Prof. dr. Jouke van Dijk

544 views

Published on

Presentatie Peter de Groote Lezing, 19 december 2011

Published in: Business
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
544
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
1
Actions
Shares
0
Downloads
3
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Prof. dr. Jouke van Dijk

  1. 1. ‘ Over verdringing aan de onderkant van de arbeidsmarkt’ <ul><li>Presentatie voor Peter de Groote lezing </li></ul><ul><li>Doopsgezinde Vermaning, Zaandam, 19 december 2011 </li></ul>Prof. dr Jouke van Dijk Hoogleraar regionale arbeidsmarktanalyse Faculteit Ruimtelijke Wetenschappen Waddenacademie / SER Noord Nederland [email_address] www.joukevandijk.nl
  2. 2. Overzicht <ul><li>Trends economie en arbeidsmarkt </li></ul><ul><li>Krimp en Vergrijzing </li></ul><ul><li>De onderkant van de arbeidsmarkt </li></ul><ul><li>Arbeidsmarktbeleid: uitdaging versus risico voor gemeenten </li></ul><ul><li>Wie moet (en kan!) waar wat aan doen? </li></ul><ul><li>Conclusies </li></ul>
  3. 3. Trends economie en arbeidsmarkt <ul><li>Economische groei stagneert: kredietcrisis </li></ul><ul><li>Krimp/vergrijzing: beroepsbevolking neemt af </li></ul><ul><li>Herstructurering: eenvoudige maakindustrie verdwijnt, groei in de dienstensector, vooral zorg </li></ul><ul><li>Flexibeler arbeidsrelaties  zzp-ers, pendel, wonen </li></ul><ul><li>Kennisintensivering, opleidingsniveau stijgt: maar ook 250.000 analfabeten en 1,5 miljoen laaggeletterden </li></ul><ul><li>Nog veel mensen in de WW, WWB, Wajong en WAO die buiten het arbeidsproces staan, maar ook veel buitenlandse werknemers </li></ul><ul><li>Kwalitatieve mismatch vraag en aanbod </li></ul><ul><li>Decentralisatie arbeidsmarktbeleid naar gemeenten </li></ul>
  4. 4. Bron: Bureau Louter, 2011 Ontwikkeling aantal arbeidsplaatsen per inwoner 15-64 jaar in 1995 over 1995-2010: verandering in de kans op werk >0,45 0 <-0,47
  5. 5. Bron: Bureau Louter, 2011
  6. 6. Werkloosheid NWW/UWV Jan 2011 Nederland 6,3%
  7. 7. Ontwikkeling werkloosheid NWW jan2010 -jan2011
  8. 8. Werkloosheid oktober 2011 Arbeidsmarktregio Groot Amsterdam <ul><li>Totaal NWW 35.500 (6,1 %, NL 5,8 %) </li></ul><ul><li>Waarvan: </li></ul><ul><ul><li>< 27 jaar 2.800 (8 %) </li></ul></ul><ul><ul><li>> 45 18.000 (42%) </li></ul></ul><ul><ul><li>Geen startkwalificatie VMBO/MBO-1 (47%) </li></ul></ul><ul><ul><li>> 1 jaar: 18.200 (51%) </li></ul></ul><ul><ul><li>Technisch elementair/lager 5.200 (200 vac) </li></ul></ul><ul><ul><li>Technisch middelbaar/hoger 2.000 (200 vac) </li></ul></ul><ul><ul><li>Zorg elementair/lager 7.700 (600 vac) </li></ul></ul><ul><ul><li>Zorg middelbaar/hoger 2.500 (250 vac) </li></ul></ul>
  9. 9. Werkloosheid naar opleiding (NWW) Groot Amsterdam 35.500 (6,1%) Daling: 19% Zaanstreek/Waterland 7.900 (5,2%) Daling: 4% Daling vooral bij laag geschoolden !
  10. 10. Ontwikkeling van beroepenstructuur Polarisatie of upgrading?
