3 gelişim psik. giriş

4,280 views

Published on

0 Comments
1 Like
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total views
4,280
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
227
Actions
Shares
0
Downloads
89
Comments
0
Likes
1
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

3 gelişim psik. giriş

  1. 1. Gelişim Psikolojisine Giriş1. Gelişim ve Değişim2. Gelişime Farklı Bakış Açıları * Tarihsel Bakış Açısı * Evrimsel Bakış Açısı * Normatif Bakış Açısı * Ekolojik Yaklaşım3. Gelişimle ilgili temel kavramlar * Gelişim * Deneyim * Büyüme * Öğrenme * Olgunlaşma * Hazırbulunuşluk
  2. 2. 4. Gelişimi Etkileyen Faktörler * Kalıtım, Çevre ve Zaman5. Gelişim İlkeleri6. Gelişim Ödevleri
  3. 3. 1. Gelişim ve Değişim Gelişim, organizmanın döllenmeden başlayarakbedensel, zihinsel, dil, duygusal, sosyal yönlerden bellikoşulları olan en son aşamasına ulaşıncaya kadar sürekliilerleme kaydeden düzenli değişimidir. Gelişim, olgunlaşma, yaşantı ve öğrenme sonucundaorganizmada ortaya çıkan, döllenmeden ölüme kadar farklıgelişim alanlarında devam eden, düzenli ve süreklideğişiklikleridir. Gelişim, birbiriyle etkileşim halinde bulunanbiyolojik, bilişsel ve psiko-sosyal süreçlere bağlı olarakbireyde döllenmeden ölüme kadar olan zaman içindeortaya çıkan düzenli ve sürekli değişmelerdir.
  4. 4. UYARI: Gelişim ve değişim arasındaki ilişkiye dikkatedilmelidir. Her gelişim bir değişimdir, ancak her değişimbir gelişim değildir. * Değişim kelime anlamı olarak farklılaşma, birdurumdan başka bir duruma geçiş ifade eder. Olumlu,istendik olabileceği gibi olumsuz, istenmeyen olabilir. * Gelişim ise DÜZENLİ, SÜREKLİ, SİSTEMLİ ve İSTENDİKolmalıdır. Bir değişime gelişim denilebilmesi için buözellikleri taşımalıdır. * Gelişme, gelişim bir süreç olarak değerlendirilirse,gelişme de bu sürecin ürünüdür. Organizmanın büyüme,olgunlaşma ve öğrenmenin etkileşimi ile sürekli olarakilerleme kaydeden değişimidir.UYARI: Olgunlaşma ve öğrenme olmadan gelişimsağlanamaz.
  5. 5. Değişme, değişim bir süreç olarak düşünüldüğünde, busüreç sonunda elde edilen üründür.UYARI: Gelişim, organizmanın belli bir düzen içerisinde uzunsüre ve kalıcı olan değişimini kapsar. * Kısa süreli, organize olmamış, rastlantı veya hastalıksonucu ortaya çıkan değişimler gelişim değildir. * GELİŞİM; - Düzenli değişiklikler, - Sürekli ve uyumlu ilerleme, - Bedensel ve yaşa bağlı değişimleri kapsar.
  6. 6. Gelişim Süreçleria) Biyolojik Süreçler: Büyük ölçüde bireyin fiziksel yapısındaki değişikliklerle ilişkili olarak, insanların kendi türlerine özgü tipik davranış örüntülerini, anne ve babadan genler yoluyla geçen özelliklerini ve bireylerin doğuştan sahip oldukları öğrenilmemiş davranış kalıplarını kapsar.b) Bilişsel Süreçler: Zihinsel gelişimle doğrudan bağlantılı olan dil gelişimi, bellek, öğrenme, algıla ve problem çözme gibi bilişsel etkinlikleri kapsar. Bilişsel yapı büyük oranda kalıtımla ilgilidir. Çevre koşulları bireyin zihinsel kapasitesi üzerinde büyük etkiye sahip değildir.c) Psiko-Sosyal Süreçler: Bireyin büyük oranda çevresi ile etkileşimi ve ilişkisine bağlı olarak belirlenene kişilik özellikleri, duygusal ve sosyal gelişimlerindeki değişimleri kapsamaktadır.
