Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

Kensolort

1,552 views

Published on

Published in: Education
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

Kensolort

  1. 1. ԿԵՆՍՈԼՈՐՏ
  2. 2. Կենսոլորտ հասկացությունըԿենսոլորտը Երկրի թաղանթ է, որը բնակեցված է կենդանի օրգանիզմներով ևգտնվում է նրանց ազդեցության տակ, նրանց կենսագործունեությանառարկաներով զբաղված: Կենսոլորտը «Կյանքի թաղանթ»-ն է, Երկրիգլոբալ էկոհամակարգը: Կենսոլորտը Երկիր մոլորակի երկրաբանականոլորտների մի մասն է, որը բնակեցված է: «Կենսոլորտ» հասկացությունը ներառելէ կենսաբանության մեջ Ժան-Բատիստ Լամարկը 19-րդ դարի սկզբում, իսկերկրաբանության մեջ առաջարկել է ավստրիացի երկրաբան ԷդուարդԶյուսը` 1875 թ. : Կենսոլորտի ամբողջական ուսմունքը ստեղծել է ռուսկենսաերկրաքիմիկոս և փիլիսոփա Վ.Ի. Վերնադսկին: Նա առաջին անգամկենդանի մարմիններին հատկացրել է Երկիր մոլորակի կարևորագույնվերարտադրողական ուժի տեղը, հաշվի առնելով նրանց գործունեությունը ոչմիայն ներկայիս ժամանակում, այլև անցյալում: Գոյություն ունի նաև այլ ավելիլայն պարզաբանություն. Կենսոլորտ` տիեզերական մարմնիվրա կյանքի տարածման ոլորտ: Այն դեպքում, երբ կյանքի գոյությունըտիեզերական այլ մարմինների վրա դեռևս հայտնաբերված չէ, բացի Երկրից:Կարծիք կա, որ կենսոլորտը կարող է տարածվել նրանց վրա ավելի թաքնվածբնագավառներում, օրինակ` քարոլորտ, խոռոչներում կամ սառցատակայինօվկիանոսներում: Այսպես, օրինակ, դիտարկվում է կյանքի գոյությանհավանականությունը Եվրոպայի Յուպիտերի արբանյակների մեջ:
  3. 3. Կենսոլորտի կապը այլ ոլորտների հետՍերտ կապ կա կենսոլորտի ու ջրոլորտի միջև:Օրգանիզմների ազդեցությունն առանձնապես մեծ էՀամաշխարհային օվկիանոսի վրա: Ապրելով այդջրերում, ջրում ապրող օրգանիզմները ներշնչում ենջրերի թթվածինը, ջրի մեջ արտաշնչելով ածխաթթուգազ: Ծովերում ապրող օրգանիզմները ջրից վերցնում եննաև քիմիական նյութեր, զանազան աղեր և դրանցով ոչմիայն սնվում են, այլև կառուցում են իրենց կմախքներնու խեցիները: Օրգանիզմները ջրոլորտի վրա ներգործումեն նաև բույսրի և կենդանիների մահցումից առաջացածնստվածքների միջոցով: Դրանց կուտակումից ջրերիհատակում գոյանում են օրգանական նստվածքներում:Որոշ տեսակի մանրէներ ապրելով ջրային խորավազաններում, կարող են փոխել ջրի քիմիականհատկանիշները:Խորը և բազմակողմանի է օրգանիզմների ազդեցությունըքարոլորտի վրա: Այդ ներգործությունն առանձնապեսմեծ է քարոլորտի վրա: Այդ ներգործություննառանձնապես մեծ է քարոլորտի վերին շերտը կազմողերկրակեղևի վրա: Երկրակեղևի տարբերխորություններում օրգանիզմների մնացորդներիցառաջանում են մի շարք օրգանական նստվածքայինապարներ՝ նավթ, բնական գազ, ածուխ և այլն:Հսկայական է նաև օրգանիզմների դերը հողառաջացմանպրոցեսում:
  4. 4. Բուսական և կենդանական ռեսուրսներԲուսականությունը բնական ռեսուրս է, որն օգտագործվում էնյութական արտադրության ոլորտում:Ըստ կիրառության բնագավառների բուսական ռեսուսներըբաժանվում են հետևյալ խմբերի սննդային բույսեր, դեղաբույսեր,տեղնիկական բույսեր, կերաբույսեր, դեկորատիվ բույսեր:Դեղաբույսերը պարունակում են մարդու օրգանիզմի վրաֆիզիոլոգիական ազդեցություն ունեցող տարբեր նյութեր՝եթերայուղեր, գլիկոզիտներ, դաբաղանյութեր, ալկալոիդներ,վիտամիններ:Տեխնիկական մշակաբույսերը դրանք բոլոր այն բույսերն են, որոնքարդյունաբերության տարբեր ճյուղերում կարող են օգտագործվել որպես հումք:Կերակրաբույսերը կարևոր նշանակություն ունենգյուղատնտեսության, մասնավորապես,անասնապահության համար:Կենդանական աշխարհը արտադրամիջոց է, բնական ռեսուրս, որըհումք է տալիս արդյունաբերության մի շարք ճյուղերի՝ սննդիարդյունաբերությանը, կաշվի-մորթեղենի արտադրությանը և այլն:Կենդանական ռեսուրսները ըստ իրենց նշանակության բաժանվումեն երկու խմբի՝ որսորդաարդյունագործական և միջավայրաստեղծ:Միջավայրաստեղծ կենդանիները, որոնց տեսակները շատ են, ունենկարևորագույն էկոլոգիական նշանակություն:Կենդանականաշխարհի ռեսուրսներից ավելի շատ տուժում ենորսաարդյունագործականկենդանիները: Դրանք տալիս են կաշի, միս, ճարպ,մորթի, փետրածածկ և այլ նյութեր, որոնք օգտագործվում են արդյունաբերությանտարբեր ճյուղերում:
