Ho bieu chanh do nuong nuong bao oan

928 views

Published on

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
928
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
1
Actions
Shares
0
Downloads
2
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Ho bieu chanh do nuong nuong bao oan

  1. 1. n ng n ng báo oán 1 www.hobieuchanh.com n ng n ng báo oán Bi u Chánh I -TH I TU N-HU NTrái t v n xây, t i r i k sáng, sáng r i t i l i. c sông luân-chuy n, h t ròng r i l n, l n r i l i ròng.Vi c nhà h h t th nh r i t i suy c ng nh v n n c h m t tr thì ph i lo n. ó là nh-lu t d -nhiên x a nay th ng-l mà ông Tây c ng th ng-l . Th l t Vi t-Nam Qu c-S mà xem, chúng ta s nh n th y rõ-ràng cu cth nh-tr v i cu c lo n ly c ti p mà di n ra hoài hoài. N u ng i c m-quy n h ng- th t chánh thì t -nhiên r i-r m kh p m i n i. N u mu n non-n c cthanh-bình thi ph i nh b c auh-hùng chí-s có i c i tài, thâu-ph c dân tâm, ng-d n qu n-chúng, m i có th ánh d p trong ngoài mà xây d ng an-ninh l ibá-tánh. Kìa nh thu x a, sau m t c n b tr kéo dài n trót m t ngàn n m, n c nonnghiêng-ng a, qu c-h n lu-l , dân-chúng khóc than, c cây khô héo. Trong th i-gian au kh y tuy có Tr ng N V ng, có Bà Ti u- u, có Lý Nam- , có Tri u Vi t- ng có Mai H c- , có Khúc-Th a D l n-l t n i lên quy t ra tay bình- nh s n-hà và em ch -quy n qu c-gia v cho dân-t c. R t ti c thay các ng ti n-nh n ycó hào-khí chói-lòa, có hùng-tâm mãnh-li t, nh ng ch a ph i là ng i l t ng cth i-cu c, b i v y công-nghi p không thành-t u c hoàn-toàn, ch l u l i danhth m chí c cho h u nh n sùng-bái muôn i mà thôi. Mãi n th -k th 10, m i có Ngô-Quy n xu t-hi n, quét s ch trong, ánh p ngoài, xây n n qu c-gia t -ch cho Vi t-Nam r ng-r góc tr i ông-Á. Non c c h ng th ng bình có 5 n m r i Ngô-V ng l i b ng. Ng i sau n inghi p l i không tài c, cho th t chánh i, nên m i sanh ph n lo n Th p-Nh S -Quân, làm lung-tung m t lúc. May có inh Tiên-Hoàng ra i bình-lo n tr n-an, l p ra nhà inh, sau liên-ti p truy n ngôi qu c-v ng cho các nhà Ti n Lê, nhà Lý r i qua nhà Tr n. n th -k 13, nhà Tr n g p n n ngo i-xâm, Ngu n-Tri u bên Trung-Qu c,binh ông t ng m nh nên toan nu t luôn t n c Vi t-Nam. Ch ng dè bên ta, trênvua hi n- c, d i t ng hùng-c ng, l i thêm muôn dân nh t tâm, nh t trí, oàn- t cùng nhau quy t máu ph i x ng b o-v s n-hà, b i v y binh t ng c aNgu n-Tri u luôn luôn i-b i, ph i c u hòa cho kh i b tiêu-di t. Trong i ch ng có v t chi tr ng-t n v nh-vi n c. á lâu n m ph i haomòn, s t lâu n m ph i m c sét. Tinh-th n lâu n m c ng ph i suy gi m, o- c lâu m c ng ph i lu m . Tr c kia i nhà Lý là i th nh-tr nh ng gi ngôi vua
  2. 2. n ng n ng báo oán 2 www.hobieuchanh.com c 215 n m r i ph i sang l i cho nhà Tr n. Mà i nhà Tr n là i v a xán-l ng a hùng-c ng, song tr -vì c 175 n m r i c ng b nhà H soán t. Nhà Minh, bên Trung-Qu c, m n c soán t n y m i xua binh qua ánh p h H r i chi m tr c t n c Vi t-Nam trót 13 n m. Th y cha con H -Quí-Ly vì tham quy n c -v cho ngo i-bang c p m tch -quy n qu c-gia, ng i Vi t-Nam t tr chí già, t b c s -phu cho n hàng dân-gi , ai ai c ng ph n-u t, quy t hy-sinh tánh m ng ng c u n c, c u dân. Ngheông Lê-L i ph t c m ngh a Lam-S n, ng i trong n c th y u h ng ng.Trong 10 n m chinh-chi n, ban u s c kém nên th t b i, nh ng nh em tinh-th n u qu c cao vòi v i mà u v i lòng c p gi t th p hèn c a gi c, b i v y t ng-sta l n-l n ánh rã quân xâm-l ng, i chúng ch y v Tàu, tôn Lê Thái-T lên ngôibáu, r i b -cáo cu c bình Ngô t nh. Miêu-Du c a Lê Thái-T ti p n i tr -vì c 99 n m r i b quy n th n M c- ng-Dung c p ngôi, may nh có hai trung-th n là ông Nguy n-Kim v i r là ôngTr nh-Ki m c u giá a con c a vua Lê Chiêu-Tôn qua Cam-Châu thu c x Lèo, tônlên làm vua r i r c v Thanh-Hóa chiêu binh mãi mã ánh d p h M c. ó nhà Lê óng ô Thanh-Hóa, nhà M c óng ô Th ng-Long. Trong c có t i hai vua, hai tri u, lòng dân ph i chia r , ng i phò Lê, k phò M c, Nam cc áuh nhau trót 65 n m, dân gian h t s c -kh . Mãi n n m 1592, Tr nh-Tùng con c a Tr nh-Ki m m i ánh b t c vua M c-M u-Hi p mà gi t r i gom t t n c em v m t m i i quy n th ng-tr c a vua Lê. Nh ng ã d t cái n n m t n c hai vua r i thì t i cái h a m t tri u hai chúa a. Tuy nhà Lê ã th ng nh t s n-hà song quy n-bính t i tri u u trong tayTr nh-Tùng c . Ông Nguy n-Hoàng là con ông Nguy n-Kim t c là c u c a Tr nh-Tùng tr c kia ã c vào tr n t Thu n-Hóa, ch ng th y Tr nh-Tùng l ng quy n ng chúa, ông e quy n th n ám-h i nên ông không ch u ra B c ch u vua nhà Lê a, thành th gây phân tranh. Chúa Tr nh chi m c c mi n B c vô t i Linh-Giang,còn chúa Nguy n th ng-tr mi n Nam t Linh-Giang vô Qu ng-Nam. Trong kho ng 45 n m, chúa Tr nh v i chúa Nguy n ph i ánh nhau n b y n, gây tai h i cho t Hà-T nh và t Qu ng-Bình không bi t bao nhiêu, l i làm t n-hao sanh-m ng c a nh n-dân không k xi t. Tuy luôn luôn ph i lo ch ng v i chúa Tr nh phía B c, song chúa Nguy n ng ch m nom m r ng b cõi phia Nam, l n l n chi m h t t Chiêm-thành tQu ng-Nam vô Bình-Thu n r i phân huy n, phân ph mà cai-tr . n gi a th -k18, t t c vùng t Nam-Vi t bây gi c ng thu c luôn v chúa Nguy n th ng-tr n a. Cu c nam-ti n c a các i chúa Nguy n c thành-công r t v -vang ch nh c c -g ng c a th n-dân t t nh Qu ng-Bình tr vô mà thôi. T Hà-T nh tr ra B c,nh n-dân là phe ng c a chúa Tr nh, ngh ch h n v i chúa Nguy n nên không cótham-d cu c nam-ti n r c-r ó.
  3. 3. n ng n ng báo oán 3 www.hobieuchanh.com n n m 1765 chúa Nguy n Võ-V ng m t. Quy n th n Tr ng-ph c-Loan i t di-chi u l p ng i con th 16 c a Võ-V ng lên ngôi Chúa g i là nh- ng. V nh-V ng m i c 12 tu i nên Ph c-Loan t h t quy n-hành tácoai tác ph c, tham-lam, kh c-kh , làm nhi u u tàn ác, khi n cho c n c quandân th y u oán ghét. t Tây-S n, thu c vùng Qui-Nh n bây gi , có ba anh em Nguy n-Nh c,Nguy n-L và Nguy n-Hu , v n là miêu-du c a m t chi n-s g c Ngh -An, tr ckia theo Chúa Tr nh mà ánh gi c, b t ng-s c a chúa Nguy n b t làm tù binh r i em v qu n-thúc t i Qui-nh n. Ba anh em Nh c lóng nghe Thu n-Hóa Nguy n-Tri u th t chánh, lòng dân ly-tán, h t k cang-th ng, bi t r i ây th nào c ng ph i i lo n kh p n i. Nh c m i hi p v i hai em mà chiêu m dân nghèo ng hu n-luy n cho thành quân-s ánh gi c. c ng i ta theo càng ngày càng thêm ông, Nh c m i phân i ng , l ptr i n r i kéo nhau ra ánh l y thành Qui-Nh n, l n l t chi m c ph n t tBình-Thu n ra giáp Qu ng-Nam. Ngoài B c Chúa Tr nh-Sâm th y Nguy n-Tri u ng b i-r i, trong b quy nth n ngang-ng c, ngoài b gi c Tây-S n hùng-hào. Chúa Tr nh th a d p may bènsai i-t ng Hoàng-Ng -Phúc em th y-b h n ba muôn binh vào chi m t B -Chánh (Qu ng-Bình) r i l y luôn ô-thành Phú-Xuân (Hu ) mà b t h t qu n-th n a Chúa Nguy n. Chúa Nguy n nh-V ng th y tình-hình nguy-ng p, trong b binh Tây-S n ánh ra, ngoài b binh Chúa Tr nh tràn vào, m i nhóm qu n-th n mà nh k i-phó. ình-th n bèn phân ra m t t p thì h -giá a Chúa Nguy n cùng cung-quy nvào Qu ng-Nam lánh n n, còn m t t p thì binh khi n t ng b t giam gian th nTr ng-Ph c-Loan em n p cho Hoàng-Ng -Phúc mà c u hòa. T ng Tr nh gi tTr ng-Ph c-Loan, nh ng c ng ánh tan binh Nguy n r i vào chi m kinh-thànhPhú Xuân. Chúa Nguy n nh-V ng vào Qu ng-Nam r i nghe l i khuyên c a ình-th n m i l p Nguy n Ph c-D ng là con c a c th -t Nguy n-Ph c-Hi n lênngôi ông-Cung, chuyên lo s p- t cu c ch ng-c v i gi c. Ch ng bao lâu, nh- ng nghe tin trong thì Tây-S n, ngoài thì t ng Tr nh, c hai u xua binh ánh p Qu ng-Nam. ình-th n bèn khuyên nh-V ng xu ng thuy n cùng v i cháu làNguy n-Ph c-Ánh (sau là Gia-Long) v n là con c a ng i anh th hai cho quan -giá a vào t Gia- nh mà lánh n n ông-Cung D ng v i ch -t ug l iQu ng-Nam lo m u tr gi c. Và lúc Tây-s n m i kh i binh d y lo n Qui-Nh n thì tri u- ình ã có banchi u cho ch -tr n trong t Gia- nh d y ph i em binh ra àng ngoài mà d plo n. Ông T ng-Ph c-Hi p ng ng i ch c L u-Tr n Long-H (Long-H là nh-Long bây gi ) ti p c chi u c a Chúa Nguy n, ông h ng-hái gom binh cáctr n, r n-r kéo ra Bình-Thu n quy t nghinh ch.
  4. 4. n ng n ng báo oán 4 www.hobieuchanh.com Cu c chiêu binh tuy n t ng n y làm xao-xuy n, náo- ng c vùng Gia- nhlà lãnh-th x Nam-Vi t ngày nay. Nh ng ng i trai-tráng tuy không c bi t rõtình-hình chung trong n c r c-r i th nào, song nghe nói có gi c thì ai c ng nô-n ctoan-tính ra s c p lo n, tr -an, ng l p công-danh v i t n c.
  5. 5. n ng n ng báo oán 5 www.hobieuchanh.com II BA GI NG ANH-KI T Vùng Nam-Vi t mà h i tr c ng i ta g i là Gia- nh, phía Tây n m nh mvàm sông C u-Long. Vì t th p-th i, sình l y nên n c sông C u-Long t trênngu n xu ng t i ây thì tràn ng p, r i ph i quanh-co theo ch th p tìm ngmà ch y ra bi n. i a-th nh v y nên sông C u-Long t i ây m i phân ra hai ng chánh:Ti n-Giang và H u-Giang. M i ngã còn k m vô s r ch ngòi, l n nh chung nhau rútnhau a ra Nam-H i. Tuy mi n Tây x Nam-Vi t t sình l y song có nhi u ch gi a ng th p-th i ó r i-rác l i n i lên m y gi ng cát cao-ráo không bao gi n c ng p t i. Vì v ynên x a nay nh n-dân th ng t -t p c t nhà trên m y gi ng thành th gi ng nào ng trù-m t, ông- o th nh-v ng. Trong t nh M -Tho bây gi hai phía có gi ng:1)-phía Tân-Hi p;2)-phía Bình- i. Phía Tân-Hi p g m t i ba cái gi ng n m g n nhau. y là g ng Tr n- nh t iTân-Hi p C -Chi, gi ng Cánh-Én n m t i ranh t nh Tân-An, gi ng Thu c-Nhiêu m dài theo qnan-l Trung-L ng xu ng Cai-L y. Trong t Nam-Vi t, các gi ng u có dân-c ông. Vì v y nên m i gi ng ucó s tích riêng, l i n y sanh m t vài nh n-v t có danh nêu vào l ch-s trong kho nghai th -k sau n y. Mà gi ng nào c ng không có danh b ng ba cái gi ng n y. S có ghi chép bagi ng n y g i là vùng „Tam Ph ”. Th ng nh n nói nôm-na thì g i là x “BaGi ng”. Nh n-dân Ba Gi ng bình th ng thì già tr u c m-c i làm ru ng làm r y,song h âm-th m ung- úc m t hào-khí m nh-m vô cùng, H ng ngày h ngó racánh ng Tháp M i t ch-m ch minh-mông n m phía sau gi ng r i h rèn t p chí- ng c ng vi n-vông qu ng- i nh quaug-c nh h quen th y ó. Trong lúc quan L u-Thú Long-H là T ng-Ph c-Hi p gom binh tuy n t ng i bình lo n Tây-S n thì gi ng Thu c-Nhiêu có m t ng i tên là -Thanh-Nhângiàu-có rân-rát h n h t trong vùng. Ng i h c v n v a dùng, nh ng võ-ngh thìcó danh l m. m n y Thanh-Nhân m i có 42 tu i, khí-l c c ng-tráng, tánh n t th ngngay, dám nói dám làm, không kiêng không v . V hi n m i m t cách hai n m tr c, l i cho ng i m t a con gái tên là -Thanh-Xuân, n m nay m i 17 tu i, nh ngmà hình vóc cao-l n v m-v , d ng nh gái 20 tu i.