  7. 7. 2. GELİŞİME FARKLI BAKIŞ AÇILARIa) Tarihsel Bakış Açısı: Tarihsel bakış açısına dayalı 3 temel yaklaşım vardır; • Hristiyan bakış açısı: Bu bakış açısına göre; - Çocuklar kötü huylu olarak dünyaya gelirler. - Kendilerini kötülüklerden koruyamazlar. - Bu nedenle Tanrı’ya boyun eğmeli ve cezalandırılmalıdırlar. - Öğretmen ve ebeveynlerin görevi ruhu kötülüklerden temizlemektir. Buda sıkı disiplin ile olur. • John Locke ait görüş: Bu görüşe göre; - Birey iyi yada kötü değildir. Doğuştan boş bir levha gibidir. - İnsanın nasıl biri olacağını yaşantıları belirler. - Sosyal çevre çocukların kişiliğini ödül, ceza, tekrarlar ve taklitler yolu ile şekillendirir.
  8. 8. • Jean-Jacques Rousseau ‘ ya ait görüş: * Bu bakış açısı «SOYLU VAHŞİ» kavramına dayanmaktadır. * Rousseau’ ya göre çocuklar aslında doğru ve yanlışı ayırtedebilen soylu vahşilerdir. Buna bağlı olarak gelişimleri olumluyöndedir. Bu nedenle yetişkinlerin yönlendirmeleri ve eğitim çocuğundoğal gelişimine müdahale etmektir. * Rousseau bebeklik, çocukluk, geç çocukluk ve yetişkinlik olmaküzere 4 gelişim dönemi belirtmiş ve olgunlaşma kavramını ilk kezortaya atmıştır.b) Evrimsel Bakış Açısı: Evrimse bakış açısı insan davranışını uyumsağlamaya yönelik olarak ele almaktadır. * İnsanlar ve diğer canlılar arasındaki fark nicelik değil nitelikfarkıdır. İnsan ve diğer canlılar arasında temelde zihinsel süreçleraçısından fark yoktur. * Darvin bireysel farklılıkları ilk kez vurgulamıştır. * Bilimsel gözlemin bilgi toplama için son derece önemli olduğugörüşü üzerinde durmuştur. * Darvin insan davranışını, çevreye uyum tarzı olarak ele almıştır.
  9. 9. c) Normatif Yaklaşım(Genel geçer standartları veyaklaşımları belirleme yaklaşımı) * G. Stanley Hall gelişimi, herkes için geçerlikuralları, standartları belirleyerek anlamaya çalışmıştır. * Hall çocukların farklı dönemlerdeki gelişimleriniincelemiş ve bunlarla ilgili kayıtlar tutarak standartlarbelirlemeye çalışmıştır. * Gelişim ödevleri kavramın ortaya atan RobertHavighurst’da normatif kuramcıdır.d) Ekolojik Kuram: Bronfenbrenner tarafındangeliştirilmiştir. * Gelişim üzerindeki çevresel faktörlerin etkisini önplana alıp, bu çerçevede araştırmalar yapmıştır.
  10. 10. 3. Gelişimle İlgili Temel Kavramlar1. Büyüme: Olgunlaşmanın alt boyutu olan büyüme, insan gelişiminin gözlenebilir boyutudur. Boy, kilo ve hacimdeki artış, bedensel değişimlerdir. • Büyüme bedenin hem iç hem de dış organlarında meydana gelir. • Büyümenin en hızlı olduğu dönem anne karnındaki (doğum öncesi) dönemdir. Daha sonra en hızlı olduğu dönem bebeklik ve ergenlik dönemidir.
  11. 11. KPSS 2008:
  12. 12. 2. Olgunlaşma: Organizmanın temelindeki potansiyel güçleringörev yapabilecek düzeye ulaşmasını ifade eder. * Vücut organlarının kendilerinden beklenen görevleriyerine getirebilecek düzeye gelmesidir. * Olgunlaşma öğrenmeden ve çevresel koşullardan bağımsızolarak meydana gelir. Organizmanın doğuştan getirdiğipotansiyellerin öğrenme ve çevresel koşullardan bağımsız olarakortaya çıkmasıdır. * Çevre olgunlaşma üzerinde değil, olgunlaşma neticesindeortaya çıkan davranış üzerinde etkilidir. * Olgunlaşma üzerinde sadece KALITIM etkilidir. Kalıtımlagetirilen özellikler hiçbir müdahale olmadan zamanı geldiğindenkendiliğinden ortaya çıkar. Fizyolojik yapı ile ilgilidir.ÖR: Kol ve bacakların direksiyon ve pedallara ulaşacak kadargelişmesi ile birlikte nörobiyolojik sistemlerin bisiklet sürmeyeimkan verecek şekilde gelişmesi olgunlaşma ile ilgilidir.
