Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

Constitution&democracy

410 views

Published on

Published in: Business
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

Constitution&democracy

  1. 1. ¯ÍÄÑÝÍ ÕÓÓËÜ ÁÀ “ÀÐÄ×ÈËÀ˔պãæèë, àðä÷èëàë õî¸ð ñàëøã¿é õîëáîîòîéã õ¿í òºðºëõòºíèé ò¿¿õ õàðóóëäàã áèëýý.Áèä øèíý ¯íäñýí Õóóëèàðàà èðãýíèé àðä÷èëñàí íèéãìèéã öîãöëóóëàí áàéãóóëàõûãòóíõàãëàñàí. Òýãâýë óëñ îðíîî õºãæ¿¿ëýõ ¿íäýñ ñóóðü, íèéãìèéí õºãæëèéí ñàëøã¿éíýã õýñýã áîëñîí àðä÷èëàë Ìîíãîë óëñàä á¿ðýëäýí òîãòîæ áàéíà óó? ãýñýí àñóóëò ç¿é¸ñîîð óðãàí ãàð÷ èðæ áàéíà. Øèíý ¯íäñýí õóóëèéí äàãóó ìîíãîë îðîíä àðä÷èëñàí îëîíººð÷ëºëò¿¿ä õèéãäýæ, óëñ òºð, íèéãýì, ýäèéí çàñãèéí á¿õ õ¿ðýýíä àðä÷èëëûí ¿íäýññóóðü òàâèãäñàíààð íèéãýì-ýäèéí çàñãèéí õºãæëèéí áààç, ñóóðü íü òàâèãäñàí. Ãýâ÷àðä÷èëëûã òîãòîîñíîîñ õîéøõè 18 æèëèéí ºí㺠òºðõ, òóðøëàãà, ìàíàé õºãæëèéí ÿâöààñõàðàõàä àðä÷èëëûã á¿ðýí ä¿¿ðýí öîãöëóóëæ, áàòàëãààæóóëàõûí òóëä èõ ç¿éëèéãíýìæ õèéõ, îëîí ç¿éëèéã çºâººð îéëãîõ øààðäëàãàòàé áàéíà.“Àðä÷èëàë”, “äýã æóðàì” õî¸ðûí àëèéã íü ñîíãîõ âý? ãýñýí àñóóëòàä ìîíãîë÷óóä “äýãæóðàì” ûã ñîíãîíî ãýæ áàéíãà õàðèóëæ èðñýí, îäîî ÷ õàðèóëæ áàéíà. 1992 îíä øèíýYíäñýí Õóóëü áàòëàãäñàíààñ õîéøõè á¿õ õóãàöààíä àðä÷èëñàí õ¿÷íèéõýí êîììóíèçìñýðãýõèéí ýñðýã ÷àäàí ÿäàí á¿õ õ¿÷ýýðýý òýìöñýýð èðñýí áîëîâ÷ ìîíãîëûí àðä÷èëëûíèíñòèòóòûí õºãæèë çîãñîæ, óëìààð óõðàõ õàíäëàãàòàé áîëæýý. Ýíý þó ãýñýí ¿ã âý?Ýíý áîë àðä÷èëëûí æèíõýíý ¿çýë ñàíààã ìîíãîë÷óóäûí óõàìñàð, ñýòãýëãýýíä ñóóëãàæºãºõºä çàðèì íýã óëñ òºðèéí õ¿÷ ñààä õèéæ, ÿíç á¿ðýýð ãóéâóóëæ, àðä ò¿ìíèéõýýòàðõèéã óãààõ çàìàà𠺺ðñäèéí ”ºâºðìºö àðä÷èëëàà” ñýòãýëãýýíèé õýâ ìàÿã áîëãîæáóéí ¿ð óðøèã þì.