Тасалгааны цэцгийн увидас илтгэл

10,381 views

Published on

Биологи 2011
цэцгийн ач тусын тухай
Сурагч Г. Янжинлхам

Published in: Education
0 Comments
4 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total views
10,381
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
937
Actions
Shares
0
Downloads
0
Comments
0
Likes
4
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Тасалгааны цэцгийн увидас илтгэл

  1. 1. Илтгэл бичсэн 8В ангийн сурагч Г. ЯнжинлхамХянасан багш П. Норжмаа Х.Эрдэнэболор2011 он Завхан Тосонцэнгэл 1-р сургууль
  2. 2. Бүтэц Оршил Илтгэлийн зорилго Сэдвийг судлах болсон үндэслэл Судалгааны шинэлэг тал Онолын хэсэг Туршилт судалгааны хэсэг, үр дүн Дүгнэлт Ном зүй Хавсралт
  3. 3. ОРШИЛ Хүн төрөлхтөн үүссэн цагаасаа л цэцэг, өвсургамалтай “найзалсаар” ирсэн билээ. Мянгамянган жилийн турш өвс ургамлыг хүмүүсэмчилгээнд хэрэглэж, заримыг нь бүр сахиусболгон залж, шүтэн бишэрч ирсэн нь нарийн учиршалтгаантай. Цэцэг, ургамал өөртэй нь ижил аашавир гаргадгийг хүмүүс эрт дээр үед олжмэдсэнээр ийнхүү дээдэлдэг болжээ. Эдүгээ,амьд ургамал нь баярлах, айх, уурлах, гомдох,санан гиюүрэх, хардан харамлах гэх зэргээрхүмүүн бидэнд байдаг бүхий л эмоцийг гаргадаггэдгийг ургамал судлаач эрдэмтэд батлаад байгааюм. Тэр бүү хэл, цэцэгнээс “гэрчийн мэдүүлэг”авснаар аюултай гаж донтон алуурчинг барьжавсан тохиолдол ч бий.
  4. 4. Монголчууд бидэнд, цэцэгний тухай мэдлэгхарьцангүй хомс байдаг тул,өөрт тань гомдсон цэцэгамьдралыг тань баллаж дөнгөнө гэдгийг мэдэхгүйхүмүүс олон байдаг.Цэцэг бол харааж ч чаддаг, ерөөж ч чаддаг “айхтарамьтан” юм. Ургамлын биохимич эрдэмтэн ДинаБалясова ургамал ба хүний хоорондын харилцаагхэдэн арван жил судалж байгаа нэгэн билээ. Английн физиологич С. Мейсоны гэрт удомборхэмээх модлог том цэцэг олон жил ургаж байжээ.Мейсон түүнийгээ ихэд хайрлан арчилдаг байлаа.Гоонь эр маань цэцэгтэйгээ хоѐулхнаа олон жиламьдарсны эцэст нэлээд нас тогтсоны дараа эхнэравч цэцэгтэйгээ гурвуул амьдрах боллоо. Удалгүйэхнэр нь урьд хожид өөрт нь байгаагүй элдэвойлгомжгүй өвчинд баригдах болов…
  5. 5. . Жирэмсэн болснийхоо дараа бүр хэцүү байдалдоров. Маш их хордлого өгч, бие нь сульдаж гүйцэв.Эмнэлэгт хэвтэхээр хордлого нь үгүй болж, гэртээирэхээр бие нь дахин муудаад байв Эцсийн эцэстхүүхэд нь зулбажээ. Эмч нар учрыг нь ололгүй гайхажхоцорсон аж. Аз болоход Мейсон урьд өмнө уншсансонссоноо санаж, ”хамаг учир цэцгэнд маань байгааюм болов уу?”,-гэж бодоод цэцгээ ажил дээрээаваачиж тавьлаа.Тэр мөчөөс эхлэн эхнэрийнх нь бие маш түргэнсайжирсан бөгөөд, дараагийнхаа жирэмслэлтээр ямарч зовиургүйгээр хүүхдээ тээж, эрүүл саруул хүүтөрүүлсэн юм.Энэ цэцэг эзнээ хардан харамлаж,эзэндээ ямар ч хоргүй, харин эхнэрт нь маш их хортойтийм бодисыг ялгаруулж, “заналт дайснаа” хөнөөхсанаатайгаар цацаж байсан нь тогтоогдсон юм.
  6. 6. Хэт хотожсон өнөө үед амьд байгалиас хол хөндийажилладаг хүмүүстэй харьцуулахадажлын байр,гэртээ тасалгааны ургамалтай хүмүүс ажиламьдралдаа сэтгэл хангалуун, ажлын бүтээмж өндөрбайдаг.Албан тасалгаандаа ургамал тавихад ажлын идэвх,хамт олны эерэг уур амьсгалыг нэмэгдүүлж, стрессбагасган ажиллах эрч хүчийг багасгадаг. Тасалгааныургамал орчны агаарыг эрүүлжүүлэн шүүдэг гэдгийгбараг бүх мэддэг. Харин та цэцэгс ажлын бүтээмжийгнэмдэг гэвэл итгэх үү? Америкийн Техас мужийн ихсургуулийн эрдэмтэд 450 албан газар судалгааявуулсны эцэст ийм үр дүнд хүрчээ. Амьд байгалиасхол хөндий ажилладаг хүмүүстэй харьцуулахадажлын байрандаа ядаж ганц ч болтугай тасалгааныургамалтай хүмүүс ажилдаа сэтгэл хангалуун, ажлынбүтээмж өндөр байдаг гэнэ. Тэдний удирдлагатаахандах хандлага ч эрс өөр байдгийг судалгаагаартогтоосон байна.
  7. 7. Илтгэлийн зорилго “Цэцэггүй тасалгаа, цэцэрлэггүй хот бол цулгуй, хоосон нэнхүйтэн” гэж хэлсэн эртний үг байдаг. Албан тасалгаа, үйлчилгээнийгазрууд, зочид буудал хаусуудыг үнэтэй тавилгаар тохижуулахаасилүүтэй сүүлийн үед амьд байгалийг санагдуулам амьд болонхиймэл цэцэгсээр гадаад дотоод тохижилтоо хйих нь их болжээ.Иимд тасалгааны цэцгиййн ач холбогдол юу болохыг судлахыгзорилоо. Сэдвийг судлах болсон үндэслэл Ургамлын ногоон өнгө нь хүний мэдрэлийн систем, харааныхурдыг сэргээж тайвшруулдаг болох нь судалгаагаар тогтоогджээ.Тийм ч учраас анги танхим, өөрийн гэрээ цэцэгжүүлэхэдтасалгааны цэцгийн нэр төрөл, ач тусыг мэдэх, хэрхэн тарьж арчлахарга аргачлалыг судалж мэдэх шаардлага зүй ѐсоор урган гарчбайна. Судалгааны шинэлэг талСурагчид бид анги танхим, сургууль орчиндоо цэцэг, мод бут сөөгтарьж арчлан анги, сургуулиа ногоон сургууль болгоход зорьжажиллаж байна.Үүнд хүүхэд бидний оролцоо нэн чухал юм. Тасалгааны цэцэг ямарувидастай болохыг харуулахыг зорьсон нь миний судалгаанышинэлэг тал юм.
  8. 8. Онолын хэсэг Сэтгэл гарган арчилсан цэцэг, ургамал бүхэнургадаг гэлцдэг. Харин тэрний хариуд тэд юугбэлэглэдэг юм бол?Эрдэмтдийн олон жилийн судалгааны үр дүндтасалгааны цэцэг, ургамлууд бохирдсон агаарыгцэвэрлэх, агаарт дэгдсэн тоос шороог өөртөөшингээн авах, харшил үүсгэдэг тоосонцоруудыгсаармагжуулдаг болохыг нь тогтоожээ. Тасалгааныцэцгүүд бохирдсон агаарыг өөртөө шингээж авчбуцаан гаргахдаа хүчилтөрөгчөөр баялаг цэвэрагаарыг гадагшуулдаг байна.Үүнээс гадна шил шаазан, хивс цэвэрлэгч бодис,хумсны лак арилгагч шингэнээс харшил авахэрсдлийг багасгаж өөртөө шингээж авдаг байна.
  9. 9. Цэцэг тарьдаг хоббитой хүмүүс маш их болсон байгаа боловч цэцэг тарих туршлага мэдлэггүйгээсээ болоод цэцгээ ургуулж чадахгүй, худалдан авсан сайхан цэцгийнхээ үрийг тарьж чадахгүй байх арчлах аргаа мэдэхгүй,цэцгээ зөв сонгож чадахгүй зэрэг олон асуудлууд тулгардаг.Орос хүнийг цэцэг ногоогүйгээр төсөөлөхийн аргагүй.Сайхан цэцэг алагласан зуслангийн хашаа.гоѐмсог цэцэгс эгнүүлэн өрсөн орос айлын хажуугаар гарахад үнэхээрийн саатан зогсож нүдээ бэлчээн,ийм сайхан хашаа,цонхтой болохсон гэсэн бяцхан мөрөөдлийг хүн бүр сэтгэлдээ тээж явдаг шүү дээ. Гагцхүү ямар арга замаар хэрхэн ийм болгох вэ? гэдгийг бид тэр бүр мэддэггүйд гол учир байх шиг санагддаг.
