SlideShare a Scribd company logo
1 of 20
SISTEMET ZGJEDHORE NË
SHQIPËRI
Evolucioni historik gjatë dy dekadave post-komuniste
Pasqyra e lëndës
1. Hyrje mbi situatën e Shqipërisë në 20 vite tranzicioni
post-komunist
2. Institucionet që influencojnë rregullat elektorale
formale
3. Familjet e sistemeve zgjedhore
4. Rasti shqiptar, zgjedhjet e bëra nga viti 1990 deri më
2009
5. Sistemet elektorale në Shqipëri, si pasojë e vullneteve
politike dhe si shkak i produktit parlamentar.Tipare të
sistemeve elektorale në Shqipëri
6. Përfundime
1) Shqipëria dhe 20 vitet e tranzicionit
 Kur Shqipëria vendosi të bëhej
vend me demokraci
përfaqësuese, e mori parasysh
edhe faktin se sovraniteti i
popullit shprehej nëpërmjet
parlamentit të zgjedhur prej tij,
ndaj dhe sistemi i zgjedhjeve ka
rëndësi të dorës së parë.
Megjithatë, debate mbi
zhvillimet dhe dinamikat
politike në rastin e Shqipërisë
kanë mbizotëruar interesin e
aktorëve të ndryshëm publik
në këto 20 vite të tranzicionit
post-komunist.
Vazhdim…
 Vëmendje të veçantë në opinionin publik në Shqipëri gjatë
këtyre dy dekadave post-komuniste ka marrë konkurrimi,
organizimi dhe funksionimi i partive politike. Edhe në këtë rast
eksperienca e zbehtë me pluralizmin politik dhe periudha e
gjatë kohore nën pushtetin e një partie shtet duket se është
pasqyruar me forcë në praktikat, konkurrimin, organizimin,
funksionimin e partive politike nga njëra anë dhe perceptimin,
pritshmërinë, identifikimin me to nga ana tjetër.Ajo që mbetet
emërues i përbashkët i këtyre 20 viteve në lidhje me partitë
politike është pozicioni i tyre mbizotërues në raport me
institucionet, ligjin dhe vetë shoqërinë duke ndërmarrë një
shumëllojshmëri rolesh jo rastësisht shumë të ngjashëm me
partinë shtet të para dy dekadave.
Rrjedhojat e kohës
 Procesi zgjedhor në tërësinë e tij ka
marrë karakter gjithnjë e më shumë
institucional ku aktorët politikë kanë
zgjeruar gjithnjë e më shumë
konsensusin për të pranuar rregullat e
garës pavarësisht kundërshtive të
vazhdueshme. Pra proporcioni i
kushtëzimit për partitë politike nga
rregullat e konkurrimit në zgjedhje ka
ardhur duke u rritur me kalimin nga një
palë zgjedhjesh në tjetrën, gjë që ka
mundësuar një “stabilitet” relativisht të
dukshëm në dekadën e dytë post-
komuniste krahasuar me dekadën e
parë. Fakti që në dekadën e dytë është
shfrytëzuar gjithë mandati kohor për
grupimet politike fituese krahasuar me
dy palë zgjedhje të parakohshme në
dekadën e parë është një tregues i këtij
stabiliteti…
2) Institucionet që influencojnë rregullat
elektorale formale
a)
• Struktura kushtetuese, që në thelb përfaqëson kontekstin e gjerë institucional të një vendi.
Kjo strukturë përcakton nëse ekzekutivi ka natyrë presidenciale apo parlamentare, nëse
legjislativi është i organizuar në një apo dy dhoma, nëse pushteti është i centralizuar në një
qeveri qendrore apo ka natyrë federale
b)
• Sistemi elektoral ka të bëjë me një sërë aspektesh të ligjit elektoral ku përfshihen a)
struktura e fletës së votimit e cila përcakton dhe mënyrën sesi votuesit mund të shprehin
preferencat e tyre, b) pragu elektoral apo thënë ndryshe numri minimal i votave që i nevojiten
një partie për t’u përfaqësuar në parlament, c) formula elektorale që përcakton mënyrën sesi
votat përkthehen në mandate, dhe d) madhësia e zonës së votimit që ka të bëjë me numrin e
mandateve që dalin nga një zonë votimi. Sistemet elektorale do t’i shohim të klasifikuara në tre
familje kryesore: mazhoritare, të kombinuara dhe proporcionale.Secila prej familjeve ka dhe
nënllojet përkatëse.
c)
• Procedurat elektorale kanë të bëjnë me një sërë rregullash, kodesh, udhërrëfyesish,
shpërndarjen e qendrave të votimit, dokumentacionin për të votuar, hartimi i fletës së votimit,
numërimin e votave, rregullore mbi financimin e partive politike dhe hapësirën mediatike.
3) Familjet e sistemeve zgjedhore
 Që pas publikimit të veprave
me shumë influencë të
Maurice Duverger (1964)
dhe Douglas Rae (1967)
literatura mbi sistemet
elektorale, klasifikimit dhe
ndikimit të tyre duket se
është shtuar me ritme të
shpejta. Sipas kësaj literature
që daton në nga vitet 60’,
sistemet elektorale mund të
klasifikohen në tre familje
kryesore, ku secila prej tyre
përmbledh një numër të
konsiderueshëm nënllojesh.
Sistemi mazhoritar
Sistemi i kombinuar
Sistemi
proporcional
Sistemi mazhoritar i zgjedhjeve
 Familja e parë e sistemeve elektorale është ajo
mazhoritare që përfshin nënllojet si Sistemi i Shumicës
Minimale, Sistemi Mazhoritar me dy Raunde, Sistemi i