  5. 5. Անտառների դերն ու նշանակությունըԱնգնահատելի է նաև անտառների կատարած դերն ու նշանակությունը: Անտառներըհարուստ են նաև իրենց ռեսուրսներով: Անտառների կարևորագույն ֆունկցիան ջրի,թթվածնի, ազոտի, ածխածնի և այլ կարևոր նյութերի շրջապտույտի ապահովումնէ: Անտառները պաշտպանում են հողը էրոզիայից, որի շնորհիվ ջրամբարները, գետերը,լճերը զերծ են մնում տիղմի զանգվածի կուտակումից: Անտառն օգնում է, որ տեղումների ուհալոցքների ջրերը ներծծվեն հողի մեջ, պակասեցնում է հեղեղների ուժգնությունը,նպաստում է ստորերկրյա ջրավազանի պաշարների վերականգնմանը: Անտառներըմարդկանց ապահովում են փայտանյութով, բազբժմաթիվ բույսերի ու կենդանիներիտեսակներով: Անտառները բաժանվում են երկու խմբի՝ բարեխառն և արևադարևայինանտառներ:Արևադրաձային անտառներն էլ իրենց հերթին բաժանվում են խոնավ ու չոր տեսակների:
  6. 6. Անտառահատումներն ու դրանց հետևանքներըՏարիների ընթացքում անտառապատ տարածքները կրճատվել են, որոնցպատճառը անտառազրկումն է: Որպես օրինակ է ծառայումանտառահատումը կամ անտառի այրումը գյուղատնտեսականնպատակների, ինչպես նաև արդյունաբերական շինությունների ևճանապարհների կառուցման համար, կամ փայտամթերումըշինարարական նյութերի կամ վառելիքի ստացման նպատակով:Անտառապատ տարածքները քչանում են նաև մարդու ներգործությանպատճառով, թթվային անձրևների պատճառներով: Կլիմայականպայմանների փոփոխությունը նույնպես հանգեցնում է անտառապատտարածքների քչացմանը: Անտառահատումները իրենց հերթին բերում են միշարք վատ հետևանքների` մթնոլորտում CO2 քանակի ավելացում և O2-ինվազեցում, ջերմոցային էֆեկտ: Անտառները պահպանելու համար դրանքբաժանվում են երեք խմբի: Առաջին խմբի անտանռերի արդյունաբերականհատումները արգելված են: Կատարվում է միայն սանիտարական հատում,որի նպատակն է անտառը մաքրել ծերացած, չորացած և հիվանդ ծառերից ևդրանով իսկ նպաստել անտառի ինքնավերկանգնմանը: Երկրորդ խմբիանտառների արդյունագործական շահագործումը սահմանափակ է ևկատարվում է հատուկ հսկողության ներքո:Երրորդ խմբի մեջ մտնում են անտառային այն զանգվածները, որոնցարտադրական արժեքը բարձր է, իսկ շահագործումը մեծ վնաս չիհասցնում, որ անտառը կատարի միջավայրաստեղծ գործառույթ: Այդանտառներին բաժին է ընկնում աշխարհում կատարվողանտառահատումների հիմնական մասը:
  7. 7. Կենսաբազմազանությունն ու դրա պահպանումըԷկոհամակարգը որոշակի տարածքում ապրող կենդանիների ուբույսերի և նրանց վրա ազդող ֆիզիկական ու էկոլոգիականերևույթների ամբողջությունն է: Էկոհամակարգում կարևորագույներևույթը դրա բաղադրիչների կապն է: Եվ եթե օղակներից մեկըխախտվում է, ապա բերում է ողջ էկոհամակարգիխախտմանը:Էկոհամարգի օղակների կապի լավագույն օրինակըսննդային շխթան է, որտեղ ամեն նախորդ կենդանատեսակ կամբուսատեսակ հանդիսանում է սնունդ հաջորդի համար:Էկոհամակարգի կարևոր բնութագիրն է նրա տեսակայինբազմազանությունը: Սակայն այսօր մարդու անհաշվենկատմոտեցումը բնությանը հանգեցնում է տեսակային բազմազանությաննվազմանը: Այդ ամենը կանխելու համար ստեղծված է կարմիրգիրքը, որտեղ ընդգրկվում են այն կենդանատեսակներն ուբուսատեսկաները, որոնք գտնվում են ոչնչացման վտանգի տակ,որոնց քանակը արագորեն կրճատվում է, ընդհանրապեսսակավաթիվ են, դրանց համար ներկայումս թեև վտանգ չկա, բայցապագայում կարող են հայտնվել ոչնչացման եզրին, որոնք մինչևվերջերս գտնվում են վտանգի տակ, բայց մի շարք միջոցառումներիշնորհիվ այժմ վերականգնվում է դրանց քանակը :

×