Morfologia 2012 procesy: derywacje

4,704 views

Published on

Published in: Education
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
4,704
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
982
Actions
Shares
0
Downloads
0
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Morfologia 2012 procesy: derywacje

  1. 1. MORFOLOGIA:  DERYWACJA Konrad  Juszczyk  -­‐  LINGWISTYKA  2012 MORFOLOGIA:  PROCESY  -­‐  PRODUKTYsobota, 24 marca 12 1
  2. 2. PROCESY  SŁOWOTWÓRCZE  (MORFOLOGICZNE) Budowa   większości   wyrazów   o   zbliżonym   znaczeniu  jest  podobna,  dlatego  można  mówić  o   pewnych  regularnościach  w  tworzeniu  wyrazów. Morfemy   są   łączone   w   dłuższe   wyrazy   poprzez   derywację  właściwą  lub  kompozycję  (składanie). ‣ w  derywacji  występuje  1  morfem  swobodny   i  jeden  lub  kilka  morfemów  związanych ‣ w  kompozycji  występują  2  morfemy  swobodne   i  jeden  lub  kilka  morfemów  związanych  i  afiks  wiążący.   Niektóre  wyrazy  są  także  skracane  (ucinane).sobota, 24 marca 12 2
  3. 3. Cechy derywacji do  morfemu  głównego  (rdzenia)  dodaje  się     afiksalna morfem  poboczny  gramatyczny  (afiks) zmianie  formy  wyrazu  towarzyszy  także   paradygmatyczna zmiana  części  mowy wsteczna zwana  także  bezafiksalną  lub  ucięciem alternacyjna: jakościowa ilościowa paradygmatyczna  (zmiana  części  mowy)   mieszana i  afiksalna  lub  alternacyjna  zarazemsobota, 24 marca 12 3
  4. 4. Derywacja afiksalna PREFIKSALNA:  przenieść,  wynieść,  podnieść SUFIKSALNA:  chlebek,  piecyk,  pieczesz INTERFIKSALNA:  żywopłot,  długowłosa,  parowózsobota, 24 marca 12 4
  5. 5. Derywacja alternacyjna Wymiana   lub   ucięcie   elementu   podstawy   słowotwórczej,  czyli  morfemu  głównego. Jakościowa  to  zmiana  głoski:  kot  =>  ko[ć]ę   lub  mięso  =>  mięcho  i  kluska  =>  klucha Ilościowa  to   dodanie   głoski:   srebrny   lub   ucięcie   wyrazu,   jak   w   przypadku:   specjalista   =>   spec   piłka  =>  piła;  dwójka  =>  dwója;  autobus  =>  bus batalion  =>  ba~on,  telephone  =>  ~phone television  =>  telly~,  refrigerator  =>  ~fridge~sobota, 24 marca 12 5
  6. 6. Gramatykalizacja Wyrazy   o   podobnych   znaczeniach   zwykle  są   ze   sobą  powiązane  historycznie  (etymologicznie).   Gramatykalizacją   nazywamy   proces   werbunek full  of  sth przemiany   swobodnego   morfemu   warunek monthful głównego   w   poboczny   o   funkcji   słowotwórczej   lub   gramatycznej.   wizerunek spoonful (Tabakowska  2001:90) pocałunek careful Znaczenie   morfemu   pobocznego   jest   pakunek cheerful przejmowane   ze   znaczenia   morfemu   sprawunek bea=ful głównego,  tak  jak  ze  słowa  full  do  -­‐ful. stosunek wonderful Z w i ą e k   z n a c z e n i o w y   p o m i ę d z y   ekwipunek peaceful słowami   może   być   zatracony,   słowa   stają  się  etymologicznie  nieprzejrzyste. ...unek   ...ful  (full)sobota, 24 marca 12 6
  7. 7. paradygmatyczna Zmiana  części  mowy  lub  paradygmatu  fleksyjnego rzeczownik  =>  przymiotnik czasownik  =>  rzeczownik   człowiek  =>  człowieczy;   dźwigać  =>  dźwig szafirowy  =>  szafir czołgać  =>  czołg przez  dodanie  afiksu  (derywacja  afiksalna)  lub   ucięcie  (derywacja  bezafiksalna,  czyli  wsteczna). Derywacja  paradygmatyczna  zwana  jest  mieszaną.sobota, 24 marca 12 7
  8. 8. SKRÓTOWCE Złożone  w  pierwszych  liter  lub  sylab  nazwy  organizacji  lub  nowego  zjawiska,   rzeczy,  która  wymaga  złożonej  z  wielu  wyrazów  nazwy,  na  przykład: WWW:  World  Wide  Web InterNet:  InternaHonal  Network PaFaWag:  Państwowa  Fabryka  Wagonów PeKaO:  Polska  Kasa  Oszczędności ONZ:  Organizacja  Narodów  Zjednoczonych UNESCO:  United  NaHons  EducaHonal  ScienHfic  &  Cultural  OrganizaHon WHO:  World  Health  OrganizaHon USA:  United  States  of  America AIDS:  Acquired  Immune  Defficiency  Syndrome RADAR:  RAdio  DetecHng  And  Ranging LASER:  Light  AmplificaHon  by  SHmulated  Emission  of  RadiaHonsobota, 24 marca 12 8
  9. 9. ZŁOŻENIA Wyrazy  złożone  z  dwóch  morfemów   swobodnych  (głównych,  leksykalnych) długowłosa,  długopis,  długodystansowy Złożenia  zwykle  nazywają  przedmioty   o  wielufunkcjach  lub  cechach. kontaminacje Szczególny  przypek  złożeń  lub  wyrazowców: chuderlawy,  pstry,  żelbet,  brunchsobota, 24 marca 12 9
  10. 10. zdrobnienia i zgrubienia Małgosia Małgocha Agusia Agucha Zosia Zocha paluszek paluch roztropniusiuchniutenieczeniusienieńki 39 liter 12 sylab, a ile morf(emó)w? XVII wiek (Stankiewicz, 1972: 255) Stankiewicz, E. 1972. Problems of Emotive Language. In Sebeok, T. S. (ed.) 1972. Approaches to Semiotics. Transactions of the Indiana University Conference on Paralinguistics. The Hague: Mouton & Co.sobota, 24 marca 12 10

×