Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.
opinie
30	 nmv TIJDSCHRIFT CONFLICTHANTERING Nummer 4, 2015
Door Wikke Monster en Klaartje Freeke
Ze was door haar ex-man ...
opinie
TIJDSCHRIFT CONFLICTHANTERING Nummer 4, 2015 Sdu	 31
een verdachte aan een strafzaak overhoudt. De kracht van
media...
opinie
32	 nmv TIJDSCHRIFT CONFLICTHANTERING Nummer 4, 2015
11	 Het recht van een verdachte niet aan zijn eigen veroordeli...
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Tijdschrift conflicthantering

320 views

Published on

Mediation in strafzaken: een noodzakelijke aanvulling op het strafproces.

Published in: Law
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

Tijdschrift conflicthantering

  1. 1. opinie 30 nmv TIJDSCHRIFT CONFLICTHANTERING Nummer 4, 2015 Door Wikke Monster en Klaartje Freeke Ze was door haar ex-man geslagen en had daarvan, onder druk van haar broer, aangifte gedaan. De ex-man had op zijn beurt weer aangifte tegen de broer gedaan. Die had hem namelijk, nadat hij had gezien hoe zijn zusje was mishandeld, zelf even onder handen genomen. Dit soort zaken zijn aan de orde van de dag in de gemiddelde praktijk van een strafrechtadvocaat. In veel strafzaken speelt geweld een rol. In ongeveer de helft van de strafzaken wordt een slachtoffer geïdentificeerd. Wikke Monster en Klaartje Freeke pleiten voor een frequenter gebruik van mediation in het strafrecht. Daar zijn slachtoffer én dader bij gebaat. Mediation in strafzaken: een noodzakelijke aanvulling op het strafproces D e gevolgen van geweld voor een slachtoffer verschillen van gevoelens van wraak, angst en onveiligheid tot een posttraumatische stressstoornis.1 Ook voor een verdachte kunnen de gevolgen van strafbaar handelen ingrij- pend zijn. Het strafproces is gericht op waarheidsvinding en bestraffing en houdt zich in principe niet bezig met het stigmatiserende effect van een strafzaak op een verdachte. En hoewel inmiddels steeds meer aandacht wordt gegeven aan compensatie aan het slachtoffer in een strafzaak, is de strafpro- cedure niet gericht op herstel van emotionele of psychische schade. Daarom is mediation een noodzakelijke toevoeging. Het klassieke strafrecht In een zaak als die van de mishandelde vrouw gaat het meestal als volgt. De officier van justitie brengt de zaak aan bij de politierechter. Er wordt een half uurtje uitgetrokken voor de behandeling. Dat moet ruim voldoende zijn. De ex-man zal worden veroordeeld tot, waarschijnlijk, een taakstraf. De vrouw wordt, als ze geluk heeft, uitgenodigd voor de zitting. Ze mag daar haar vordering tot schadevergoeding toelichten. Meer niet.2 Meestal komen de procesdeelnemers (advocaat, officier en rechter) er niet achter dat het haar daar eigenlijk helemaal niet om te doen is.3 Het klassieke strafproces houdt zich daar immers niet mee bezig. Dat is gericht op het vaststellen van schuld (of juist het ontbreken daarvan) en het bepalen van de straf. Dat is al lastig genoeg. Daarin is geen ruimte voor emoties. Die kunnen de waarheidsvinding alleen maar vertroebelen. Herstel van leed en vergoeding van schade komt op de tweede plaats. Dat moet bovendien op geld waardeerbaar zijn. Anders kan een rechter er vrij weinig mee. Kortom: een slachtoffer krijgt vaak niet de aandacht die het zou willen. En een verdachte voelt zich niet zelden in een hoek gedrukt. Samen met zijn advocaat voelt hij zich al snel gedwongen zijn verantwoordelijkheid te ontkennen of te weerleggen.4 Verbetering van de positie van het slachtoffer De verbetering van de positie van het slachtoffer in het strafrecht mag de laatste jaren op aanhoudende belangstelling rekenen. Er is dan ook sinds de invoering van de Wet Terwee5 het nodige veranderd, in het voordeel van het slachtoffer. Het spreekrecht, het informatierecht en recht op schadevergoeding zijn niet meer uit ons wetboek van strafvordering weg te denken.6 Die ontwikkeling blijft zich maar doorzetten. Zo heeft de Tweede Kamer op 2 juni jl. een nieuw wetsvoorstel aangenomen, dat de huidige beperkingen van het spreekrecht van slachtoffers en nabestaanden van ernstige delicten beoogt op te heffen.7 Nu is het zo dat het slachtoffer alleen over de gevolgen van het strafbare feit mag verklaren. Het voorstel houdt in dat het zich in de toekomst ook mag uitlaten over het bewijs en de op te leggen straf. Hoewel wij het op zichzelf logisch vinden dat er steeds meer betekenis wordt toegekend aan de rol van het slachtoffer in het strafproces – deze was in Nederland lange tijd wel erg onderge- schoven – is het de vraag of al die slachtofferrechten tegemoet- komen aan de onderliggende problematiek die heeft geleid tot
