basisscholen en aantallen leerlingen 102.2 Denominaties en onderwijsrichtingen 11 -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------2.3 Geografische spreiding basisscholen 132.4 Schoolbesturen 18 6 Wat gebeurt er al in Drenthe? 892.5 Ontwikkeling basisgeneratie basisonderwijs 2000-2011 18 -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------2.6 Ontwikkeling aantal leerlingen per denominatie en onderwijsrichting 222.7 ‘Weglek’ naar andere gemeenten en speciaal onderwijs 22 6.1 Op welk moment nemen gemeenten en schoolbesturen maatregelen? 892.8 Kindvoorzieningen 23 6.2 Hoe spelen gemeenten en schoolbesturen in Drenthe in op krimp? 932.9 Ontwikkeling groep 0-4 jarigen 2000-2011 24 6.3 Samenvatting 972.10 Samenvatting 25 ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 7 Conclusies en aanbevelingen ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 993 Prognoses voor het basisonderwijs 29 -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Bijlagen 1043.1 Verklaring voor daling leerlingaantallen 29 3.2 Prognoses op gemeenteniveau 30 Bijlage I 1043.3 Verdeling over kernen 34 Bijlage II 1163.4 Consequenties krimp voor scholenlandschap Drenthe 35 Bijlage III 1173.5 Prognoses 0-4 jarigen 39 Bijlage IV 1213.2 Samenvatting 41 Bijlage V 122-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------4 Vraagstukken 43-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------4.1 Bedrijfsvoering financiën, huisvesting, personeel 434.2 Kwaliteit 484.3 Diversiteit en keuzemogelijkheden 534.4 Leefbaarheid 574.5 Argumenten om kleine scholen in stand te houden of te sluiten 614.6 Krachtenveld wie beslist over instandhouding? 644.7 Samenvatting 66------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
  4. 4. inleiding 1Scholen in Drenthe kampen metdalende leerlingaantallen. Naar Concreet gaat het om een daling vanverwachting krimpt het aantal 6.550 kinderen in Drenthe in nog geen tien jaar tijd1.kinderen in de basisschoolleeftijd in Krimp en ontgroening raken velede periode tussen 2011 en 2020 terreinen, maar de (dreigende) sluiting van basisscholen is vaak éénmet 13%, in sommige Drentse van de eerste onderwerpen die ter sprake komt. Het is een gevoeliggemeenten zelfs met 30%. Dat dit thema dat veel mensen raakt.grote gevolgen zal hebben voor het De toekomst van het basisonderwijs in tijden van krimp betreft eenbasisonderwijs is evident. vraagstuk dat vraagt om afstemming op bovenlokaal niveau en over degrenzen van de denominaties heen. Nieuwe scenario’s zijn nodig om debetaalbaarheid, bereikbaarheid en kwaliteit van het primair onderwijs in denabije toekomst te kunnen waarborgen.De noodzaak voor een heroverweging van de inrichting van hetonderwijslandschap in Drenthe wordt daarbij nog eens versterkt door:• Actieve inzet van veel gemeenten in Drenthe voor de integratie van kindvoorzieningen (o.a. ingegeven door de wens om te komen tot doorgaande leerlijnen);• De staat van de schoolgebouwen: veel schoolgebouwen in de provincie zijn verouderd en veel scholen kampen met (gedeeltelijke) leegstand;• De veranderingen in het takenpakket van het onderwijs (waaronder invoering wet passend onderwijs), waardoor met name kleine scholen overbelast dreigen te raken en daarmee erg kwetsbaar worden.Krimp en ontgroening zijn processen die niet te keren zijn. Doel van beleid moetdan ook niet zijn om de krimp