Th majmuaah fatawa_ramadhan

245 views

Published on

Th majmuaah fatawa ramadhan

Published in: Science
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
245
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
2
Actions
Shares
0
Downloads
2
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Th majmuaah fatawa_ramadhan

  1. 1.   รวมฟตวาอุละมาอวาดวยการถือศีลอดและเดือนเราะมะฎอน ﴿‫رﻣﻀﺎﻧﻴﺔ‬ ‫ﻓﺘﺎوى‬ ‫ﺠﻣﻤﻮﻋﺔ‬﴾ [  ไทย – Thai – ‫  ] ﺗﺎﻳﻼﻧﺪي‬ คัดจากฟตวาของอุละมาอบางทาน แปลโดย : อัสรัน นิยมเดชา ผูตรวจทาน : ทีมงานเว็บอิสลามเฮาส ภาษาไทย 2009 ‐ 1430
  2. 2.   ﴿‫رﻣﻀﺎﻧﻴﺔ‬ ‫ﻓﺘﺎوى‬ ‫ﺠﻣﻤﻮﻋﺔ‬﴾ »‫اﺤﻛﺎﻳﻼﻧﺪﻳﺔ‬ ‫ﺑﺎﻟﻠﻐﺔ‬« ‫اﻟﻌﻠﻤﺎء‬ ‫ﻣﻦ‬ ‫ﺨﻧﺒﺔ‬ ‫ﺗﺮﻤﺟﺔ‬:‫إﺑﺮاﻫﻴﻢ‬ ‫ﻋﺮﺼان‬ ‫ﻣﺮاﺟﻌﺔ‬:‫اﻹﺳﻼم‬ ‫دار‬ ‫ﺑﻤﻮﻗﻊ‬ ‫اﺤﻛﺎﻳﻼﻧﺪﻳﺔ‬ ‫اﻟﻠﻐﺔ‬ ‫ﻓﺮﻳﻖ‬ 2009 ‐ 1430
  3. 3. 1 ดวยพระนามของอัลลอฮฺ ผูทรงเมตตา ปรานียิ่งเสมอ รวมฟตวาอุละมาอวาดวยการถือศีลอดและเดือนเราะมะฎอน (1) - จะทราบไดอยางไรวาเริ่มเขาสูเดือนรอมฎอน? ถาม : เราจะทราบไดอยางไรวาเขาสูเดือนรอมฎอน? ตอบ : ดวย 2 วิธี คือ 1- มองเห็นเดือน ดังที่อัลลอฮฺตะอาลาทรงตรัสไววา ‫ﻓﻠﻴﺼﻤﻪ‬ ‫اﻟﺸﻬﺮ‬ ‫ﻣﻨﻜﻢ‬ ‫ﺷﻬﺪ‬ ‫ﻓﻤﻦ‬ُ ْ َُ َ َْ َ َ ْ ُ ُ ِ ِ َ َ ความวา “ดังนั้น ผูใดในหมูพวกเจาเขาอยูในเดือนนั้นแลว ก็จงถือศีลอดใน เดือนนั้น” อัลบะเกาะเราะฮฺ : 185 ดังนั้น เมื่อมีการยืนยันจากผูที่เชื่อถือได ก็จําเปนตองปฏิบัติตาม 2- เดือนชะอฺบานครบ 30 วัน (ฟตวาเชค ศอลิหฺ อัลมุนัจญิด) (2) - นอนเยอะในชวงกลางวันของเดือนรอมฎอน ถาม : ในเดือนรอมฎอนนั้น หากวาหลังจากที่เราทานอาหารสุหูรฺและละหมาดฟจญรฺเสร็จ เรานอน ยาวถึงเวลาละหมาดซุฮรฺ เมื่อละหมาดซุฮรฺเสร็จก็นอนตอจนถึงอัศรฺก็ตื่นละหมาดแลวนอนตอถึง มักริบ กระทําเชนนี้การถือศีลอดของเราถือวาใชไดไหม? ตอบ : การถือศีลอดในกรณีนี้ถือวาใชได แตการที่คนเรานอนตลอดทั้งวันนั้นถือเปนความบกพรอง ประการหนึ่ง โดยเฉพาะอยางยิ่งในเดือนรอมฎอนอันประเสริฐ ซึ่งเปนการสมควรอยางยิ่งที่มุสลิม จะกระทําสิ่งที่เปนประโยชนแกตนเองให มากๆ ไมวาจะเปนการอานอัลกุรอาน หรือ การศึกษาหา ความรู เปนตน
  4. 4. 2 (ฟตวาคณะกรรมการถาวรเพื่อการวิจัยทางวิชาการและชี้ขาดปญหาศาสนา ซาอุฯ เลม 1 หนา 129) (3) - การทานอาหารสุหูรฺเปนผลดีตอการถือศีลอด ถาม : คนที่ไมทานสุหูรฺนั้น การถือศีลอดของเขาถือวาใชไดไหม? ตอบ : การถือศีลอดของเขาถือวาใชได เพราะการทานสุหูรฺนั้นไมใชเงื่อนไขในการทําใหการถือศีล อดนั้นใชได แตเปนสิ่งที่สงเสริมใหกระทํา (มุสตะหับ) เนื่องจากทานนบี ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิ วะสัลลัม กลาววา : ‫ﺔ‬ ‫ﺑﺮ‬ ‫اﻟﺴﺤﻮر‬ ‫ﻲﻓ‬ ‫ﻓﺈن‬ ‫ﺗﺴﺤﺮوا‬َ ُ ّ ُ َ َ ความวา “ พวกทานจงทานสุหูรฺเถิด แทจริงแลวการทานสุหูรฺนั้นนํามาซึ่งบะ เราะกะฮฺ (ความจําเริญ) ” บันทึกโดย บุคอรี และมุสลิม (ฟตวาเชคอับดุลอะซีซ บิน บาซ จากหนังสือรวมฟตวาของทาน) (4) - กลืนน้ําลายขณะถือศีลอด ถาม : อยากทราบหุกมการกลืนน้ําลายในขณะถือศีลอด ตอบ : เปนสิ่งที่กระทําได ฉันไมพบวามีอุละมาอฺทานใดเห็นตางไปจากนี้ เนื่องจากเปนการยากที่ จะหลีกเลี่ยงการกลืนน้ําลาย สวนเสมหะและเสลดนั้นหากออกมาถึงชองปากแลวจําเปนตองคาย ออกมา และไมอนุญาตใหกลืนเขาไป เนื่องจากเปนสิ่งที่สามารถหลีกเลี่ยงได ตางจากน้ําลาย วะ บิลลาฮิตเตาฟก (ฟตวาเชค บินบาซ ในหนังสือรวมฟตวาของทาน เลม 3 หนา 251) (5) - การใชไมสิวากขณะถือศีลอด ถาม : มีบางคนพยายามหลีกเลี่ยงการใชไมสิวากขณะถือศีลอด เนื่องจากเกรงวาจะทําใหเสียการ ถือศีลอด ไมทราบวาเชนนี้ถูกตองหรือไม? และเวลาใดที่เหมาะสําหรับการใชสิวากในเดือน รอมฎอน?
