Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

Antyk - źródło kultury europejskiej

2,925 views

Published on

Prezentacja ucznia VLO z Oddziałami Dwujęzycznymi im. Kanclerza Jana Zamoyskiego

Published in: Education
  • Be the first to comment

Antyk - źródło kultury europejskiej

  1. 1. Antyk Źródło kultury europejskiej
  2. 2. ANTYK Nazwą „Starożytność” (lub „Antyk”) określa się epokę, która obejmuje ponad 4 tysiące lat, zarówno przed, jak i po narodzeniu Chrystusa. Epoka ta obejmuje zarówno czasy najstarszych cywilizacji (egipskiej, greckiej, rzymskiej, babilońskiej, arabskiej, mezopotamskiej i innych), jak też czasy tzw. starożytności chrześcijańskiej, trwające od I do V wieku n.e.
  3. 3. Starożytna literatura, historia i kultura są fundamentami Europy współczesnej Od Greków Od Rzymian Kultura judajska system demokracji, filozofię i teatr, poetykę, podział na epikę, lirykę i dramat itp. prawodawstwo i osiągnięcia techniczne dała początek głównej religii Europy, chrześcijaństwu, które ukształtowało kontynent zarówno w dziedzinie myślenia o człowieku i wszechświecie, jak też w sferze np. granic politycznych czy rodzaju alfabetu
  4. 4. W basenie Morza Śródziemnego narodziły się:  Nauki matematyczne  Fizyczne  Przyrodnicze  Idee filozofii i polityki  Antropologia  Filologia  Sztuki artystyczne
  5. 5. Filozofia grecka W starożytności powstało pojęcie filozofii – jako umiłowania mądrości (od greckich słów philein – lubić, kochać, sophis – mądrość). Twórcą terminu był Pitagoras. Grecy uważali, że filozofia przybliża człowieka do tego, co boskie, bowiem jest boską wiedzą.
  6. 6. Tales z Miletu (gr. Θαλ ς Μιλήσιοςῆ ὁ Thales ho Milesios) (ur. ok. 625 p.n.e., zm. ok. 545 p.n.e.), półlegendarny, archaiczny grecki filozof, matematyk, astronom, inżynier, polityk, podróżnik i kupiec, zaliczany do siedmiu mędrców starożytnej Grecji, uznawany za twórcę podstaw nauki i filozofii europejskiej.
  7. 7. Poglądy Talesa  "Wszystko jest z wody, z wody powstało i z wody się składa".  Natura rzeczy - woda jest wieczna, a wszystkie ciała są jej postaciami, wynikają z jej przemian. Z kolei przemiany te wynikają z zawartej w niej siły i zdolności do ruchu.  Ziemia wg Talesa, podobnie jak wszystko, co istnieje, unosi się na wodzie i jest tylko chwilową postacią wody.
  8. 8. Sokrates (gr. Σωκράτης)  4 czerwca 469-7 maja 399 p.n.e. - jeden z największych filozofów greckich. Urodził się i zmarł w Atenach.  Jest postacią historyczną, ale nie pozostawił po sobie żadnych pism. Jedyne, co o nim wiemy, to relacje jego ucznia Platona (w postaci spisanych dialogów) oraz Ksenofonta, a także przekazy Arystotelesa, Arystofanesa i historyków greckich.
  9. 9. Poglądy Wiara w absolutne znaczenie dobra i cnoty. Sokrates głosił, że cnota (gr. arete, starożytne pojęcie oznaczające tężyznę życiową, szlachetność, dzielność) jest dobrem bezwzględnym, czym przeciwstawiał się relatywizmowi sofistów. Jest też dobrem najwyższym, o które człowiek winien zabiegać, nie licząc się z niebezpieczeństwami i śmiercią ("Czyż nie wstydzisz się dbać o pieniądze, sławę, zaszczyty, a nie o rozum, prawdę i o to, by dusza stała się najlepsza?").
  10. 10. Cytaty  Ateny są jak ospały koń, a ja jak giez, który próbuje go ożywić.  Błąd jest przywilejem filozofów, tylko głupcy nie mylą się nigdy.  Najmądrzejszy jest, który wie czego nie wie.  Natura dała nam dwoje oczu, dwoje uszu, ale tylko jeden język po to, abyśmy więcej patrzyli i słuchali, niż mówili.