Àðä ò¿ìýí ººðºº ººðèé㺺 óäèðäàõ, ººðèéí ýðõýý îéëãîõ, áóñäûí ýðõèéã õ¿íäýòãýõ,ººðèé㺺 õÿçãààðëàõ ¿¿ðýãòýé ÷àäâàðòàé áîëòëîî áîéæñîí áàéõ ¸ñòîé. Àðä ò¿ìíýýõ¿ì¿¿æ¿¿ëýõã¿éãýýð, òýäíèé ¸ñ ñóðòàõóóíû ò¿âøèíã íýìýãä¿¿ëýõã¿éãýýðàðä÷èëàë, õºãæèë õàíãàãäàõã¿é. ªíººäºð Ìîíãîë äàõü àðä÷èëàë ÿìàð áàéäàëòàé áàéíàâý?Y¿íèéã òîäðóóëàõûí òóëä Àðä÷èëëûí ¿íäñýí øàëãóóðóóä äýýð ¿íäýñëýí øèíý ¯íäñýíõóóëèàð òóíõàãëàñàí Ìîíãîë “òºðõòýé àðä÷èëàë” õýðõýí õýâøèí òºëºâøèæ áóéãñîíèðõîöãîî¸.Àðä÷èëëûí àíõäàã÷ øàëãóóð íü èðãýä òºðèéí óäèðäëàãà, øèéäâýð ãàðãàõàä áîäèòîéîðîëöîõ áîëîìæòîé áàéõ ÿâäàë. Ýíý áîëîìæ áàéíà óó? Ýíý áîëîìæèéã áèé áîëãîäîã àíõäàã÷õ¿÷èí ç¿éë áóþó øóóä àðä÷èëëûí èëýðõèéëýë áîëîõ ÷ºëººò, àðä÷èëñàí, øóäàðãàñîíãóóëü, á¿õ àðä ò¿ìíèé ñàíàë õóðààëò (ðåôåðåíäóì), (ñàíàë àñóóëãà áóþóïëåáèñöèò áèø) Ìîíãîëä æèíõýíý óòãààðàà õýðýãæèæ ÷àäàõã¿é áàéíà. ¯íäñýí õóóëèéí25 äóãààð ç¿éëä á¿õ íèéòèéí ñàíàë àñóóëãûí òàëààð öóõàñõàí äóðäààä ºíãºðñºí,íàðèéâ÷èëñàí çîõèöóóëàëò áàéõã¿é. Îäîî ãàíö íàéäàõ þì íü öàõèì àðä÷èëëûãõºãæ¿¿ëæ, îíëàéí ôîðóìààð äàìæóóëàõ ë ¿ëäýæ. Àëü ÷ íàì øóäàðãà ñîíãóóëèéíòåõíîëîãèéã õýâø¿¿ëæ ÷àäààã¿é ó÷èð àðä÷èëñàí, øóäàðãà ñîíãóóëü ÿâàãäàõòàëààð ãîðüäîîä ÷ õýðýãã¿é. Öººí õ¿í àìòàé óëñàä îãò òîõèðäîãã¿é (ÿàãààä ãýâýë õ¿íàìûí ñàíàë ìàø èõýýð ãýýãääýã) ñîíãóóëèéí ìàæîðèòàð òîãòîëöîîãîî ¿õýí õàòàíõàìãààëæ òîìñãîñîí òîéðîã íýðòýéãýýð ç¿ñèéã íü õóâèðãàñíààñ öààøã¿é. Ñîíãîã÷äûíñàíàëûã ëóéâàðäàõ îëîí òºðëèéí àðãûã õºãæ¿¿ëñíýýð øóäàðãà ñîíãóóëèéã íóõ÷èíäàð÷èõààä áàéãàà.Òºðèéí ¿éë õýðýãò àðä ò¿ìíèé îðîëöîõ áàñ íýã õýëáýð íü “òºð îëîí íèéòèéí õîëáîî” áóþóPR (Public Relations) áèëýý. Ìàíàé òºð øèéäâýðýý àðä ò¿ìýíòýéãýý çºâëºëäºæ ãàðãàõíü á¿¿ õýë, ñàíàë áîäëûã íü ÷ºëººòýé àâ÷èõäàã “ýíýðýíã¿é” ä¿ð ÷ ãàðãàõã¿é þì.Ñààðàë îðäîí, ÿàìä, àãåíòëàã, òàìãûí ãàçðóóäàä íýã èõ õÿìñãàð ä¿ð òºðõòýéò¿øìýä¿¿äèéí äýýðýíã¿é, óóðëàñàí, óöààðëàæ àä ¿çñýí õàðüöààíû öààíà ÷óõàì þóáîëîîä áàéãàà íü õàðàãäàõã¿é áàéíà. Õàðèí õ¿íèé çîâëîí äýýð òîãëîæ, þì õèéõ ãýñýí,