  5. 5. 3 ตอบ : การหลีกเลี่ยงการใชสิวากในขณะถือศีลอดนั้นเปนการกระทําที่ไมมีหลักฐาน เนื่องจากการ ใชสิวากนั้นถือเปนสุนนะฮฺดังที่ปรากฎในหะดีษเศาะหีหฺ ‫وﻣﺮﺿﺎة‬ ‫ﻟﻠﻔﻢ‬ ‫ﻣﻄﻬﺮة‬ ‫اﻟﺴﻮاك‬‫ﻟﻠﺮب‬ ความวา “การใชสิวากนั้น เปนการทําใหเกิดความสะอาดในชองปาก และทํา ใหเกิดความพอพระทัย ณ พระผูเปนเจา” ซึ่งสงเสริมใหกระทําทุกเวลาโดยเฉพาะอยางยิ่งเมื่อทําการอาบน้ําละหมาด,เมื่อจะทํา การ ละหมาด,ตื่นจากนอน หรือเขาบาน เปนตน ไมวาจะขณะถือศีลอดหรือไมก็ตาม และไมเปนการทํา ใหการถือศีลอดเสียแตอยางใด นอกเสียจากวาไมสิวากนั้นจะมีรสชาติและทิ้งรองรอยในน้ําลาย หรือใชแลวเกิดมีเลือดไหลออกจากเหงือกหรือไรฟน เชนนี้แลวก็ไมอนุญาตใหกลืนกินสิ่งเหลานั้น (ฟตวาเชค อิบนฺ อุษัยมีน ในฟกฮุลอิบาดาต) (6) - การกินหรือดื่มโดยไมไดตั้งใจ ถาม : อะไรคือหุกมของการกินหรือดื่มขณะถือศีลอดดวยความลืมตัว? ตอบ : ผู ที่กินหรือดื่มขณะถือศีลอดโดยที่เขาไมไดเจตนานั้น การถือศีลอดของเขาถือวาใชได แต ทันทีที่เขานึกขึ้นไดจําเปนตองคายออกมาทันทีแมวาจะเปนเพียงอาหารแค คําเดียว ซึ่งหลักฐานที่ ระบุวาการถือศีลอดของเขาถือวาใชไดนั้น ไดแกหะดีษซึ่งรายงานโดยทานอบู ฮุร็อยเราะฮฺ เราะฎิยัลลอฮุอันฮฺ จากทานนบี ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัม กลาววา ‫ﺻ‬ ‫ﻓﻠﻴﺘﻢ‬ ‫ﺮﺷب‬ ‫أو‬ ‫ﻓﺄﻛﻞ‬ ‫ﺻﺎﺋﻢ‬ ‫وﻫﻮ‬ ‫ﻧ‬ ‫ﻣﻦ‬‫وﺳﻘﺎه‬ ‫اﷲ‬ ‫أﻃﻌﻤﻪ‬ ‫ﻓﺈﻧﻤﺎ‬ ‫ﻮﻣﻪ‬ ความ วา : “ผูใดเผลอกินหรือดื่มในขณะถือศีลอด ก็ใหเขาถือศีลอดตอไป แทจริงแลวอัลลอฮฺไดทรงประทานอาหารและเครื่องดื่ม แกเขา” บันทึกโดย บุ คอรี และมุสลิม (ฟตวาเชค อิบนฺ อุษัยมีน ในฟกฮุลอิบาดาต) (7) - การใชยาหามประจําเดือนในเดือนรอมฎอน ถาม : อนุญาตใหใชยาหามประจําเดือนเพื่อใหสามารถถือศีลอดไดทั้งเดือนหรือไม? ตอบ : สามารถกระทําได เนื่องจากเปนการดีที่มุสลิมะฮฺจะไดถือศีลอดพรอมๆกับคนอื่นและไมตอง
  6. 6. 4 ถือ ศีลอดชดภายหลัง ทั้งนี้ในกรณีที่ไมมีผลขางเคียงตอตัวเธอ เนื่องจากสตรีบางคนเมื่อใชยาชนิด นี้แลวจะทําใหเกิดอาการแพ (ฟตวาเชคบินบาซ ในหนังสือรวมฟตวาของทาน เลม 15 หนา 201) (8 ) - การชิมอาหารขณะถือศีลอด ถาม : การชิมรสชาติอาหารขณะถือศีลอดทําใหการถือศีลอดเสียหรือไม? ตอบ : อนุญาต ใหใชลิ้นทําการชิมรสชาติอาหารขณะถือศีลอดได แตชิมเสร็จแลวตองคายออกมา และไมกลืนกินอาหารนั้นเขาไป หากผูใดเจตนากลืนอาหารเขาไปถือวาการถือศีลอดของเขานั้นเสีย ทั้งนี้ ปากนั้นถือเปนอวัยวะภายนอก การชิมอาหารจึงไมทําใหการถือศีลอดเสีย เปรียบไดกับการ บวนปากในการอาบน้ําละหมาด (ฟตวาเชคศอลิหฺ อัลเฟาซาน จาก www.islamway.com) (9) – การอาเจียน ถาม : การอาเจียนทําใหเสียการถือศีลอดหรือไม? ตอบ : หากวาเจตนาทําใหอาเจียนก็ถือวาเสีย แตถาหากอาเจียนออกมาเองโดยไมเจตนา เชนนี้ก็ ไมเสีย ซึ่งหลักฐานที่ระบุถึงประเด็นนี้ไดแกหะดีษอบู ฮุร็อยเราะฮฺ เราะฎิยัลลอฮุอันฮฺ จากทานนบี ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัม กลาววา : ‫ﻓﻠﻴﻘﺾ‬ ‫ﻋﻤﺪا‬ ‫اﺳﺘﻘﺎء‬ ‫وﻣﻦ‬ ،‫ﻋﻠﻴﻪ‬ ‫ﻗﻀﺎء‬ ‫ﻓﻼ‬ ‫اﻟﻲﻘء‬ ‫ذرﻋﻪ‬ ‫ﻣﻦ‬ ً ความ วา "ผูใดที่อาเจียนออกมาโดยไมไดเจตนานั้นไมมีการชดสําหรับเขา และ ผูใดที่เจตนาทําใหอาเจียน เขาก็จงชดเสีย" บันทึกโดย อบู ดาวุด และตัรมิซียฺ หากรูสึกเหมือนจะมีอะไรออกมา จําเปนตองพยายามกลั้นไว หรือ พยายามทําใหออก? คําตอบคือ อยาพยายามทําใหอาเจียนออกมา และอยาพยายามกลั้น เพราะถาเจตนาใหอาเจียน ออกมาการถือศีลอดก็เสีย และถาหากพยายามกลั้นก็อาจจะเกิดโทษได เพราะฉะนั้นใหทําตัวตาม สบาย หากอาเจียนออกมาโดยไมไดเจตนา ก็ไมทําใหการถือศีลอดเสียแตอยางใด (ฟตวาเชคอิบนุ อุษัยมีน)