  11. 11. Cytaty Wiem, że nic nie wiem. Oida ouden eidos.(gr.) Scio me nihil scire. (łac.)
  12. 12. Platon (gr. Πλάτων, Plátōn) ur. 427 prawdopodobnie w Atenach, zm. 347 p.n.e. w Atenach; powszechnie uznawany za jednego z najwybitniejszych filozofów starożytności. Był twórcą systemu filozoficznego zwanego obecnie idealizmem platońskim.
  13. 13. IDEALIZM  Był czołowym przedstawicielem idealizmu w starożytności. Jego zdaniem jedynym realnym światem jest świat idei, świat materialny zaś jest jedynie jego odbiciem.
  14. 14. Idealne państwo polega na podziale zadań  i tak jak trzem częściom duszy odpowiadają trzy cnoty, tak samo powinny odpowiadać im trzy stany społeczeństwa:  stan uczonych (władców-filozofów) dbających o rozumne kierowanie państwem i umożliwiających prowadzenie przez pozostałych obywateli rozumnego i cnotliwego życia;  stan strażników (wojskowych) dbających o wewnętrzne i zewnętrzne bezpieczeństwo państwa oraz  stan żywicieli, zapewniających zaopatrzenie wspólnoty w potrzebne dobra materialne. Platon kładł ogromny nacisk na hierarchię społeczeństwa. Utożsamiał losy państwa z losem klasy rządzącej. Aby państwo było trwałe, potrzebna jest mu silna pozycja arystokracji.
  15. 15.  Platon był zagorzałym kibicem sportowym. Potrafił przez wiele dni mieszkać z obcymi ludźmi w małym namiocie, oczekując na występ swoich ulubionych zawodników na igrzyskach w Olimpii.
  16. 16. Arystoteles (gr. ριστοτέλης, Aristotelēs)Ἀ  ur. 384 p.n.e., zm. 322 p.n.e.) – jeden z największych filozofów greckich.  Stworzył opozycyjny do platonizmu i równie spójny system filozoficzny, który bardzo silnie działał na filozofię i naukę europejską, a jego chrześcijańska odmiana zwana tomizmem była od XIII w. i jest po dziś dzień oficjalną filozofią Kościoła Katolickiego.
  17. 17.  Arystoteles w Atenach założył własną, konkurencyjną do Akademii szkołę filozoficzną zwaną Liceum (gr. Λύκειον Lykeion, łac. Lyceum), która była wspierana przez Aleksandra Macedońskiego i wkrótce przyćmiła Akademię.
  18. 18. Rozumiał on dobro i cnotę  jako dążenie do doskonalenia swojej formy, czyli duszy. Gdy dusza osiągnie optymalną, przeznaczoną dla danej jednostki postać, to wtedy jednostka ta osiągnie trwałe szczęście i cnotę.
  19. 19. Stoicyzm Szkoła stoicka została założona w Atenach przez Zenona z Kition. Upada około II wieku n.e. „Nie można panować nad światem, należy więc panować nad sobą.”
  20. 20. Epikureizm Epikurejczycy to tzw. filozofowie ogrodów (ponieważ szkoła założona została poza Atenami, w ogrodzie). Szkoła została założona przez Epikura (stąd nazwa) w III w. p.n.e., dotrwała do II w. n.e. Drogami do szczęścia są: brak cierpienia, radość z życia (słynne: carpe diem – chwytaj dzień, żyj chwilą), spokój ducha i dobra zewnętrzne.
  21. 21. Mit  pochodzi od greckiego słowa mythos, czyli opowiadanie, legenda, podanie. Oznacza historię opowiadaną od pokoleń, która zawiera zarówno element prawdy historycznej, jak i pierwiastki fantastyczne. Dzięki temu mitologie (czyli zbiory mitów) są ważne dla historyków i archeologów, a także humanistów, znawców literatur i kultur. Mit charakteryzuje zbiorową mentalność danego narodu. Dzięki zachowanym od Antyku mitom możemy poznać światopogląd, wierzenia, rytuały, zwyczaje ludów takich, jak starożytni Grecy.