  6. 6. n ng n ng báo oán 6 www.hobieuchanh.com Thanh-Xuân gi ng cha, ti ng nói r n r ng, b i g n-gàng, tâm-chí cang- ng, tánh ý c ng-quy t. Tuy là ph n gái song ít a vá may n u n ng, l i ham p cung ki m, ao th ng, ch i thì thích ch y nh y nh m l nh con trai, làm thìch u x c vác m nh-m nh ng i l n. Thanh-Nhân không có con trai mà dòm th y tâm-chí v i tánh-tình c a Thanh-Xuân nh v y thì trong b ng m ng th m. Ng i ngh trai hay gái c ng v y, mi n cótài có chí là h n, b i v y khi Thanh-Xuân c 15 tu i r i thì ng i b t u d y con p võ-ngh , t p côn, t p quy n, t p cung, t p ki m, t p ban h t. n nay ThanhXuân gi i nh t là cái tài b n tên v i tài phi ki m không ai bì k p. khi Thanh-Nhân th t ng u, ng i bu n nên th ng hay giao du ngkhuây lãng. Ng i giao trâu bò, ru ng r y cho gia-d ch ch m nom. Ng i khuyên con nhà c luy n t p võ-ngh h ng ngày, khi thì lên Biên-Tr n, khi thì qua Long-H ki m ng i có tài có chí mà k t b n. M i l n ng i ich i, ng i v ng m t n c tháng. Mà h tr v thì ng i th ng r c v ôi bang i b n cùng nhau, ho c bàn lu n c kim, ho c t p duy t võ-ngh . Thanh-Nhân có s n c m ti n nên quen tánh hào phóng. Trong vùng Ba Gi ngai b ho n-n n n u ng i hay thì ngu i giúp luôn luôn. Còn nh ng ng i nào l ntu i thông hi u vi c i thì ng i hay m i n nhà ãi n u ng ng àm-lu n ch icho r ng thêm ki n-th c. Cách c x c a ng i nh v y khi n cho m i ng i trong Ba Gi ng, t già chí tr ai c ng c m m n. n n y Thanh-Nhân i ch i bên Long-H v nhà, ng i có r c v hai ng ikhách. y là ông Nhiêu-h c Tr n-Minh-Giám, m t nhà nho-h c l i-l c tu i ã 60 màtrí v n còn sáng-su t, v i c u Lê-V n-Quân, m t võ-s m nh-m , tu i l i 40, máunóng ng y . Thanh-Xuân hay cha v v i-vã ra c a ti p m ng. Thanh-Nhân gi i-thi u concho hai ông khách bi t r i kêu gia-d ch bi u làm v t làm gà mà ãi khách. Trong lúc ch khách ng i n c m chi u thì Thanh-Xuân ra vô ch m-nom mành c ng i nhà i th t 1 và châm r u. Thanh-Nhân kêu con l i mà nói: “Con ãtr ng tu i r i, võ thì con ã lão luy n c vài ngh , còn v n thì con ch a h bi t t i.Vì v y nên cha r c ông Nhiêu v ây ng d y cho con bi t s kinh, bi t o làmng i i v i cha m , v i anh em, v i vua chúa, v i th y b n, v i t n c, v iqu n-chúng. V y con ph i bái ông Nhiêu ây và k nh ông là b c s -ph c a con. K ngày mai ông s b t u d y con h c ch . Con ph i c -g ng ch ng nên t ng v nnhu-nh c mà chê bai. Làm t ng, d u nam d u n c ng v y, có võ mà c ng ph icó v n ng g m cang nhu m i kh i thi u sót, ch có võ mà không có v n thì hay o-ng c, còn có v n mà không có võ thì th ng y u- t”. Thanh-Xuân bái ông Nhiêu Giám. Thanh-Nhân nói ti p: “Còn anh Lê-V n-Quân ây cha r c anh v ng coi u có th c thì anh ch giùm cho các anh trai tr trong vùng luy n t p võ-ngh .1 Cho thêm th t
  7. 7. n ng n ng báo oán 7 www.hobieuchanh.comCon ph i kính theo hàng thúc-bá. Sáng mai con d t võ th cho anh xem ng cóch nào s -si n thì anh ch giùm cho con”. Thanh-Xuân c ng bái Lê-V n-Quân y theo l i cha d y. n c m r i ch khách m i bàn t i th i-cu c. Theo tin-t c lóng nghe bên Long- thì c ba ng i u hay b n Nguy n-Nh c kh i binh Tây-S n ánh l y thànhQui-Nh n r i th a th ng chúng hoành-hành c m t vùng t Bình-Thu n ra Qu ng-Ngãi. Còn phía B c thì binh t ng c a Chúa Tr nh ã xâm ph m t B -Chánh(Qu ng-Bình) và ng h m-d a kinh-thành Thu n-Hóa. Ông T ng-Ph c-Hi ptom góp binh các tr n trong Gia- nh c h n 5.000 ng i ã kh i-hành g n n atháng r i, quy t ra àng ngoài d p lo n Tây-S n và n u Tri u- ình c n dùng thì s i th ng ra Phú-Xuân ti p vi n v i binh Tri u mà ánh v i Chúa Tr nh. Thanh-Nhân c ng nh hai ng i khách ch nghe có b y nhiêu ó mà thôi, chch a hay Chúa Nguy n ã b ngôi mà vào Qu ng-Nam v i cung quy n, và binh ng Tr nh ã chi m kinh-thành Phú-Xuân r i. Tuy v y mà nh c tin-t c c nghe ó r i thì Thanh-Nhân nói: “ ng tHu vô ây xa-xôi cách tr . Tin-t c mình nghe ó có l ã c c tháng r i. Hi n naytình-hình th nào mình không th bi t c. Theo ý tôi thì tôi s e tình-hình càngthêm nguy-ng p ch không th êm-d u âu. Tôi s nguy-ng p là vì tôi ngh tQu ng-Ngãi vô Bình-Thu n ch nào c ng có quan quân tr n-th . T i sao b n Tây- n chi m c h t c vùng nh v y? Có l binh Tây-S n ông và m nh h n binhtr n-th b i ph n, chúng nó ã phá tan binh tri u r i, nên chúng nó m i hoànhhành, t thành, chi m t c. N u thi t th l c c a Tây-s n m nh-m nh v ythì ch c gì quan L u-Thú c a mình v i 5.000 s -t t mà th ng Tây-S n cho n i”. Lê-V n-Quân nói: “Vi c ó tôi hi p ý v i anh. Tôi c ng s binh c a mình ra ánh àng ngoài khó thành-công c”. Ông Nhiêu Giám nói: “Hai chú tr tu i mà sao hai chú l i nhút-nhát quá v y ?Phàm ánh gi c mà th ng c là nh chi n-l c c a t ng ch -huy, nh t là nhtinh-th n chi n- u c a binh-s ch âu ph i nh binh ông. Hu ng chi binh Tây- n là binh ô h p, còn binh c a Tri u- ình là binh có hu n-luy n, có k -lu t. Hu ngchi T ng L u-Thú là ng i lão-thông binh-pháp, ngài c m binh thì v ng-vàng, haichú kh i lo th t-b i”. Quân l c u cãi l i:- Chúng tôi lo-ng i không ph i vô c âu ông Nhiêu. Binh Gia- nh lão r i, l i y n m nay n ch i không có ra tr n, tôi s tinh-th n chi n-d u m t h t. H n a, ph i kéo i ng b ra t i àng ngoài, t ng-s u m i-m t. D u quan u-Thú có gi i cho m y i n a, dùng binh m t mà ánh v i binh kh e ch c gì mà th ng c.- Kéo binh i ng xa có l quan L u-Thú bi t phép mà d ng s c cho s -t t ch . Tr i mát thì i, tr i n ng v i ban êm thì cho ngh , m i ngày i m t kho ng
  8. 8. n ng n ng báo oán 8 www.hobieuchanh.com ng v a s c v y thôi. i úng theo binh-pháp d y thì t ng-s có m t m i âu.- Còn l ng-th c n a, làm sao mà ti p-t cho y ?- C m binh t nhiên ph i t -ch c c m g o và thu c men cho s -t t tr c r i ch . Có l tr c khi kh i-hành, quan L u-Thú ã có s p t cho thuy n ch c m g o, m mu i ra Ph c-H i, Cù-My mà ch c s n ti p-t d c ng cho binh-lính kh i ói ch . Làm t ng mà không bi t lo quân-nhu v i quân-y thì ai dám giao binh- i cho mình ch -huy. Thanh-Nhân i hai ng i bàn cãi v i nhau xong r i, ng i m i chen vô mà h i:“Ví nh binh Tây-S n th a th ng kéo ra chi m luôn Qu ng-Nam r i ch n èo H i-Vân, còn phía ngoài thì binh Tr nh vào t i Thu n-Hóa, hai u ánh d n l i, g ptr ng-h p nh v y Chúa Nguy n v i Tri u- ình làm sao mà thoát thân ?”. Ông Nhiêu Giám áp:- Còn ng bi n.- Tri u- ình có th y-quân hay không ?- Ch c ph i có ch .- Ví nh Chúa Tr nh ho c b n Tây-S n có th y-quân h ch n ng thì làm sao ?- Thì ánh.- D u chi n-th ng i n a, r i i âu? T Qu ng-Ngãi tr v , Tây-S n ã chi m h t i.- Vô th ng trong n y ng nh o binh c a T ng L u-Thú ti p- ng. Thanh-Nhân ng ì suy-ngh m t h i r i m i nói:- Tôi th y nguy… Nguy to. Mà tôi s r i ây t Gia- nh c a mình c ng không yên c. Ví nh Chúa Tr nh c y oai-quy n c a vua Nhà Lê mà chiêu-d b n Tây-S n, binh trong v i binh ngoài liên-hi p mà ánh ép l i. Chúa Nguy n ch còn cái n c c vào t Gia- nh r i nh t di n chiêu binh m t ng t -ch c cu c phòng-th àng trong, nh t di n l p k làm cho Tây-S n v i chúa Tr nh ngh ch nhau, ánh nhau ng hai àng u gi m s c r i mình th a c em binh tinh- nhu tr ra àng ngoài mà kh c-ph c Thu n-Hóa. N c c ã nguy l m r i. Tôi th y bây gi ch còn cái n c xu t t ng và b n chí s n-sóc m y con ch t r i l n t i nó t i mà phá bên ch thì m i có th gi i nguy c. Ông Nhiêu Giám v i Lê-V n-Quân ng khen Thanh-Nhân có m u-l c, cókhi u i-Th n, có tài an dân giúp n c. c khen, Thanh-Nhân c chí m i nói ti p: “ ó là vi c tôi oán th nghe ch i.Có chi ch c-ch n âu mà hai ông khen. Nh ng mà có m t u tôi dám nói qu -quy t là m c d u th i-cu c day tr th nào, vùng Gia- nh n y c ng không an- n c. Ví nh Chúa Nguy n th t Thu n-Hóa ch y vào ây hi u-tri u dân chúng c n- ng và t -ch c l c-l ng nghinh ch, chúng ta là ph n râu mày l i ông cha ta
  9. 9. n ng n ng báo oán 9 www.hobieuchanh.comnh nhà Nguy n mà khai-thác c t Gia- nh, không l chúng ta ành khoanhtay ng i ngó cho Chúa ta ph i tiêu-vong. Ví nh m ng Tr i khi n Tây-S n ho cChúa Tr nh d t nhà Nguy n thì chúng ta ch n ng i tài c c a ta mà phò r i m n báo thù cho chúa Nguy n mà ph n kh i hào-khí c a muôn dân: t -ch c c -s t -tr cho t Gia- nh. Chúng ta ph i làm sao mà gìn-gi t n c c a ông cha ta ãdày công khai-thác, ch không l chúng ta cúi u cong l ng bái ph c chúa Tr nhhay là Tây-S n và em dâng cho h h ng s -nghi p c a ông cha ta xây-d ng.Không th c… Không bao gi tôi ch u cái thói rày ây mai ó. Tôi th m ghét cáith chong-chóng tùy theo chi u gió mà quây. Thà là tôi x ng v ng trong t Gia- nh, r i tôi chinh ph t Tây-S n v i h Tr nh, ch tôi không ch u y m c u nghinhtân. D u h có ban quy n cao t c tr ng mà d tôi i n a, tôi c ng không thèm. Tôinói thi t, thà ánh v i k thù mà ch t, ch tôi không ch u ph n ch ng s ng”. Ông Nhiêu Giám c i mà nói: “Chú n y nuôi chí h ng v i quá. Mà ngh ng ph i, n u lo n-ly không còn tôi chúa gì n a, thì ai c ng nh n y, ai m nh thì n. N u mình có tài có c mình ánh d p c cái l ki n chòm ong thì mình làmvua, can gì ph i ph c-tùng k khác”. Thanh-Nhân nói: “N u mu n m u i-s c n ph i c nh n-tâm. V y tôi d ýng i trong vùng n y coi h ngh th nào, r i mình s li u l ng. t Ba Gi ng dân- ông- o, h ng ng i c ng-tráng t 20 t i 40 tu i, k c ng quá 500. N u sng i hi p ý ng-tâm v i mình, thì mình hu n luy n mà gây thành m t l c-l ng,tuy không m nh l m, song c ng cho mình b t u ho t- ng r i l n l n bànhtr ng ra cho l n c. B a nay mùng 10, tôi vi t t r i sai ng i i kh p ba cáigi ng m i m y ông trí-th c v i h t th y anh em c ng-tráng bu i chi u r m t u l inhà tôi n u ng m t b a và luôn d p bàn lu n mà quy t- nh thái- i-phó v ith i-cu c. Tôi s làm trâu làm bò mà ãi anh em m t b a ng nói chuy n ch i. Tôi i ch c anh em không n t ”. Thanh-Nhân bi u gia-d ch d n ch cho khách ngh r i c m-c i ng i vi t t m i ti c, vi t luôn ba b n ng cho m i gi ng m t b n. Sáng b a sau, Thanh-Nhân cho kêu ba ng i tr ng tu i trong xóm l i giao cho i ng i m t t m i ti c b a r m, d n m i ng i i m t gi ng trình t cho m yông ch xóm xem và c y m y ông truy n giùm l i m i l i cho h ng trí-th c v i h ng ng-tráng nh ngày r m n n u ng r i chung lo vi c n c. Ba ng i lãnh t i r i, Thanh-Nhân kêu con thay y-ph c ra võ-tr ng t p-d tcho khách xem. Thanh-Xuân v ng l i cha, m c áo ch t qu n v n, vác cung th ng ao ki m ravõ-tr ng, t ng-m o d n-d m nh-m , không s t-sè ái-ng i chi h t. Lê-V n-Quân v i ông Nhiêu Giám ra võ-tr ng th y m t cái sân b ng ph ng, ng l n minh-mông, d u n m b y tr m ng i t u l i ó c ng không ch t. Haing i tr m-tr khen ng i Thanh-Nhân khéo s p- t võ-tr ng duy t binh- i ng c, ch không ph i t p võ-ngh mà thôi.