  7. 7. 5 (10) - ตัดผม ตัดเล็บ ขณะถือศีลอด ถาม : อยากทราบวาการตัดผม หรือตัดเล็บขณะถือศีลอดทําใหการถือศีลอดเสียหรือไม? ตอบ : การตัดผม ตัดเล็บ โกนขนรักแร หรือขนในที่ลับ ไมทําใหการถือศีลอดเสียแตอยางใด (ฟตวาคณะกรรมการถาวรเพื่อการวิจัยและชี้ขาดปญหาศาสนา ซาอุดิอารเบีย) (11) - บวนปากหลังจากทานสุหูรฺ ถาม : จําเปนหรือไมที่ตองบวนปากหลังการทานสุหูรฺ? ถาหากทานแลวไมไดบวนปากจนถึงเชาจะ ทําใหการถือศีลอดเสียหรือไม? ตอบ : การบวนปากหลังทานสุหูรฺไมใชสิ่งที่จําเปนตองกระทําแตอยางใด เพียงแตสงเสริมใหบวน ปากเพื่อรักษาความสะอาดในชองปาก (ฟตวาเชคอับดุรฺเราะหฺมาน อัลอัจฺลาน) (12) - หุกมการอาบน้ําขณะถือศีลอด ถาม : ขณะถือศีลอดหากเรารูสึกเหนื่อยหรือรอน สามารถอาบน้ําหรือใชน้ําราดศีรษะหรือตัวได หรือไม? ตอบ : สามารถ กระทําได ทานนบี ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัม ไดเคยใชน้ําราดศีรษะเนื่องจาก อากาศรอน หรือกระหายขณะที่ทานศีลอด ทานอิบนุ อุมัรฺ ก็เคยทําใหผาของทานเปยกชุมขณะถือ ศีลอดเพื่อลดความรอนหรือความกระหาย การที่เสื้อหรือตัวเปยกน้ําไมมีผลตอการถือศีลอด เนื่องจากน้ําไมไดเขาไปในรางกาย (ฟตวาเชคอิบนุ อุษัยมีน) (13) - เลือดออกตามไรฟน ถาม : มีเลือดออกตามไรฟนหรือเหงือก ทําใหการถือศีลอดเสียหรือไม?
  8. 8. 6 ตอบ : เลือดที่ออกตามไรฟนไมทําใหการถือศีลอดเสียแตอยางใด แตจําเปนตองระวังเทาที่ทําไดที่ จะไมกลืนเขาไป เลือดกําเดาก็เชนเดียวกัน (ฟตวาเชคอิบนุ อุษัยมีน) (14) - กลืนเศษอาหารที่ติดอยูตามซอกฟน ถาม : หากมีเศษอาหารติดอยูตามซอกฟนแลวเรากลืนเขาไป เชนนี้ถือวาทําใหการถือศีลอดเสีย หรือไม? ตอบ : ใน กรณีนี้จําเปนตองคายเศษอาหารเหลานั้นออกมา และถาหากเขาเจตนากลืนมันเขาไป เชนนี้ทําใหการถือศีลอดของเขาเสีย แตถากลืนกินเขาไปดวยความไมรู หรือลืมตัว ก็ไมเปนไร อนึ่ง จําเปนที่มุสลิมตองรักษาความสะอาดในชองปาก ไมวาจะเปนชวงการถือศีลอดหรือไมก็ตาม (ฟตวาเชคศอลิหฺ อัลเฟาซาน) (15) - ใชน้ําหอมขณะถือศีลอด ถาม : อยากทราบหุกมการฉีดน้ําหอมขณะถือศีลอด ตอบ : ไมเปนไร เปนสิ่งที่สามารถกระทําได (ฟตวาเชคอิบนุ อุษัยมีน) (16) – การเจาะเลือด ถาม : การเจาะเลือดขณะถือศีลอดเพื่อนําไปตรวจ มีผลทําใหการถือศีลอดเสียหรือไม? ตอบ 1 : อัลหัมดุลิลลาฮฺ หากวาเลือดที่เจาะไปนั้นโดยทั่วไปแลวถือวาเปนปริมาณเพียงเล็กนอย ก็ ไมทําใหการถือศีลอดเสีย แตถาหากวาเปนการเจาะเลือดในปริมาณมาก ก็ควรถือศีลอดชดสําหรับ วันนั้น เพื่อเปนการหลีกเลี่ยงขอขัดแยงระหวางอุละมาอฺ และเปนการเผื่อ (ฟตวาคณะกรรมการถาวรเพื่อวิจัยทางวิชาการและฟตวา ซาอุฯ เลม 10 หนา 263)
  9. 9. 7 ตอบ 2 : การตรวจเลือดเชนนี้ไมทําใหการถือศีลอดเสีย แตเปนสิ่งที่อนุโลมใหกระทําเพราะความ จําเปน ไมใชสิ่งที่ทําใหเสียการถือศีลอดตามบทบัญญัติศาสนาแตอยางใด (ฟตวาเชคบินบาซ ในฟะตาวา อิสลามิยะฮฺ เลม 2 หนา 133) (17) – การถือศีลอดในวันที่สงสัยวาเปนวันที่ 1 รอมฎอนหรือไม? ถาม : อยากทราบหุกมการถือศีลอดในวันที่ยังไมรูแนชัดวาเปนวันที่ 1 รอมฎอนหรือ 30 ชะอฺบาน? ตอบ : ผูที่ถือศีลอดในวันที่สงสัยวาเปนวันที่ 1 รอมฎอนหรือ 30 ชะอฺบาน โดยที่ไมไดทราบวามีการ เห็นเดือนอยางถูกตองตามหลักการ แลวปรากฎวาวันนั้นเปนวันที่ 1 รอมฎอนพอดี เชนนี้ การถือ ศีลอดของเขาในวันนี้ถือวาใชไมได เนื่องจากเขาไมไดยึดหลักศาสนาในการเริ่มถือศีลอด (นั่นคือ การมองเห็นเดือน) อีกทั้งยังเปนวันที่กังขา (เยามุชชัก) ซึ่งมีหลักฐานที่ถูกตองระบุชัดเจนวาไม อนุญาตใหถือศีลอดในวันนี้ [ เชน รายงานจากทานอัมมารฺ บิน ยาสิรฺ เราะฎิยัลลอฮุอันฮฺ กลาววา “ ผูใดถือศีลอดในวันซึ่งเปนที่กังขา (เยามุชชัก) แทจริงเขาไดฝาฝนคําสั่งของอบุล กอสิม (ทานนบี ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัม)” บันทึกโดยนักบันทึกทั้ง 4 