  22. 22. Podział mitów teogoniczne kosmogoniczne antropogeniczne genealogiczne o pochodzeniu bogów o pochodzeniu świata o tym, skąd się wziął człowiek i jak kształtowała się jego historia opowiadające historie rodów i wielkich familii greckich
  23. 23. Mitologia jest koniecznym warunkiem i pierwszym tworzywem sztuki
  24. 24. Archetypy mitologiczne ARCHETYPY- Są to obrazy symboliczne, przenośnie językowe, wypełniające naszą nieświadomość, określająca odziedziczony sposób zachowania psychicznego. Archetypy stanowią skarbiec typowych przeżyć i doświadczeń ludzi. We wszystkich kulturach, mitologiach, bajkach motywy archetypów są niezmienne i zawsze należały do treści i najcenniejszych dóbr wszystkich religii świata. Typowymi przykładami archetypów są: matka, budynek, droga, itd.
  25. 25. Przykłady archetypów: Niobe - matka cierpiąca Prometeusz – buntowik, wyzwoliciel Penelopa – wierna żona Dedal – realista Ikar – marzyciel Edyp – przewrotność losu, tragiczna ironia Herakles – symbol odwiecznego snu o potędze Kasandra – zła wieszczka, zwiastująca katastrofy nieszczęścia. Orfeusz – boski muzyk i wierny mąż Prometeusz – buntownik, dobroczyńca, altruista. Narcyz - człowiek zakochany, egoista, Pigmalion - artysta stwarzający rzeczy niezwykłe, zakochany w swym dziele
  26. 26. Toposy antyczne Topos (greckie = miejsce), miejsce wspólne; pole znaczeniowe toposu obejmuje motyw, obraz, symbol, metaforę, alegorię, także stereotyp, schemat powszechnie funkcjonujący w kręgu kulturowym, powtarzalny odwiecznie.
  27. 27. Mitologiczne toposy: Chaos - nieporządek, zamieszanie, olbrzymi nieład Olimp - miejsce dla wybranych, elita. Parnas - w mitologii siedziba muz, oznacza siedzibę artystów. Labirynt - w mitologii budowla Dedala, siedziba Minotaura; współcześnie: miejsce, z którego nie da się wyjść. Hades - zaświaty (kraina zmarłych) Tartar - piekło, miejsce potępieńców. Pola Elizejskie, Wyspy Szczęśliwe – raj, kraina szczęśliwości Arkadia - kraina starożytnej Grecji w środkowej części Peloponezu, górzysta i pokryta lasami, zamieszkała przez ubogich i prymitywnych pasterzy. W Antyku uchodziła za pasterską krainę prostoty i szczęśliwości, rodzaj raju, kraina wiecznego dzieciństwa, w której panuje dobro i miłość.
  28. 28. Nawiązania mitologiczne w literaturze i sztuce
  29. 29. Wenus… wg Tycjana, Maneta i Kozyry…
  30. 30. Ikar…  Upadek Ikara – Peter Bruegel,  Wciąż o Ikarach głoszą – Ernest Bryll,  Ikar – Stanisław Grochowiak  Prawa i obowiązki– Tadeusz Różewicz  Ikar – Jarosław Iwaszkiewicz.
  31. 31. Pieter Bruegel Starszy (ok.1525-1569) – Pejzaż z upadkiem Ikara, 1558.
  32. 32. Ernest Bryll Wciąż o Ikarach głoszą... Wciąż o Ikarach głoszą - choć doleciał Dedal, jakby to nikłe pierze skrzydłem uronione chuda chłopięca noga zadarta do nieba - znaczyła wszystko. Jakby na obronę dano nam tyle męstwa, co je ćmy gromadą skwiercząc u lampy objawiają... Jeśli poznawszy miękkość wosku umiemy dopadać wybranych brzegów - mijają nas w pieśni. Tak jak mijają chłopa albo mu się dziwią, że nie patrzy w Ikary... Breughel, co osiwiał pojmując ludzi, oczy im odwracał od podniebnych dramatów. Wiedział, że nie gapić trzeba się nam w Ikary, nie upadkiem smucić - choćby najwyższy... A swoje ucapić. - Czy Dedal, by ratować Ikara, powrócił?
  33. 33. Dedal i Ikar
  34. 34. Rozwój literatury greckiej  Epika – Homer – Iliada, Odyseja, VIII w. p.n.e.  Liryka – Tyrtajos, Safona, Anakreont, VII-VI w. p.n.e.  Dramat – Tespis, Ajschylos, Sofokles, Eurypides – V w. p.n.e.  Epigramat – Anakreont – V – IV w. p.n.e.