  2. 2. àðä ò¿ìíèéõýý ýðõ àøãèéã õàìãààëàõ ãýñýí óëñ òºð÷äèéã íàìíàõ õýðýãñýë áîëãîíõýâëýë ìýäýýëëèéí õýðýãñëèéã àøèãëàæ áàéãààãàà PR õèéæ áàéíà ãýýä áàéõ øèã.Àðä÷èëëûí äàðààãèéí íýã øàëãóóð íü õ¿íèé ñóóðü ýðõ, ýðõ ÷ºëºº õýðýãæñýí,áàòàëãààæñàí áàéõ ÿâäàë. Òýãâýë ìàíàé óëñàä Yíäñýí õóóëèàðàà òóíõàãëàñàíýäãýýð ýðõ, ýðõ ÷ºëººã áîäèòîé ýäëýõ, õýðýãæ¿¿ëýõ áîëîìæ áàéíà óó? Àìüä ÿâàõáàòàëãàà áàéíà óó? Áàéõã¿é áàéíà. Äóðòàé õ¿íýý ñýæèãòýí õýìýýí öàãäàí õîðüæ, ãýìáóðóó íü íîòëîãäîõã¿é áîë ÿìàð ÷ õàìààã¿é íýã õýðýã çààâàë òîõîõûã îðîëäîí òàìëàæ,á¿ð ÷àäàõã¿é ãàðãà÷èõààðàà “èíãýæ ë áàéõ ¸ñòîé þì” øèã òîîõã¿é áóðóó õàð÷èõäàã.Ãýì áóðóóòàé íü íîòëîãäîîã¿é áàéõàä õýí íýãíèéã ñýæèãëýí áàðüæ àâìàãöàà ººðººñ íü ÷àñóóëã¿éãýýð îëîí ò¿ìýíä ñóðòàë÷ëàí “ãóòààëãààä” áàéäàã. Õîðèõ ÿë ýäë¿¿ëæáàéãàà íýðýýð íèéãýì íü ººðºº òºð¿¿ëñýí “õ¿í õîã”-óóäàà òàìëàæ, ýðãýýä ýíý íèéãýìäèðýõã¿é, ñàíñàðëóó íèñ÷èõ þì øèã ò¿ëõ÷èõäýã. Òàíèë òàë, ìºíãºòýé ë áîë á¿õ þìûãá¿òýý÷èõíý ãýäýã ñýòãýëãýý ãàçàð àâñàí, àëèâàà àæèëä íàñ, õ¿éñ, ºí㺠ç¿ñèéã ÷èíüõàðãàëçàëã¿é çºâõºí ìýäëýã ÷àäâàð, òóðøëàãààð ÷èíü ¿íýëýýä àâ÷èõíà ãýäýãò õýí ÷èòãýäýãã¿é. Çàðèì àðä÷èëñàí ýðõèéã ýðõ ç¿éí àêò, õ¿íä ñóðòàë, áþðîêðàòàæèëëàãààãààð á¿ä¿¿ëãýýð çºð÷äºã. Áèäíèé ¿íäñýí ýðõ, ýðõ ÷ºëºº èíãýæ ëõàíãàãäàæ áàéíà äàà.Àðä÷èëëûí íýã øàëãóóð áºãººä õ¿íèé ñóóðü ýðõ, ýðõ ÷ºëººã õàíãàõ íýã íºõöºë íü íèéãìèéíàìüäðàëûí á¿õ õ¿ðýýíä õóóëü íî¸ëñîí ýðõ ç¿éò òºðòýé áàéõ ÿâäàë. Ìîíãîëä õóóëüõýðýãæèæ áàéãàà þó? Õýðýãæèæ áàéãàà. Ãýõäýý æèðèéí èðãýäèéí õóâüä ë, ñºðºãõ¿÷íèéõíèé õóâüä ë õýðýãæèæ áàéíà. Èëò ýð¿¿ãèéí õýðýã ø¿¿õýä î÷èõîîðîî ãýìòõýðãèéí á¿ðýëäýõ¿¿íã¿é áîë÷èõäîã, òºðèéí òîì òóøààëòíóóäûí ãýìò ¿éëäýëèëýðäýãã¿é, òîì îáúåêòèéí õóâü÷ëàë, áàéøèí áàðèõ ãàçðûí çºâøººðºë á¿ð õýë àìäàãóóëäàã, õàðàíõóé áèò¿¿ëãýýð èõ ºðèéã çîõèöóóë÷èõäàã, àíõ õóóëèíä îãòçààãäààã¿é áàéñàí äýä ñàéäûí àëáàí òóøààëûã õàíäèâëàñàí, àâëèãàäñàí ìºíãºíèéõ íüõàðèó áîëãîæ áèé áîëãîñîí, òºðèéí äóíä ñóðãóóëü íü ãàäààäûí õóóëèéí äàãóóñóðãàëòûí òºëáºð àâäàã, á¿õ þìûã õýëýëöýí òîõèð÷ áîëäîã íü õóóëü íî¸ëæ, õýðýãæèæáóéí