  10. 10. n ng n ng báo oán 10 www.hobieuchanh.com Thanh-Xuân ra d t m t ng quy n r i ti p i luôn m t ng roi không cóch nào cho Lê-V n-Quân chê c. i thêm m t ng song ki m n a, b Thanh-Xuân ch ng khác nào nh ph ng múa, t n th i l -làng nh ch p nháng, l i ki m l iqua vùn-v t không th y k p. Ch ng g n r i v a múa v a phóng liên-ti p hai ng nki m vào cái bia d ng xa h n 100 th c thì hai cây ki m u ghim ngay h ng tâm t c hai. Lê-V n-Quân và ông Nhiêu Giám khen n c-n , khen tài con r i khen chakhéo t p rèn. Thanh-Nhân bi u con d t b n luôn. Thanh-Xuân c m cây cung v i 5 m itên. Thanh-Nhân ch cây chu i cách xa l i 300 th c bi u con d t b n luôn. Thanh-Xuân không c n ng mà nh m, c i qua i l i h ng l i thì ráp tên b n li n, mà 5 cây tên u ghim vào mình cây chu i không tr t m t phát nào h t. Lê-V n-Quân th t kinh b c l i khen Thanh-Xuân: “Tài c a n ng-n ng áng làm th y thiên-h . Võ-ngh nh v y thì còn ai dám x ng th y cho n ng- ng th giáo”. y b a r i Lê-V n-Quân g p Thanh-Nhân, nói chuy n cùng nhau thì bi tNhân là m t võ-s , nh ng không hi u tài-ngh n b c nào. Nay th y tài c a Thanh-Xuân r i m i bi t Thanh-Nhân không ph i là tay t m th ng, b i v y anh ta kiêng c cha con, không dám khoe võ-ngh n a. Thanh-Nhân hi u ý nên không m i Quân t p d t, mu n êm ng sau c yQuân thay th mà t p võ cho h ng thanh-niên trong gi ng. Bu i chi u ông Nhiêu Giám b t u d y Thanh-Xuân h c ch . Ba ng i c m t i m i d ti c l n-l t tr v nói r ng các ông ch xóm u as m m c mà chuy n t l i m i và ch c b a r m h t th y u n không ai ch i.
  11. 11. n ng n ng báo oán 11 www.hobieuchanh.com III NGH A-HI P NG-CHÍVì Thanh-Nhân có sai gia-d ch i c y m n nên nh ng ng i trai-tráng trong gi ngThu c-Nhiêu, t b a 12 ã t -t u l i nhà Thanh-Nhân ông n b n n m m i, ai ng vui lòng ti p giúp s p t ng chi u r m ãi ti c.Trong nhà có lúa y l m. Trâu bò heo c ng s n có nhi u, kh i lo i mua. Ng i tabèn phân nhau ra nhi u t p, m i t p lãnh ph n-s riêng, t p xay lúa, t p giã g o, t pgiã n p, t p b a c i, t p t u2, t p vô ng tát ìa ch n lung mà b t cá l n, t png i thuy n ra Ti n-Giang l i tôm cá sông, t p nhà c a ván óng bàn ngang bàn c t i võ-tr ng, là ch d n ti c, vì nhà tuy l n, song không ch mà ãi n b n m tr m khách. Ng i ta làm r n-r trong ba ngày thì n u ng ã hoàn-b , cu c p- t c ng ã xong-xuôi. S m m i r m b u tr i thanh-b ch, gió ch ng lai-rai, i ng i th -th i trong lòng nên l ra ngoài m t h n-h . Ng i ta b t u gi t trâubò heo tr c ng có th t s n cho t p trong b p li u ch ng mà xào n u cho k p lúc t tr i x bóng thì m ti c. n tr a, m y ông có h c-th c v i các ông Ch xóm l n-l t t i tr c r i ng bình-dân trong ba gi ng t p n m ng i, t p 10 ng i, ti p-t c kéo t i khôngng t. Ch xóm v i h c-th c ch có vài ba ch c ông nên Thanh-Nhân ti p m i vàonhà ng i u ng n c, còn h ng bình-dân thì ông nên ng i ch i ngoài võ-tr ngho c gi m n m gi m b y trong v n mà nói chuy n. Thanh-Nhân gi i-thi u ông Nhiêu-Giám v i ông b n Lê-V n-Quân cho m ych xóm và h c-th c bi t, r i li n thu t cho m y ông nghe nh ng tin-t c v cu c r c- i àng ngoài. Ngài nói: “Tôi i th m anh em bên Long-H , tôi m i hay m t vi cquan-h l m. Ng i ta nói Qui-Nh n có b n Tây-S n d y lo n, kéo binh trong núira ánh l y thành r i chi m h t m t vùng t Bình-Thu n ra Qu ng-Ngãi. ã v y màChúa-Tr nh ngoài B c còn binh khi n t ng vào ánh Thu n-Hóa n a. ChúaNguy n l ng di n th ch có l b i-r i nên sai ng i chi u vào d y quan L u-Thú Long-H gom binh Gia- nh em ra Bình-Thu n d p lo n Tây-S n cho binhTri u có toàn-l c mà ch ng v i Chúa Tr nh ng gi v ng Thu n-Hóa. Quan u-Thú Long-H ã em 5.000 binh Gia- nh ra àng ngoài mà ti p vi n r i. Tôihay tin có b y nhiêu ó mà tin y có l ã c l m. M y ông có nghe tin nào khác n ahay không ?” y ông khách nhìn nhau ng -ngáo vì không có m t ông nào hay chuy n r c- i ó. R i ó m y ông bàn-lu n v i nhau t ng-b ng, ng i oán Tri u- ình ch cph i nguy to, ng i s binh Gia- nh ít quá d p lo n Tây-S n không n i, có ng i2 n ur u
  12. 12. n ng n ng báo oán 12 www.hobieuchanh.com i nói “L y Th y” l p Qu ng-Bình v ng-vàng. Tr nh ánh ã b y l n r i không n nào phá n i, bây gi có tài phép gì qua i ó c mà vào Thu n-Hóa nên ph ilo. Thanh-Nhân c ng i nghe m y ông bàn cãi không nói thêm n a, không t ý riêng a mình, vì tính khêu-g i cho lòng ngu i náo-n c mà thôi th ng-th ng r i s chch nguy-nan, s nói ng ch n-chánh cho ng i ta bi t sao là ph i, sao là qu y ng ng i ta oán ghét cái qu y và dám ch t v i cái ph i. n x anh em m y gi ng ã t u n m t r i, Thanh-Nhân c y ng i mth thì s khách c t i 470. Thanh-Nhân d y d n r u th t ra r i m i khách l n nh nh p ti c. Ch nhàng i bàn gi a v i ông Nhiêu Giám, anh Lê-V n-Quân, m y ông ch xóm và m y ôngcó h c-th c, còn bao nhiêu thì ng i các bàn chung-quanh. Ch khách n u ng vui i. Vì x a nay ch a h có m t ti c nào ông- o nh v y, l i h ng bình-dân c i kho n- ãi b i v y ai c ng nghi Thanh-Nhân mu n tính vi c gì ây. Ng i ta cóý trông coi ch nhà nói làm sao, mà ch nhà c i m i bàn ch m-nom nh c l y thêm u, ân-c n ãi khách, không ch u nói chi h t. y ông có h c th c, ã bi t tâm-chí c a Thanh-Nhân, nên nh ch c vì cóvi c gi c-giã àng ngoài m i có ti c n y. Mu n gh o ch nhà nên lúc n u ng m yông còn em vi c ó ra mà bàn n a. M t ông nói lãnh-th c a qu c-gia ch ng khácnào thân-th c a con ng i. Trong thân-th c a con ng i n u có au m t ch nàonh nh c u hay au b ng hay gãy tay ch ng h n thì c thân-th u ch u nh- ng nên b n-th n b -ngh chung. Trong n c ta hi n-th i, àng ngoài lo n-ly i-r m, nh ng àng trong thì bình-t nh an-ninh. Tuy v y mà t Gia- nh n y ã t u ch u nh-h ng r i. Quan L u-Thú Long-H ph i em binh àng trong ra ngoài mà ti p-vi n, ólà m t b ng-c hi n-nhiên, h au r ng thì nh c c u, h au b ng thì m t nh n-nhó. Hi n gi c-giã àng ngoài ch a can-h n àng trong, nh ng ai dám oán ch cngày mai àng trong c ng v n c yên t nh, không xôn-xao bi n- ng. Ng i cótâm-chí ph i suy ngh xa, ph i lo-li u tr c, không nên n c ng p t i trôn r i m inh y, s nh y không k p s b n c ch p mà ph i ch t chìm. Ng i ta khiêu-khích t i nh v y mà Thanh-Nhân c ng c l ng thinh d ngnh ng i ích-k c lo cho có ti n y r ng, có lúa y l m ng n ch i ng a-nguê, không thèm k vi c vua, vi c n c. Mãi n chi u, Thanh-Nhân dòm th y khách l n nh u n u ng no r i,ng i m i ng d y i l i gi a sân mà la l n lên: “Có m t vi c quan-h l m, l ng ng nghe tôi nói”. Ai n y u nín h t. M y t p ng i ngoài xa s nghe không rõ, nên kéo nhau l i ng cho g n, thành th khách chen-chúc ng bao quanh Thanh-Nhân, bao c m ych c ông tai m t ng i bàn gi a.