te bestrijden, maar om deze te begeleiden. Omdat goed te kunnen doen, en de discussie over de toekomst van het primaironderwijs in Drenthe goed te kunnen voeren, is kennis nodig over de teverwachten effecten van krimp en ontgroening op het onderwijs. Op basisdaarvan kunnen nieuwe oplossingsrichtingen worden verkend. Dit onderzoekbeoogt in die behoefte te voorzien. [1] Provincie Drenthe, Bevolkingsprognose XVIII (2012)Krimpen met perspectief Demografische ontwikkelingen, gevolgen en kansen voor het Drentse basisonderwijs 5
  5. 5. 1.1 Doel- en vraagstelling Al met al heeft een groot deel van het onderwijsveld op enigerlei wijze deelgenomen aan het onderzoek. Alle twaalf gemeenten zijn betrokken bij het onderzoek, in de vorm van een (telefonisch) interview. Zeven van de twaalf gemeentenDit onderzoek dient de volgende doelen: hebben actief deelgenomen aan het onderzoek, via de stuurgroep of klankbordgroep. Van de 37 schoolbesturen zijn er 28 betrokken bij het onderzoek: zij zijn (telefonisch) geïnterviewd en/of hebben geparticipeerd in stuurgroep of• (Beter) zicht bieden op de huidige situatie van de kind- en onderwijsvoorzieningen in de provincie Drenthe; klankbordgroep. Een respondentenlijst is te vinden in bijlage 5, evenals een overzicht van de leden van de• (Beter) zicht bieden op de knelpunten waarmee deze voorzieningen (basisonderwijs, peuterspeelzalen, klankbordgroep. kinderopvang ) als gevolg van krimp en ontgroening te maken krijgen;• Een beeld geven van oplossingen die nu al in praktijk gebracht worden (good practices);• Een beeld geven van toekomstige oplossingsrichtingen / scenario’s, ook voor issues op bovenlokaal niveau; 1.3 Leeswijzer• Quick wins formuleren waar mogelijk. Hoofdstuk 2 geeft een beeld van het huidige landschap van basisonderwijs en kindvoorzieningen in Drenthe, en van deHet onderzoek beoogt de opmaat te zijn voor een brede discussie die leidt tot passende oplossingen. demografische ontwikkeling in de afgelopen jaren. Hoofdstuk 3 geeft een doorkijk naar de toekomst: hoe zien deMet het onderzoek willen wij geen uitspraak doen over de gewenste toekomst van individuele scholen. Krimp vraagt prognoses op gemeenteniveau er uit voor het basisonderwijs? Wat is er te zeggen over verschillen binnen gemeenten?om maatwerk. Wel willen wij handvatten bieden om de discussie over de toekomst van het onderwijs in Drenthe te En welke gevolgen kan dit hebben voor het scholenlandschap?voeren. Hoofdstuk 4 gaat in op de inhoudelijke vraagstukken waar het basisonderwijs als gevolg van dalende leerlingenaantallen mee te maken krijgt. Het gaat hierbij om vraagstukken op het gebied van financiën, kwaliteit, diversiteit en leefbaarheid. Hoofdstuk 5 geeft een beeld van mogelijke oplossingsrichtingen voor deze vraagstukken.1.2 Aanpak Hoofdstuk 6 geeft aan wat er op dit moment in Drenthe al gebeurt (in beleid en praktijk) om oplossingen te vinden voor krimpvraagstukken in het onderwijs. Hoofdstuk 7 ten slotte geeft een aantal conclusies en aanbevelingen.Om een beeld te krijgen van de knelpunten waar krimp het basisonderwijs voor stelt, is uitgebreid literatuuronderzoekverricht. Voor de Drenthe-specifieke inkleuring hebben wij (telefonische) interviews gehouden met schoolbestuurdersen –directeuren, wethouders en gemeentelijke beleidsmedewerkers.Om prognoses te kunnen maken op het niveau van (clusters