ทานอิบนุคุซัยมะฮฺกลาววาเศาะหีหฺ และ จําเปนที่เขาตองถือศีลอดชดสําหรับวันนี้ ซึ่งทัศนะนี้เปนของอุละมาอฺสวนใหญ เชน ทานอบู หะนีฟะฮฺ ทานมาลิก ทานชาฟอียฺ และบรรดาสานุศิษยของทานเหลานั้น วะบิลลาฮิตเตาฟก วะศ็อลลัลลอฮุอะลานะบิยินามุหัมมัด วะอาลิฮี วะเศาะหฺบิฮี วะสัลลัม (ฟตวาคณะกรรมการถาวรเพื่อวิจัยทางวิชาการและฟตวา ซาอุฯ เลม 10 หนา 117-118) (18) - ประโยชนทางดานสังคมของการถือศีลอด? ถาม : การถือศีลอดมีประโยชนทางดานสังคมหรือไม? ตอบ : การ ถือศีลอดมีประโยชนทางดานสังคมหลายประการดวยกัน เชน ทําใหมุสลิมมีความรูสึก วาทั้งหมดเปนประชาชาติเดียวกัน ทุกคนตางถือศีลอดในชวงเวลาเดียวกัน คนรวยจะสํานึกใน เนียะมัตของอัลลอฮฺ รับรูถึงความรูสึกของคนจน และสงสารพวกเขา และในเดือนรอมฎอนความ ชั่วรายในหนทางของชัยฏอนลดนอยลง ความตักวายําเกรงเพิ่มมากขึ้น เมื่อมีความตักวา สังคมก็ จะสงบสุข
  10. 10. 8 (ฟตวาเชคอิบนุ อุษัยมีน ในหนังสือรวมฟตวาของทาน) (19) – ในเดือนรอมฎอนชัยฏอนถูกลาม แตทําไมเรายังเห็นคนทําบาป? ถาม : เราตางทราบกันดีวาในเดือนรอมฎอนนั้นชัยฏอนจะถูกลาม แตทําไมเราจึงยังเห็นผูคน กระทําบาปกันอีก? ตอบ : การกระทําบาปและมะศียัตที่เราเห็นในเดือนรอมฎอนนั้นไมไดขัดแยงกับตัวบทที่ วาชัยฏอน ถูกมัดหรือลามแตอยางใด เนื่องจากการที่พวกมันถูกลามนั้นไมไดบงบอกวามันจะไมสามารถขยับ เขยื้อน ตัวเลยเสียทีเดียว ดังนั้น จึงมีหะดีษบทหนึ่งระบุวา ‫ﻏﺮﻴه‬ ‫ﻲﻓ‬ ‫ﻪ‬ ‫إ‬ ‫ﺨﻳﻠﺼﻮن‬ ‫ﻣﺎ‬ ‫إﻰﻟ‬ ‫ﺨﻳﻠﺼﻮن‬ ‫ﻓﻼ‬ ،‫اﻟﺸﻴﺎﻃﻦﻴ‬ ‫ﻓﻴﻪ‬ ‫ﺗﺼﻔﺪ‬ ความวา : “ในเดือนนี้ (รอมฎอน) ชัยฏอนจะถูกลามไว ดังนั้น พวกมันจึงไม สามารถที่จะทําอะไรไดเหมือนกับที่เคยทําในเดือนอื่นๆ” นั่นคือ ไมใชวาพวกมันจะขยับเขยื้อนทําอะไรไมไดเลยเสียทีเดียว มันยังคงเคลื่อนไหว และ ยังหลอกลอผูคนใหหลงผิด เพียงแตกําลังของมันในเดือนรอมฎอนจะไมอยูในระดับเดียวกับใน เดือนอื่นๆ และปรากฎในบางรายงานซึ่งบันทึกโดยอันนะสาอียฺวา : ‫اﻟﺸﻴﺎﻃﻦﻴ‬ ‫ﻣﺮدة‬ ‫ﻓﻴﻪ‬ ‫ﺗﺼﻔﺪ‬ ความวา : “บรรดาชัยฏอนที่มีความชั่วรายระดับตนๆจะถูกลามตรวนไว” ซึ่งสิ่งเหลานี้ลวนเปนสิ่งเรนลับที่จําเปนตองศรัทธาโดยไมตองซักไซรใหมากความ เชนนี้จะ เปนการดีและปลอดภัยที่สุดสําหรับเรา (ฟตวาเชคอิบนุ อุษัยมีน ในหนังสือรวมเลมฟตวาของทาน) (20) - ถือศีลอดเพื่อลดความอวน ถาม : อยากทราบหุกมของคนที่ถือศีลอดเพื่อรักษาโรคหรือลดน้ําหนัก? ตอบ : หากวาเขาเนียตเพียงแคนั้น แนนอนวาการถือศีลอดของเขาจะไมมีประโยชนใดๆเลยในอาคิ เราะฮฺ อัลลอฮตะอาลาทรงตรัสไววา
  11. 11. 9 ‫ﻧﺸﺎء‬ ‫ﻣﺎ‬ ‫ﻓﻴﻬﺎ‬ ‫ﻋﺠﻠﻨﺎ‬ ‫اﻟﻌﺎﺟﻠﺔ‬ ‫ﻳﺮﻳﺪ‬ ‫ﺎﻛن‬ ‫ﻣﻦ‬ُ َ َ ََ َ َ َ ِ ُ َ َ ْ َ ِ َ ُ ِ ُ َ َ ‫ﺟﻌﻠﻨﺎ‬ ‫ﻋﻢ‬ ‫ﻧﺮﻳﺪ‬ ‫ﻟﻤﻦ‬ُ َ َ ْ َ َ ُ ُ ِ ُّ َ ِ ‫ﻣﺬﻣﻮﻣﺎ‬ ‫ﻳﺼﻼﻫﺎ‬ ‫ﺟﻬﻨﻢ‬ ً ُ ْ َ َ ََ ْ َ َ‫ﺳﻌﻴﻬﺎ‬ ‫ﻟﻬﺎ‬ ‫وﺳﻰﻌ‬ ‫اﻵﺧﺮة‬ ‫أراد‬ ‫وﻣﻦ‬ ، ‫ﻣﺪﺣﻮرا‬َ َ ََ َ َْ ََ ًَ ََ َ ِ َ ْ ُ ْ ‫وﻫﻮ‬َ ُ ‫ﻣﺸﻜﻮرا‬ ‫ﺳﻌﻴﻬﻢ‬ ‫ﺎﻛن‬ ‫ﻓﺄوﺤﻚ‬ ‫ﻣﺆﻣﻦ‬ ُ ْ َُ ُُ ْ َ َ َ َ ِ ِ َ ْ ٌُ ْ ความ วา : “ผูใดปราถนาชีวิตชั่วคราว (ในโลกนี้) เราก็จะเรงใหเขาไดรับมัน ตามที่เราประสงคแกผูที่เราปราถนา แลวเราไดเตรียมนรกไวสําหรับเขา เขาจะ เขาไปอยางถูกเหยียดหยามถูกขับไส และผูใดปราถนาปรโลก และขวนขวาย เพื่อมันอยางจริงจัง โดยที่เขาเปนผูศรัทธา ชนเหลานั้น การขวนขวายของพวก เขาจะไดรับการชมเชย” (อัลอิสรออฺ : 18-19) (ฟตวาอุละมาอฺ รวบรวมโดย เชคศอลิหฺ อัลมุนัจญิด) (21) - คนปวย ถาม : ชายคนหนึ่งเปนโรคกระเพาะอักเสบ หมอหามใหเขาถือศีลอดเปนเวลา 5 ป ไมทราบวา เชนนี้เขาตองทําอยางไร? ตอบ : หากวาหมอที่หามเขาถือศีลอดนั้นเปนผูที่เชื่อถือได มีความรู และมีอมานะฮฺ เชนนี้ก็ จําเปนตองปฏิบัติตามที่หมอบอก ดวยการไมถือศีลอด จนกระทั่งเขาสามารถที่จะถือศีลอดไดอีก ครั้ง