  10. 10. Цэцэг бол байгалийн амьд дагуул билээ. Нарт ертюнц дээр ногоон ургамалгvйгээр амьд биес оршин тогтнож чадахгvй. Цэцэг агаар чийгшvvлж, орчны дуу чимээг намсгаж, цахилгаан хэрэгслийн хорт туѐа, тамхины утааг ююртюю шингээн авч хvчилтюрюгч ѐлгаруулдаг.Цэцэгс эзэн нь хэдий чинээ хайрлана, тюдий чинээ сэтгэлийн тэнхээ югюх сайн энерги ѐлгаруулдаг.Цэцэг өөрийгөө арчилж торддог хүнд их сайхнаар ханддаг. Тэр хүнээ ихэд хайрлан талархаж, түүндээ эерэг бодисуудыг ѐлгаруулж цацан сайн сайхныг цаг үргэлж ерөөнө. Хэрэв эзэн нь урт хугацаагаар хол ѐвбал түүнээ санан гияүрч, ѐаж ч тордуулж байсан ургалт нь муудах, өвчлөх, бүр үхэх нь ч бий.
  11. 11. Шимтэглэй /герань/ бол хэрүүл шуугианд их дургүй цэцэг тул хүмүүсийг муудалцан хэрэлдэхээр тайвшруулах бодис ялгаруулаад эхэлдэг гэнэ. Иймээс бараг айл болгонд энэ цэцэг байдаг. Харин, мөн айл бүрт байдаг “мөлхөө” цэцгийг урт ургуулахаас зайлсхийх хэрэгтэй, учир нь энэ цэцэг урт ургахаараа хүнийг депрессд оруулдаг ажээ.Японы эрдэмтэд ийм нэгэн туршилт хийжээ: Хоѐр өөр газар цэцэг тарьж, нэгийг нь эрдэс бордоогоор байнга тордож, нөгөөг нь бордож тордолгүй жирийн усаар л усалдаг, харин түүнтэй өдөр бүр ярьж, “Чи ѐстой сайхан цэцэг шүү, ямар сайхан ургаж байна аа, чамайг харахад ямар сайхан таатай байдаг гэж санана?”- гэх мэтээр магтаж байжээ. Гэтэл бордуулж тордуулалгүй, зөвхөн магтаалын үг сонсож байсан цэцэг нь нөгөөхөөсөө илт сайхан ургаж байсан байна. Иймээс цэцэг өөрийн гэсэн увдистай гэдэг нь харагдаж байна.
  12. 12. Судалгааны хэсэг “Ногоон сургууль” аяны хүрээнд манай сургуульдээр олон ажлууд хийгдэж байгаа. Анги танхим,сургуулийн орчин дахь цэцэг ногоогоо арчилж тордонсайхан ургуулж байгаа. Төсөлт ажил хичээлээр 5-рангиудын дунд “Миний эргэн тойрон дахь цэцэг” , 7-рангиудын дунд “Хоггүй ногоон орчин”, 9-р ангиудындунд “Миний нутгийн жимс” нэгж хичээлийг зохионбайгуулж сурагчдын ногоон орчин бидний эрүүлмэндэд ямар үүрэг гүйцэтгэдэг мэдлэгийг олж авсан.Сурагчид цэцэг хэрхэн тарьж арчилж байгаа, ач тусыгхэр мэддэг талаар судалгаа авсан.Судалгаанд нийт 7-9 р ангийн 30 гаруй сурагчидоролцсон.
  13. 13. Асуулт 1: Танай анги хэдэн цэцэгтэй вэ? 15% 23% 10 23% 15 аас дээш 39% 20 оос дээш байхгүй
  14. 14. Асуулт 2: Чи тасалгааны цэцгийг хэр сайн мэдэх вэ? Sales 9 9 10 7 5 0 1 сайн мэднэ дунд зэрэг бага зэрэг огт мэдэхгүй
  15. 15. Асуулт 3: Цэцгийн ач холбогдлын талаар бичнэ үү? Агаар цэвэршүүлнэ. Өнгө үзэмжтэй Сайн энерги үргэлж өгнө Санаа сэтгэл өөдрөг байна Нүүрсхүчлийг сорж хүчилтөрөгч ялгаруулдаг Эх дэлхийгээ хайрлах сэтгэлийг төлөвшүүлнэ Аз жаргал, баяр баясгаланг бэлэглэнэ Цэцэг бүр өөрийн увдистай. Ж/нь: хүүхдийн цэцэг хүүхдэд сайн энерги өгдөг. Кактус компютерийн туяанаас хамгаална.