Votës Bllok, Sistemi iVotës sëVetme jo të Transferueshme
dhe Sistemi iVotës Alternative. Në këtë sistem fiton dhe
shpallet i zgjedhur kandidati që ka fituar shumicën e
votave në zonën zgjedhore përkatëse. Fitorja, kështu i
jepet atij kandidati që siguron më shumë vota se të tjerët,
por jo detyrimisht shumicën e votave në zonën
përkatëse.
Sistemi i kombinuar i zgjedhjeve
 Familja e dytë është ajo sistemeve elektorale të
kombinuara ku përdoren formula mazhoritare dhe
proporcionale. Dallohen këtu sistemi proporcional i
korrigjuar me elemente mazhoritare dhe sistemi
mazhoritar i korrigjuar me elemente proporcionale.
Konsiderohet në përgjithësi sistem i preferueshëm pasi
bashkon elementet pozitive të sistemit mazhoritar dhe të
atij proporcional.
Sistemi proporcional i zgjedhjeve
 Familja e tretë e sistemeve elektorale ajo proporcionale,
përfshin nënllojet si Sistemin e Listës Partiake, dhe
Sistemin eVotës sëVetme të Transferueshme. Pothuajse ½
e vendeve në gjithë globin përdorin sisteme të familjes
mazhoritare, ndërkohë 1/3 e vendeve përdorin sisteme
proporcionale dhe pjesa që mbetet përdorin sisteme të
kombinuara. Në këtë sistem, secila parti mund të
paraqesë një listë me aq emra sa janë vende në parlament.
Pra, nënkuptohet votimi me listë.
Sistemi elektoral? Zgjedhje e vështirë…
 Është e rëndësishme të theksohet se nuk ekziston një model sistemi
elektoral perfekt dhe çdo vend që ndodhet përpara përzgjedhjes së
një sistemi të ri është përballë një zgjedhje shumë të vështirë.
Sigurisht që është e thjeshtë të parashikohen efektet mekanike të
sistemit të zgjedhur, por kur vjen fjala për efektet psikologjike
çështja është shumë më e komplikuar për arsye të kuadrit
institucional, politik, kulturor dhe social. Zgjedhja e sistemit elektoral
në mënyrë që të prodhojë efekte pozitive për vetë sistemin politik
dhe shoqërinë duhet të përshtatet maksimalisht me kontekstin në të
cilin ai aplikohet. Pyetje të tilla si; cila është eksperienca me
demokracinë dhe institucionet demokratike, si mund të klasifikohet
niveli heterogjenitetit të vendit, sa është pjesëmarrja e qytetarëve në
zgjedhje, sa është e rëndësishme përmirësimi i balancës gjinore, sa
është i rëndësishëm stabiliteti politik; duket se janë udhërrëfyese në
përcaktimin e sistemit elektoral më të përshtatshëm për një vend.
4) Rasti i Shqipërisë
 Pas vitit 1990 në Shqipëri, në kushtet e pluralizmit politik janë
zhvilluar shtatë zgjedhje të përgjithshme për Kuvendin e Shqipërisë
në vitet 1991, 1992, 1996, 1997, 2001, 2005 dhe 2009. Katër prej
këtyre zgjedhjeve për Kuvendin e Shqipërisë janë zhvilluar në
dekadën e parë të post-komunizmit, ndërkohë që tre prej tyre në
dekadën e dytë. Zgjedhjet e vitit 1992 dhe vitit 1997 konsiderohen
të parakohshme dhe mandati i parlamentit paraardhës i këtyre dy
zgjedhjeve ka qenë jo më shumë se një vit. Zgjedhjet e dekadës së
dytë të post-komunizmit, janë zhvilluar në afate kohe normale duke
konsumuar mandatet katër vjeçare të legjislativit.
 Në pjesën e mëposhtme është paraqitur në mënyrë të përmbledhur
sistemi elektoral i zbatuar në disa prej zgjedhjeve të përgjithshme të
mbajtura. Për secilin sistem elektoral tregohet formula elektorale që
përdoret, pragu elektoral, ndarja e zonave zgjedhore,
disproporcionaliteti dhe rezultatet që ka prodhuar secili sistem.
Sistemi elektoral për zgjedhjet në Kuvendin
Popullor në vitin 1991 dhe rezultatet:
 Zgjedhjet e para pluraliste në Shqipëri u mbajtën më 31 Mars
të vitit 1991. Sistemi elektoral i aplikuar në këto zgjedhje është
ai mazhoritar me dy raunde. Pra nëse asnjë nga kandidatët në
zonat një emërore nuk arrin të fitojë më shumë se 50% + 1
votë atëherë dy kandidatët me rezultatin më të mirë (me më
shumë se 30% të votave) të arritur në raundin e parë, kalojnë
në raundin e dytë i cili është mbajtur një javë pas ditës së
zgjedhjeve pra në 7 Prill të vitit 1991. Fitues në raundin e dytë
quhet kandidati që ka fituar numrin më të madh të votave.
 Në logjikën e sistemit mazhoritar vendi është ndarë në 250
zona elektorale një emërore. Në raundin e parë të zgjedhjeve
janë fituar 242 mandate nga të cilat 162 prej tyre nga Partia e
Punës, 66 mandate Partia Demokratike, 3 mandate organizata
Omonia dhe 1 mandat Komiteti iVeteranëve.
Sistemi elektoral për zgjedhjet në Kuvendin
Popullor në vitin 1996
 Sistemi elektoral i aplikuar në zgjedhjet parlamentare të vitit
1996 është sërish një sistem miks por ndryshe nga viti 1992, jo
më një sistem miks i varur, por i pavarur ku performanca në