van) dorpen hebben wij bij alle Drentse gemeentenGBA-gegevens opgevraagd van de afgelopen jaren. Getalsmatige gegevens over het scholenlandschap in Drenthe zijndeels afkomstig van de Dienst Uitvoering Onderwijs; voor de meest recente leerlingaantallen zijn wij te raden gegaan bijde schoolbesturen.Naast het literatuuronderzoek en de (telefonische) interviews hebben met name de drie bijeenkomsten met de‘klankbordgroep’ waardevolle informatie opgeleverd voor het onderzoek. De klankbordgroep had een gemêleerdesamenstelling, met vertegenwoordigers van schoolbesturen en – directies, gemeenten, welzijn enbewonersorganisaties.Het onderzoek is inhoudelijk begeleid door een stuurgroep, onder voorzitterschap van burgemeester Eric vanOosterhout van gemeente Aa en Hunze. De overige leden van de stuurgroep waren:• Anneke Bosch, provincie Drenthe• Jacob Bruintjes, wethouder Borger-Odoorn• Mariet Thalens, wethouder Emmen• Liesbeth Koster, wethouder De Wolden• Martijn Mulder, Wolderwijs (openbaar onderwijs)• Albert Velthuis, COG Drenthe (protestants-christelijk onderwijs)• John van Meekeren, SKOD / Mgr Niënhausstichting (rooms-katholiek-onderwijs)De leden van de stuurgroep hebben deelgenomen op persoonlijke titel; de stuurgroep is geen bestuurlijk platform in dezin dat de leden spreken namens een achterban.8 Krimpen met perspectief Demografische ontwikkelingen, gevolgen en kansen voor het Drentse basisonderwijs 9
  6. 6. basisonderwijs inDrenthe anno 2011 2Op 1 oktober 2011 waren er inDrenthe 301 basisscholen2, vier In dit hoofdstuk geven wij minder dan een jaar eerder. In totaal een beeld van het Drentse scholenlandschap in hetwaren er op 1 oktober 2011 46.293 schooljaar 2011-2012. We gaan in op de omvang van de scholenkinderen ingeschreven op een in Drenthe (2.1), denominaties en onderwijsstromingen (2.2) enbasisschool in Drenthe ; een daling 3 de geografische spreiding van basisscholen (2.3). Paragraaf 2.4van 1.168 ten opzichte van een jaar geeft een beeld van de bestuurlijke organisatie van heteerder. basisonderwijs. In paragraaf 2.5 is te zien hoe het aantal kinderenin de basisschoolleeftijd zich de afgelopen jaren heeft ontwikkeld in de Drentsegemeenten; paragraaf 2.6 gaat in op de verschillen tussen denominaties enonderwijsrichtingen. Paragraaf 2.7 gaat in op de relatie tussen het aantalkinderen dat woont in een bepaald dorp of een bepaalde gemeente, en hetaantal kinderen dat in die gemeente of het dorp naar school gaat.Het basisonderwijs werkt steeds meer samen met kindvoorzieningen. Scholen werken samen met peuterspeelzalen en kinderopvang met het oog op de doorgaande leerlijn. Ook is er samenwerking met het oog op de tussenschoolse en naschoolse opvang. Meer samenwerking met dekinderopvang lijkt ook een aantrekkelijk optie om krimp het hoofd te bieden.Reden om in het kader van dit onderzoek het landschap van kindvoorzieningente schetsen, alsook de getalsmatige ontwikkeling van de groep die potentieelvan kinderdagverblijf en peuterspeelzaal gebruik maakt: 0 t/m 4 jarigen. Ditdoen wij in respectievelijk 2.8 en 2.9.Voor de beschrijving van het basisonderwijs in Drenthe is gebruik gemaakt vangegevens van de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO). Aangezien DUO op hetmoment van onderzoek de leerlingaantallen per 1 oktober 2011 nog niet [2] Gebaseerd op gegevens van de schoolbesturen. Geteld is het