  13. 13. • Olgunlaşma, bireyin psikomotor, bilişsel ve sosyal gelişim boyutlarında insan metabolizmasındaki gen haritasına bağlı farklılaşmadır.• Hastalık, yanlış ve yetersiz beslenme gibi çevresel faktörlerden etkilenmez.• Büyümede boy ve kilodaki artış, olgunlaşmada ise kalıtıma bağlı öğrenme ve çevresel faktörlerden bağımsız olarak ortaya çıkan değişimler söz konusudur.• Olgunlaşma zamanla kendiliğinden meydana gelir.• Olgunlaşmanın yaş, zeka ve sinir sistemi koordinasyonu olmak üzere üç temel alt kavramı vardır.• Olgunlaşma= Büyüme + Yaş + Kas ve Sinir Sisteminin gelişimi + Ortaya konulabilen fiziksel davranış formülü ile açıklanır.
  14. 14. 3. Hazırbulunuşluk: Bireyin herhangi bir organının vazifesi olanişi yapabilecek düzeye erişmesinin yanı sıra; o iş için gerekli olanön bilgi, beceri ve tutuma yani ön öğrenmelere sahip olmasıdır. * Hazırbulunuşluk gelişimin hem niceliksel hem de nitelikselboyutunu kapsar. * Hazırbulunuşluk, bir işin yapılabilmesi için gerekli şartlarınyerine gelmesidir. Bir iş hazırbulunuşluk düzeyinde amatörceyerine getirilir. İşin profesyonelce yapılması ise deneyim(yaşantı) yolu ile gerçekleşir. * Bir konunun tam olarak öğrenilebilmesi için gerekli gelişimdüzeyine, ön bilgilere ve güdülenmeye sahip olmasıdır. * Hazırbulunuşluk, olgunlaşma ve öğrenmenin etkileşimi ilebir davranış ve becerinin başarılması için gerekli şartlarınoluşmasıdır. * Hazırbulunuşlukta yaş, olgunluk seviyesi, motivasyon veduygu durumları etkilidir. *Hazırbulunuşluk olgunlaşma ve öğrenme etkileşimininsonucudur.
  15. 15. 4. Deneyim(Yaşantı): Bireyin çevresi ile etkileşimisonucunda kazandıklarıdır.5. Öğrenme: Bireyin çevresi ile belli bir düzeydeki etkileşimineticesinde meydana gelen nispeten kalıcı izli davranışdeğişiklikleridir. Bir davranışın öğrenme olarak kabuledilmesi için; 1. Davranışta gözlenen bir değişimin olması, 2. Bu değişimin kalıcı izli olması, 3. Bu değişimin yaşantı sonucu oluşması, 4. Değişimin büyüme ve olgunlaşmaya bağlı olması, 5. Bu değişimlerin geçici durumları(hastalık, ilaçlar,içgüdüsel davranışlar, refleksler v.b) kapsamaması gerekir.
  16. 16. 4. Gelişimi Etkileyen Faktörler- Gelişimi etkileyen faktörler 3 başlık altında toplanmaktadır. Bunlar; kalıtım, çevre ve zaman(kritik dönem) dır.- Gelişim üzerinde bu 3 faktörün ortak etkileşimi neticesinde oluşan yapının etkisi söz konusundur.
  17. 17. 1. KALITIM: Bireyin anne ve babasından genler yolu ile geçen bazı özel yetenek ve özelliklerdir. Bunlar; * cinsiyet, göz rengi, zeka kapasitesi, fizikselözellikleri, çeşitli hastalıklar, bazı kişilik özellikleri, yaratıcılıkve düşünme kapasitesi v.b * Anneden gelen yumurta hücresi ile babadan gelensperm hücresinin birleşimi ile zigot meydana gelir. * Annenin yumurtasında ve babanın sperm hücresinde23’er kromozom bulunur. * Kişinin tüm özelliklerinin kodlandığını DNA ‘largenlerde bulunur. * Genler baskın ve çekinik genler olmak üzere ikiyeayrılırlar. Baskın genler kendi özelliklerini dölüte geçirirler.