  2. 2. opinie TIJDSCHRIFT CONFLICTHANTERING Nummer 4, 2015 Sdu 31 een verdachte aan een strafzaak overhoudt. De kracht van mediation zit hem erin dat daad en dader los van elkaar worden gezien. De ruimte die hierdoor ontstaat, maakt het voor de (ontkennende) verdachte mogelijk een toenadering te doen en zijn kant van het verhaal te vertellen. De strafzaak van de mishandelde vrouw is hier een goed voorbeeld van. De ex-man ontkende dat hij haar iets had aangedaan. Toch waren ze allebei bereid om een bemiddelings- gesprek aan te gaan en vond de rechter dat ook een goed idee.10 Hoewel de man ook tijdens dat gesprek bleef ontkennen, was hij wel bereid een agressietraining te gaan volgen. Daarmee gaf hij impliciet aan dat hij een aandeel had in de gebeurtenis. Ook maakte hij zijn excuses. Nadelen Natuurlijk zitten er aan het mediationproces ook nadelen. Zo zijn er geen waarborgen voor de verdachte in de zin van, bijvoorbeeld, het nemo tenetur-beginsel.11 Er geldt uiteraard wel een geheimhoudingsplicht voor de mediator, maar daarmee kan hij zich niet verschonen van het geven van antwoord op vragen in een eventueel getuigenverhoor. Honderd procent vertrouwelijkheid kan dus niet worden geboden in een mediation. Een nadeel voor het slachtoffer kan zijn dat de verdachte niet werkelijk verantwoordelijkheid wil nemen voor wat er is gebeurd. Dat kan het trauma doen herbeleven en zelfs vergroten. De uitkomst van een mediation is, tot slot, onzeker. Alle partijen maken een sprong in het diepe. Ondanks al deze potentiële nadelen, blijkt uit onderzoek dat zeventig procent van de mediations slaagt en eindigt met een vaststellingsovereenkomst.12 De kracht van mediation Een mediationtafel biedt de ruimte voor een verdachte om een toenadering te doen. De vertrouwelijkheid en de gelijkwaardig- heid van een mediation kunnen ervoor zorgen dat partijen vertellen wat werkelijk belangrijk voor ze is en er kan gezocht worden naar creatieve oplossingen die meer behelzen dan straf of schadevergoeding. Mediation in strafzaken, zeker daar waar geweld een rol heeft gespeeld, doet recht aan de achterliggende verhalen en onvermijdelijke emoties die aan beide kanten aanwezig zijn. Dat zorgt ervoor dat slachtoffer en verdachte zich gehoord voelen. Ze krijgen de zeggenschap terug over wat er met hen is gebeurd. In plaats van toeschouwer of object zoals tijdens een strafzitting, zijn zíj de bepalende factoren geworden.13 Dat zet zowel slachtoffer als verdachte weer in hun kracht. Noten 1 Vgl. Tussenrapportage onderzoek pilots Herstelbemiddeling, International Victimology Institute Tilburg (INTERVICT), WODC 2015. 2 Alleen bij ernstige geweldsdelicten heeft het slachtoffer een spreekrecht, zie artikel 51e Wetboek van strafvordering. een strafzaak. Het blijft immers uiteindelijk draaien om de schuldvraag en het slachtoffer is daarin geen procespartij. In plaats van heling en herstel, leidt een strafprocedure eerder tot polarisatie. Mediation in strafzaken Wij zijn ervan overtuigd dat dit helemaal niet nodig is en het strafrecht op een harmonieuzere manier ingezet kan worden, met behoud van de rechten van zowel de verdachte als het slachtoffer. Een belangrijke stap in die richting is de wettelijke verankering van mediation in het strafrecht.8 Mediation in strafzaken voorziet in de behoefte van zowel slachtoffers als verdachten met elkaar in gesprek te gaan.9 Wij ervaren telkens weer hoeveel dat kan opleveren, voor beide partijen. Verbetering positie slachtoffer én verdachte In onze praktijk zien wij dat slachtoffers gebaat zijn bij mediation, bijvoorbeeld in geval van een posttraumatische stressstoornis na een mishandeling. Door in gesprek te gaan met de verdachte krijgen slachtoffers de regie over hun gevoelens vaak weer terug. Het monster dat de verdachte werd, kan