aantalopenbaar gemaakt had, zijn alle Drentse schoolbesturen benaderd met het basisschoolvestigingen waar aan groep 1 t/mverzoek de meest recente aantallen te leveren. Voor 297 van de 301 8 les wordt gegeven.basisscholen zijn die leerlinggegevens aangeleverd. Voor de vier ontbrekende [3] Opgave schoolbesturen. Van vier scholenscholen is in de tellingen uitgegaan van het leerlingaantal per 1 oktober 2010, zijn geen leerlingaantallen bekend per 1-10-zoals bekend bij DUO. 2011; het betreft de 1e Montessorischool Hoogeveen en de VPCBO-scholen CBS De Kiel, De Wegwijzer en De Slagkrooie. Voor deze vier scholen is uitgegaan van het aantal leerlingen per 1-10-2010, zoals bekend bij de Dienst Uitvoering Onderwijs.Krimpen met perspectief Demografische ontwikkelingen, gevolgen en kansen voor het Drentse basisonderwijs 11
  7. 7. 2.1 Basisscholen en aantallen leerlingenVan de 301 scholen in Drenthe heeft 28% minder Tabel 1. Aantal scholen Aantal scholen Aantal scholen Aantal scholen Aantal scholendan 80 leerlingen. Bijna 13% van de scholen heeft naar leerlingaantal perzelfs minder dan 50 leerlingen (zie figuur 1). gemeente (teldatum 80-145 ll. 23-49 ll. 50-79 ll. >145 ll. 1/10/2011) TotaalGemeente De Wolden heeft zowel in absolute zinals relatief gezien het grootste aantal kleine Figuur 1 Aa en Hunze 4 4 5 5 18scholen (zie tabel 1 en figuur 2). Assen en Meppel Aantal scholen naar Assen 0 0 5 20 25zijn de enige gemeenten waar alle scholen meer leerlingaantal (teldatum Borger-Odoorn 2 6 8 3 19dan 80 leerlingen hebben. 1/10/2011) Coevorden 3 8 8 8 27 38 De Wolden 8 0 7 5 20 Emmen 7 8 23 28 66De kleinste scholen in Drenthe zijn over het Hoogeveen 2 6 9 16 33algemeen openbare scholen, maar er is ook een 123 47 Meppel 0 0 3 13 16aantal (zeer) kleine scholen van protestants- Midden-Drenthe 3 3 8 7 21 < 50 leerlingen Noordenveld 4 6 2 8 20christelijke signatuur (tabel 2). Ook relatief gezien 50-79 Tynaarlo 3 2 10 7 22is het aantal kleine scholen onder de openbare Westerveld 2 4 5 3 14 80 -145scholen groot: zie figuur 3. > 145 Totaal 38 47 93 123 301 93 (13%) (16%) (31%) (41%) Tabel 2 < 50 leerlingen 50-79 leerlingen 80-145 leerlingen >145 leerlingen Totaal Aantal scholen naar Openbaar 28 30 45 67 170Figuur 2 leerlingaantal, per Protestants-christelijk 10 12 30 40 92Aandeel kleine/grote denominatie (teldatum Rooms-katholiek 0 1 13 9 23scholen per gemeente Aa en Hunze 1/10/2011) Reformatorisch / 0 1 3 5 9 Assen(teldatum 1/10/2011) vrijgemaakt geref. Borger-Odoorn Coevorden Overig 0 3 2 2 7 De Wolden Totaal 38 47 93 123 301 Emmen Hoogeveen Scholen 23-49 II Meppel Scholen 50-79 II Midden-Drenthe Noordenveld Scholen 80 -145 II Tynaarlo Scholen > 145 II 2.2 Denominaties en onderwijsrichtingen Westerveld 0% 20% 40% 60% 80% 100% Het merendeel van de scholen in Drenthe is openbaar, gevolgd door scholen van protestants-christelijke signatuur. Figuur 4 toont het aantal scholen in Drenthe naar denominatie.Figuur 3Aandeel kleine/grote De meeste keus op het gebied van denominaties is er in de gemeenten Assen, Emmen, Hoogeveen en Meppel (ziescholen per denominatie Openbaar tabel 3).