pjesën mazhoritare të subjekteve politikë nuk korrigjohet nga
performanca në rezultate e të njëjtave subjekteve në pjesën
proporcionale. Pra të dy pjesët e sistemit funksionojnë në
mënyrë të pavarur.
 Sipas Ligjit Nr.8055, datë 01.02.1996 “ Për ndryshimet në ligjin
Nr. 7556, datë 04.02.1992, Për Zgjedhjet e Kuvendit Popullor
të Republikës së Shqipërisë” thuhet: Neni 3 “ Kuvendi
Popullor përbëhet nga 140 deputetë, nga të cilët 115 zgjidhen
drejtpërdrejt në zona një emërore, kurse 25 mandatet e tjerë
shtesë u jepen kandidatëve që janë në listat e subjekteve
politikë në shkallë vendi, në bazë të votave të fituara në
raundin e parë, sipas rregullit të përcaktuar në nenin 11”
Sistemi zgjedhor i zbatuar në zgjedhjet për
Kuvendin e Shqipërisë për vitin 2009
 Sistemi zgjedhor i zbatuar në zgjedhjet për Kuvendin e
Shqipërisë më 28.06.2009. është ai proporcional rajonal
me lista të mbyllura. Ndryshimi i sistemit zgjedhor është
reflektuar dhe në Kushtetutë ku shprehimisht thuhet se:
Neni 64:“Kuvendi i Shqipërisë përbëhet nga 140
deputetë, të zgjedhur me sistem proporcional me zona
zgjedhore shumë emërore. Zona zgjedhore shumë
emërore përputhet me ndarjen administrative të një prej
niveleve të organizimit administrativo-territorial.”
SISTEMET ELEKTORALE NË SHQIPËRI SI
PASOJË E VULLNETEVE POLITIKE DHE SI
SHKAK I PRODUKTIT POLITIK NË
PARLAMENT.
 Tipare të sistemeve elektorale në rastin Shqiptar
1. Ai çka është tipari më i dukshëm i sistemeve elektorale të
zbatuara në Shqipëri këta 20 vjet është ndryshimi sistematik
i tyre. Në çdo palë zgjedhje në Shqipëri janë zbatuar sisteme
elektorale të ndryshme apo të ngjashëm me modifikimet
përkatëse brenda formulave zgjedhore. Gjatë këtyre viteve
post-periudhës komuniste ne kemi aplikuar sistem
mazhoritar me dy raunde, sistem miks të varur, sistem miks
të pavarur, sistem proporcional rajonal, sistem miks ku
dimensioni mazhoritar përcaktohet nga modeli mazhoritar
me dy raunde në disa raste apo me Shumicë Minimale siç
është rasti i zgjedhjeve të përgjithshme të vitit 2005;
Vazhdim…
1. Po ashtu në zgjedhje të ndryshme kemi aplikuar dhe numër
të ndryshëm deputetësh në parlament, 250 në 1991, 140 në
1992 dhe në 1996, 155 në 1997, dhe 140 pas vitit 1998 me
miratimin e Kushtetutës së Shqipërisë.Vihet re si tendencë
ndër vite se ka një zhvendosje në kuadrin e familjeve të
sistemeve elektorale nga ato tipike mazhoritare drejt atyre
më proporcionale. Ndryshimi kaq i shpeshtë i sistemit ka
ofruar produkte politike të ndryshme të cilat rrezatohen në
gjithë sistemin politik, dhe në modelin e demokracisë që
zbaton Shqipëria.
2. Sisteme të ndryshme elektorale na kanë dhënë mundësi të
eksperimentojmë me modele të ndryshme opozicioni dhe
mazhorancash nga ato më të fuqishmet deri tek ato më të
brishtat dhe të kushtëzuara.
Dy fjalë më shumë…
 Një element i tjetër i dukshëm i sistemeve të përdorura
në Shqipëri është fakti se me përjashtim të zgjedhjeve të
vitit 2009, në gjithë zgjedhjet e mëparshme të paktën 100
deputetë në Kuvendin e Shqipërisë janë zgjedhur
nëpërmjet formulave mazhoritare (Shumicë Minimale apo
Mazhoritar me dy raunde). Ky është një fakt i
rëndësishëm për të kuptuar një vazhdueshmëri pothuaj
15 vjeçare si në konkurrimin e partive politike (sprova
për të konkurruar si kandidat kundër kundërshtarit) ashtu
dhe në krijimin e një modeli familjar për votuesit (votimi
për kandidat)
4) PËRFUNDIME
 Shqiptari si votues në dimensionin politik të tij vjen në fillimin
e viteve 90’ vjen pa kujtesë dhe përvojë me liberal
demokracinë dhe konceptet bazike politike liberale.Ai vjen i
pasur në përvojë me modelin e partisë shtet, ku roli i tij në
vendimmarrjen e madhe politike është pasiv, ku pjesëmarrja
politike reflektohet në nivelin e gëlltitjes dhe brendësimin e
ideologjisë së kohës.Vjen me një eksperiencë ku e ndryshmja
ideore ndëshkohet, klasifikohet si armiqësore dhe që duhet
asgjësuar.
 Ajo çka është e rëndësishme të theksohet, është se nuk ka
një sistem elektoral që të garantojë maksimalisht
gjithë dimensionet ideale, kështu që zgjedhja duhet të
reflektojë një kompromis dhe interesat më thelbësore të
shoqërisë.
Punoi: KleaVyshka, grupi 3
Referenca: 1 Duverger, M. “Political Parties:Their
organizations and activity in modern states”, 3d ed. London:
Methuen 1964.
2 Rae, Douglas,w “The Political
Consequences of Electoral Laws”. New Heaven:Yale University
Press. 1967.
3 Ceka, Blendi. “Marrëdhënia mes
sistemeve zgjedhore, sistemit partiak dhe sjelljes zgjedhore në
Shqipëri.
4 Anastasi Aurela, Omari Luan.“E drejta
kushtetuese”.