  13. 13. n ng n ng báo oán 13 www.hobieuchanh.com Thanh-Nhân i âu ó ng yên-t nh r i m i c t ti ng lên nói l n: “Tr c t tôi mu n cho anh em l n nh trong t Ba Gi ng n y hay: n c nhà ang b m ttai h a l n l m… Có gi c r i… Gi c to-tát, gi c th c-s , ch không ph i gi c chòm,gi c nhóm.” Nghe nói hai ti ng “có gi c” ai n y u xúc- ng, nên l ng-l ng lóng nghe. Thanh-Nhân th y cách báo-cáo t-ng t c a mình ã có hi u-qu , m i ch m-rãi nói ti p: “Vì hay trong n c có gi c nên m i qui-t anh em l n nh t BaGi ng mà nói cho anh em hay r i h i coi n c nhà b h a gi c-giã, chúng ta là condân c a t n c, chúng ta ph i làm sao cho áng m t râu mày. y v y, cu c ti c tôi ra hôm nay ây không ph i là cu c vui ch i, y là cu c h i-hi p bàn-lu n r ichung lo gi nhà c u n c. Tin gi c-giã tôi m i nói cho anh em bi t ó là tin ch c-ch n ch không ph i l i n huy n. Tôi qua Long-H tôi nghe rõ-ràng: cách h n m ttháng nay Tri u- ình có cho quan L u-Thú c a ta hay, b n c ng-kh u qui-t nh n-dân t i Tây-S n mà luy n t p phân thành i ng r i kéo ra ánh úp t thànhQui-Nh n. Quan quân khi p s b ch y h t. Chúng th a th m nh m i tung-hoànhchi m h t t ai c m t vùng t Bình-Thu n tr ra Khánh-Hòa, Phú-Yên, Bình- nh, Qu ng-Ngãi. Mà ó là tin c nghe hôm tháng tr c, không bi t b a nay gi cTây-S n ã tràn ra Qu ng-Nam ho c ã t i Thu n-Hóa hay ch a. L i còn nguy h n a là ng th i Tây-S n hoành-hành phía Nam thì chúa Tr nh huy- ng binhphía B c vào ánh chi m t B -Chánh, cách kinh-thành Hu không bao xa. B a naychúng ã l y Hu hay ch a ? … Ch a bi t c. Tôi ch bi t quan L u-Thú Long-H ã dem 5.000 binh Gia- nh ra àng ngoài ng ch ng v i Tây-S n. Ch ng n i haykhông ? C ng ch a bi t c. ... Ví nh binh Chúa Tr nh, ho c binh Tây-S n ánhchi m kinh-thành Hu r i, Chúa Nguy n v i ình-th n làm sao ?... Thoát kh i hay là gi c b t ?... Nh thoát c thì ch y i âu ?... Còn s ng hay là ch t m t? Cònquan L u-Thú Long-H em binh Gia- nh ra àng ngoài mà ti p- ng, o binh cóth ng hay là b i ? ... Nh b i r i làm sao ?... Thanh-Nhân li c th y m i ng i u h i-h p, l -l ng, thì ng ng l i chong i ta suy ngh . Cách m t chút r i nói ti p: “H i nãy n u ng àm-lu n tôi lóngnghe có m t ông ng i chung bàn v i tôi nói r ng: lãnh-th c a qu c-gia ch ng khácnào thân-th c a con ng i. V con ngu i n u có m t b -ph n nào b b nh thì cthân-th u b -ngh . Còn v qu c-gia n u có m t vùng nào b h i thì luôn c n c u rúng ng. L i lu n ó thi t là úng- n. Chúng ta t u-h i nhau ây, t m yông tr ng tu i xu ng t i các anh em c ng-tráng, chúng ta ng sanh-tr ng trongvùng Ba Gi ng n y. Thu nay chúng ta ng n h t g o Ba Gi ng, ng u ng dòng c Ti n-Giang mà s ng. Chúng ta ch u chung m t ánh n ng, h p chung m t ng ngió, b i v y tâm-chí c a chúng ta nh nhau. Thu nay non n c th ng-bình, chúngta chung h ng sung-s ng. Bây gi qu c gia nguy bi n, chúng ta ph i hi p l cchung lo, chúng ta ph i li u l nào cho áng m t nam-nhi, r c-r t Ba Gi ng, chokh i tan-nát công-nghí p c a ông cha, cho c hãnh-di n v i n c non, v i nòigi ng. Nh ng tru c khi mu n làm ra th bánh gì c n ph i có b t ng thích-h p i th bánh ó thì n m i ngon. Tr c khi c t nhà l u, c n ph i có n n cho v ng, t cho l n, á g ch cho thì nhà m i ch c. Tr c khi mu n lo vi c l n, tôi c n
  14. 14. n ng n ng báo oán 14 www.hobieuchanh.comph i bi t ru t, gan, u óc c a ng i chung lo. V y tôi xin m y anh l n v i m y emnh cho tôi h i ít câu ng tôi hi u tâm-chí c a anh em r i tôi s bày t ý-ki n c atôi v s th i-cu c bi n chuy n. Tôi xin anh em l n nh bình-t nh lóng nghe. Tôi h icâu nào thì suy ngh cho k -l ng r i tr l i theo câu ó, tr l i cho rõ-ràng, chothành-th t ng v tôi mà c ng ng s ai. ây tôi xin h i anh em: “Ví nh o binhGia- nh, quan L u-Thú Long-H em ra àng ngoài b binh Tây-S n ánh b i ph itiêu tan h t. Anh em nghe s th t-b i ó anh em bu n hay không ?” C th y b nphía ng la l n: “Bu n l m ! Bu n l m !” Thanh-Nhân g c u và nói: “Tôi xin h i li p: Ví nh vua quan hi u-tri u dânchúng tình-nguy n nh p ng ng l p m t o binh khác i ánh gi c mà báo thùcho o binh tr c, anh em dám ch u ra i lính hay không ?” u n y nói: “Dám”. u n nói: “Tôi tình-nguy n xin làm lính ng báo thù cho anh em Gia- nh không n i quan trên kêu g i.” Thanh-Nhân nói: “Bây gi tôi h i qua tr ng-h p khác. Xin anh em lóng nghe i t ý-ki n cho tôi bi t: Ví nh Chúa Nguy n v i Tri u- ình Thu n-Hóa b Tây- n, ho c b Chúa Tr nh ánh b i, nên ph i phân-tán ki m ng mà tr n cho kh i gi c b t, anh em nghe nh v y anh em bu n hay không ?” Ph n ông áp: “Bu n m”. ng có nhi u ng i la l n: “Bu n mà gi n n a”. Thanh-Nhân h i: “Bu nho c gi n r i làm sao ?”. Có ng i áp: “Ph i r nhau i tìm Chúa mà phò !”. Ng ikhác nói ti p: “Ch ng tìm c Chúa thì xin Chúa l p binh i khác ng mình chenvào hàng ng mà ánh gi c báo thù”. Thanh-Nhân h i: “Ví nh Chúa b gi c b t gi t i thì làm sao ?”. ng bình-dân ngó nhau s c m t b i-r i nh b bít ng không còn ngã mà i nên l ng thinh không tr l i c. bàn gi a, m t ông trí-th c, tóc b c hoa râm, ng d y mà áp l n: “N u i-ro b i h a n th thì chúng ta ch n ng i có tài c tôn lên làm u r ichúng ta xúm nhau tá-tr ng quét s ch quân gi c mà em an-ninh l i cho dân c”. Thanh-Nhân h i thêm: “N u Tây-S n ho c Chúa Tr nh hãm h i Chúa mìnhthì mình qui thu n v i Tây-S n ho c v i Chúa Tr nh ng thong-th làm n, nh y không c hay sao?” th y la ó vang rân: “Không c ! Không c ! Thà ch t ch không ch u u gi c âu ! Tr m t i lòng x u l m ! Vong ân b i ngh a Tr i h i còn gì !” t ông nho h c ng lên nói: “Thánh-hi n có d y: Làm ng i i ph i gilòng tín-thành, ph i t p tánh trung tr c, ph i sát thân thành nhân, ph i x sanhnhi th ngh a. Tr c kia ông cha ta nh c y oai quy n c a Chúa Nguy n nên m i c vào t Gia- nh mà khai c l p nghi p, r i l i cho con cháu c no m anvui, Chúng ta c an-c l c-nghi p nh v y, chúng ta không phép quên n c a t -tiên, quên ngh a c a Chúa Nguy n. T -tiên ta m t, ta t bàn th t ng-ni m truyân. N u vua chúa ta th h i, có l nào ta ành cúi u tùng-ph c ch m i mà quên
  15. 15. n ng n ng báo oán 15 www.hobieuchanh.comngh a c cho c. Ta ph i gìn-gi s -nghi p c a ông cha, ó là truy ân. Ta ph i ng ni m h n n a, ta ph i xem ng i h i vua chúa ta là k thù chung, ó là ápngh a. D u Tây-S n hay là Chúa Tr nh ban vàng b c, ho c ban t c mà d ta thì ta ng không thèm. Ph i làm nh v y m i trúng chánh- o”. n phía u la l n: “Làm theo chánh o ó ! Làm theo chánh- o”. Thanh-Nhân ng ngó vòng h t b n phía, l y làm to i chí, nên chúm chím i, r i i bình-t nh l i m i nói ti p: “Thu nay tôi v n bi t anh em l n nh tBa Gi ng n y th y u có tâm-h n cao quí và có chí khí hào-hi p. Nh có d p h ihi p n y anh em m i bi u-l tâm-h n và chí-khí rõ-ràng. V y tôi t l i khen ng i anhem mà tôi c ng nghiêng mình bái ph c tâm-h n v i chí-khí ó n a. Bây gi tôi xinnh c l i cho anh em nh nh ng câu tôi em ra mà h i anh em h i nãy u là l i ví- , u là vi c t ng-t ng, tôi h i phòng h th m d tình ý anh em mà thôi, chch a ph i là vi c ã x y ra r i. Chúng ta ch a có tin-t c nên không bi t o binh Gia nh c a ta ra àng ngoài th ng b i l nào, c ng không bi t Chúa ta có nguy-nan haykhông, c ng không hi u Tây-S n v i Chúa Tr nh m nh hay y u. N u binh Gia- nh a ta phía trong và binh Tri u- ình phía ngoài, c hai u chi n th ng h t, thì ó là may-m n c a n c nhà. Ng t theo tin t c ã ch c-ch n chì Tây-S n ã chi m t ai ra t i Qu ng-Ngãi, còn binh Tr nh thì i vào t B -Chánh r i, t c th th l c hai u u m nh-m . Thu n-Hóa gi a b hai u d n ép, tôi coi khó gi v ng l m. i v y cho nên lôi s cái may ít quá còn cái r i thì thi t nhi u, nên tôi lo ng i h t c. Mà d u may d u r i, h gi c-giã thì tai-h i chung cho c n c. Tuy gi c àngngoài song nó c ng nh-h ng vô t i àng trong, ã có nh-h ng r i, mà khôngbi t ch ng nó s tràn lan vô t Gia- nh c a chúng ta n a. V y chúng ta nên tínhtr c, nên phòng, ng khi h u-s thì chúng ta s n-sàng mà i-phó cho kh i n-ràng, kh i lính-quýnh. Làm vi c gì c ng v y, khó là lúc ban u, lúc g y d ng. g y d ng c r i thì nó s m r ng mau l , nó s bành-tr ng d dàng. vùngBa Gi ng c a chúng ta ây b c lão-thành ã c m y ch c ng i còn h ng c ng-tráng k n g n 500. N u các ông lão-thành ch u giúp trí, giúp tinh th n, còn cácanh em c ng tráng ch u giúp s c giúp h ng-hái, chúng ta l p m t h i ng-chíchuyên lo an dân c u qu c. H i m i thành-l p mà có t i n m sáu tr m nh n-viênkhông ph i là nh . H i l p r i nh ng ng i xa g n h h có tâm-chí thì h s tìm nmà xin gia-nh p. V y tôi xin h i m y ông lão-thành v i các anh em c ng-tráng, v ych có s n lòng hi p v i tôi mà l p m t h i l y hi u “Ba Gi ng ng-Chí H i” v itôn-ch an dân c u qu c hay không ?” già chí tr th y u b ng lòng h t. Thanh-Nhân nói: “L p h i nh v y ng i ta th ng t h ng-án k nh cáoThiên a r i các nh n-viên ng mà th . Tôi ã bi t tâm-chí nhi t thành v i tánh-tình ngh a-hi p c a các anh em nên tôi không c n bày th -th t. B c anh-hùng ngh a- m tl ih a làm tin mà ch t s ng v i nhau, không ai ch y ch i mà ph i th .Nh ng h i thì ph i có m t ng i làm u ch -huy, gi k -lu t và thông tin-t c. y xin anh em hãy ch n c m t v Chánh H i-Tr ng và c luôn m t v Phó H i-Tr ng thay th cho Chánh H i-Tru ng khi ông n y v ng m t”.
  16. 16. n ng n ng báo oán 16 www.hobieuchanh.com Anh em bàn tính v i nhau r i ng c -Thanh-Nhân làm Chánh H iTr ng. Thanh-Nhân t ch i không d c nên ph i nh n ch c. Ng i nài xin ph i c t ng i tr ng tu i trong h ng h c-th c ho c ch xóm làm Phó H i-Tr ng. M yông khiêm-nh ng không dám lãnh ch c ó r i ti n-d n ông Nhiêu Tr n-Minh-Giám là Phó H i-Tr ng. M y ông h a s t n tâm giúp cho h i v i ch c H i-viên y thôi. Thanh-Nhân v i Minh-Giám t l i cám n anh em s n lòng tín-nhi m và h a ho t- ng làm cho “Ba Gi ng ng-Chí H i” c r ng-r thinh-danh, Thanh-Nhân nói: “H i c a chúng ta l p v i tôn-ch an dân giúp n c. Hi n nay àngngoài có gi c-giã làm cho dân xao-xuy n, n c nguy nan. Mu n t c m c- ích, i ta c n ph i m t m t b c an dân và m t m t d ng võ c u n c. B ctôi xin giao cho ông Phó H i-Tr ng lo li u. Ph n tôi thì tôi chuyên lo rèn t p võ-ngh cho nh n-viên phòng khi h u-s thì có s n tài l c mà nâng qu c-gia. ng nh n viên c ng-tráng t 20 n 40 tu i u ph i t p luy n võ-ngh , hi u bi tchi n-l c h t th y. Nh n-viên thì ông l i t i ba cái gi ng. M t võ-tr ng c a tôi ây không cho anh em t p luy n. Tôi xin m y ông ch xóm ki m ch r ng-rãi ng th ng mà m thêm m i gi ng cho c ôi ba võ-tr ng m i ngày anh em i t p cho g n. Anh b n c a tôi là anh Lê-v n-Quân ây là m t võ-s có danh l n.Tôi s c y anh d y anh em t p. Tôi c ng s giúp v i anh mà ch cho anh em. Thi t haing i c ng ch a . th ng th ng r i tôi ki m r c th y võ thêm. M i gi ng ph icó ba th y m i mà l p h ng ngày cho nh n viên c”. y ông ch xóm nói l p võ-tr ng nh nh thì không thi u gì t, mu n l p y ch c ng c. u c n y u là ph i có ng i d y. Nh n-viên tr tu i nghe nói s l p tr ng ng t p võ thì ai c ng h ng-hái nói ng hi n gi trong m i gi ng u có m t hai ng i bi t võ-ngh chút nh. V y m yng i y b t u t p li n cho nh n-viên c, t p cho bi t t n th i r i s c y th yhay phân mi ng, ch th thêm cho rành. Lê-V n-Quân nói t p võ ây là t p võ ng ánh gi c, ch không ph i t p võ bi u-di n ch i. V y t p quy n c n ph i ch m nom làm cho gân c t d o dai, s ckh e sung túc. Ph i t p ch y mau, t p nh y cao, t p tr l , ng khi xáp tr n huy- ng cho g n-gàng. Thanh-Nhân nói t p dùng binh-khí thì nên t p b n tên, t p phóng lao, t pdùng ch a ba, i ao, n ao cho thành-th c. Thanh-Nhân h a s t cho th rèn,th m c t o m y th binh-khi y cho nhi u phát cho nh n-viên các gi ng gi mà p luy n. Ông nhiêu Tr n-Minh-Giám nói: “Chi n-s c n ph i có s c kh e, ph i bi t võ-ngh , ph i thông chi n l c ph i hi u binh-pháp. Nh ng can- m là bí-quy t c a schi n-th ng. V y c n t p rèn võ-ngh mà c ng c n hu n-luy n tinh-th n, m ing i có tinh-th n m nh m có tâm-chí c ng-quy t có th ánh b i c tr m ng inhút-nhát. V y m y ông ch xóm v i m y ông có h c-th c nên giúp mà hu n-luy n y c hai m t võ-ngh và tinh th n thì có th dám chi n v i 5.000 binh ô-h p
  17. 17. n ng n ng báo oán 17 www.hobieuchanh.comkhông có hu n-luy n, không bi t k -luât”. Tr già bàn lu n cùng nhau n t i, tr ng m ã lên cao r i m i gi i tán mà v . Sáng b a sau, Thanh-Nhân cùng v i ông Nhiêu Giám và Lê-V n-Quân ivi ng m y gi ng. i t i âu m y ông h c th c c ng h ng-hái ti p r c r i hi p nhau a ch làm tr ng t p võ ch n ng i hu n-luy n cho nh n-viên li n. S h ng-hái a hai ông Chánh, Phó H i-Tr ng gây ra m t phong-trào háo chi n b ng-b t sôi- i t Ba Gi ng. H ng thanh-niên c ng-tráng ban ngày thì làm ru ng, làm v n,mà h chi u mát thì r n r t u l i võ-tr ng t p ch y, t p nh y. Cách ch ng bao lâu tôn ch c a H i Ba Gi ng ng-Chí ã n ra kh p xómxa làng g n. Có nhi u trai-tráng ái m trí ý c a h i nên n xin ghi tên nh p h .Trong ba tháng, s nh n-viên ã lên g n m t ngàn, và trong s ó có nhi u v n-nh n, c ng có nhi u võ-s xa, có ng i Long-H , có ng i t n trên ng-Naivà Phan-Tr n c ng tìm t i mà xin gia nh p ng góp s c. Bên v n thì c n m ng i: Ph m-Háo-Ngh a, Lê-Th -Tiên, D ng-Trung- , Hu nh-Hiên-Hà, Tri u-Bá-V n. Còn bên võ thì c tám ng i: Võ-Nhàn,Nguy n-L ng, Tr n-H o, Cao-Liêm, Lý-Thi n, Phan- ình-Tr , L u-B ch-Khuê vàThái-H ng-Tâm m i ng i u tài rèn t p võ-ngh cho nh n-viên c. Thanh-Nhân phân phát v n-nh n và võ-s m i gi ng ôi ba ng i ng v nthì hu n-luy n tinh-th n, còn võ thì rèn-t p chi n u. Thanh-Nhân l i c y ít ng i tr ng tu i mà lanh-l i, ng i qua Long-H , Sa- éc, k lên Phan-Tr n, ng-Nai thám d tình-hình, lóng nghe tin t c ng v thôngbáo cho h i bi t. Tuy Thanh-Nhân m ng th y H i Ba Gi ng ng-Chí bành-tr ng m nh-mvà mau l khi n cho ng i ph i b n trí c êm ngày, song ng i c ng không quênnh c-nh con t p võ h c v n, b i v y -Thanh-Xuân càng luy n càng thêm hay,làm cho m y võ-s m i th y nàng t p-d t ai c ng bái-ph c. Th y tài-ngh c a con bi t tài-ngh c a cha, nh v y mà Thanh-Nhân c t c h i viên khâm-ph c, ng i m i c ng nh ng i c .
