Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

Lingwistyka 27 leksykologia kognitywna

3,141 views

Published on

Wreszcie wyjaśniam jak to się dzieje, że doświadczenie narzuca nam rozumienie naszego działania.

  • Be the first to comment

Lingwistyka 27 leksykologia kognitywna

  1. 1. SEMANTYKA 5: METAFORA I METONIMIA METAFORA  i  METONIMIA PROTOTYP  i  PERYFERIA przykłady  sieci  radialnych Wstęp  do  językoznawstwa  (kognitywnego;) Konrad  Juszczyk  -­‐  Instytut  Językoznawstwa (propozycje  podejścia  prototypowego) WSTĘP  DO  JĘZYKOZNAWSTWA  KOGNITYWNEGO  –  KONRAD  JUSZCZYK  IJ/UAM  2011czwartek, 31 marca 2011 1
  2. 2. It’s  the  experience,  stupid!* Doświadczenie,  głupcze! • Działanie  daje  doświadczenie.  Podaj  przykład,  no?     • Nazywanie  rzeczy,  zjawisk,  zdarzeń  i  przeżyć  to   wskazywanie  na  wybrane  cechy  doświadczenia. • Potrafimy  przenosić  doświadczenia  z  działań   wcześniejszych  na  nowsze  i  dostosować  się. • Dialog  to  dzielenie  (sharing)  się  doświadczeniem. Komunikujemy  innym  to,  czego  doświadczyliśmy   wcześniej  i/lub  doświadczamy  tu,  teraz,  razem. * Tytuł jest celowym nawiązaniem do hasła Clintona: It’s the economy, stupid!, czyli Ekonomia, głupcze! http://en.wikipedia.org/wiki/Its_the_economy,_stupid albo GOOGLE: głupcze (inspirujący przegląd) WSTĘP  DO  JĘZYKOZNAWSTWA  KOGNITYWNEGO  –  KONRAD  JUSZCZYK  IJ/UAM  2011czwartek, 31 marca 2011 2
  3. 3. Znaczenie  zdania   wg  Lakoffa  i  Johnsona • Dla  nas  znaczenie  zależy  od  rozumienia.   (a  rozumienie  zależy  od  doświadczenia!) • Zdanie  nic  nie  może  dla  nas  znaczyć,  jeżeli  go  nie  rozumiemy.   (a  żeby  zrozumieć  potrzebujemy  doświadczeń  albo  wiedzy) • ZNACZENIE  ZDANIA  rozumiemy  dzięki  naszym  DOŚWIADCZENIOM  i   postrzeganiu  znaczeń  za  pomocą  doświadczeń  z  różnych  domen.   • Nie  istnieje  nic  takiego,  jak  znaczenie  zdania  samo  w  sobie,  niezależnie  od   ludzi.  (to  właściwie  jest  zasada  antropiczna  w  językoznawstwie,  prawda?) • Gdy  mówimy  o  znaczeniu  zdania,  zawsze  jest  to  znaczenie  dla  kogoś,  dla   rzeczywistej  osoby  czy  dla  (...)  typowego  członka  wspólnoty  językowej. Metafory w naszym życiu (1988: 212) WSTĘP  DO  JĘZYKOZNAWSTWA  KOGNITYWNEGO  –  KONRAD  JUSZCZYK  IJ/UAM  2011czwartek, 31 marca 2011 3
  4. 4. METAFORYZACJA • Istotą  metafory  jest  rozumienie  świata  przez  doświadczanie   pewnych  rzeczy  za  pomocą  pojęć  dotyczących  doświadczeń   związanych  z  inną  rzeczą  (przenosimy  to,  co  jest  podobne). • Pojmujemy  przedmioty  za  pomocą  pojęć,  których  cechy   przenosimy  z  doświadczeń  z  działań  na  innych  przedmiotach. • Czujemy,  myślimy,  mówimy  i  działamy,  bo  odwołujemy  się   do  własnych  doświadczeń  i/lub  do  cudzych  w  komunikacji. WSTĘP  DO  JĘZYKOZNAWSTWA  KOGNITYWNEGO  –  KONRAD  JUSZCZYK  IJ/UAM  2011czwartek, 31 marca 2011 4
  5. 5. Podobne  jest  prototypowe mniej  podobne  –  peryferyjne • Słowa  w  języku  naturalnym  są  wieloznaczne. • Znaczenia  są  mniej  lub  bardziej  prototypowe. • Prototypowe  przedmioty  w  danej  kategorii  mają  zwykle   najwięcej  cech  pojęcia,  bo  są  najczęściej  spotykane. • Peryferyjne  przedmioty  w  kategorii  mają  mniej  cech   zgodnych  z  prototypem,  bo  są  rzadsze  i  mniej  (proto)typowe. Tabakowska, E. 2001. Kognitywne podstawy języka i językoznawstwa WSTĘP  DO  JĘZYKOZNAWSTWA  KOGNITYWNEGO  –  KONRAD  JUSZCZYK  IJ/UAM  2011czwartek, 31 marca 2011 5