  18. 18. GENOTİP: Bir canlının sahip olduğu bütün gen topluluğuyada anne ve babadan gelen genetik yapıdır.FENOTİP: Fenotip ise yukarıda bahsedilen genetik yapınındışarıdan gözlenebilen şeklidir. Fenotip bir canlının gözlegörülebilen , dış görünüşü ile ilgili tüm özellikleridir.GENOTİP – FENOTİP FARKLILIĞIBu farklılığın 2 sebebi vardır. * Birincisi genlerin ve kromozomların dizilişinde zayıfgenlerin bulunması. Sağlıklı bir gelişimin ilk ve en önemlişartı zigotun genetik yapısında bozukluk olmamasıdır.Akdeniz anemisi, hemofili, down sendromu gibi genetikbozukluklar genotip ve fenotip farklılığına neden olur.
  19. 19. • İkincisi ise çevredir. Genetik olarak herhangi bir sorun olmamasına rağmen doğum öncesi, doğum anı ve doğum sonrasında meydana gelen çevresel etkenler (beslenme, kaza, ilaç v.b.) dir. FENOTİP : GENOTİP + ÇEVRE
  20. 20. KPSS 2010:
  21. 21. 2. Çevre: Döllenmeden itibaren insanın içinde yaşadığı veetkilendiği tüm dış uyarıcılar çevreyi meydana getirir. * Çevresel faktörler doğum öncesi, doğum anı vedoğum sonrası olarak toplan 3 grupta toplanır. * Bireyin genetik özellikleri dışında çevresi ile etkileşimive öğrenmesi neticesinde geçen özelliklerden bazıları; - bazı fiziksel görünümler, - zekanın kullanım oranı, - dil gelişimi, - yetişme tarzı - eğitim düzeyi - bazı kişilik ve karakter özellikleri.
  22. 22. Çevresel Faktörlerin 3 Temel Kaynağıa) Doğum Öncesi: Annenin beslenmesi, yaşı, kan grubu, zararlı alışkanlıkları, geçirdiği hastalıklar, radyasyon, ilaçlar, psikolojik sorunlar, kaza, travma v.b.b) Doğum Anı: Erken veya geç doğum, sağlıksız ortam, bebeğin oksijensiz kalması, kordon dolanması, zorlanma v.b.c) Doğum Sonrası: Beslenme, bebeklik hastalıkları, iklim, kardeş sayısı, kazalar, eğitim, çocuk yetiştirme tarzı, kitle iletişim araçları, ekonomik, sosyal ve kültürel koşullar v.b.
  23. 23. UYARI: Gelişim üzerinde kalıtım ve çevrenin hangisinin dahaetkili olduğu tartışılmakla birlikte herhangi bir görüş birliğibulunmamaktadır. *Gelişim bu iki temel bileşenin karşılıklıetkileşiminden etkilenmektedir. * Kalıtım bir özelliğin alt ve üst sınırını belirler, çevreise bu özelliğin kalıtımla gelen sınır içinde nerede olacağınıbelirler.
  24. 24. KPSS 2010 İPTAL:
  25. 25. 3. Zaman/Kritik Dönem: gelişimde bazı önemli olaylarınbelirli zaman aralıklarında önemli bir etkiye sahipoldukları, ancak bu zaman aralıklarından sonraki zamanaralıklarından daha önceki ve sonraki zamanlarda aynıetkiye sahip olmadıkları yada daha az etkiye sahip olduklarısavunulmaktadır.Ör: Bebeğin gelişiminde ilk 3 ayın önemli olması ve anneninbu dönemde ilaç alması ve radyasyona maruz kalmasınınetkileri önceki ve sonraki dönemlere göre daha fazladır.
  26. 26. Tarihsel Zaman: Bireyin yaşadığı toplumda o zamandiliminde meydana gelen olgu ve olaylardan etkilenmesitarihsel zaman etkisi olarak nitelendirilir. * Bireylerin gelişimleri üzerinde bireyin yaşadığıtoplumu ilgilendiren olgu ve olaylar vardır. * Tarihsel zaman kavramında; - Sınırlandırılmış bir zaman dilimi, - Belirlenmiş bir fiziksel ve kültürel çevre, - Sadece o fiziksel ve kültürel çevrede yaşayanlarıetkileyen bir faktör üzerinde durulmaktadır. * Yukarıda sayılan özellikler tarihsel zaman kavramınıkritik dönemden ayırır.
  27. 27. ÖR: 1980 yılında meydana gelen Çernobil faciası tarihselzaman kavramına en güzel örnektir. Radyo aktif maddelerKaradeniz bölgesine yayılmış ve o bölgedeki insanlarınsağlığını olumsuz etkilemiştir. Diğer bölgelere ise etkietmemiştir. Örnekte; * 1980 denerek zaman sınırlaması yapılmış, * Karadeniz denilerek belli bir fiziksel çevredenbahsedilmiştir, * Sadece Karadeniz bölgesini etkilediğini, diğerbölgeleri etkilemediğini belirterek sınırlı bir çevredenbahsetmiştir.