  11. 11. Beroepsbevolking naar opleidingsniveau
  12. 12. Opleidingsniveau beroepsbevolking 1996-1998 – 2007-2009 Opleidingsniveau stijgt, vooral in Amsterdam !
  13. 13. Ontwikkeling ZZP-ers 2000-2009
  14. 14. Demografische ontwikkelingen: krimp en vergrijzing
  15. 15. Bevolkings-groei 2010-2040
  16. 16. Bevolkingsontwikkeling 2010-2025 Totale bevolking Bevolking 15-64 Vergrijzing groter probleem dan krimp!
  17. 17. Toekomst: commissie Bakker over vergrijzing en arbeidsparticipatie ( 2008 ) Voorspelling tekort op de arbeidsmarkt: 375.000 in 2015 en 700.000 in 2040 Geldt ook voor het Noorden!!
  18. 18. Bevolking 0-15 en 50-65 van 1988-2040 Aantal 0-15 jaar < 50-65  afname beroepsbevolking
  19. 19. Vergrijzing naar bedrijfstak 10.000 10.000 38.000 10.000 15.000 > 45 jaar
  20. 20. Vergrijzing naar bedrijfstak Groot Amsterdam Nederland Zaanstreek/Waterland
  21. 21. Werkloosheid naar leeftijd (in % per groep; NWW april 2011) Bron: CWI Bron: UWV Werkbedrijf
  22. 22.
  23. 23. Werkloosheid naar leeftijd in de VS In de VS zijn ouderen MINDER vaak werkloos
  24. 24. CRISIS: W of V model: waar zitten we? Waar gaan we naar toe? ? ? Elke crisis is anders: resultaten uit het verleden …..
  25. 25. Ontwikkeling werkloosheid jan 2006 – nov 2011
  26. 26.
  27. 27.
  28. 28.
  29. 29. Regionaal arbeidsmartktbeleid
  30. 30. Grote forensen stromen over steeds langere afstanden: links tussen regio’s worden sterker Bron: Stad en Land, CPB, 2010
  31. 31. Regionaal arbeidsmarktbeleid <ul><li>Arbeidsmarktbeleid van overheden </li></ul><ul><ul><li>Werkgelegenheidsbeleid: meer banen scheppen </li></ul></ul><ul><ul><li> Economisch Beleid </li></ul></ul><ul><ul><li>Passief arbeidsmarktbeleid: inkomen via uitkering </li></ul></ul><ul><ul><li>Actief arbeidsmarktbeleid: mensen aan werk helpen; werken naar vermogen </li></ul></ul><ul><li>Onderwijsbeleid </li></ul><ul><li>Welzijnsbeleid </li></ul><ul><li>HRM-beleid van bedrijven </li></ul><ul><ul><li>Vervullen van vacatures, loopbaanbeleid, arbeidsvoorwaarden </li></ul></ul>
  32. 32. HRM-beleid werkgevers bij krappe arbeidsmarkt <ul><li>Interessante werkgever zijn qua salaris, loopbaan, werktijden, secundaire arbeidsvoorwaarden etc. </li></ul><ul><li>Doorstroom naar hogere functies: om-, her-, bij- of opscholing op de interne arbeidsmarkt </li></ul><ul><li>Buitenlanders aantrekken of outsourcing </li></ul><ul><li>Innovatie, hogere arbeidsproductiviteit </li></ul><ul><li>Investeren in relaties met opleidingen via stages voor leerlingen en docenten </li></ul><ul><li>Investeren in imago en bekendheid organisatie </li></ul><ul><li>Of: maatschappelijk verantwoord ondernemen door mensen aan de onderkant van de arbeidsmarkt een kans te geven via bijv. de WWnV (Wet Werken naar Vermogen)? </li></ul>
  33. 33. Arbeidsmarktbeleid: de spelers <ul><li>Centrale rol voor gemeenten: decentralisatie WWB, WMO, WSW, maar weinig instrumenten, maar wel groot financieel risico, zeker met WWnV. </li></ul><ul><li>Maar ook: provincies en centrale overheid </li></ul><ul><li>Afdelingen Sociale Zaken, Economische Zaken, Onderwijs, Welzijn </li></ul><ul><li>Werkpleinen, UWV, Regional Platforms </li></ul><ul><li>Onderwijs: WO, HBO, ROC’s etc. </li></ul><ul><li>O&O-Sectorfondsen </li></ul><ul><li>Bedrijven, KvK’s, VNO-NCW, MKB, vakbonden </li></ul><ul><li>Taskforces, kenniscentra </li></ul><ul><li>Re-integratie bedrijven </li></ul><ul><li>Etc. en dan ook nog de werkzoekenden zelf </li></ul>