More Related Content

What's hot

Projekt Matematike
Projekt MatematikeProjekt Matematike
Projekt MatematikeS Gashi
 
Dialektet e gjuhes shqipe dhe rendesia e tyre
Dialektet e gjuhes shqipe dhe rendesia e tyreDialektet e gjuhes shqipe dhe rendesia e tyre
Dialektet e gjuhes shqipe dhe rendesia e tyreKlevi Hoxha
 
Slideshare...Një mjedis i gjelbër...Një jetë e shëndetshme ...!!!
Slideshare...Një mjedis i gjelbër...Një jetë e shëndetshme ...!!!Slideshare...Një mjedis i gjelbër...Një jetë e shëndetshme ...!!!
Slideshare...Një mjedis i gjelbër...Një jetë e shëndetshme ...!!!Michail Michail
 
Ndotja e mjedisit dhe ndikimi i saj në biodiversitet
Ndotja e mjedisit dhe ndikimi i saj në biodiversitet Ndotja e mjedisit dhe ndikimi i saj në biodiversitet
Ndotja e mjedisit dhe ndikimi i saj në biodiversitet Darla Evangjeli
 
iliada analize , Analize e Iliades
iliada analize , Analize e Iliadesiliada analize , Analize e Iliades
iliada analize , Analize e Iliadesssuseree34b8
 
roli i elementeve kimike ne organizmin e njeriut
roli i elementeve kimike ne organizmin e njeriutroli i elementeve kimike ne organizmin e njeriut
roli i elementeve kimike ne organizmin e njeriutmikaela basha
 
Shkaqet e ndotjes akustike
Shkaqet e ndotjes akustikeShkaqet e ndotjes akustike
Shkaqet e ndotjes akustikeolinuhi
 
Prodhimi i energjise
Prodhimi i energjiseProdhimi i energjise
Prodhimi i energjiseroberto1723
 
Figurat e rilindjes sonë kombëtare
Figurat e rilindjes sonë kombëtareFigurat e rilindjes sonë kombëtare
Figurat e rilindjes sonë kombëtareolinuhi
 
Projekt historie
Projekt historieProjekt historie
Projekt historieS Gashi
 
Sëmundjet gjenetike
Sëmundjet gjenetikeSëmundjet gjenetike
Sëmundjet gjenetikeXhuLia Muca
 
Llojet e teksteve
Llojet e teksteveLlojet e teksteve
Llojet e tekstevesindi21
 
provimi i lirimit 2018 matematike
provimi i lirimit 2018 matematikeprovimi i lirimit 2018 matematike
provimi i lirimit 2018 matematikeaulenc gjini
 
Shqiperia dhe Bashkimi Europian
Shqiperia dhe Bashkimi EuropianShqiperia dhe Bashkimi Europian
Shqiperia dhe Bashkimi Europianolinuhi
 
Trupat gjeometrik
Trupat gjeometrikTrupat gjeometrik
Trupat gjeometrikEsmer Alda
 
Filozofia gjate shekullit XVII
Filozofia gjate shekullit XVIIFilozofia gjate shekullit XVII
Filozofia gjate shekullit XVIIDenisa Caushi
 

What's hot (20)

Mjedisi
MjedisiMjedisi
Mjedisi
 
Projekt Matematike
Projekt MatematikeProjekt Matematike
Projekt Matematike
 
Dialektet e gjuhes shqipe dhe rendesia e tyre
Dialektet e gjuhes shqipe dhe rendesia e tyreDialektet e gjuhes shqipe dhe rendesia e tyre
Dialektet e gjuhes shqipe dhe rendesia e tyre
 
Slideshare...Një mjedis i gjelbër...Një jetë e shëndetshme ...!!!
Slideshare...Një mjedis i gjelbër...Një jetë e shëndetshme ...!!!Slideshare...Një mjedis i gjelbër...Një jetë e shëndetshme ...!!!
Slideshare...Një mjedis i gjelbër...Një jetë e shëndetshme ...!!!
 
Iliret
IliretIliret
Iliret
 
Ndotja e mjedisit dhe ndikimi i saj në biodiversitet
Ndotja e mjedisit dhe ndikimi i saj në biodiversitet Ndotja e mjedisit dhe ndikimi i saj në biodiversitet
Ndotja e mjedisit dhe ndikimi i saj në biodiversitet
 
iliada analize , Analize e Iliades
iliada analize , Analize e Iliadesiliada analize , Analize e Iliades
iliada analize , Analize e Iliades
 
roli i elementeve kimike ne organizmin e njeriut
roli i elementeve kimike ne organizmin e njeriutroli i elementeve kimike ne organizmin e njeriut
roli i elementeve kimike ne organizmin e njeriut
 
Shkaqet e ndotjes akustike
Shkaqet e ndotjes akustikeShkaqet e ndotjes akustike
Shkaqet e ndotjes akustike
 
Prodhimi i energjise
Prodhimi i energjiseProdhimi i energjise
Prodhimi i energjise
 
Figurat e rilindjes sonë kombëtare
Figurat e rilindjes sonë kombëtareFigurat e rilindjes sonë kombëtare
Figurat e rilindjes sonë kombëtare
 
Projekt historie
Projekt historieProjekt historie
Projekt historie
 
Sëmundjet gjenetike
Sëmundjet gjenetikeSëmundjet gjenetike
Sëmundjet gjenetike
 
Llojet e teksteve
Llojet e teksteveLlojet e teksteve
Llojet e teksteve
 
Iris
IrisIris
Iris
 
provimi i lirimit 2018 matematike
provimi i lirimit 2018 matematikeprovimi i lirimit 2018 matematike
provimi i lirimit 2018 matematike
 
Shqiperia dhe Bashkimi Europian
Shqiperia dhe Bashkimi EuropianShqiperia dhe Bashkimi Europian
Shqiperia dhe Bashkimi Europian
 
Globalizmi
GlobalizmiGlobalizmi
Globalizmi
 
Trupat gjeometrik
Trupat gjeometrikTrupat gjeometrik
Trupat gjeometrik
 
Filozofia gjate shekullit XVII
Filozofia gjate shekullit XVIIFilozofia gjate shekullit XVII
Filozofia gjate shekullit XVII
 

Viewers also liked

Tema:demokracia moderne
Tema:demokracia moderneTema:demokracia moderne
Tema:demokracia moderneAlesia Nikolli
 
Demokracia ne athine dhe kuptimi i saj ne ditet e sotme
Demokracia ne athine dhe kuptimi i saj ne ditet e sotmeDemokracia ne athine dhe kuptimi i saj ne ditet e sotme
Demokracia ne athine dhe kuptimi i saj ne ditet e sotmeAn An
 