  18. 18. n ng n ng báo oán 18 www.hobieuchanh.com IV ÔNG-S N C U QU C -Thanh-Nhân ã có tài, có chí, có th -l c, mà còn làm Chánh H i-Tr ngcho “Ba Gi ng ng-Chí H i”, ng i có thêm oai-quy n n a, b i v y h ra l nh thì th y nh n-viên trong h i, bây gi k n s ngàn, ai ai c ng ph i tuân theo màlàm, không dám cãi l , mà c ng không dám gi ng-gi i. Tr n-Minh-Giám là m t nhà nho h c ho t bát, có m u có trí, l i có nhi u sáng-ki n hay. Ông ph -trách v i Thanh-Nhân, ông t n tâm ti p giúp, ông l i có tài coing i không sai. c àm-lu n v i v n-nh n võ-s xa m i n xin nh p h i,trong vài ngày thì ông ã bi t rõ tánh tình c a m i ng i, ông cho Thanh-Nhân bi tVõ-Nhàn tuy tr tu i, song có m-l c, l i có d trung-thành, có tánh chánh-tr c.Ông cho Võ-Nhàn h n Lê-V n-Quân xa, ng i y nên i d ng. Thanh-Nhân nghe l i m i phân võ-s cho i ba gi ng ng rèn t p võ-ngh cho h i-viên. Ng i nh: Võ Nhàn, Nguy n-L ng, Tr n-H o v i Cao-Liêmph i gi ng Thu c-Nhiêu, vì gi ng n y có t i b n võ-tr ng. Gi ng Tr n- nh cóba võ-tr ng nên giao cho Lê-V n-Quân, Lý-Thi n v i Phan- ình-Tr t p luy n.Còn gi ng Cánh-Én nh , l i ít dân, nên l p có hai võ-tr ng, thì giao cho L u-B ch-Khuê v i Thái-H ng-Tâm ch m-nom. n-nh n c ng chia i m y gi ng ng hu n-luy n tinh-th n. Thu c-Nhiêu ã có Chánh, Phó H i-Tr ng nên ph thêm Ph m-Háo-Ngh a mà thôi. Lê-Th -Tiên i D ng-Trung-C thì i Tr n- nh, còn Hu nh-Thiên-H v i Tri u-Bá-V n thì iCánh Én. Tuy c t ph n cho m i ng i nh v y song vài ba ngày thì có Thanh-Nhân c ing a n vi ng m t l n. Vì trên s t-s ng ch m-nom nên d i t p luy n h n-hòi,không dám bê-tr . Trong m y tháng thì ã th y t Ba Gi ng t o s n c ngàn ng i có th làmchi n-s ra tr n v ng-vàng, v a có tinh-th n chi n- u thi t cao, v a hi u binh-phápcông th rành-r . V binh-khí thì m i ng i u bi t ùng n ao c th y, nh ngcó t p riêng hai tr m ng i chuyên-môn b n tên v i m t tr m ng i phóng lao. t b a có ng i lên Phan-Yên Tr n d -thám tr v cho hay r ng ChúaNguy n nh-V ng ã dùng thuy n do ng bi n vào t i Sài-gòn hôm u tháng.Chúa em theo có m t hoàng-t l i 13 tu i, có b n quan v i m t ch c lính th -v hgiá mà thôi. Hi n gi Chúa trong thành Sài-gòn có quan Tr n phò-trì, nh ng binhPhan-Tr n b tuy n i tùng-chinh v i quan L u Thú Long-H h t nhi u, bây gitrong thành còn l i ít ch c lính canh tu n c m ch ng v y thôi. Thanh-Nhân v i Minh-Giám nghe báo nh v y thì kinh-tâm bi t Thu n-Hóa ã th t th , binh Tri u ã tiêu tan, nên Chúa m i v t bi n vào Nam lánh n n.
  19. 19. n ng n ng báo oán 19 www.hobieuchanh.com Thanh-Nhân li n sai ng i i m i các võ-s , các ch xóm và các ng i có h c-th c n nhóm ng ngh -s . i l i các ng i y u n m t. Thanh-Nhân em tin m i nghe mà nói i cho c -t a bi t, r i -ngh ch n l i 500 ng i c ng-tráng ã c hu n-luy nthành-th c, phân làm i ng r i em vô thành Sài-gòn xin h -giá nh-V ng. Cácvõ-s u hi p ý ng tình, nói r ng h i l p v i m c- ích an dân c u n c, ây là t d p t t cho h i t c m c- ích r t v -vang. Minh-Giám không ng n c n, nh ng ông dè-d t, ông khuyên ph i s p- t cho -l ng, vì i xu t binh l n u c n ph i th n-tr ng, không nên h t-t c. Ông xincho ông lên Phan-Tr n quan-sát tình-hình và h i th m lin-l c l i cho ch c-ch n.nhà c tuy n binh c t ng cho s n, t p luy n thêm cho tinh-t n, nh ng ph i chông v r i s em binh i. Thanh-Nhân bi t Minh-Giám là ng i v a c n-th n, v a sáng-su t, nên ch p-thu n -ngh c a ông, cho d n m t chi c thuy n r i khuya sai ng i a ông i. Thanh Nhân nhà cùng v i Võ-Nhàn và Lê-V n-Quân i n các võ-tr ngch n l a nh ng ng i trai tr m nh-m , t p luy n ã thành-th c, l p s biên tên 450ng i, r i ch n thêm 50 ng i gi i n a cho s 500. Ng i nào c ch n r i thìgiao cho võ-s hu n-luy n c-bi t thêm n a, ung- úc cho thành 500 binh tinh-nhu ,có linh-th n m nh-m , có can- m y , dám xung-phong hãm tr n ng làm r c cho t Ba Gi ng. binh 450 thì phân làm ba i, m i i 150 ng i, Thanh-Nhân nh:- Võ-Nhàn ch huy i th nh t v i Tr n-H o ph -trách;- Lê-V n-Quân ch -huy i th nhì v i Phan- ình Tr ph -trách;- L u-B ch-Khuê ch -huy i th ba v i Thái-H ng-Tâm ph -trách.Còn 50 binh b n cung tên thì giao cho Nguy n-L ng ch huy.Nguy n-L ng i tiên-phong. i th Nh t là trung-quân có Thanh-Nhân theo n m quy n T ng ch -huy. i th nhì làm t -d c. i th ba làm h u-d c.Còn bao nhiêu h i-viên khác thì giao cho Cao-Liêm v i Lý-Thi n phân thành i nglàm binh tr b , n u có cách dùng s cho hay ng a lên ti p-vi n.Bên phe v n thì nh Ph m-Háo-Ngh a v i Lê-Th -Tiên theo T ng Ch -huy làmTham-tá quân-s . Còn D ng-Trung-C , Hu nh-Thiên-Hà và Tri u-Bá-V n thì lãnhph n-s ti p l ng-th c. y ông ch xóm lãnh qui-t g o và nu i m m l i, ph i ki m thuy n cho s n ng v n-t i binh-lính và l ng-th c.
  20. 20. n ng n ng báo oán 20 www.hobieuchanh.com Công vi c s p t xong r i. Nh ng ng i c c t i lên Sài-gòn phò ChúaNguy n th y u vui lòng h ng-hái mu n i li n. Nh ng ông Minh-Giám b t tin,trông h t s c không th y ông tr v nói coi tình-hình th nào ng có d y binh. Thanh-Nhân nóng-n y mà ch n n a tháng c ng ch a th y Minh-Giám v , i c y m t ông già b i xu ng i ki m, ông già i bi t g n 10 b a n a. nhà ai ng bôn-chôn lo-ng i không hi u ng sá tr c-tr th nào mà ai i c ng bi t m t,không v c. Có ng òi xúi Thanh-Nhân ch binh i càn, không c n i ông Minh-Giám.Thanh-Nhân l ng-l không ch u i, m t là bi t ông Minh-Giám th n-tr ng, n uông không v ch c là có vi c gì r c-r i x y ra, hai n a m i xu t binh l n u ph i có c- ích rõ-r t, h i thì ph i thành-công rõ-ràng cho ng i Ba Gi ng kh i th t ng. t êm, ông Minh-Giám v t i m t l t v i ông già i ng a. Thanh-Nhân,Ph m-Háo-Ngh a v i Võ-Nhàn nghe ông Minh-Giám v thì l t t m c a ti p ôngmà h i li n coi ông lên Phan-Tr n làm chi lâu quá anh em nhà trông i mu nmòn h i. Minh-Giám vô nhà ch a k p ng i, thì nói: “Nguy r i ! Nguy to ! Tôi lên t i Sài-gòn ít b a c nghe tin-t c ch c-ch n r i tôi s a so n tr v . K nghe thêm tinkhác n ãi r ng i binh Tây-S n i ng bi n ã vào c a C n-Gi r i. Thi t ququan quân trong thành xao-xuy n mà th ng-dân ngoài c ng lo s nên nhi ung i b nhà c a, d t v con i tr n. Nghe th y nh v y, tôi ph i rán l i mà xemcho rõ tình-hình th nào ng lo m u thi t k mà c u Chúa gi i nguy”. Thanh-Nhân nóng-n y li n h i:- Ph i có Chúa vào Sài-gòn thi t hay không ? Ông g i ây, ng i thu t rõ công chuy n cho anh em tôi nghe.- Có Chúa nh-V ng vô thi t, vô ã g n hai tháng r i.- Có binh i theo h -giá ông hay không ?- Không có binh theo. i vô v i m t chi c thuy n mà thôi, b i v y khi m i vô t i thì gi u, không dám cho dân ngoài thành bi t. Tôi lên t i Sài-gòn, tôi ki m m y ông già ng làm quen mà h i th m. M y ông nói Chúa vô h i nào không ai bi t c. May trong thành có m t ông i lâu lâu hay ra ngoài ki m ch n nh u ch i. Nh ông i ó khi quá chén r i, ông vui mi ng nói l u ra nên g n hai tháng nay ng i ta m i c bi t Thu n-Hóa th t th , b binh Chúa Tr nh chi m. Chúa Nguy n ph i ra Qu ng-Nam lánh n n. Binh Tây-S n trong Qu ng-Ngãi kéo ra t i ranh Qu ng-Nam mà binh Tr nh c ng vô t i èo H i-Vân r i n a, Chúa s b k t m i xu ng m t chi c thuy n ch y vào ây, ch em theo có m i tên lính th -v v i m t ng i là Hoàng-T Nguy n-Ph c-Ánh m i 13 tu i, hai ông quan võ, m t ông tên Tr ng-H u, m t ông tên H -V n-Lân và hai ông quan n, m t ông tên Lê- i-Chí, m t ông tên Hà-Khâm. Tuy nghe rõ nh v y, bi t binh tri u ngoài Thu n-Hóa ã tan rã r i, song ch a bi t o binh Gia- nh c a
  21. 21. n ng n ng báo oán 21 www.hobieuchanh.com mình th ng b i l nào. Chúa ã vào ây, sao o binh mình không tr v mà h giá. Tôi tính ráng l i vài b a n a ng h i th m chuy n ó.- N u nghe ch c có chúa vô Sài gòn thi t thì ông v cho hay li n, ng tôi em binh -giá ch l i làm chi ?- Không c. Tôi mu n bi t coi o binh Gia- nh còn hay c ng ã tan rã nh binh tri u. Nghe binh Tây-S n ra t i Qu ng-Nam, tôi s binh mình ã rã r i, nên chúng m i thong-th mà tung-hoành nh v y. N u o binh c a Gia- nh không còn mà Chúa ã vào ây, thì cho kh i Tây-S n c i binh tràn vào chi m t và t Chúa. Binh Ba G ng m i c n m b y tr m ho c m t ngàn, d u anh-dõng cho m y i n a n u ph i chi n v i c muôn binh Tây-S n, thì h giá ã không thành-công, mà mình còn b h i n a. Mu n làm i-s , ph i xem th i th . N u ch c nên m i làm ch th y h mà làm li u, thì ai g i là tài trí.- Cám n ông. Ông d y tôi m t bài h c khôn quí giá l m. Tôi quen tánh háo th ng nên không ngh k p. Mà ông l i ông nghe ng i ta n binh Tây-S n vào, v y mà có vào thi t hay không ?- Có vào r i.- N u v y thì o binh c a c L u-Thú Long-H tiêu-tan r i.- Không ai bi t c. Nghe binh Tây-S n s p vào l i th y trong thành xôn-xao tôi không c. Mà v làm gì ? em binh c a mình ch ng n i v i i binh c a Tây-S n hay sao ? R t i v i 5.000 binh Gia- nh mà quan L u-Thú Long-H không ng n chúng c, binh Ba Gi ng ít quá, em lên thì út th t cho c p ch i ích gì. Ngh nh v y tôi n n-ná l i Sài-gòn có ý mu n xem coi m y quan h - giá c a Chúa h s p- t h -th ng phòng-th th nào và l c-l ng c a Tây-s n nh hay y u. M t bu i s m mai, ng i ta nói rùm quan quân ã rút i h t b thành tr ng tr n. Th ng-dân áp nhau vào kho xúc lúa em v n. Tôi theo h vô thành, thi t qu không còn ai h t, quân lính c ng không có m t ng i l i gi y kho.- Ti n b c lúa g o u b h t hay sao ?- B h t.- Chúa i ng nào ?- Các quan h giá a i ban dêm không ai hay, nên không bi t i âu.- Ph i tôi hay k p, tôi em binh lên nghinh-giá av ây thì xong quá.- t Ba Gi ng không có n l y thành-trì, làm sao ng n gi c c mà r c v ây? em th t v nhà ng nh hay sao ? Tôi có ngh t i vi c ó, nh ng th y có ch b t l i nên tôi không dám th c-hành. Thành b ngày tr c thì qua ngày sau thuy n c a Tây-S n n i uôi vào c p b n. Thiên-h i coi d p-d u. Tôi xen v i thiên-h xu ng b n coi ch i. Tôi m c th y 25 chi c thuy n, có 5 chi c thi t l n, còn bao nhiêu thì v a v a ch không l n l m.- T i 25 chi c thuy n ch c h ch t i b n n m ngàn binh.