(teldatum 1/10/2011) Protestants christelijk Binnen het onderwijs zijn tal van didactische stromingen te onderscheiden. Vaak wordt onderscheid gemaakt tussen ‘regulier’ basisonderwijs en de ‘traditionele vernieuwingsscholen’, waarmee dan het Jenaplan-, Montessori-, Dalton-, Rooms katholiek Freinet- en Vrijeschool onderwijs wordt bedoeld. In Drenthe biedt het overgrote deel van de scholen regulier onderwijs Scholen 23-49 II Reformatorisch aan. Er zijn 31 Daltonscholen, 11 Jenaplanscholen, drie Montessorischolen en drie Vrije scholen. In tabel 4 is te zien Scholen 50-79 II Vrijgemaakt hoe deze zijn verdeeld over de gemeenten. De meeste keus op het gebied van traditionele vernieuwingsscholen is er in Scholen 80 -145 II Emmen en Assen. Naast deze onderwijstypen zijn er ook scholen die werken met andere vormen van Overig Scholen > 145 II vernieuwingsonderwijs, zoals ervaringsgericht onderwijs, ontwikkelingsgericht onderwijs of het principe van BAS: 0% 20% 40% 60% 80% 100% Bouwen aan een Adaptieve School.12 Krimpen met perspectief Demografische ontwikkelingen, gevolgen en kansen voor het Drentse basisonderwijs 13
  8. 8. Figuur 4 2.3 Geografische spreiding basisscholen Aantal scholen in Drenthe naar denominatie (teldatum Scholen zijn - net als inwoners - ongelijk verdeeld over de provincie Drenthe. De 13 3 1 1/10/2011) grootste concentraties van scholen zijn uiteraard te vinden in de grootste kernen: Kaart 1 Openbaar 8 Emmen, Assen, Hoogeveen en Meppel. Kaart 1 toont de geografische spreiding van Spreiding scholen in Drenthe: Prot. christelijk 23 basisscholen in Drenthe, waarbij is aangegeven tot welke denominatie een school denominaties en aantal leerlingen Rooms katholiek behoort en hoeveel leerlingen een school heeft. per school (teldatum 1/10/2011) Geref./vrijgemaakt Reformatorisch 92 170 Vrije School Alg. bijzonder Pe i z e Interconfessioneel Eelde Roden Zuidlaren Vr i e s Annen Norg ASSEN GietenTabel 3 Gemeente Openbaar Protestants- Rooms- Reformatorisch / Overig Totaal RoldeAantal scholen per christelijk katholiek vrijgemaakt geref. Gasselternijveendenominatie, naar Aa en Hunze 15 2 0 0 1 18 Nieuw - Smilde Buinengemeente (teldatum Assen 11 8 2 3 1 25 Borger1/10/2011) Borger-Odoorn 12 6 1 0 0 19 Tw e e d e Exloërmond Coevorden 14 10 3 0 0 27 Exloo De Wolden 14 6 0 0 0 20 Beilen Emmen 31 18 14 1 2 66 Vledder Diever Nieuw - Schoonoord Weerdinge Hoogeveen 13 15 1 1 2 33 Westerbork Odoorn Meppel 6 7 1 1 1 16 Emmer - Compascuum Dwingeloo Midden-Drenthe 14 7 0 0 0 21 Aalden Noordenveld 14 5 0 1 0 20 Havelte EMMEN Tynaarlo 15 5 1 1 0 22 Sleen Ruinen Barger - Westerveld 11 3 0 0 0 14 Oosterveld Oosterhesselen Klazienaveen Totaal 170 92 23 5 7 301 Nijeveen HOOGEVEEN Erica Ruinerwold Ve e n o o r d Noordscheschut Zwartemeer Dalen Nieuw - Amsterdam HollandscheveldTabel 4 Regulier Dalton Montessori Jenaplan Vrije School Totaal De Wijk Coevorden SchoonebeekTraditionele Aa en Hunze 13 5 - - - 18 MEPPEL Zuidwoldevernieuwingsscholen Assen 18 3 - 3 1 25per gemeente (teldatum Borger-Odoorn 17 1 1 - - 191/10/2011) Coevorden 27 - - - - 27 10 km De Wolden 19 1 - - - 20 Emmen 55 5 1 4 1 66 Protestants-Christelijk Rooms-Katholiek Openbare scholen Overig Hoogeveen 29 2 1 1 - 33 0 - 49 LL 0 - 49 LL Meppel 13 2 - - 1 16 Midden-Drenthe 16 4 - 1 - 21 50 - 79 LL 50 - 79 LL 50 - 79 LL 50 - 79 LL Noordenveld 13 5 - 2 - 20 80 - 144 LL 80 - 144 LL 80 - 144 LL 80 - 144 LL Tynaarlo 19 3 - - - 22 > 144 LL > 144 LL > 144 LL > 144 LL Westerveld 14 - - - - 14 Totaal 253 31 3 11 3 30114 Krimpen met perspectief Demografische ontwikkelingen, gevolgen en kansen voor het Drentse basisonderwijs 15

×