Sistemet politike-bashkohore
Sistemet politike-bashkohoreSistemet politike-bashkohore
Sistemet politike-bashkohoreEdona Donna
 
Regjimi komunist në shqipëri
Regjimi komunist në shqipëriRegjimi komunist në shqipëri
Regjimi komunist në shqipëriKlea Vyshka
 
Komunizmi vs demokracia
Komunizmi vs demokraciaKomunizmi vs demokracia
Komunizmi vs demokraciaErgi Nushi
 
Komunizmi ne Shqiperi
Komunizmi ne ShqiperiKomunizmi ne Shqiperi
Komunizmi ne ShqiperiDenis Lezo
 
Demokracia liberale dhe diktaturat
Demokracia liberale dhe diktaturatDemokracia liberale dhe diktaturat
Demokracia liberale dhe diktaturattiti kallajxhiu
 
Demokracia parlamentare p1
Demokracia parlamentare p1Demokracia parlamentare p1
Demokracia parlamentare p1Nasuf GËRMIZAJ
 
Roli i elementeve ne organizmin tone
Roli i elementeve ne organizmin tone Roli i elementeve ne organizmin tone
Roli i elementeve ne organizmin tone Klodjan Hoxha
 
Projekt ne informatik regis a" power point"
Projekt ne informatik regis  a" power point"Projekt ne informatik regis  a" power point"
Projekt ne informatik regis a" power point"NA XXXXXXXXXXXXX
 
PROJEKT EDUKATE NXENESI EDIONIS BOBOCI
PROJEKT EDUKATE NXENESI EDIONIS BOBOCIPROJEKT EDUKATE NXENESI EDIONIS BOBOCI
PROJEKT EDUKATE NXENESI EDIONIS BOBOCIGeewa Pool
 
Psikologji Sociale
Psikologji SocialePsikologji Sociale
Psikologji SocialeAnida Ago
 
Zhvillimi moral dhe social adoleshenca
Zhvillimi moral dhe social   adoleshencaZhvillimi moral dhe social   adoleshenca
Zhvillimi moral dhe social adoleshencaAnida Rroshi
 
DIVORCI
DIVORCIDIVORCI
DIVORCIroni45
 
“ Shoqëria në të cilën jetojmë sot në Shqipëri I përket epokës tradicionale...
  “ Shoqëria në të cilën jetojmë sot në Shqipëri I përket epokës tradicionale...  “ Shoqëria në të cilën jetojmë sot në Shqipëri I përket epokës tradicionale...
“ Shoqëria në të cilën jetojmë sot në Shqipëri I përket epokës tradicionale...Chriss Kocibelli
 

Viewers also liked (20)

Demokracia
DemokraciaDemokracia
Demokracia
 
Demokracia
DemokraciaDemokracia
Demokracia
 
Tema:demokracia moderne
Tema:demokracia moderneTema:demokracia moderne
Tema:demokracia moderne
 
Demokracia ne athine dhe kuptimi i saj ne ditet e sotme
Demokracia ne athine dhe kuptimi i saj ne ditet e sotmeDemokracia ne athine dhe kuptimi i saj ne ditet e sotme
Demokracia ne athine dhe kuptimi i saj ne ditet e sotme
 
Sistemet politike-bashkohore
Sistemet politike-bashkohoreSistemet politike-bashkohore
Sistemet politike-bashkohore
 
Regjimi komunist në shqipëri
Regjimi komunist në shqipëriRegjimi komunist në shqipëri
Regjimi komunist në shqipëri
 
Komunizmi vs demokracia
Komunizmi vs demokraciaKomunizmi vs demokracia
Komunizmi vs demokracia
 
Komunizmi ne Shqiperi
Komunizmi ne ShqiperiKomunizmi ne Shqiperi
Komunizmi ne Shqiperi
 
Demokracia liberale dhe diktaturat
Demokracia liberale dhe diktaturatDemokracia liberale dhe diktaturat
Demokracia liberale dhe diktaturat
 
Demokracia parlamentare p1
Demokracia parlamentare p1Demokracia parlamentare p1
Demokracia parlamentare p1
 
Proteinat
ProteinatProteinat
Proteinat
 
Roli i elementeve ne organizmin tone
Roli i elementeve ne organizmin tone Roli i elementeve ne organizmin tone
Roli i elementeve ne organizmin tone
 
Projekt ne informatik regis a" power point"
Projekt ne informatik regis  a" power point"Projekt ne informatik regis  a" power point"
Projekt ne informatik regis a" power point"
 
Projekt ne informatike
Projekt ne informatikeProjekt ne informatike
Projekt ne informatike
 
PROJEKT EDUKATE NXENESI EDIONIS BOBOCI
PROJEKT EDUKATE NXENESI EDIONIS BOBOCIPROJEKT EDUKATE NXENESI EDIONIS BOBOCI
PROJEKT EDUKATE NXENESI EDIONIS BOBOCI
 
Nida
NidaNida
Nida
 
Psikologji Sociale
Psikologji SocialePsikologji Sociale
Psikologji Sociale
 
Zhvillimi moral dhe social adoleshenca
Zhvillimi moral dhe social   adoleshencaZhvillimi moral dhe social   adoleshenca
Zhvillimi moral dhe social adoleshenca
 
DIVORCI
DIVORCIDIVORCI
DIVORCI
 
“ Shoqëria në të cilën jetojmë sot në Shqipëri I përket epokës tradicionale...
  “ Shoqëria në të cilën jetojmë sot në Shqipëri I përket epokës tradicionale...  “ Shoqëria në të cilën jetojmë sot në Shqipëri I përket epokës tradicionale...
“ Shoqëria në të cilën jetojmë sot në Shqipëri I përket epokës tradicionale...
 