ดังที่อัลลอฮฺตะอาลาทรงตรัสไว าว ‫أﺧﺮ‬ ‫ﻛﻳﺎم‬ ‫ﻣﻦ‬ ‫ﻓﻌﺪة‬ ‫ﺳﻔﺮ‬ ‫ﺒﻟ‬ ‫أو‬ ‫ﻣﺮﻳﻀﺎ‬ ‫ﻣﻨﻜﻢ‬ ‫ﺎﻛن‬ ‫ﻓﻤﻦ‬ َ ٌُ ٍ َ ََ َْ ِّ ِ َ ٍ ِ َ َ َ ْ ً ُ ِ َ َ َ ความวา : "แลวผูใดในหมูพวกเจาปวยหรืออยูในการเดินทางก็ใหถือใชในวัน อื่น" (อัลบะเกาะเราะฮฺ : 184) และเมื่อเขาหายแลว ก็จําเปนที่เขาตองถือศีลอดชดสําหรับเดือนรอมฎอนที่เขาไมไดถือ ศีลอด (22) - ผูปวยที่ไมสามารถถือศีลอดไดอีกเลย ถาม : อยากทราบหุกมของผูที่ไมสามารถถือศีลอดไดอีกเลย เนื่องจากเปนโรคเรื้อรังที่ไมมี ความหวังจะหาย หรือเนื่องจากความชรา? ตอบ : จําเปนที่เขาตองใหอาหารแกคนจน ครึ่งศออฺ (ราวๆ ครึ่งกิโลกรัม) 1 คน ตอ 1 วัน ซึ่งอาหาร นั้นตองเปนอาหารหลักที่คนทั่วไป ณ ที่นั้นทานกัน เชน ขาว เปนตน โดยใหจายตนเดือนดังที่ทา
  12. 12. 10 นอนัส เราะฎิยัลลอฮุอันฮฺ เคยทํา หรือจะเปนกลางๆเดือน หรือปลายเดือนก็ได (ฟตวาอุละมาอฺ รวบรวมโดย เชค ศอลิหฺ อัลมุนัจญิด) (23) - การเนียตในคืนกอนการเดินทาง ถาม : ชายคนหนึ่งประสงคจะเดินทางในวันรุงขึ้น ไมทราบวาในคืนนั้นเขาจะเนียตวาพรุงนี้จะไมถือ ศีลอด (เพราะจะเดินทาง) ไดหรือไม? ตอบ : ไมอนุญาตใหกระทําเชนนั้น จําเปนที่เขาตองเนียตถือศีลอด เพราะเขาไมอาจรูไดวาจะเกิด อะไรขึ้นกับเขา อาจจะมีเหตุทําใหเดินทางไมไดก็เปนได เมื่อเขาเดินทางแลวจึงคอยละศีลอดหาก เขาประสงค หรือหากจะยังคงถือศีลอดก็ไมเปนไร (ฟตวาอุละมาอฺ รวบรวมโดย เชค ศอลิหฺ อัลมุนัจญิด) (24) - คอตัมอัลกุรอานในเดือนรอมฎอน ถาม : อยากทราบวา จําเปนไหมที่เราตองอานอัลกุรอานใหจบในเดือนรอมฎอน? ตอบ : ถือเปนเรื่องดีที่เราจะอานอัลกุรอานใหมากๆในเดือนรอมฎอน หากอานใหจบไดก็ยิ่งดี แต ไมไดเปนสิ่งที่วาญิบ(จําเปน) ตองกระทําแตอยางใด นั่นคือ หากอานไมจบก็ไมถือวาเปนบาปแต อยางใด แตก็จะเปนการพลาดผลบุญอันใหญหลวง มีบันทึกในเศาะหีหฺบุคอรี (4614) จากทานอบูฮุร็อยเราะฮฺ เราะฎิยัลลอฮุอันฮฺ วา ‫ﻳﻌﺮ‬ ‫ﺎﻛن‬ ‫ﺟﺮﺒﻳﻞ‬ ‫أن‬ ْ ‫اﷲ‬ ‫ﺻﻰﻠ‬ ‫اﺠﻲﺒ‬ ‫ﺒﻟ‬ ‫ض‬ُ َ ِّ ِ َ َ ُ ‫وﺳﻠﻢ‬ ‫ﻋﻠﻴﻪ‬َ َ َ ِ ْ َ َ‫ﺨم‬ ‫ﻞﻛ‬ ‫اﻟﻘﺮآن‬ٍ َ ُ َ ْ ُ ْ ‫ﻲﻓ‬ ‫ﻣﺮﻳﻦﻴ‬ ‫ﻋﻠﻴﻪ‬ ‫ﻓﻌﺮض‬ ، ‫ﻣﺮة‬ِ ِ ْ َ َ َ َ ِ ْ ًَ َ َ ‫ﻓﻴﻪ‬ ‫ﻗﺒﺾ‬ ‫ي‬ ‫ا‬ ‫اﻟﻌﺎم‬ َ ِ ُ ِ ِ َ ْ ความวา : ญิบรีลไดทวนอัลกุรอานใหทานนบี ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัม ป ละครั้ง สวนในปที่ทานเสีย ญิบรีลทวนอัลกุรอานใหทานสองครั้ง อิบนุลอะษีรฺ เราะหิมะฮุลลอฮฺ กลาววา : “นั่นคือ ญิบรีลไดชวยทานนบี ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัม ทวนอัลกุรอานทั้งหมดที่ถูกประทานลง มา” (เฆาะรีบุลหะดีษ 4/64) ซึ่ง การคอตัมอัลกุรอานในเดือนรอมฎอนก็ไดเปนแนวทางปฏิบัติของบรรดาชนยุคแรก เรื่อยมา
  13. 13. 11 ตามแบบฉบับของทานนบี ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัม ดังมีบันทึกวาทานเหลานั้นอานอัลกุรอาน จบมากกวาหนึ่งครั้งในเดือนนี้ บางทานอาจจะอานจบวันละครั้งหรือมากกวานั้นดวยซ้ํา ทานนะวะวีย เราะหิมะฮุลลอฮฺ กลาวถึงประเด็นการคอตัมอัลกุรอานวาควรจะมากนอยเพียงใด วา : “ที่ ถูกตองคือ ประเด็นดังกลาวเปนเรื่องที่แลวแตกรณีของแตละคน บางคนตองใชเวลาและความ ละเอียดมากในการที่จะพินิจพิเคราะหถึงความหมายที่ ลึกซึ้ง สําหรับเขาก็ควรอานเฉพาะเทาที่จะ ทําใหเขาเขาใจไดอยางลึกซึ้งที่สุด หรือบางคนอาจจะยุงอยูกับการเผยแพรความรู หรือสิ่งอื่นๆที่ สําคัญตอศาสนาและผลประโยชนของประชาชาติมุสลิม เขาก็อาจจะอานเทาที่จะไมทําใหมี ผลกระทบตอหนาที่การงานของเขา สวนคนอื่นๆที่ไมไดเขาขายกรณีดังกลาว ก็อาจจะอานใหมาก แตก็อยาใหถึงขั้นทําใหรูสึกเบื่อหรือตองอานเร็วจน เกินไป” (อัตติบยาน 76) วัลลอฮุอะอฺลัม แปลอยางยอจาก www.islamqa.com (ฟตวาอุละมาอฺ รวบรวมโดย เชค ศอลิหฺ อัลมุนัจญิด) (25) - การถือศีลอดของเด็ก ถาม : เราจะใหเด็กที่มีอายุไมถึง 15 ป ถือศีลอด เหมือนกับที่เราใหเขาละหมาดหรือไม? ตอบ : สมควรฝกใหเด็กที่ยังไมบรรลุศาสนภาวะไดถือศีลอดหากพวกเขาสามารถจะทําได ดังเชนที่ เศาะหาบะฮฺ เราะฎิยัลลอฮุอันฮุม ไดฝกลูกหลานของทาน อุละมาอทานกลาววา ผูปกครองควรที่จะใชใหลูกหลานของตนถือศีลอด เพื่อจะไดเปนการฝกฝน พวกเขา ทําใหเกิดความเคยชิน และทําใหรากฐานทางศาสนาฝงแนนลงไปในจิตใจของพวกเขา จนเปรียบเสมือนเปนเรื่องปกติธรรมสําหรับพวกเขา แตถาพวกเขาไมสามารถทนได หรืออาจเกิด อันตราย ก็ไมจําเปนตองถือศีลอด แตสิ่งหนึ่งที่ อยากจะเตือนคือ พอแมบางคนไมยอมใหลูกหลานตนถือศีลอด ซึ่งถือวาขัดกับ แนวทางของบรรดาเศาะหาบะฮฺ เราะฎิยัลลอฮุอันฮุม โดยพอแมเหลานั้นอางวา เปนเพราะสงสาร และเมตตาลูกๆของพวกเขา ทั้งที่ในความเปนจริงแลว ความเมตตาที่แทจริงก็คือการกําชับใชเด็ก เหลานั้นใหมีความเคยชินกับบท บัญญัติอิสลาม ซึ่งไมตองสงสัยวาเชนนี้ คือการอบรมสั่งสอนที่ ถูกตองสมบูรณ
  14. 14. 12 มีรายงานจากทานนบี ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัม วา : ‫رﻗﻴﺘﻪ‬ ‫ﻋﻦ‬ ‫وﻣﺴﺌﻮل‬ ‫ﺑﻴﺘﻪ‬ ‫أﻫﻞ‬ ‫ﻲﻓ‬ ‫راع‬ ‫اﻟﺮﺟﻞ‬ ‫إن‬ِ ِِ ِ َْ ََ ٌَ ُ َُ ْ َ ْ َ ِ “และผูชายนั้นมีหนาที่รับผิดชอบสมาชิกในครอบครัวของเขา และเขาจะถูก ถามถึงการทําหนาที่ของเขา” (บันทึกโดย บุคอรี 893 และมุสลิม 1829) (หนังสือฟตวา เชค อิบนุอุษัยมีน หมวดดะอฺวะฮฺ 1/145-146) islamtoday.net (26) - ไปละหมาดตะรอเวียะหฺชา ถาม : ในกรณีที่ฉันไปมัสยิดชา แลวไมทันละหมาดอิชาอพรอมญะมาอะฮฺ ฉันจึงละหมาดคนเดียว ทําใหฉันพลาดการละหมาดตะรอเวียะหฺพรอมอิหมาม 2 ร็อกอัต เชนนี้ฉันจะละหมาด 2 ร็อกอัตนี้ อยางไร? ละหมาดคนเดียว หรือเชนไร? ตอบ : ขอแรก : ในกรณีที่คุณไปไมทันละหมาดอิชาอ โดยเมื่อไปถึงปรากฏอิหมามไดเริ่มละหมาดตะรอ เวียะหฺแลว ที่ดีกวาคือ ใหคุณละหมาดพรอมอิหมามโดยเนียต (ตั้งเจตนา) วาเปนละหมาดอิชาอ เมื่ออิหมามใหสลามแลว ก็ใหคุณขึ้นละหมาดตอใหเสร็จในสวนที่เหลือ และ คุณอยาไดละหมาด (อิชาอ) คนเดียว หรือพรอมญะมาอะฮฺอื่น เพื่อที่จะไดไมเกิดการทําญะ มาอะฮฺซอนกันสองญะมาอะฮฺในเวลาเดียวกัน และอาจจะเปนการรบกวน หรือสรางความสับสนได ขอที่สอง : ในสวนของละหมาดตะรอเวียะหฺที่คุณพลาดการละหมาดพรอมอิหมามไปนั้น หากคุณ ประสงคจะละหมาดชด ก็ไมตองใหสลามพรอมอิหมามในการละหมาดวิเตร แตใหคุณลุกขึ้น ละหมาดอีก 1 ร็อกอัต ใหจํานวนร็อกอัตละหมาดวิเตรเปนเลขคู แลวจึงใหสลาม จากนั้นก็ให ละหมาดตะรอเวียะหฺในสวนที่คุณพลาดไป แลวจึงตามดวยวิเตร มี คนถาม เชค อิบนุ อุษัยมีน เราะหิมะฮุลลอฮฺ วา : หากฉันไปละหมาดตะรอเวียะหฺชา และพลาด การละหมาดบางสวนไป เชนนี้ ฉันตองละหมาดใชหลังละหมาดวิเตร หรือเชนไร? ทานตอบวา : ทานอยาไดเกาะฎอ (ละหมาดชด) สวนที่ทานพลาดไป หลังการละหมาดวิเตร แตถา หากทานประสงคจะเกาะฎอสวนที่ทานพลาดไป ก็ใหละหมาดวิเตรที่ทานละหมาดพรอมอิหมาม นั้นเปนจํานวนคู (นั่นคือ เมื่ออิหมามใหสลามจากวิเตรแลว ก็ใหลุกขึ้นละหมาดอีก 1 ร็อกอัตแลวจึง
  15. 15. 13 คอยใหสลาม) หลังจากนั้นก็ใหละหมาดในสวนที่ทานพลาดไป แลวจึงตามดวยละหมาดวิเตร ซึ่ง ณ ตรงนี้ มีประเด็นหนึ่งที่อยากจะชี้แจงคือ หากทานไปถึงแลวอิหมามเริ่มละหมาดตะรอเวียะหฺ แลว ในขณะที่ทานยังไมละหมาดอิชาอ ทานจะทําเชนไร? จะละหมาดอิชาอคนเดียว หรือ จะ ละหมาดพรอมกับอิหมามซึ่งกําลังละหมาดตะรอเวียะหฺ ดวยเนียตอิชาอ? คํา ตอบ คือ ใหละหมาดพรอมอิหมามซึ่งกําลังละหมาดตะรอเวียะหฺ โดยที่ทานเนียตละหมาดอิ ชาอ เมื่ออิหมามใหสลามจากละหมาดตะรอเวียะหฺ ก็ใหทานยืนขึ้นละหมาดในสวนที่ทานพลาดไป ใหครบ ซึ่งทานอิมามอะหฺมัด เราะหิมะฮุลลอฮฺ ไดระบุถึงประเด็นนี้อยางเจาะจง