  34. 34. Doel van (regionaal)arbeidsmarktbeleid <ul><li>Hoe vervullen we openstaande vacatures? </li></ul><ul><li>Verhogen (arbeids)participatie? </li></ul><ul><li>Hoe komen mensen die nu een uitkering hebben aan het werk? (Groot Amsterdam + Zaanstreek / Waterland: NWW 35.000 + 8.000 = 43.000) </li></ul><ul><li>Hoe verminderen we de uitkeringslast? </li></ul><ul><li>Hoe kan de overheid daaraan bijdragen door een effectief arbeidsmarktbeleid? </li></ul><ul><li>Hoe komen we tot een efficiënte en transparante uitvoeringsstructuur?  het gaat om miljarden euro’s per jaar! </li></ul>
  35. 35. Doelgroepen arbeidsmarktbeleid in % beroepsbevolking 2010
  36. 36. Afbakenen – re-integratie mogelijk? (Sol, Glebbeek en Edzes, 2011) Afstand tot de reguliere arbeidsmarkt: Nee ca. 100.000 ca. 300.000 Ja ca. 250.000 Overbrugbaar – Niet overbrugbaar Banen Re-inte-gratie overbodig Afdoende motivatie Match Scholing / training Re-integratie Loon-subsidie Compensatie productivi-teitstekort KAN werken Niet mogelijk Re-integratie werkt niet Banen creëeren Taaksplit-sing Controle Prikkels en Sancties Work first Informatie Bemidde-ling Matching Sociale en psychologi-sche training Wegnemen practische barrieres Subsidiering loonkosten Aanpassen arbeidsplek Afdekken risico’s Naar beschermde arbeid WSW Uitkering
  37. 37. Arbeidsmarktbeleid = keuzes maken <ul><li>Gaat het probleem vanzelf over door vergrijzing of wordt het veel erger door de crisis? </li></ul><ul><li>Omvang en aard van het probleem – arbeidsmarktdynamiek – knelpunten (arbeidsmarktinformatie) </li></ul><ul><li>Is het probleem oplosbaar? Niet-willers en niet-kunners </li></ul><ul><li>Keuze doelgroepen: Wie wil je helpen? Kansarmen of kansrijken? Wie kan je helpen? </li></ul><ul><li>Keuze maatregelen: Hoe kan je helpen? (bemiddeling – scholing – sociale vaardigheden – arbeidsritme – sancties – tewerkstelling) </li></ul><ul><li>Werkt het beleid? (monitoring + evaluatie) </li></ul><ul><li>Kan het efficiënter? Best practices bekend? </li></ul><ul><li>Probleem van de gemeente? Wat kunnen / moeten werkgevers en werknemers doen? </li></ul>
  38. 38. Werkt het beleid? <ul><ul><li>Monitoring </li></ul></ul><ul><ul><li>Evaluatie: </li></ul></ul><ul><ul><ul><li>- Effectiviteit: netto en bruto! </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>- Efficiëntie </li></ul></ul></ul><ul><ul><li>Bijstelling van het beleid </li></ul></ul>
  39. 39. Ladder model 50 banen en 100 werklozen (beste=1, slechtste=100) Dus 50 minst geschikte werklozen krijgen geen baan Arbeidsmarktbeleid: nr. 90 stijgt 30 plaatsen naar nr. 60 nr. 70 stijgt 30 plaatsen naar nr. 40 nr. 45 stijgt 30 plaatsen naar nr. 15 Resultaat: nr. 90 krijgt geen werk nr. 70 krijgt een baan nr. 45 krijgt een baan, maar ook zonder beleid al!  Als nr. 70 naar 40 gaat, zakt 50 naar 51!  Voor 70 en 45 is het beleid bruto effectief, maar netto alleen voor 70 en macro is het effect nul omdat nr.70 nr.50 verdringt!