  22. 22. n ng n ng báo oán 22 www.hobieuchanh.com- Không có ông d v y. Tôi coi c th y ch ng m t ngàn, ho c m t ngàn hai là nhi u, ch không có nhi u h n, b i vì có nhi u chi c thuy n tr ng-tr n, không có binh-lính.- N u v y thì mình ánh c.- Ph i. Tôi th y có th ánh c. N u mình toàn-th ng, mình kh c-ph c c thành Sài Gòn, mình tìm Chúa mà nghinh-giá thì oai-danh l ng-l y, ch ng ó mình có ph ng-ti n mà chiêu t p t ng-s c t Gia- nh c i-s .- Hay l m ! Hay l m ! nhà tôi ã ch n 500 binh hùng-tráng tinh-nhu , phân làm ba i- i v i m t ti u- i cung tên. i ng ã s p r i, ch -huy ã nh xong, ng thuy n ã có s n. Ngày mai kh i-hành li n c ng c.- Khoan ! tôi nói rõ tình-th c a gi c cho ông bi t r i chúng ta s nh m u công phá. Tôi tr n m y b a rày, tôi d ch c Nguy n-L , là em Chúa Tây-S n Nguy n-Nh c c m binh xâm-l ng Gia- nh. n ây L hay thành Sài-gòn b tr ng, li n cho b n m sáu tr m binh vào chi m thành-trì. L c ng lên thành mà . S binh còn l i, tôi coi c ng l i n m sáu tr m, thì d i thuy n mà canh gi . T b n i lên thành thì xa xa.- V y thì mình phân binh vài i i ánh t thuy n, còn vài i- i ph c-kích ch n ánh binh trên thành ra ti p-vi n, làm nh v y ch c s th ng.- Tôi c ng ngh nh ông v y. Nh ng tôi có ý ch xem coi chúng chi m thành r i chúng có phân binh i tìm b t Chúa hay không. Té ra b a sau chúng êm ru n tr a th y binh-lính xúc lúa trên kho vác xu ng d i thuy n, không phòng chi t. Ch ng ó tôi m i hi u Tây-S n th y quan L u-Thú Long-H huy- ng toàn- c em ra àng ngoài, chúng ch c Gia- nh không còn binh-lính gì n a mà phòng-b . Chúng m i em ch ng m t ngàn binh vào chi m thành mà t l ng- th c v y thôi, nên chúng không thèm truy-t m Chúa ta, c n lo xúc lúa mà ch v . Tôi nh n th y rõ-ràng binh- i Tây-S n vào ây c tâm t b c ti n lúa g o ch không có tinh-th n chi n- u. Chúng h ng-h l m, b i v y tôi b n-b tr v cho m y ông hay ng em binh hùng-tráng, c ng-quy t c a mình lên mà t n công thình-linh ch c s toàn th ng. Thanh-Nhân day l i c y Ph m-Háo-Ngh a vi t gi y cho m y ông ch xóm xin n l ng thuy n cho s n ng ngày mai t n binh. Minh-Giám c n mà nói: “Không c. Xu t binh ph i có c hi u, l i ph i ch nngày t t k nh-cáo Thiên a, làm l t c r i m i kh i-hành. Sáng mai nh m ngàymùng 5 không t t. V y nên d i qua mùng 6 r i s t n binh. Tri n l i m t ngày thì có thì-gi may c cho m i i. Còn mu n ch c th ng thì nên em thêm binh, thêmch ng 300 sau làm binh tr -b ng n u c n dùng thì binh y s xông vào ti pho c mình dùng làm nghi binh hò hét và h i tr ng tr oai”. y ng i bàn tính v i nhau ngh vì mình ch ng v i Tây-S n thì nên l y hi u ông-S n. Còn binh Ba Gi ng là binh tình-nguy n an dân c u n c, ch không ph ibinh c a Tri u- ình, b i v y c hi u nên ch “ ông-S n ngh a binh”.
  23. 23. n ng n ng báo oán 23 www.hobieuchanh.com vi c thêm binh d -phòng, thì l p m t i i th t , c ng 150 ng i, giao cho t mình Lý-Thi n ch -huy, Cao-Liêm nhà phòng-th Ba Gi ng v i s binh còn i. C ng thêm 150 binh b n tên và c mg giao luôn cho Nguy n-L ng u khi n. Sáng b a sau, ng i lo may c hi u, ng i i truy n rao cho m y ch xóm v icác ch -huy ng s p- t tr c cho hoàn-b , s m m i mùng 6 các i ph i d n binh -t u t i b n Tr n- nh làm l t c r i kh i-hành. L i có l nh d n các ch xóm vàcác ch -huy gi ng Tr n- nh ph i coi gom tàu d a v i tàu cau khô mà ch theo t vài thuy n y, dùng th k h a-công. Khuya mùng 6, t ng-s các i u th c d y s m n u c n n no r i t ng-sángphát c gióng tr ng kéo nhau ra b n Tr n- nh. T ng Ch -huy -Thanh-Nhân v iTham-M u Tr ng Tr n-Minh-Giám v i -Thanh-Xuân ã t i tr c t h i khuya,ba ng i n duy t binh i, th y c xí trang-hoàng, t ng-s l m-li t, binh-khí c , l ng th c y thì c-chí, dùng l i c ng-c i mà nâng cao tinh-th n cho chi n ng. Trâu heo t Thiên a, ng i ta x mà phân phát cho các i r i ánh tr ng kéobinh xu ng thuy n mà i. -Thanh-Xuân ra ây ti n-hành t ng-s , ng ngó theocho t i oàn thuy n khu t d ng r i m i tr v . c l n y sông, thuy n i m t d c g n 40 chi c, c ph t hùng-v t ng-shân-hoan, m i xu t binh mà l n nh u t i c i d ng nh ã th ng tr n kh i-hoàn, ó là m t b ng-c m i ng i u c ng-quy t tranh hùng, u ch c ch n schi n-th ng nên vui mà hy-sinh an dân c u n c, làm cho n c danh n i ti ngBa Gi ng, làm cho r c-r hào-khí Gia- nh. Nh gió thu n n c xuôi nên m i n a chi u thì oàn thuy n ông-S n ã t iCh m. T ng Ch -huy ra l nh ph i u h t l i cho chi n-s n u c m n. Thanh-Nhân v i Minh-Giám lên b r i sai ng i i kêu Ch -huy tr ng các i u l i mà nghe hu n l nh. Tham-M u ã vi t hu n-l nh rành-r tr c r i. Ch ng các Ch -huy tr ngnhóm m t, Thanh-Nhân m i c:1.- n c m r i ph i i m t tr i l n, các thuy n ch chi n-s và ch tàu cau, tàu d a nh sào i vô vàm R ch Ong, còn các thuy n ch l ng-th c thì u t i ây i sáng mai r i s vô sau;2.- T i R ch Ong ph i u l i ch tr ng l n s cho chi n-s lên b , s p hàng ng riêng t i. L ng-l ng không c nói chuy n;3.- i th nhì, d i quy n ch -huy c a t ng Lê-V n-Quân, m i chi n-s gi t n ao vào l ng, ôm m t bó lá d a, lá cau khô và l ng-l bò qua B n Nghé, ch oàn thuy n Tây-S n u;4.- T ng Nguy n-L ng giao 80 binh thi n x cung tên cho t ng Phan- ình-Tr ch huy, d n theo i binh th nhì c a t ng Lê-V n-Quân mà tr chi n;
  24. 24. n ng n ng báo oán 24 www.hobieuchanh.com5.- i th ba, d i quy n ch -huy c a t ng L u-B ch-Khuê kéo qua n núp ngoài thành Sài-gòn, núp phía Tây B c, h th y B n Nghé phát h a, binh trong thành kéo ra ti p vi n thì ch binh y ra kh i c a r i ng lên hò hét xung-phong vào thành mà chi m t và b t h t quan quân trong thành;6.- i th nh t, d i quy n ch -huy c a t ng Võ-Nhàn, n núp d c theo ng t a thành xu ng mé sông B n Nghé. T ng Nguy n-L ng d n 120 binh thi n- cung lên theo ti p ng v i i th nh t ch n ánh binh trong thành ra, ho c xu ng b n ti p i th nhì, n u binh gi c kháng-c m nh-m ;7.- i th t , d i quy n ch -huy c a t ng Lý-Thi n, theo sau i th nh t nh ng không tham-chi n, c án binh i l nh c a T ng Ch -Huy -d ng 3;8.- T ng Tr n-H o theo sát cánh T ng Ch -Huy liên-l c v i các i mà truy n nh g p;9.- i th nhì h t i b n r i thì phóng h a t thuy n. H binh gi c d i thuy n huy ng thì i cung tên b n x xu ng. N u binh gi c lên b c thì i th nhì v i i cung tên phân nhau: t p xung-phong ch n ánh, t p phóng h a t t thuy n; n u c n thì T ng Ch -Huy s sai i th t ng ti p;10.- i th nh t và i th ba, h không th y d i b n phát h a thì coi ch ng hành- ng ã d y trong 2 kho n 5 và 6;11.-T c p ch -huy xu ng binh lính c th y u ph i h ng-hái chi n- u. G p gi c u không có l nh d y mà th i lui thì b x tr m:12.-Ai không tuân y theo các hu n l nh n y c ng bi x tr m. c d t r i, Thanh-Nhân h i các t ng-lãnh có ai mu n bàn cãi kho n nào haykhông. Không ai dám cãi nên Thanh-Nhân d y ai v i n y mà truy n l nh l i cho -t t bi t. n c m xong r i thì m t tr i c mg v a chen l n. Các thuy n ch chi n-s nh sào i tr c. M y thuy n ch i4 dùng ánh h a-công ti p-t c theo sau. oàn thuy n vô t i xóm Bình- ông thì ã t i lâu r i nh ng tr ng mùng 6 l -mnên th y-th th y mà chèo-ch ng. Thuy n i t -t , chi n-s im-lìm, xóm nhà haibên r ch không ai hay gì h t. i t i vàm R ch Ong, thuy n u m t d c d a mé r ch cho chi n-s ôm binh khílên b mà s p thành i ng , r i ng i êm mà i tr ng l n s lén ti n n m c-tiêu ã ch trong hu n-l nh. Binh t ng Tây-S n vào chi m thành Sài-gòn thong-th nh i ch i. M y b a r ikhông th y m t tên lính. M kho xúc lúa vác xu ng thuy n, nh n dân không dámnói ti ng gì. Th y tình c nh nh v y thì khinh r ng i Gia- nh nên ch c vi c lòithói h ng-hách, còn binh-s thì có ý -h , không lo s vi c chi h t.3 Nay vi t là s d ng4 v t d cháy m i l a nh r m, lá khô ... thí d : d n b i t nhà
  25. 25. n ng n ng báo oán 25 www.hobieuchanh.com n có lúa nhi u, m y b a r i ph i xúc em xu ng thuy n hàng ngày mà ch a t. Chi u b a ó c ng nh chi u m y b a tr c, binh-s d i thuy n n c m no i n m ph i b ng hát lý nghe ch i cho vui. Thuy n u sát mé sông, n c l n ch yvô l , Ng n gió phát lai rai, ánh tr ng lu ch p-chóa, binh-s n m ch i m t h i r ing h t. Lúc tr ng chen l n, t b im-lìm, ch nghe trong xóm là có ti ng chó s a ng h i xen v i ti ng gà gáy t ng ch p. Trong các thuy n binh lính ng ngon gi c, ng i ng i canh nh m m t th h n i ch i. Thình-lình m i chi c thuy n u có n m b y ng i vào nh y xu ng n i l a t bu m cháy t ng-b ng. Trên mé sông l i có nhi u ng i ng la hét vang rân.Binh lính Tây-S n gi t mình m m t th y l a cháy thuy n, l i nghe ti ng la vang thì t vía m t h n, m t ph n nhào xu ng sông mà l i, m t ph n s quá c ng không c, nên ng tr tr cho chúng trói. Quan quân trong thành th y d i b n l a cháy tr i, bi t có nguy bi n, nên m a thành d n vài tr m binh ra ti p c u. T p lính n y i c m t khúc ng thì b i binh th nh t c a Võ-Nhàn ph c-kích s n nên xông ra chém gi t làm cho quân- i Tây-S n iên- o, m t ph n b th ng n m than khóc, m t ph n tìm ng màch y ng thoát thân. Trong lúc y i th ba c a L u-B ch-Khuê, núp phía Tây-B c, ó lên kéo vàothành r t b t quan quân còn sót trong thành, nh ng ch b t c có 7 tên lính màthôi, còn bao nhiêu thì h m c a h ng B c mà ch y h t. Tr i t i l i ng sákhông quen, nên theo h không k p mà b t. Thanh-Nhân v i Minh-Giám th y binh ông-S n th ng l i toàn-di n thì vui lòngth a chí vô cùng. Thanh-Nhân bi u Minh-Giám v i Võ-Nhàn vào thành ti p v i L u-B ch-Khuêtìm b t t ng-soái Tây-S n, còn mình v i Tr n-H o gom i th nh t d t xu ng mésông quan sát tình-hình, cho Nguy n-L ng cùng i binh cung ti n ki m chi n- b th ng, b t lu n bên nào, c cõng h t vào thành ng kêu l ng-y cho thu c. Xu ng t i b n, Thanh-Nhân th y nhi u chi c thuy n còn ng cháy, Phan- ình-Tr cùng i cung ti n gom gi tù-binh b t c c tr m, còn Lê-V n-Quân thì ng l ng-x ng kêu g i binh b n i gom l i m t ch ng ki m- m.