ซึ่งนี่ก็เปนทัศนะที่ ทานอิบนุตัยมิยะฮฺใหน้ําหนัก และเปนทัศนะที่มีน้ําหนักที่สุด เพราะ ที่ถูกแลว คือ : อนุญาตใหผูที่ทําการละหมาดฟรฎ ตามหลังผูที่ทําการละหมาดสุนัตได โดย มีหลักฐานคือ หะดีษที่ทาน มุอาซ บิน ญะบัล เราะฎิยัลลอฮุอันฮฺ ละหมาดอิชาอพรอมทานนบี ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัม แลวหลังจากนั้นทานก็กลับไปนําละหมาดชาวบานที่หมูบานของทาน อีกครั้ง ซึ่งสําหรับทานการละหมาด (ครั้งที่สอง) ถือเปนสุนัต และสําหรับพวกเขาเหลานั้นถือเปน ฟรฎ (จาก อัลลิกออ อัชชะฮฺรีย) ซึ่งหากทานสามารถเกาะฎอละหมาดตะรอเวียะหฺนั้นในรูปญะมาอะฮฺไดก็เปนการดี แตถาไม สะดวก ก็อาจจะละหมาดเพียงคนเดียวไดไมมีปญหา วัลลอฮุอะลัม IslamQA (27) - ปวดศีรษะมากจะละศีลอดไดไหม? ถาม : ในเดือนรอมฎอนฉันรูสึกปวดศีรษะอยางรุนแรง อันเนื่องมาจากอาการปวดฟน ฉันจะทาน ยาในขณะที่ฉันถือศีลอดอยูไดไหม? ตอบ : การปวดศีรษะอยางรุนแรงนั้น ถือเปนหนึ่งในขออนุโลมใหละศีลอดในเดือนรอมฎอนได โดยเฉพาะหากการถือศีลอดนั้นยิ่งทําใหอาการปวดรุนแรงมากยิ่งขึ้น เชนนี้ก็อนุญาตใหผูที่มีอาการ ดังกลาวละศีลอด เพื่อทานยาแกปวด และทานอาหารดื่มน้ําเพื่อใหหายจากอาการปวดศีรษะได โดยที่เขาจําเปนจะตองถือศีลอดชดในภายหลัง ตามจํานวนวันที่เขาไดละศีลอดไป ทั้งนี้ เพราะ อัลลอฮฺตะอาลาตรัสวา "และผูใดในหมูเจาเจ็บปวยหรืออยูระหวางการเดินทาง เขาก็จงถือศีลอด ชดในวันอื่นๆ" (อัลบะเกาะเราะฮฺ : 185)
  16. 16. 14 เชค มุหัมมัดศอลิหฺ อัลมุนัจญิด www.islamqa.com/ar/ref/108414 (28) - หาหมอฟนในเดือนรอมฎอน ถาม : ถาหากวาเราปวดฟน จําเปนตองไปหาทันตแพทย เพื่อทําการรักษาดวยการอุดหรือถอนฟน ซี่ใดซี่หนึ่ง เชนนี้จะมีผลตอการถือศีลอดของเราหรือไม? แลวในกรณีที่ทันตแพทยฉีดยาชา เชนนี้จะ มีผลตอการถือศีลอดไหม? ตอบ : ที่กลาวมาในคําถามนั้น ลวนไมมีผลตอการถือศีลอดแตอยางใด ถือเปนสิ่งที่อนุโลมใหได แตทั้งนี้ ก็จําเปนตองระวังไมกลืนยาหรือเลือดเขาไป การฉีดยาชาก็เชนเดียวกัน ไมมีผลตอการถือ ศีลอดแตอยางใด เพราะมันไมไดอยูในขอบขายของสิ่งที่เปนอาหารหรือเครื่องดื่ม ดังนั้น การถือศีล อดจึงถือวาใชได (ฟตวาเชคอับดุลอะซีซ บินบาซ เราะหิมะฮุลลอฮฺ) เชคมุนัจญิด กลาวเสริมวา: แตถาคุณสามารถที่จะไปหาหมอในเวลากลางคืนได ก็จะเปนการดีกวา ที่มา : www.islamqa.com/ar/ref/13767 (29) - สิ่งที่สงเสริมใหทําในเดือนเราะมะฎอน ถาม : อะไรคือการงานที่สงเสริมใหมุสลิมปฏิบัติในเดือนเราะมะฎอน? ตอบ : สงเสริมใหรวมละหมาดกิยาม (ตะรอเวียะหฺ) พรอมญะมาอะฮฺ (ละหมาดรวมกันหลายๆคน) ดวยความคุชูอฺ (ใจที่สงบนิ่ง) และสงเสริมใหละหมาดสุนัตใหมากทั้งกลางวันและกลางคืน สงเสริม ใหอานอัลกุรอานใหมากพรอมทั้งศึกษาทําความเขาใจ และสงเสริมใหขอดุอาอและกลาวซิกรฺ (รําลึกสดุดีอัลลอฮฺ) ในรูปแบบตางๆ และใชเวลาใหหมดไปกับการทําความดี บริจาคทาน และ เลี้ยงละศีลอด รวมไปถึงการงานอื่นๆ เชน ชักชวนกันทําความดีหามปรามจากความชั่ว และ หางไกลจากสิ่งที่ไรประโยชน..วัลลอฮุอะลัม ฟตวาเชคอับดุลลอฮฺ อัลญิบรีน คําถามเลขที่ 8066 ที่มา www.ibn-jebreen.com/ftawa.php?view=vmasal&subid=8066&parent=806
  17. 17. 15 ******* ขอมูลเพิ่มเติมรวบรวมไวที่ http://www.iqraforum.com/forum/index.php/topic,67.0.html