Similar to Sistemet zgjedhore nder vite ne Shqiperi

Similar to Sistemet zgjedhore nder vite ne Shqiperi (7)

Funksionet dhe struktura e parlamentit
Funksionet dhe struktura e parlamentitFunksionet dhe struktura e parlamentit
Funksionet dhe struktura e parlamentit
 
Gjeo. ekonomike-Viti II
Gjeo. ekonomike-Viti IIGjeo. ekonomike-Viti II
Gjeo. ekonomike-Viti II
 
Struktura e parlamentit
Struktura e parlamentitStruktura e parlamentit
Struktura e parlamentit
 
Punimi seminarik E Drejta Kushtetuese
Punimi seminarik E Drejta Kushtetuese Punimi seminarik E Drejta Kushtetuese
Punimi seminarik E Drejta Kushtetuese
 
E DREJTA DHE POLITIKA
E DREJTA DHE POLITIKAE DREJTA DHE POLITIKA
E DREJTA DHE POLITIKA
 
Parlamentarizmi
ParlamentarizmiParlamentarizmi
Parlamentarizmi
 
Sistemi presidencial në SHBA
Sistemi presidencial në SHBASistemi presidencial në SHBA
Sistemi presidencial në SHBA
 

Sistemet zgjedhore nder vite ne Shqiperi

  • 1. SISTEMET ZGJEDHORE NË SHQIPËRI Evolucioni historik gjatë dy dekadave post-komuniste
  • 2. Pasqyra e lëndës 1. Hyrje mbi situatën e Shqipërisë në 20 vite tranzicioni post-komunist 2. Institucionet që influencojnë rregullat elektorale formale 3. Familjet e sistemeve zgjedhore 4. Rasti shqiptar, zgjedhjet e bëra nga viti 1990 deri më 2009 5. Sistemet elektorale në Shqipëri, si pasojë e vullneteve politike dhe si shkak i produktit parlamentar.Tipare të sistemeve elektorale në Shqipëri 6. Përfundime
  • 3. 1) Shqipëria dhe 20 vitet e tranzicionit  Kur Shqipëria vendosi të bëhej vend me demokraci përfaqësuese, e mori parasysh edhe faktin se sovraniteti i popullit shprehej nëpërmjet parlamentit të zgjedhur prej tij, ndaj dhe sistemi i zgjedhjeve ka rëndësi të dorës së parë. Megjithatë, debate mbi zhvillimet dhe dinamikat politike në rastin e Shqipërisë kanë mbizotëruar interesin e aktorëve të ndryshëm publik në këto 20 vite të tranzicionit post-komunist.
  • 4. Vazhdim…  Vëmendje të veçantë në opinionin publik në Shqipëri gjatë këtyre dy dekadave post-komuniste ka marrë konkurrimi, organizimi dhe funksionimi i partive politike. Edhe në këtë rast eksperienca e zbehtë me pluralizmin politik dhe periudha e gjatë kohore nën pushtetin e një partie shtet duket se është pasqyruar me forcë në praktikat, konkurrimin, organizimin, funksionimin e partive politike nga njëra anë dhe perceptimin, pritshmërinë, identifikimin me to nga ana tjetër.Ajo që mbetet emërues i përbashkët i këtyre 20 viteve në lidhje me partitë politike është pozicioni i tyre mbizotërues në raport me institucionet, ligjin dhe vetë shoqërinë duke ndërmarrë një shumëllojshmëri rolesh jo rastësisht shumë të ngjashëm me partinë shtet të para dy dekadave.
  • 5. Rrjedhojat e kohës  Procesi zgjedhor në tërësinë e tij ka marrë karakter gjithnjë e më shumë institucional ku aktorët politikë kanë zgjeruar gjithnjë e më shumë konsensusin për të pranuar rregullat e garës pavarësisht kundërshtive të vazhdueshme. Pra proporcioni i kushtëzimit për partitë politike nga rregullat e konkurrimit në zgjedhje ka ardhur duke u rritur me kalimin nga një palë zgjedhjesh në tjetrën, gjë që ka mundësuar një “stabilitet” relativisht të dukshëm në dekadën e dytë post- komuniste krahasuar me dekadën e parë. Fakti që në dekadën e dytë është shfrytëzuar gjithë mandati kohor për grupimet politike fituese krahasuar me dy palë zgjedhje të parakohshme në dekadën e parë është një tregues i këtij stabiliteti…
  • 6. 2) Institucionet që influencojnë rregullat elektorale formale a) • Struktura kushtetuese, që në thelb përfaqëson kontekstin e gjerë institucional të një vendi. Kjo strukturë përcakton nëse ekzekutivi ka natyrë presidenciale apo parlamentare, nëse legjislativi është i organizuar në një apo dy dhoma, nëse pushteti është i centralizuar në një qeveri qendrore apo ka natyrë federale b) • Sistemi elektoral ka të bëjë me një sërë aspektesh të ligjit elektoral ku përfshihen a) struktura e fletës së votimit e cila përcakton dhe mënyrën sesi votuesit mund të shprehin preferencat e tyre, b) pragu elektoral apo thënë ndryshe numri minimal i votave që i nevojiten një partie për t’u përfaqësuar në parlament, c) formula elektorale që përcakton mënyrën sesi votat përkthehen në mandate, dhe d) madhësia e zonës së votimit që ka të bëjë me numrin e mandateve që dalin nga një zonë votimi. Sistemet elektorale do t’i shohim të klasifikuara në tre familje kryesore: mazhoritare, të kombinuara dhe proporcionale.Secila prej familjeve ka dhe nënllojet përkatëse. c) • Procedurat elektorale kanë të bëjnë me një sërë rregullash, kodesh, udhërrëfyesish, shpërndarjen e qendrave të votimit, dokumentacionin për të votuar, hartimi i fletës së votimit, numërimin e votave, rregullore mbi financimin e partive politike dhe hapësirën mediatike.