  26. 26. n ng n ng báo oán 26 www.hobieuchanh.com V THÀNH-TÂM NGHINH GIÁ Thanh-Nhân ng i khen Lê-V n-Quân, Phan- ình-Tr , cùng t t c t ng-s vình phóng h a t thuy n c thành-công nên m i m ng cho các i khác c toàn th ng. Thanh-Nhân d y5 ình-Tr em h t th ng-binh v i tù-binh vào thành, d yLê-V n-Quân coi c u ch a m y chi c thuy n còn cháy, i sáng r i s nh p thành.Thanh-Nhân cùng Tr n-H o i quan-sát các chi n- a, n g n sáng m i vôthành ng h i-hi p v i Tham-M u Tr ng và các t ng lãnh c m quy n ch -huy. Quan-sát trong thành thì Tây-S n xúc lúa ch a h t, kho ti n v n còn nguyên. Minh-Giám ngh :- Xu t ti n trong kho mua trâu heo mà khao th ng t ng-s , mua thu c và òi ng-y vào thành ch m-nom, c u th ng;- Cho D ng-Trung-C v i Hu nh-Thiên-Hà a oàn thuy n và l ng-th c tr Ba Gi ng ng báo tin i th ng cho các ch xóm v i ph -huynh các chi n-s hay;- Ki m- m c hai bên coi m i bên b th ng bao nhiêu, b t -tr n bao nhiêu;- Tra-v n tù-binh coi t ng-soái Tây-S n là ai, tr n ch y ngã nào;- Phân binh t toán nh i tìm b t t ng-s Tây-S n ch y tr n;- Sai ng i thám-d coi Chúa Nguy n nh V ng lánh-n n ch nào ng em binh nghinh giá v thành r i b -cáo kh p t Gia- nh v s Ngh a-binh ông- n an dân c u n c c thành-công r c-r . Thanh-Nhân ch p-thu n các u và giao cho Ph m-Háo-Ngh a bên v n v i Võ-Nhàn bên Võ lãnh thi-hành -ngh c a Tham-M u Tr ng. Nh ng thân-hào và trí-th c trong Phan-Yên Tr n hay ngh a-binh ông-S n ã ánh d p c b n Tây-S n, kh c-ph c c thành Sài-gòn thì em r u th t nkhao quân và cung-h t ng lãnh có công an dân c u n c. Lá c có ch “ ông- n Ngh a-Binh” treo tr c c a thành gió th i ph t ph có v v a xinh t i, v ahùng-dõng. Ng i th tâm ph ng-s th n công-lý, quy t chí t n t y v i công ích, d u làmvi c gì c ng do l ng-tri, do chánh- o, không m u l i c u danh cho mình, ch lolàm ph ng ti n chung, lo xây h nh-phúc chung, b i v y hành-s r t d -dàng mà ng mau-l .5 sai
  27. 27. n ng n ng báo oán 27 www.hobieuchanh.com Võ-Nhàn v i Ph m-Háo-Ngh a thu c v h ng ng i ó, b i v y làm vi c r t mau , m i lãnh hu n-th c a Thanh-Nhân h i s m m i thì bu i chi u vào tr c m t ng Ch -Huy Thanh-Nhân mà t ng-thu t các vi c c a b trên d y u-tra và thi-hành. Võ-Nhàn nói tr c v ph n-s c a mình:- ã kho n- ãi tu ng-s h i tr a r i;- S ng i t tr n: bên ông-S n không có ng i nào. Còn bên Tây-S n ch t 5 ng i, c chôn c t t t . S ng i nh y xu ng sông không bi t có ai ch t i hay không, s m quá nên ch a th y thây n i lên m t n c;- S ng i b th ng: bên Tây-S n m t i 65 ngu i, có vài ng i n ng. Còn bên ông-S n có 4 ng i b th ng, song v t th ng s sài không áng k ;- ã có r cl ng-y và mua thu c tr b nh cho th ng binh r i;- S tù-binh b t c c ng h t t i 123 ng i;- Ki m- m s binh ông-S n còn h t, không thi u m t ng i nào;- ã có c t binh i khám xét các làng trong vùng tìm b t quan quân Tây-S n n trú;- ã có sai ng i i thám d tin-t c Chúa Nguy n nh-V ng và các quan h - giá;- Trong 25 chi c thuy n c a Tây-S n có 3 chi c m i chèo i nên v t kh i. Còn 22 chi c b t, có 6 chi c chìm, 7 chi c cháy s -sài có l s a l i mà dùng c và 9 chi c cháy nhi u ch a chìm, nh ng h t dùng. Lúa ch xu ng thuy n r i u b cháy. Ph m-Háo-Ngh a ti p và nói:- oàn thuy n Ba Gi ng ã tr v h t. Có b n thông-cáo cho N ng-n ng và các ch xóm hay ngh a-binh ông-S n toàn th ng nên thành-công m -mãn.- Tra-v n tù binh nên c bi t Nguy n-L là em c a Nguy n-Nh c và anh c a Nguy n-Hu , c m quy n ch soái em m t ngàn binh vào chi m thành Sài-gòn và l y lúa cho thuy n ch v Qui-Nh n ng ti p t binh Tây-S n;- Khi binh ông-S n xông vào c a tr c thì Nguy n-L v i ch ng m t tr m lính c a sau t u thoát, không bi t ch y h ng nào;- o binh Gia- nh d i quy n ch -huy c a quan L u-Thú Long-H , chi n th ng n l n ra t i Phú-yên. Cách m y tháng tr c m c m u c a Nguy n-Nh c nên không phòng, m i b Nguy n-Hu ánh b i. Hi n gi binh Gia- nh t n l c trong vùng Phú-Yên v i Khánh-Hòa, không còn l c-l ng m nh-m n a, b i v y Nh c m i th a h mà sai L vào chi m t Gia- nh ng l y lúa g o nuôi binh. c bi t tin l c n y Minh-Giám nói v i Thanh-Nhân: “Tin n y quan-h l m.Th -l c c a Tây-S n m nh-m r i. Chúng nó l i b t u dòm ngó t Gia- nh,quy t chi m ng thâu lúa g o. Nguy n-L ch y vu t, chi cho kh i nó v Qui-Nh n
  28. 28. n ng n ng báo oán 28 www.hobieuchanh.comthông tin. R i ây Tây-S n ch c s c i-binh vào ánh Gia- nh, tr c báo thù,sau chi m t. V y chúng ta ph i mau mau tìm cho c Chúa nh-V ng r c v ng c y oai-tín c a Ngài mà hi u-tri u i chúng ph i ng-ngh a c n-v ng, ng ch c quân- i cho ông, cho m nh, s a thành-l y cho ch c-ch n, l p thêm ncho nhi u, ng m y ch y u hi m mà ng n gi c. N u h ng-h gi i- ãi, s e ch ngkh i tai-h i.” Thanh-Nhân châu mày, g c u, và bi u Háo-Ngh a v i Võ-Nhàn sai thêm ng i i d -d m mà tìm cho c Chúa nh-V ng. Trong m y ngày sau, m i ngày ng i ta có b t gi i v thành n m b y tên quânTây-S n tr n trong xóm, trong làng. Nh ng quân b b t m i c ng nh t p 123 tù-binh c , ng i nào c ng s b gi t nên quì l y khóc-lóc c u xin tha-th và cho uhàng nh p-ng làm binh ông-S n. Thanh-Nhân b n tánh chánh-tr c, trung-thành, th y gi c xin hàng u ng tr t ánh v i Tây-S n thì b t-bình nên không ch u nh n vào hàng-ng quân- i ông-S n. Ngh vì thâu nh n ph n-b i, ai m nh thì chúng nó b xin theo, b anay ông-S n m nh chúng nó xin theo mình, ngày mai Tây-S n m nh còn mìnhsuy, chúng nó c ng s b mình mà theo Tây-S n l i, Thanh-Nhân d y Võ-Nhàndùng tù-binh làm nh n-công ng b i thành p l y mà thôi, ch không nên chovào hàng ng quân- i. Thi t ng i ta gia-công tìm ki m r t k -l ng nh ng ch b t c có m y ch ctên ti u-t t nh v y mà thôi, còn ch soái Tây-S n là Nguy n-L vu t i m t tìmkhông g p c. Tuy h i th -k 18 ch a có báo chí, ch a có vô-tuy n truy n-thanh, nh ng mà cáitin ngh a binh ông-S n i phá Tây-S n, t tiêu m y ch c chi n thuy n, ánh tan i binh, kh c ph c thành l y, nh cách truy n-kh u mà kh p c t Gia- nh, t ng-Nai, B n-Nghé xu ng Ti n, H u l ng giang, âu âu ng i ta c ng hay h tth y. Ngh a binh ông-S n c thinh-danh l ng-l y làm cho h ng thanh-niên g nxa u k nh-ái, nên r nhau n tình nguy n xin nh p hàng-ng ng góp s c vàocông cu c giúp n c c u dân. i h ng thanh-niên thành-tâm thi n-chí n y thì Thanh-Nhân l y làm vui lòngmà thâu-nh n. Bao nhiêu ng i t i xin nh p i ng u cho h t vì s n có ti n, cólúa y kho, y l m, thi u th n gì mà lo. Thanh-Nhân m c binh ông-S n lêncho c m t muôn ng i-chi n v i Tây-S n m t l n cho chúng nó bi t hùng-tâm hào-khí c a ng i t m g i v i dòng n c sông C u-Long, tr ng thành nh t g o tr ng t Gia- inh. t b a, Ph m-Háo-Ngh a báo tin cho Thanh-Nhân v i Minh-Giám hay r ngng i ta tìm g p Chúa nh-V ng n-trú trong chùa trên núi Châu-Th i v i m thoàng-t và 4 i-th n. H i i h i l i ch c ch n r i. Thanh-Nhân v i Minh-Giám m i -ch c cu c nghinh-giá. Vì Thanh-Nhân không thông l -nghi theo tri u- ình nên em theo hai nhà v n c là Tr n-Minh-Giám v i Ph m-Háo-Ngh a ng nh c ch ng cho kh i th t l . L i
  29. 29. n ng n ng báo oán 29 www.hobieuchanh.commu n cho cu c nghinh-giá có v oai-nghiêm, nên d y hai t ng Lê-V n-Quân v iVõ-Nhàn theo ng h -giá. M i t ng ch -huy 200 binh hùng tráng, m c nhung-ph c m t s c và th ng hai cây c “ ông-S n Ngh a-Binh” thi t l n. i binh c aVõ Nhàn i tr c tr ng c gi ng tr ng, k ó là hai cái ki u tr i nhung màu vàng.Thanh-Nhân, Minh-Giám và Háo-Ngh a m c áo tràng i ti p theo r i i binh Lê- n-Quân i h u t p, c ng có c tr ng. Nghi-ti t s p- t xong r i m i sai m t toán lính i tr c bày thuy n ch c s n ng r c oàn nghinh-giá qua sông B n-Nghé. n n a êm, oàn nghinh-giá m ikh i-hành, tính i ch ng ó ng t ng sáng lên t i núi Châu-Th i r i v cho kh i i. i nh m êm 16 nên tr ng t g n nh ban ngày, b i v y ch ng có u chi tr -ng i. Thi t tr i v a sáng thì oàn nghinh-giá ã t i ch n núi. Thanh-Nhân d y binh- và phu khiêng ki u ó mà ch . Thanh-Nhân s a kh n áo t ch nh r i i lên chùa i Minh-Giám, Háo-Ngh a, Võ-Nhàn và Lê-V n-Quân. nh-V ng, Hoàng-T Nguy n-Ph c-Ánh v i b n quan h -giá ã th c d y i. Ông Th -t tr -trì t i chùa th y n m ng i khách l lên sân thì l t- t b c ra i i lên chùa có vi c chi. Thanh-Nhân áp: “Chúng tôi là t ng lãnh ch -huy o ngh a-binh ông-S n óng t i thành Sài-gòn. Chúng tôi m i hay Chúa Nguy n lánh n n chùa n y nên t- t em binh nghinh-giá v thành. V y ông làm n tâu giùm v i Hoàng-th ngcho phép chúng tôi vào bái-y t”. Th -t bi u ng ngoài mà ch ông vào tâu giùm cho. Ông Th -t im th ithì có m t ng i s m-s m ra h i: “M y ng i có vi c chi mà xin bái-y t Hoàng-th ng?” Thanh-Nhân nói l i y nh ã nói v i ông Th -t h i nãy. Ng i y ng nh m-nhía t ng ng i r i h i: “M y ng i nói m y ng i thu c o binh ông-S n ng óng t i thành Sài-gòn, nghe nói Hoàng-Th ng ây nên n nghinh-giá.Binh ông-S n là binh gì? âu ?” Thanh-Nhân áp:- Tôi xin bái-y t Hoàng-Th ng r i tôi s tâu rõ cho Hoàng-Th ng nghe.- Không c. Ông ph i nói cho tôi hi u ng tôi xét coi n u áng cho ông bái y t thì tôi s tâu v i Hoàng Th ng. Có ph i ai mu n bái y t Hoàng-Th ng c ng c h t âu.- Khó d v y hay sao ? Xin l i ông v y ch ông là ai mà tôi có lòng t t nghe vua c n n tôi em binh nghinh-giá v tôi phò mà ông l i ng n c n không cho tôi bái-y t vua ?- Tôi là Hà-Khâm, m t v i-th n t i Tri u, tôi theo h -giá Hoàng-Th ng.- Ông nói ông là i-th n t i Tri u. Bây gi t i Châu-Th i có l ông h t i-th n r i ch , ph i hôn ? Còn h giá sao ông a Hoàng-Th ng lên chùa n y làm chi ?