  35. 35. Homer (gr. μηρος HomerosὍ znaczy "ślepy") (VIII wiek p.n.e.) – grecki aojda (rapsodas) czyli bard. Był on śpiewakiem wędrownym. Uważany jest za ojca poezji epickiej. Najstarszy znany z imienia europejski poeta, który zapewne przejął dziedzictwo długiej i bogatej tradycji poezji heroicznej (której istnienie jest wszakże czystym domysłem). Homer jest autorem poematów Iliady i Odysei.
  36. 36. Epos, epopeja  dłuższy utwór, zwykle wierszowany, przedstawiający dzieje bohaterów na tle ważnych wydarzeń historycznych. Najstarszy gatunek epiki, znany już na starożytnym Wschodzie.  Epos antyczny to przede wszystkim twórczość Homera (Iliada, Odyseja) oraz Wergiliusza (Eneida).  Ten wzorzec gatunkowy charakteryzował się:  równoległością akcji w świecie boskim i akcji w świecie ludzkim,  mityczną motywacją zdarzeń,  podniosłym stylem (inwokacje, stałe epitety, porównania tzw. homeryckie, heksametry).
  37. 37. Wojna Trojańska Sąd Parysa Porwanie Heleny Wypowiedzenie wojny Udział Achillesa 10 lat oblężenia Gniew Achillesa (spór z Agamemnonem) Śmierć Patroklosa Pojedynek Achillesa z Hektorem Podstęp Odyseusza (koń trojański) Zagłada Troi Ucieczka Eneasza (założyciela Rzymu)
  38. 38. Bohaterowie Grecy/Achajowie Menelaos (mąż Heleny), król Sparty; Agamemnon (brat Menelaosa, dowódca wojsk greckich); Odyseusz (Ulisses) Achilles Patroklos (przyjaciel Achillesa) Nestor (najstarszy walczący Grek) Trojańczycy Priam (król Troi); Hekabe (żona Priama); Hektor (obrońca Troi, syn Priama); Parys (syn Priama, porwał Helenę, zabił Achillesa); Kassandra (córka Priama, wieszczka)
  39. 39. Tyrtajos, Tyrteusz (VII w. p.n.e.) Poeta grecki o nie ustalonym pochodzeniu. Działał w Sparcie w czasie II wojny meseńskiej jako wódz i poeta, zagrzewał żołnierzy do walki i wytrwałości. Odegrał dużą rolę w stłumieniu groźnego dla Sparty powstania. Poezja tyrtejska, nurt poezji patriotycznej, żywotny w polskim romantyzmie; “Rzecz to piękna zaprawdę, gdy krocząc w pierwszym szeregu / Ginie człowiek odważny, walcząc w obronie ojczyzny… / Walczmy mężnie w obronie naszej ziemi i dzieci, choć byśmy zginąć musieli…”
  40. 40. Safona, Safo, Sapfo (gr. Σαπφώ, łac. Sappho) najsławniejsza poetka starożytnej Grecji z przełomu VII i VI wieku p.n.e., wybitna przedstawicielka poezji lirycznej (liryka eolska). Pochodziła z Mityleny na wyspie Lesbos. Wyszła za mąż za bogatego kupca. W czasie rozruchów na wyspie musiała z niej uchodzić. Schroniła się na Sycylii, później jednak powróciła na Lesbos. Według legendy zakochała się nieszczęśliwie w Faonie i skoczyła ze skały na wyspie Leukas.
  41. 41. Zazdrość Podobny do boga wydaje mi się ten mężczyzna, który siadł naprzeciwko i uważnie słucha ciebie z zachwytem, w oczarowaniu. Gdy słodko się uśmiechasz, moje serce w piersi drży niespokojnie, zalęknione, a gdy na ciebie patrzę, głosu z krtani dobyć nie mogę. Plącze mi się język, zamiera słowo, powolny płomień przenika me ciało, oczy tracą blask, to znów słyszę w uszach przejmujący szum. Oblana potem, drżąca, zalękniona, bardziej zielona od zielonej trawy. I czuję, że za chwilę stracę życie, padnę zemdlona. Biedna, ze wszystkim muszę się pogodzić. Przeł. Nikos Chadzinikolau
  42. 42. Teatr
  43. 43. Sofokles Król Edyp  Król Edyp to jedna z niewielu zachowanych tragedii Sofoklesa, a jednocześnie dzieło jego chyba najsłynniejsze.  Została napisana ok. roku 427 p.n.e. Inspiracją do jej powstania był mit tebański, którego tematem są tragiczne dzieje rodu Labdakidów.