áàòàëãàà áîëæ áàéõ øèã áàéíà. Ñ¿¿ëèéí ¿åä ãàð÷ áóé õóóëèóä íü òóíõàãëàëûíøèíæòýé áîë÷èõñîí, òîäîðõîé çîõèöóóëàëò áàéõã¿é, òèéìýýñ àñóóäëûã õóóëèéí äàãóóçîõèöóóëíà õýìýýí ãàðãàæ áóé æóðìóóä íü õ¿íä ñóðòëûí óóðõàé áîëæ, õóðãàí äàðãàíàðò õýìæýýã¿é èõ ýðõ ìýäëèéã îëãîæ áàéíà. Ýíý áîë ýðõ ç¿éò òºðèéã áèé áîëãîõ áèø,õàðèí ò¿¿íèéã ãóòààñàí ¿çýãäýë þì.Àðä÷èëëûí äàðààãèéí íýã øàëãóóð íü óëñ òºðèéí àðä÷èëñàí ñî¸ëòîé áàéõ ÿâäàë áèëýý.Ìîíãîë ìàÿãèéí óëñ òºðèéí àðä÷èëñàí ñî¸ë íýã íü íºãººãºº ã¿òãýí äîðîìæëîõ, õóâèéíàìüäðàëä íü õîøóó ä¿ðýõ, àðä ò¿ìíèéõýý çîâëîíã íýãíèéãýý íàìíàõ õýðýãñýë áîëãîíàøèãëàõ, ÿâóóëëàãà õèéõ, òºðèéí òºìºð í¿¿ðýýð äàëàéëãàõ, ººð ¿çëèéã íóõ÷èí äàðàõ,èðãýä íü õóóëèà óëàíäàà ãèøãýõýýð èëýð÷ áàéõ øèã áàéíà.Àðä÷èëñàí íèéãìèéí íýã çàð÷èì áîëîõ “îëîíõèéí çàð÷èì” öººíõèéí “ñºðºã õ¿÷èí” áàéõýðõýýð õàíãàãääàã. Ýíý ýðõ îëîí óðãàë÷ ¿çëèéí çàð÷ìààð äàìæèí õýðýãæäýã. Ýðäýìòýíìýðãýä õàìãèéí çºâ øèéäâýð ãàðãàõ, óëñ îðíîî õºãæ¿¿ëýõ, àðä ò¿ìíèéõýý àìüäðàëûãñàéæðóóëàõ ¿íäñýí íºõöºë íü ¿çýë áîäîë, ñàíàà, ¿éëäëèéí îëîí óðãàë÷ áàéäëûã ÓÈÕòºäèéã¿é íèéãìèéí á¿õ ñàëáàðò õàíãàõ ÿâäàë ãýæ ñóðãàñàí áàéõ þì áèëýý.Àðä÷èëëûí áàñ íýã çàð÷èì áîëîõ “òýãø áàéäàë” íèéãýì ýäèéí çàñãèéí ¿¿äíýýñõýðýãæèæ ÷àäàõã¿é ÷ óëñ òºð, õóóëü ç¿éí õóâüä õýðýãæèõ ¸ñòîé. Ãýâ÷ òà õè÷íýýí ÷ñàéí óäèðäàã÷ áàéñàí, ÿìàð ÷ ºíäºð ìýäëýã, ìýðãýøèë, áîëîâñðîë, äàäëàãàòóðøëàãàòàé áàéñàí ýðõ áàðèã÷äààñ õýí íýãýí íºëººòíèéã òàíèõã¿é, ñàäàí òºðëèéíáîëîí ìºíãº, àâèëãàëûí õîëáîîã¿é, õîëáîîòîé ÷ äîëèãîíîäîãã¿é, ¿çýë áîäëîî àéëã¿éèëýðõèéë÷èõäýã, àðàé èë¿¿ þì ìýääýã áîë òºðèéí àëáàíä àæèëëàõ, òýð äóíäàà äàðãàáîëîõ ÿìàð ÷ øàíñã¿é ãýñýí ¿ã. “Çàñàãëàë õóâààõ” íü àðä÷èëëûí ìàø ÷óõàë çàð÷èìãýæ òîîöîãääîã. Ìîíãîë ìàÿãààð çàñàãëàëûã õóâààõäàà ã¿éöýòãýõ çàñàãëàëàà õóóëü