  18. 18. 16 สารบัญ (1) - จะทราบไดอยางไรวาเริ่มเขาสูเดือนรอมฎอน?.................................................................1 (2) - นอนเยอะในชวงกลางวันของเดือนรอมฎอน....................................................................1 (3) - การทานอาหารสุหูรฺเปนผลดีตอการถือศีลอด..................................................................2 (4) - กลืนน้ําลายขณะถือศีลอด.............................................................................................2 (5) - การใชไมสิวากขณะถือศีลอด.........................................................................................2 (6) - การกินหรือดื่มโดยไมไดตั้งใจ.........................................................................................3 (7) - การใชยาหามประจําเดือนในเดือนรอมฎอน....................................................................3 (8 ) - การชิมอาหารขณะถือศีลอด.........................................................................................4 (9) – การอาเจียน ................................................................................................................4 (10) - ตัดผม ตัดเล็บ ขณะถือศีลอด.......................................................................................5 (11) - บวนปากหลังจากทานสุหูรฺ..........................................................................................5 (12) - หุกมการอาบน้ําขณะถือศีลอด.....................................................................................5 (13) - เลือดออกตามไรฟน....................................................................................................5 (14) - กลืนเศษอาหารที่ติดอยูตามซอกฟน.............................................................................6 (15) - ใชน้ําหอมขณะถือศีลอด............................................................................................6 (16) – การเจาะเลือด ...........................................................................................................6 (17) – การถือศีลอดในวันที่สงสัยวาเปนวันที่ 1 รอมฎอนหรือไม? .............................................7 (18) - ประโยชนทางดานสังคมของการถือศีลอด?...................................................................7 (19) – ในเดือนรอมฎอนชัยฏอนถูกลาม แตทําไมเรายังเห็นคนทําบาป?....................................8 (20) - ถือศีลอดเพื่อลดความอวน..........................................................................................8 (21) - คนปวย.....................................................................................................................9 (22) - ผูปวยที่ไมสามารถถือศีลอดไดอีกเลย...........................................................................9 (23) - การเนียตในคืนกอนการเดินทาง ................................................................................10 (24) - คอตัมอัลกุรอานในเดือนรอมฎอน..............................................................................10 (25) - การถือศีลอดของเด็ก................................................................................................11 (26) - ไปละหมาดตะรอเวียะหฺชา........................................................................................12 (27) - ปวดศีรษะมากจะละศีลอดไดไหม?............................................................................13 (28) - หาหมอฟนในเดือนรอมฎอน......................................................................................14 (29) - สิ่งที่สงเสริมใหทําในเดือนเราะมะฎอน .......................................................................14

×