  16. 16. Асуулт 4: Цэцэг яаж тарьдаг вэ?-Үрслүүнэ-Саваа бэлдэнэ-Хөрсөө хийнэ, бордоо хийнэ.-Цэцгээ суулгана-Услаж арчилж тордоно.
  17. 17. Асуулт 5: Танай анги цэцгээ хэр арчилдаг вэ? 12 10 8 6 4 2 0 Тогтмол Хааѐа Арчилдаггүй Series 1 9 11 6
  18. 18. Дүгнэлт Хүн амьдралдаа олон зүйлээс сэтгэлийнтаашаал, баяр баясал, халуун дулаан эрч хүч авчбайдаг.тэдгээрийн нэг нь тасалгааны цэцэг. Ойрорчмынхоо бохир агаарыг өөртөө шингээн, хүчилтөрөгчялгаруулан цэнгэг агаарыг бий болгодог тэрхүү ногоонургамал бидний эрүүл мэндэд тустайгаас гадна сэтгэлийнтаашаал, баяр хөөр, аз жаргалыг эзэндээ дууддаг.Манай сургуульд одоогийн байдлаар 22 төрлийн 40 гаруйзүйлийн 1250 гаруй цэцгүүдийг анги танхим, сургуулийнорчинд тарьж ургуулсан байна.Судалгаанаас харахад сурагчид цэцэг хэрхэн тарих, хэрарчилдаг, анги танхимаа цэцэгжүүлж байгаабайдал, цэцгийн ач тус юу болохыг хэр мэддэг ньхарагдаж байна.
  19. 19. Эцэст нь хэлэхэд• Ногоон өнгө хүний мэдрэлийн систем, хараанынервийг сэргээдэг тул ногоон ургамал таныгтайвшруулна.• Тасалгааны ургамал орчноо чийгшүүлдэг. Тиймээсагаар чийгшүүлэгчийн тань мөнгийг тасалгааныургамал хэмнэх болно.• Тоосжилтыг багасгадаг.• Ургалын ялгаруулдаг финацит хэмээх дэгдэмхийбодис нь гаднын ихэнх төрлийн нянг устгадагшидтэй.• Орчны шуугианыг өөртөө шингээдэг тул дуу чимээтусгаарлах, багасгахад ашиглаж болно.• Цахилгаан бараанаас ялгарч буй сөрөг энергийгсаармагжуулан таны эрүүл энхийн манаанд байнгазогсдог. Ийм олон ид шидтэй цэцийг тарьж орчнооногоон болгож сайн эрч хүч энергийг авцгаагаарай.
  20. 20. Анхаарал тавьсандбайярлалаа.
  21. 21. Ном зүй:1. Ж. Цэрэннадмид “Гоёл чимэглэлийн цэцэг” 2000 он2. М. Санаажуй “Тасалгааны цэцэг увидастай” 2011 он3. “Биологи 1” сурах бичиг4. Google Internet site
  22. 22. ХавсралтСудалгаа “Тасалгааны цэцгийн увидас”Та энэ судалгааны асуулгад үнэн зөв хариулт өгнө үү?Таны санал хамгаас үнэтэй.1. Танай анги хэдэн цэцэгтэй вэ? А. 10 Б. 15аас дээш В. 20оос дээш Г. Байхгүй 2. Чи тасалгааны цэцгийг хэр сайн мэдэх вэ? А.сайн мэднэ. Б. Дунд зэрэг В. Бага зэрэг Г. Огт мэдэхгүй3. Цэцэг яаж тарьдаг вэ? (бичнэ үү)------------------------------------------------------------------------------------------------------ 4. Цэцгийн ач холбогдлыг талаар бичнэ үү? А. .....................................................................................................................Б. ......................................................................................................................В. .....................................................................................................................Г. ......................................................................................................................5. Танай анги цэцгээ хэр арчилдаг вэ? А. Тогтмол Б. Хааяа В. Арчилдаггүй Судалгаа өгсөнд баярлалаа.

×