  3. 3. òîãòîîõ çàñàãëàëòàé õîëüæ õóòãàí, ÓÈÕ-ûí ãèø¿¿ä íü Çàñãèéí Ãàçðûí ãèø¿¿í áàéæáîëîõîîð òîãòîîæýý. Ìàíàéõ øèã àðä÷èëëûã øèíýýð òîãòîîñîí óëñ Èõ Áðèòàíè, Àâñòðè,Ýíýòõýã ãýõ ìýò àðä÷èëëûí ºí óäààí óëàìæëàëòàé, õ¿í àìûíõ íü, óëñ òºðèéíëèäåð¿¿äèéíõ íü óõàìñàð ºíäºð ò¿âøèíä õ¿ðñýí, ïàðëàìåíò íü õî¸ð òàíõèìòàé, îëîí íàìûíá¿ðýëäýõ¿¿íòýé õýäõýí óëñûí æèøãèéã ñîõðîîð äàãàñíààð (èõýíõ óëñàä çàñàãëàëûãìàø ñàéí õóâààæ, õîëüæ õóòãàëã¿é, òýíöâýðæ¿¿ëñýí áàéäàã) õóóëü òîãòîîõçàñàãëàëààñ ã¿éöýòãýõ çàñàãëàëä òàâèõ õÿíàëòûã ¿ã¿é áîëãîñîí ìºí ø¿¿õ çàñàãëàë,ã¿éöýòãýõ çàñàãëàëààñ õóóëü òîãòîîõ çàñàãëàëûã õÿíàõ òîãòîëöîîã ¯íäñýíõóóëèàðàà îãò òîãòîîãîîã¿é áàéãàà íü öººí õýäýí õ¿íä õýìæýýã¿é ýðõ îëãîæ,õÿíàëòã¿éãýýð äóðààðàà äóðãèõ áîëîìæèéã îëãîæ áàéíà.“ªºðºº óäèðäàõ ¸ñûã õàíãàõ” ãýñýí áàñ íýã çàð÷èì Ìîíãîë óëñàä ÿàæ õýðýãæèæ áàéíàâý? Yíäñýí õóóëèíäàà Ëàòèí Àìåðèêèéí òîòàëèòàð òºðòýé óëñóóäàä áàéäàã íóòãèéíóäèðäëàãûí Èáåðèéí çàãâàðûã áýõæ¿¿ëñýí äýýðýý íýìýýä íóòãèéí èðãýä, òýäíèéòºëººëºã÷äèéí ñàíàë áîëãîñîí õ¿íèéã ýðõ áàðèã÷ íàìûí õàðúÿàëëûí áèø áîë çàñàãäàðãààð òîìèëäîãã¿é ïðàêòèê õýâø¿¿ëñýí, Çàñàã äàðãà íü òºñ⺺ ìýääýã ó÷èðÈðãýäèéí òºëººëºã÷äèéí õóðëàà ãàðòàà àòãàäàã íü Ìîíãîëä íóòãèéí ººðºº óäèðäàõ ¸ñáàéõã¿é áîëñîíòîé àäèë ãýäãèéí íîòîëãîî.Äýýðõýä òóëãóóðëàí àðä÷èëëûí ¿íäñýí îéëãîëò, øàëãóóð, çàð÷ìóóäûí äàãóó Ìîíãîëûíàðä÷èëëûã ø¿¿í òóíãààâààñ óëñ òºðèéí îëîí ÿíçûí äýãëýìèéí øèíæèéã õîñëóóëñàí“îíöãîé ä¿ð òºðõòýé” àðä÷èëàë ìàíàé óëñàä õºãæèæ áàéíà. Òîäðóóëáàë àâòîðèòàð,àâòîêðàò, äàðàíãóéëëûí, òîòàëèòàð, àíàðõè, îõëîêðàò äýãëýì¿¿äèéí ÿíç á¿ðèéíøèíæ¿¿ä õîñîëæýý.Èðãýíèé íèéãìèéí ýëåìåíò, áàéãóóëëàãóóä, èðãýíëýã, õóóëü äýýäýëñýí ñýòãýëãýýíèéõýâ ìàÿã áàéõã¿é, çàñàãëàë àðä ò¿ìíýýñýý òàñðàí ñàëñàí, ÷ºëººò ñîíãóóëü ÿâàãäàõáîëîìæ õààãäñàí, èðãýäèéí ¿íäñýí ýðõ, ýðõ ÷ºëºº áàòàëãààã¿é áîëñîí, áàéíãàçºð÷èãääºã áºãººä èðãýä òºðèéã õÿíàõ, òºðèéí øèéäâýðò íºëººëºõ ÿìàð ÷ áîëîìæã¿éáàéãàà çýðýã íü Ìîíãîë îðíû õºãæëèéã ñààòóóëàí áîîæ áóé íîöòîé õ¿÷èí ç¿éëñ þì.ÓÈÕ-ûí ãèø¿¿í Ñàéíáóÿíãèéí Îòãîíáàÿð

×