  • 7. 3) Familjet e sistemeve zgjedhore  Që pas publikimit të veprave me shumë influencë të Maurice Duverger (1964) dhe Douglas Rae (1967) literatura mbi sistemet elektorale, klasifikimit dhe ndikimit të tyre duket se është shtuar me ritme të shpejta. Sipas kësaj literature që daton në nga vitet 60’, sistemet elektorale mund të klasifikohen në tre familje kryesore, ku secila prej tyre përmbledh një numër të konsiderueshëm nënllojesh. Sistemi mazhoritar Sistemi i kombinuar Sistemi proporcional
  • 8. Sistemi mazhoritar i zgjedhjeve  Familja e parë e sistemeve elektorale është ajo mazhoritare që përfshin nënllojet si Sistemi i Shumicës Minimale, Sistemi Mazhoritar me dy Raunde, Sistemi i Votës Bllok, Sistemi iVotës sëVetme jo të Transferueshme dhe Sistemi iVotës Alternative. Në këtë sistem fiton dhe shpallet i zgjedhur kandidati që ka fituar shumicën e votave në zonën zgjedhore përkatëse. Fitorja, kështu i jepet atij kandidati që siguron më shumë vota se të tjerët, por jo detyrimisht shumicën e votave në zonën përkatëse.
  • 9. Sistemi i kombinuar i zgjedhjeve  Familja e dytë është ajo sistemeve elektorale të kombinuara ku përdoren formula mazhoritare dhe proporcionale. Dallohen këtu sistemi proporcional i korrigjuar me elemente mazhoritare dhe sistemi mazhoritar i korrigjuar me elemente proporcionale. Konsiderohet në përgjithësi sistem i preferueshëm pasi bashkon elementet pozitive të sistemit mazhoritar dhe të atij proporcional.
  • 10. Sistemi proporcional i zgjedhjeve  Familja e tretë e sistemeve elektorale ajo proporcionale, përfshin nënllojet si Sistemin e Listës Partiake, dhe Sistemin eVotës sëVetme të Transferueshme. Pothuajse ½ e vendeve në gjithë globin përdorin sisteme të familjes mazhoritare, ndërkohë 1/3 e vendeve përdorin sisteme proporcionale dhe pjesa që mbetet përdorin sisteme të kombinuara. Në këtë sistem, secila parti mund të paraqesë një listë me aq emra sa janë vende në parlament. Pra, nënkuptohet votimi me listë.
  • 11. Sistemi elektoral? Zgjedhje e vështirë…  Është e rëndësishme të theksohet se nuk ekziston një model sistemi elektoral perfekt dhe çdo vend që ndodhet përpara përzgjedhjes së një sistemi të ri është përballë një zgjedhje shumë të vështirë. Sigurisht që është e thjeshtë të parashikohen efektet mekanike të sistemit të zgjedhur, por kur vjen fjala për efektet psikologjike çështja është shumë më e komplikuar për arsye të kuadrit institucional, politik, kulturor dhe social. Zgjedhja e sistemit elektoral në mënyrë që të prodhojë efekte pozitive për vetë sistemin politik dhe shoqërinë duhet të përshtatet maksimalisht me kontekstin në të cilin ai aplikohet. Pyetje të tilla si; cila është eksperienca me demokracinë dhe institucionet demokratike, si mund të klasifikohet niveli heterogjenitetit të vendit, sa është pjesëmarrja e qytetarëve në zgjedhje, sa është e rëndësishme përmirësimi i balancës gjinore, sa është i rëndësishëm stabiliteti politik; duket se janë udhërrëfyese në përcaktimin e sistemit elektoral më të përshtatshëm për një vend.
  • 12. 4) Rasti i Shqipërisë  Pas vitit 1990 në Shqipëri, në kushtet e pluralizmit politik janë zhvilluar shtatë zgjedhje të përgjithshme për Kuvendin e Shqipërisë në vitet 1991, 1992, 1996, 1997, 2001, 2005 dhe 2009. Katër prej këtyre zgjedhjeve për Kuvendin e Shqipërisë janë zhvilluar në dekadën e parë të post-komunizmit, ndërkohë që tre prej tyre në dekadën e dytë. Zgjedhjet e vitit 1992 dhe vitit 1997 konsiderohen të parakohshme dhe mandati i parlamentit paraardhës i këtyre dy zgjedhjeve ka qenë jo më shumë se një vit. Zgjedhjet e dekadës së dytë të post-komunizmit, janë zhvilluar në afate kohe normale duke konsumuar mandatet katër vjeçare të legjislativit.  Në pjesën e mëposhtme është paraqitur në mënyrë të përmbledhur sistemi elektoral i zbatuar në disa prej zgjedhjeve të përgjithshme të mbajtura. Për secilin sistem elektoral tregohet formula elektorale që përdoret, pragu elektoral, ndarja e zonave zgjedhore, disproporcionaliteti dhe rezultatet që ka prodhuar secili sistem.
  • 13. Sistemi elektoral për zgjedhjet në Kuvendin Popullor në vitin 1991 dhe rezultatet:  Zgjedhjet e para pluraliste në Shqipëri u mbajtën më 31 Mars të vitit 1991. Sistemi elektoral i aplikuar në këto zgjedhje është ai mazhoritar me dy raunde. Pra nëse asnjë nga kandidatët në zonat një emërore nuk arrin të fitojë më shumë se 50% + 1 votë atëherë dy kandidatët me rezultatin më të mirë (me më shumë se 30% të votave) të arritur në raundin e parë, kalojnë në raundin e dytë i cili është mbajtur një javë pas ditës së zgjedhjeve pra në 7 Prill të vitit 1991. Fitues në raundin e dytë quhet kandidati që ka fituar numrin më të madh të votave.  Në logjikën e sistemit mazhoritar vendi është ndarë në 250 zona elektorale një emërore. Në raundin e parë të zgjedhjeve janë fituar 242 mandate nga të cilat 162 prej tyre nga Partia e Punës, 66 mandate Partia Demokratike, 3 mandate organizata Omonia dhe 1 mandat Komiteti iVeteranëve.