  44. 44. Antoni Brodowski, "Edyp i Antygona" , olej na płótnie, 1828, Muzeum Narodowe, Warszawa J.A.D. Ingres (1780-1867) - Edyp i Sfinks
  45. 45.  Króla Edypa nazywa się powszechnie „tragedią przeznaczenia” bądź „tragedią losu”, gdyż tematem utworu jest nieuniknione spełnianie się straszliwej przepowiedni Apollina o losie tytułowego bohatera, mimo iż ten robi wszystko, by uniknąć hańby. Życie Edypa obrazuje tezę, mówiącą o tym, że nie można ani lekceważyć wyroków boskich, ani ich uniknąć.
  46. 46. Król Edyp 1. Lud Teb nawiedzany chorobami, prosi o pomoc swojego króla. 2. Kreon, powróciwszy z wyroczni, oznajmia, że Teby uratuje śmierć zbrodniarza, który zamordował przez laty Lajosa 3. Edyp rzuca klątwę na zabójcę i zarządza poszukiwania. 4. Wróżbita Tyrezjasz przybywa do pałacu i rzuca oskarżenie na Edypa. 5. Edyp oskarża Kreona o spisek i wypędza go z miasta. 6. Jokasta poznaje prawdę o przeszłości męża. 7. Do Edypa przybywa posłaniec z Koryntu z wieściami o śmierci Polybosa. 8. Edyp dowiaduje się, że nie jest synem władców Koryntu. 9. Dawny sługa Lajosa upewnia Edypa, że to on jest synem i mordercą Lajosa 10. Zrozpaczona Jokasta popełnia samobóstwo. 11. Zdruzgotany Edyp oślepia się, żegna z córkami, po czym zostaje wypędzony z miasta.
  47. 47. Tragizm (< gr. tragikós = tragiczny) – jedna z modelowych sytuacji ludzkich przedstawianych przez literaturę: nierozwiązywalny konflikt między wartościami i koniecznościami określającymi życie bohatera pozbawionego możliwości dokonania wśród nich jakiegokolwiek pomyślnego dla siebie wyboru. Wszystkie bowiem działania prowadzą go do nieuchronnej katastrofy: śmierci lub ostatecznej klęski życiowej.
  48. 48. Daremność działań bohatera tragicznego zdeterminowana jest przez rządzące światem ludzkim siły wyższe: przeznaczenie, fatum, los, wyroki boskie, ślepe prawa natury (np. dziedziczność), bądź też przez równie odeń niezależne sprzeczności między racjami moralnymi, uczuciowymi, społecznymi, historycznymi, takimi jak np. konflikt między uczuciem a rozumem, honorem a miłością, obowiązkiem rodzinnym a narodowym, ideałem a życiem, jednostką a społecznością itp.
  49. 49. Anakreont z Teos (gr. νακρέωνἈ Anakreon)  ur. ok. 570 p.n.e., zm. ok. 485 p.n.e.) – poeta grecki pochodzący z jońskiego miasta Teos.  Anakreont był autorem poezji jambicznej, pieśni lirycznych i elegii opiewających wino, śpiew i miłość.  Jego wiersze zostały zebrane w bibliotece aleksandryjskiej w pięć ksiąg. Duża część jego twórczości zachowała się tylko we fragmentach.
  50. 50. Anakreontyk, utwór literacki opisujący uroki życia, o tematyce zazwyczaj biesiadnej lub miłosnej. Przynieś nam tu czarę, chłopcze, Chcę popijać jednym duszkiem! Do dziesięciu kubków wody Pięć zaledwie dolej wina, Bym w bakchicznym uniesieniu Mógł zachować jakąś miarę. Dalej – pora już porzucić Zwyczaj uczt na modłę Scytów Wśród okrzyków, dzikiej wrzawy; Gdy sączymy wino z wolna Piękny hymn niech ktoś zanuci! Słodki bój Przynieś wodę, przynieś wino, przynieś, chłopcze, nam tu wieńce Kwiatów pełne, bym z Erosem stoczył bój na pięści. Piosenka Na śniadanie tylko trochę ułamałem sobie placka, Za to wina dzban wypiłem; teraz lekko trącam struny Wdzięcznej liry i piosenkę śpiewam miłej mej ślicznotce.
  51. 51. Antyk jest koniecznym warunkiem i pierwszym tworzywem sztuki

×