  6. 6. METAFORA  a  METONIMIA rozszerzanie  i  zawężanie • Metonimia  to  określanie  rzeczy  poprzez  wskazanie  jej   części  zamiast  całości  lub  jej  cechy  zamiast  całości.   Metonimia  jest  motywowana  obiektywnie  (fizycznie) • Metafora  to  określanie  rzeczy  poprzez  wskazanie  innej,  która   jest  w  pewnym  stopniu  do  jej  podobna,  przez  porównanie. Podobieństwo  jest  tam,  gdzie  je  dostrzegają  użytkownicy  języka. • Znaczenia  słów  możemy  rozszerzać  lub  zawężać  właśnie  dzięki metaforyzacji uszczególnieniu metonimizacji   uogólnieniu Tabakowska, E. 2001. Kognitywne podstawy języka i językoznawstwa WSTĘP  DO  JĘZYKOZNAWSTWA  KOGNITYWNEGO  –  KONRAD  JUSZCZYK  IJ/UAM  2011czwartek, 31 marca 2011 6
  7. 7. Sieć  radialna  znaczeń  słowa  SZKOŁA  w  tabeli   uogólnienie (rozszerzenie) lekcje kierunek  w  nauce  (nurt) sposób  działania Szkoła  zaczyna   Praska  szkoła   W  tym  temacie   się  już  o  08:00. fonologiczna są  dwie  szkoły.metonimia metafora budynek  tej  instytucji instytucja  oświatowa zmuszanie  do  wysiłku Wyniki  egzaminów  wiszą   Od  lat  jest  dyrektorem   Dopiero  na  obozie   w  hallu  naszej  szkoły. naszej  słynnej  szkoły. dadzą  ci  szkołę. uczelnia  lub  uniwersytet uczniowie  /nauczyciele rodzaj  kursu Po  maturze  studiował  na   Szkoła  wychodzi   Szkoła  rodzenia. Wyższej  Szkole  Bankowej. dziś  do  kina. Szkoła  prawa  jazdy. uszczegółowienie (zawężenie znaczeń) Tabakowska, E. 2001. Kognitywne podstawy języka i językoznawstwa WSTĘP  DO  JĘZYKOZNAWSTWA  KOGNITYWNEGO  –  KONRAD  JUSZCZYK  IJ/UAM  2011czwartek, 31 marca 2011 7
  8. 8. Rodzaje  relacji  (65) SEMAZJOLOGIA   ONOMAZJOLOGIA   RELACJE  POJĘCIOWE (znaczenia  1  słowa) (pojęcia  i  wyrażenia) HIERARCHIA rozszerzenie uogólnienie  (zwierzę) (hiperonimy  i  hiponimy) zawężenie uszczegółowienie  (jamnik) PRZYLEGŁOŚĆ metonimiczne  rozszerzanie   metonimia  pojęciowa (fizyczna,  czyli znaczeń  danego  słowa AUTOR  zamiast  DZIEŁA obiektywna;) PODOBIEŃSTWO metaforyczne  rozszerzanie   metafora  pojęciowa (dostrzegane  lub  nie) znaczeń  danego  słowa MIŁOŚĆ  to  PODRÓŻ zależnie  od  doświadczeń Tabakowska, E. 2001. Kognitywne podstawy języka i językoznawstwa WSTĘP  DO  JĘZYKOZNAWSTWA  KOGNITYWNEGO  –  KONRAD  JUSZCZYK  IJ/UAM  2011czwartek, 31 marca 2011 8
  9. 9. Organizacja  doświadczenia • Językoznawcy  kognitywni  opisują  sposób  w  jaki  doświadczenie   (kultura  i  komunikacja)  wpływa  na  język  i  postrzeganie  świata. • Jakie  są  mechanizmy  wiązania  poszczególnych  doświadczeń? • Metafora  powstaje  przez  zwrócenie  uwagi  na  podobieństwa  znaczeń Wyobrażenia  o  przeżyciach  i  przedmiotach  są  kojarzone  przez  ich  cechy. • Metonimia  rodzi  się  z  postrzegania  części  wyobrażenia  zamiast  całości.1 • Prototyp  to  efekt  nieregularnego  rozkładu  doświadczeń  w  czasie  oraz   sytuacjach,  w  jakich  się  spotykamy  ze  znaczeniami  różnych  wyrażeń.2 • Mapowanie  (blending)  to  przenoszenie  i  kojarzenie  doświadczeń  z   różnych  domen,  sytuacji,  spotkań,  działań  czy  dialogów  i  tak  dalej.3 • Językoznawcy  kognitywni  zauważyli,  że  struktura  wiedzy  o  świecie,  czyli   znaczenia  wyrażane  językiem  i  wiedzy  o  języku,  ma  podobną  strukturę  i   nazwali  ją  DOŚWIADCZENIOWĄ,  bo  opiera  się  na  DOŚWIADCZENIU! 1Tak,  metonimię  można  definiować  jako  rodzaj  metafory,  o  czym  wspominają  Lakoff  i  Johnson.  2O  tym  przeczytasz  u  Wimgensteina  (podobieństwo  rodzinne).   3Blending  to  teoria  Fauconniera  i  Turnera  zwana  po  polsku  teorią  amalgamatów  lub  przestrzeni  mentalnych.  Jest  równie  mocna  jak  teoria  Lakoffa  i  Johnsona. WSTĘP  DO  JĘZYKOZNAWSTWA  KOGNITYWNEGO  –  KONRAD  JUSZCZYK  IJ/UAM  2011czwartek, 31 marca 2011 9
  10. 10. Prezentacje  do  przejrzenia: http://www.slideshare.net/Linguist WSTĘP  DO  JĘZYKOZNAWSTWA  KOGNITYWNEGO  –  KONRAD  JUSZCZYK  IJ/UAM  2011czwartek, 31 marca 2011 10

×