weer worden teruggebracht tot normale proporties. Je zou het misschien niet snel van een strafrechtadvocaat verwachten, maar wij denken dat mediation juist ook voor verdachten een noodzakelijke aanvulling is. Een verdachte van een geweldsmisdrijf is zelf ook de dupe van zijn handelen. Vaak is hij zelfs ook slachtoffer en is de geweldsexplosie het gevolg geweest van een proces dat lang niet altijd is terug te vinden in het strafdossier. De ex-man die zijn vrouw mishandelde bleek zelf mishandeld te zijn door zijn ouders. Of wat te denken van een vader, die een buurjongen een flinke dreun verkocht omdat zijn zwakbegaafde dochtertje al tijden door die buurjongen werd getreiterd? In plaats van die buurjongen, moest híj nu terechtstaan. Onbegrijpelijk voor deze vader, die er vervolgens voor koos zijn daad te ontkennen. De voorgeschiedenis van een geweldsdelict wordt vaak slechts zijdelings op een zitting besproken, als een verdachte dat al aan de orde durft te stellen. Dat kan een strafprocedure extra frustrerend maken voor een verdachte. Hij voelt zich dan een zondebok waar niet naar wordt geluisterd. De werkelijkheid op papier komt vaak niet in de buurt van de realiteit zoals de verdachte hem kent. Dit kan leiden tot het ontkennen van de gebeurtenis, zoals de vader van het zwakbegaafde meisje deed. Dat kan voor pijnlijke situaties op een zitting zorgen, zeker indien er voldoende bewijs tegen de verdachte is. Juist door mediation in te zetten, kunnen dit soort situaties (beter) worden voorkomen. Tijdens een zitting vallen de daad en de dader doorgaans samen. Je hebt iets slechts gedaan, dus je bent een slecht mens. Uiteraard zal dat (als het goed is) niet letterlijk zo gezegd worden, maar het is wel vaak het gevoel dat
  3. 3. opinie 32 nmv TIJDSCHRIFT CONFLICTHANTERING Nummer 4, 2015 11 Het recht van een verdachte niet aan zijn eigen veroordeling mee te werken. 12 Dr. K.M.E. Lens, prof. dr. A. Pemberton & I. Cleven, MSc., Tussenrapportage Onderzoek pilots Herstelbemiddeling: een eerste evaluatie, Tilburg 6 maart 2015, p. 86. 13 Jacques Claessen & Gwenny Zeles,‘Bemiddeling van strafzaken in Maastricht’, NJB 2013/1604. Over de auteurs Wikke Monster en Klaartje Freeke zijn beiden advocaat en mediator bij Freeke & Monster, strafrechtadvocaten en mediators. 3 De magistraten die wel oog hebben voor de emotionele kant van een zaak willen we hier uiteraard niet tekort doen. Zie bijvoorbeeld het stuk van mr. G.P.C. Janssen in Het Parool van 20 december 2014. 4 J.R. Dierx, G.J. Slump & M.E. Leijten,‘Mediation in strafzaken. Emotionele genoegdoening voor slachtoffer én dader’, Strafblad 2012, 4, p. 278. 5 Op 1 april 1995 (Stb. 1995, 160). Deze wet heeft de mogelijkheden voor het vorderen van schadevergoeding in een strafzaak verbeterd. 6 Zie de Wet van 17 december 2009 tot wijziging van het Wetboek van Strafvordering, het Wetboek van Strafrecht en de Wet schadefonds gewelds­ misdrijven ter versterking van de positie van het slachtoffer in het strafproces (Stb. 2010, 1, inwerking getreden op 1 januari 2011). 7 Wetsvoorstel 43082, wijziging van het Wetboek van Strafvordering ter aanvulling van het spreekrecht van slachtoffers en nabestaanden in het strafproces. 8 Zie artikel 51h Wetboek van Strafvordering, inwerking getreden op 1 januari 2012. 9 In het najaar van 2013 zijn zes rechtbanken in Nederland gestart met een pilot ‘mediation naast strafzaken’. Op dit moment bespreken het ministerie, het OM en de Rechtspraak de mogelijkheden deze pilot om te zetten in een structurele voorziening. 10 Zowel de officier van justitie als de rechter kan een zaak naar mediation verwijzen. Coach wordt u bij Dialogue praktijkgericht ¬ kleine groepen ¬ blended learning ¬ persoonlijke aandacht U wilt anderen beter kunnen begeleiden in hun persoonlijke ontwikkeling. U wilt uw coachingsvaardigheden aanscherpen en verdiepen. Wordt effectiever in uw persoonlijk leiderschap en kies voor de zesdaagse Coachopleiding van Dialogue. ¬ Inclusief drie individuele coachgesprekken en een persoonlijkheidstest. Start:1 oktober2015 L I N D E L A A N 1 2 , 1 4 0 5 A K B U S S U M T 0 3 5 5 4 1 1 8 4 4 E I N F O @ D I A L O G U E B V. N L I W W W. D I A L O G U E B V. N L (Advertentie)

×