  40. 40. Effect re-integratie bij WWB Door beleid: slechts 1-5% extra kans op werk 21+3=24% maar 1 op de 8 door beleid Maar grote verschillen in effectiviteit tussen verschillende gemeenten en gelijksoortige projecten
  41. 41. Wat kan het arbeidsmarktbeleid? <ul><li>Effectiviteit van arbeidsmarktbeleid is vaak klein </li></ul><ul><li>Er zijn nauwelijks voorbeelden van “best practices” die netto effectief zijn (veel beleidshomeopathie?) </li></ul><ul><li>De arbeidsmarkt is regionaal (pendel) en vraagt om een arbeidsmarktbeleid op regionaal niveau </li></ul><ul><li>Wees realistisch in het arbeidsmarktbeleid: </li></ul><ul><li>Iedereen aan regulier werk helpen zal niet lukken </li></ul><ul><li>Gesubsidieerde arbeid blijft nodig: werken naar vermogen met loonkosten subsidie liefst bij reguliere bedrijven en organisaties. Gaat dat lukken? </li></ul><ul><li>(Te?) Grote financiële risico’s voor gemeenten, zeker als de crisis doorzet, maar anders ook met WWnV </li></ul>
  42. 42. Oplopende tekorten WWB bij gemeenten: het dak lekt al (Bron: Ministerie Szw)
  43. 43. Ontwikkeling landelijk macrobudget: de storm nadert met invoering WWNV (Bron: Miljoenennota, 2011) Bron: Miljoenennota 2012 X mln. euro 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 I-deel / uitkeringen 3.796 3.811 4.198 4.206 4.256 4.386 4.467 Kaders Wsw 2.477 2.346 2.361 P-Budget /WWNV 1.896 1.689 993 3.079 2.753 2.647 2.637 Totaal WWNV 4.373 4.035 3.354 3.079 2.753 2.647 2.637 In % (2010=100) 100 92 77 70 63 61 60 Overheveling AWBZ dagbesteding naar WMO Wajong
  44. 44. Conclusies <ul><li>Crisis verhult vergrijzingsprobleem  krapte komt </li></ul><ul><li>Investeer nu in scholing, ook voor 45+ </li></ul><ul><li>Functies afstemmen op capaciteiten werknemer </li></ul><ul><li>Voorkom instroom WAJONG </li></ul><ul><li>Wees realistisch in het arbeidsmarktbeleid! </li></ul><ul><li>Wet Werken naar Vermogen: kans en bedreiging  gemeenten failliet als crisis doorzet </li></ul><ul><li>Vier O’s : O ndernemers, O nderwijs, O verheid en O uders hebben eigen verantwoordelijkheden. Werk samen op praktische punten, maar blijf niet steken in platforms, task-forces, convenanten, etc. </li></ul>
  45. 45. ‘ Over verdringing aan de onderkant van de arbeidsmarkt’ <ul><li>Presentatie voor Peter de Groote lezing </li></ul><ul><li>Doopsgezinde Vermaning, Zaandam, 19 december 2011 </li></ul>Prof. dr Jouke van Dijk Hoogleraar regionale arbeidsmarktanalyse Faculteit Ruimtelijke Wetenschappen Waddenacademie / SER Noord Nederland [email_address] www.joukevandijk.nl

×