  28. 28. Bu örnek; * Bir becerinin kazanımından, * Becerinin kazanımı ile ilgili zaman diliminden, * Becerinin sonradan kazanılmasının zorluğundan veimkansızlığından, * Çevresel uyarıcıların öneminden söz etmediğindenkritik dönem örneği olamaz.
  29. 29. KRİTİK DÖNEM: Kritik dönem; organizmanın farklı gelişimdönemlerinde öğrenmeye ve gelişmeye en çok eğilimininolduğu, istekli ve çevredeki uyarıcılara en açık ve alıcıolduğu dönemi ifade eder. * Söz konusu beceri ilgili dönemde kazanılmadığızaman, daha sonraki dönemlerde kazanılamaz veyakazanılması çok zor. Bu tip dönemlere kritik dönem denir. * Kritik dönem, organizmanın çevrenin etkilerine dahaduyarlı oldukları zaman dönemlerine işaret eder. * Kritik dönemim temel belirleyicisi; çevresel uyarıcı veolayların çocuğun gelişim ve öğrenme süreci üzerinde dahakuvvetli ve kalıcı etki göstermesidir.
  30. 30. * Kritik dönemlerde eğer organizma gerekli kalıtsalpotansiyele erişmiş ve yeterli uyarıcı(çevresel düzenleme)ile karşılaşıyorsa bazı davranışları daha rahat öğrenir.• Kritik dönemde ZAMANLAMA ve DUYARLILIK önemli iki kavramdır.• Çocuklar belli dönemlerde belli uyarıcılara, çevresel düzenlemelere ve öğrenme yaşantılarına karşı daha duyarlı olurlar.
  31. 31. Kritik Dönemin Özellikleri; * İnsanın herhangi bir organı veya davranışınınherhangi bir yönü sabit zamanda gelişir. * Organizma belli türdeki davranışları, belli yaşaralıklarında kazanır. * Organizma bu yaş aralıklarında öğrenmeye veçevreye karşı yüksek bir duyarlılık gösterir. * Bu yaş aralığında kazanılamayan bir davranışınsonradan kazanılmasında zorlanmalar görülür. * Anne-baba ve öğretmenler kritik dönemin (duyarlızaman aralıkları) gereklerine dikkat etmelidir.
  32. 32. KPSS 2010:
  33. 33. Kritik Dönem Çevre Uyaranlarının Düzenlenmesi Kritik Dönem Yaşantı
  34. 34. 5. Gelişim İlkeleri• Gelişimin evrensel nitelik taşıyan bir düzeni vardır ve gelişimin temel ilkeleri bu düzen içinde açıklanır. Bu ilkeler şu şekilde sıralanabilir;a) Gelişim baştan ayağa, içten dışa ve genelden özele doğru gerçekleşir.b) Gelişimin hızı her yaşta aynı değildir(Gelişim nöbetleşe devam eder).c) Gelişim kalıtım, çevre ve zamanın ortak etkileşimi ile gerçekleşir.d) Gelişimde bireysel farklılıklar vardır.e) Gelişim bir bütündür.f) Gelişim süreklidir ve belli aşamalardan geçer.g) Gelişimde kritik dönemler vardır.
  35. 35. 6. Gelişim Görevleri• Havighurst tarafından kritik dönemin öneminden hareketle geliştirilmiştir.• Havighurst belli dönemlerde başarı ile kazanılması gereken, başarıldığı zaman mutluluğa ve çevreye uyuma yol açan, başarılmadığında ise mutsuzluğa ve zorlulara yol açan gelişim ödevlerinden(görevlerinden) bahsetmiştir.• Gelişim psikolojisinde belirli özelliklerin kazanılmasının önem kazandığı sürece DÖNEM denir. Dönem kavramı ile organizmada gerçekleşmesi beklenen özelliklere vurgu yapılır.
  36. 36. Döllenmeden ölüme kadar geçen zamanda gelişimsüreci belli gelişim alanlarında meydana gelir.Bunlar; * Fiziksel Alan * Bilişsel Alan * Sosyal alan * Duygusal Alan * Kişilik Alanı * Törel (Ahlaki ve vicdan) alandır.

×