  • 14. Sistemi elektoral për zgjedhjet në Kuvendin Popullor në vitin 1996  Sistemi elektoral i aplikuar në zgjedhjet parlamentare të vitit 1996 është sërish një sistem miks por ndryshe nga viti 1992, jo më një sistem miks i varur, por i pavarur ku performanca në pjesën mazhoritare të subjekteve politikë nuk korrigjohet nga performanca në rezultate e të njëjtave subjekteve në pjesën proporcionale. Pra të dy pjesët e sistemit funksionojnë në mënyrë të pavarur.  Sipas Ligjit Nr.8055, datë 01.02.1996 “ Për ndryshimet në ligjin Nr. 7556, datë 04.02.1992, Për Zgjedhjet e Kuvendit Popullor të Republikës së Shqipërisë” thuhet: Neni 3 “ Kuvendi Popullor përbëhet nga 140 deputetë, nga të cilët 115 zgjidhen drejtpërdrejt në zona një emërore, kurse 25 mandatet e tjerë shtesë u jepen kandidatëve që janë në listat e subjekteve politikë në shkallë vendi, në bazë të votave të fituara në raundin e parë, sipas rregullit të përcaktuar në nenin 11”
  • 15. Sistemi zgjedhor i zbatuar në zgjedhjet për Kuvendin e Shqipërisë për vitin 2009  Sistemi zgjedhor i zbatuar në zgjedhjet për Kuvendin e Shqipërisë më 28.06.2009. është ai proporcional rajonal me lista të mbyllura. Ndryshimi i sistemit zgjedhor është reflektuar dhe në Kushtetutë ku shprehimisht thuhet se: Neni 64:“Kuvendi i Shqipërisë përbëhet nga 140 deputetë, të zgjedhur me sistem proporcional me zona zgjedhore shumë emërore. Zona zgjedhore shumë emërore përputhet me ndarjen administrative të një prej niveleve të organizimit administrativo-territorial.”
  • 16. SISTEMET ELEKTORALE NË SHQIPËRI SI PASOJË E VULLNETEVE POLITIKE DHE SI SHKAK I PRODUKTIT POLITIK NË PARLAMENT.  Tipare të sistemeve elektorale në rastin Shqiptar 1. Ai çka është tipari më i dukshëm i sistemeve elektorale të zbatuara në Shqipëri këta 20 vjet është ndryshimi sistematik i tyre. Në çdo palë zgjedhje në Shqipëri janë zbatuar sisteme elektorale të ndryshme apo të ngjashëm me modifikimet përkatëse brenda formulave zgjedhore. Gjatë këtyre viteve post-periudhës komuniste ne kemi aplikuar sistem mazhoritar me dy raunde, sistem miks të varur, sistem miks të pavarur, sistem proporcional rajonal, sistem miks ku dimensioni mazhoritar përcaktohet nga modeli mazhoritar me dy raunde në disa raste apo me Shumicë Minimale siç është rasti i zgjedhjeve të përgjithshme të vitit 2005;
  • 17. Vazhdim… 1. Po ashtu në zgjedhje të ndryshme kemi aplikuar dhe numër të ndryshëm deputetësh në parlament, 250 në 1991, 140 në 1992 dhe në 1996, 155 në 1997, dhe 140 pas vitit 1998 me miratimin e Kushtetutës së Shqipërisë.Vihet re si tendencë ndër vite se ka një zhvendosje në kuadrin e familjeve të sistemeve elektorale nga ato tipike mazhoritare drejt atyre më proporcionale. Ndryshimi kaq i shpeshtë i sistemit ka ofruar produkte politike të ndryshme të cilat rrezatohen në gjithë sistemin politik, dhe në modelin e demokracisë që zbaton Shqipëria. 2. Sisteme të ndryshme elektorale na kanë dhënë mundësi të eksperimentojmë me modele të ndryshme opozicioni dhe mazhorancash nga ato më të fuqishmet deri tek ato më të brishtat dhe të kushtëzuara.
  • 18. Dy fjalë më shumë…  Një element i tjetër i dukshëm i sistemeve të përdorura në Shqipëri është fakti se me përjashtim të zgjedhjeve të vitit 2009, në gjithë zgjedhjet e mëparshme të paktën 100 deputetë në Kuvendin e Shqipërisë janë zgjedhur nëpërmjet formulave mazhoritare (Shumicë Minimale apo Mazhoritar me dy raunde). Ky është një fakt i rëndësishëm për të kuptuar një vazhdueshmëri pothuaj 15 vjeçare si në konkurrimin e partive politike (sprova për të konkurruar si kandidat kundër kundërshtarit) ashtu dhe në krijimin e një modeli familjar për votuesit (votimi për kandidat)
  • 19. 4) PËRFUNDIME  Shqiptari si votues në dimensionin politik të tij vjen në fillimin e viteve 90’ vjen pa kujtesë dhe përvojë me liberal demokracinë dhe konceptet bazike politike liberale.Ai vjen i pasur në përvojë me modelin e partisë shtet, ku roli i tij në vendimmarrjen e madhe politike është pasiv, ku pjesëmarrja politike reflektohet në nivelin e gëlltitjes dhe brendësimin e ideologjisë së kohës.Vjen me një eksperiencë ku e ndryshmja ideore ndëshkohet, klasifikohet si armiqësore dhe që duhet asgjësuar.  Ajo çka është e rëndësishme të theksohet, është se nuk ka një sistem elektoral që të garantojë maksimalisht gjithë dimensionet ideale, kështu që zgjedhja duhet të reflektojë një kompromis dhe interesat më thelbësore të shoqërisë.
  • 20. Punoi: KleaVyshka, grupi 3 Referenca: 1 Duverger, M. “Political Parties:Their organizations and activity in modern states”, 3d ed. London: Methuen 1964. 2 Rae, Douglas,w “The Political Consequences of Electoral Laws”. New Heaven:Yale University Press. 1967. 3 Ceka, Blendi. “Marrëdhënia mes sistemeve zgjedhore, sistemit partiak dhe sjelljes zgjedhore në Shqipëri. 4 Anastasi Aurela, Omari Luan.“E drejta kushtetuese”.