  30. 30. n ng n ng báo oán 30 www.hobieuchanh.com Ông vào tâu v i Hoàng-Th ng i. Ông nói có Thanh-Nhân, T ng Ch -Huy o ngh a-binh ông-S n, ngày mùng 6 ã phá tan o binh Tây-S n c a Nguy n-L , t cháy tiêu 20 chi c thuy n c a gi c, kh c-ph c thành Sài-gòn l i. Nay Nghe Hoàng-Th ng lánh n n ây, nên em binh nghinh-giá v thành ng phò-tá. Ông vào tâu nh v y i. Nh Hoàng-Th ng không b ng lòng nói chuy n v i tôi thì Hoàng-Th ng ch u khó b c ra c a nói m t ti ng cho tôi bi t i tôi v . Tôi không mu n th y m t ng i khác á-quy n vua chúa ng làm m a làm gió, h ng-hách thiên-h , vua chúa không hay gì h t. Vì cái thói ó mà h h i nhi u l m r i. Sao không ch u b , c làm hoài v y ? Quan h -giá Hà-Khâm gi n m t, ng t l i c a Thanh-Nhân xuyên-t c màqu u-qu c ng-c i quá làm cho ông khi p s , không dám t cao t tr ng n a. Minh-Giám mu n hòa ng chung lo i-s , b i v y ông l t- t m y l i nh nhlà yêu c u: “Quan H -giá phò chúa t -nh ên ngài ph i dè-d t, g n h i k -l ng.Chúng tôi ây là b n ngo i th n, ngài ch a bi t nên ngài d -d v y là ph i. Bây gingài bi t r i, v y xin ngài tâu giùm v i Hoàng-Th ng an lòng cho chúng tôinghinh-giá tr v thành ng trong ngoài hi p-l c, trên d i ng-tâm, chung lo u nh k quét s ch xóm ki n chòm ong, khuông phò giang-san xã tác”. i nh -nh y giúp cho quan H -giá có ng lùi b c kh i m t danh-d oai-quy n, b i v y ông xây l ng tr vô chùa, v a i v a nói: “ ó mà ch , ta vô tâugiùm cho”. Minh-Giám ngó Thanh-Nhân mà c i và nói nh -nh : “Ông nóng-n y quá. Ph inh n nh n m t chút ch . L i m m nên còn hoài, r ng c ng nên ph i gãy, ông quênhay sao ? Mình mu n làm vi c l n cho thành-công thì ph i êm d u, m m-d o màmua lòng thiên-h m i c”. Thanh-Nhân nói: “Thà là chúng ta d t nhau tr v Ba Gi ng làm ru ng l y lúamà nuôi nhau, vui h n là chung-ch v i gi ng ng i b t tài mà phách l i quá, tôi c mình ch u không n i”. Võ-Nhàn nói: “Tôi ng ý v i i-nh n...” Võ-Nhàn nói ch a d t l i thì có m t ng i khác trong chùa h m-h b c ra nói n: “Cho phép m y ng i vào”. y anh em vào chùa. Thanh-Nhân i tr c b n ng i kia ti p n i theo sau. Chùa c t trên núi, l p mái tranh, lúm-túm ch t-h p. Thanh-Nhân th y m t ng i trai l i 22 tu i v i m t c u nh l i 13 tu i ngng i trên m t b ván, có b n ng i tr ng tu i ng hai bên. Thanh-Nhân ch c haing i trai tr ó là Chúa v i Hoàng-T nên xâm-vâm i ngay l i ng tr c m t. t trong b n ng i ng hai bên b ván nói l n: “Quì xu ng r i s tâu”. Thanh-Nhân không thèm k , ng ch p tay xá mà thôi. M y ng i ng sau ng làm y nh v y.
  31. 31. n ng n ng báo oán 31 www.hobieuchanh.com Thi t ng i trai tr ng tu i ng i trên ván ó là Chúa nh-V ng. Chúa ngóThanh-Nhân mà h i: “Ng i x ng ng i là -Thanh-Nhân em ngh a-binh ông- n ánh tan binh Tây-S n c a Nguy n-L , t thành Sài-gòn l i r i tìm ta mànghinh-giá, ph i v y hay không ?”.- Tâu Hoàng-Th ng, ph i.- ông-S n n m v phía nào ?- Tâu Hoàng-Th ng, vùng Ba Gi ng, theo mé sông l n g i là Ti n-Giang.- Sao mà l p ngh a-binh nh v y ?- Vì hay quan L u-Thú Long-H c binh Gia- nh em ra ngoài d p gi c Tây-S n. Anh em chúng tôi t p luy n h ng trai tr t Ba Gi ng mà t o thành i ng phòng khi giúp n c c u dân. Chúng tôi hay Tây-S n chi m Sài-gòn m i em binh ngh a-dõng lên mà ánh.- Ng i làm quan ng i ch c chi mà c l p binh ngh a-dõng ?- Tâu Hoàng-Th ng, c th y b n tôi u là dân th ng, không có ai làm quan.- K d hôn ! Binh c a ng i c bao nhiêu ?- M t ngàn.- Có m t ngàn mà ánh b i Tây-S n c sao ?- Hôm ánh Tây-S n tôi em có 800. Nh tôi d ng k nên c toàn th ng.- Ng ib t c Nguy n-L hay không ?- Tâu Hoàng-Th ng, không c. Vì binh ít quá, phân n a ánh t thuy n, phân n a xung-phong hãm thành, không binh mà ch n h t các c a thành, b i y L m i thoát ch y kh i.- L th t b i, n u Tây-S n sai Hu c i binh vô ánh báo thù, ông-S n có m t ngàn binh thì nhà ng i làm sao mà ch ng cho n i ?- Tâu Hoàng-Th ng, xu t tr n th ng nh thao-l c c a t ng và nh dõng-c m a binh nên chi n-th ng, ch không ph i nh binh ông. T ng-s có tinh-th n chi n- u m nh-m , 10 ng i có th ch ng 100 ng i.- Nguy n-Hu là m t ki n-t ng, trí tài g m , ch ng nên khinh-th ng. N u có binh ông h n mình, nó th ng càng d dàng. Minh-Giám th y Thanh-Nhân cùng lý ng ng -ngáo, nên b c t i mà nói giúp:- Tâu Hoàng-Th ng, ông-S n ngh a-s ánh Tây-S n i-b i làm cho hùng-tâm a ng i Gia- nh b ng d y. M i 10 b a rày mà thanh-niên c ng-tráng n m- p t i xin ghi tên nh p i ng h n 400 r i. N u Hoàng-Th ng v thành truy n h ch hi u-tri u qu n-chúng c u qu c c n-v ng, ch c-ch n ng i ta s n-r n kéo t i tình-nguy n i lính. Hoàng-Th ng mu n m y muôn binh c ng có .- Ng i Gia- nh xa Tri u- ình quá, ch c gì h s n lòng k nh ái nhà vua.
  32. 32. n ng n ng báo oán 32 www.hobieuchanh.com- Tâu Hoàng-Th ng, dân Gia- nh trung-thành mà thêm ngh a-dõng n a nh-V ng suy-ngh nu t chút r i nói: “Thôi, các ng i xu ng núi mà ch , tabàn tính l i coi r i ta s phán oán”. y ng i cúi u xá nh-V ng v i Hoàng-T mà lui ra, không thèm ngó b nquan h giá. Thanh-Nhân d t b n b n ng chí i luôn xu ng núi, th y t ng-s ng lui-cui u c m thì c i mà nói: “ , c n u c m n cho no mà ch . Không bi t ch ng tr aho c t i m i v c”. Lê-V n-Quân nói: “Chúa còn tr tu i quá nh ng nói chuy n àng hoàng chkhông ph i phách-l i nh m y cha kia”. Thanh-Nhân nói: “Cha Hà-Khâm phách-l i tôi h r i xuôi cò, h t dám hó-hé n a”. Háo-Ngh a nói: “H là c n-th n, h vuachúa yêu nên h h ng-hách”. Võ-Nhàn a làm ít a nói, nh ng c ng ph i xen vàiti ng: “Ngán quá !”, r i b i xem quân-s n u c m. m n u chín r i, m t ng i vào nhà lá g n ó m n chén a em ra chong i b trên n, còn binh-lính không có chén thì xé lá chu i ng c m r i b c taymà n v i mu i, vì ói b ng ph i n cho no mà s ng, nên không c n n theo b c ài-các, ph i có a ngà chén ki u, ph i có th t n ng, cá chiên. Ch n x m i có m t ng i trên chùa xu ng d y s a-so n, ng m t lát n aChúa xu ng mà v thành. Ng i y th y hai cái ki u thì b c l i mà xem r i nói: “Có hai cái ki u thìHoàng-Th ng v i c Ông ng i c r i. Cha ch còn b n quan h -giá i b ng cáigì ?”. Thanh-Nhân tr n m t nói: “ i b ng c p giò c ng nh chúng tôi ây v y. Cácquan không có giò hay sao ?”. Nói r i xây l ng i coi cho Võ-Nhàn v i Lê-V n-Quândàn binh t -ch nh, c tr ng s n-sàng. Minh-Giám mu n làm d u b t m y l i gay-g t c a Thanh-Nhân nên b c l i nói i ng i trên chùa sai xu ng: “Chúng tôi nghinh giá không dè có các quan mà s p- t. L i x n y không có xe, c ng không có ng a, thôi thì ph i rán i b v i nhauch bi t làm sao. i gi c-giã ph i chiu c c m t chút”. Ng i yc i mà áp:- Ch sao ? Ch y gi c là còn mu n làm h i ài-các sao c. Có hai ki u cho Chúa i c Ông ng i, ó là quí l m r i. Tôi t ng có ng a nên tôi h i cho bi t v y thôi. N u không có thì i b . V y ch hôm ch y lên ây l i i cái gì.- Hôm ó ai a lên dây ?- Có ai âu.- V y ch quan Tr n-th thành Sài-gòn ng không a i hay sao ?- Không. ng ch ng cho chúng tôi h giá i tr c. ng nói ng l i ch ng gi ch ng nào thành m t r i ng s theo sau.
  33. 33. n ng n ng báo oán 33 www.hobieuchanh.com- H ! ng nói g t cho Hoàng-Th ng i r i ng tr n i ngã khác, b i vì ng i ta nói êm ó trong thành tr n i h t. n sáng thì thành tr ng tr n không còn m t tên lính. Có ai ch ng gi gì âu .- V y à ! Té ra ng s i theo Hoàng-Th ng r i b h a chung, nên ng nói d i ng bét i ngã khác. Làm quan nh v y x u-h quá.- Nghe nói ây g n Tr n-Biên, sao m y quan H -giá không phò Hoàng-Th ng i th ng lên ó ng có quan quân gìn-gi ?- Trên chùa c ng có nói cho chúng tôi bi t Tr n-Biên d a sông ng-Nai, mé bên kia. Nh ng chúng tôi s binh Tây-S n chi m Phan-Tr n r i kéo lên ánh luôn Biên-Tr n n a, nên n-trú trên núi n y yên h n.- Ông c ng là quan H -giá ph i hôn ?- Ph i. H -giá b n ông: Hai v n hai võ. Tôi v i ông Hà-Khâm là v n. Tôi tên là Lê- i-Chí. Ông Hà-Khâm là ng i ra h i m y ông h i s m m i ó. Còn hai quan võ là ông Tr ng-H u v i ông H -V n-Lân. Hai ng i nói chuy n t i ó thì th y Chúa v i Hoàng-T xu ng núi, ba quan h -giá theo sau. Thanh-Nhân ra d u d y Võ-Nhàn v i Lê-V n-Quân gióng tr ng ph t , r i cùng v i Minh-Giám ch c ti p Chúa. Chúa khoát tay bi u ng ng tr ng, nóinên i êm, ch không nên tr ng phách t ng-b ng. Thanh-Nhân v i Minh-Giám th nh Chúa v i Hoàng-T lên ki u, r i ra l nh choti n- i kh i-hành. B n quan h giá chia nhau i hai bên cái ki u, m i bên m t võ t v n. Thanh-Nhân, Minh-Giám v i Háo-Ngh a i phía sau ki u mà gìn-gi . Lìa vùng s n-c c v i quang-c nh ch a-chan thú-v , trên nhành chim kêu cheo-chét, bên ng nai nh y l ng-x ng, r i t i t Linh-Chi u cao th p d c liên-miêntr i qua r ng t ch-m ch. u n y c p v n hú-hí chuy n con ng chào khách, xa kìa y th th nh-th i ki m có mà n tr a. B c tranh thiên-nhiên nó p- , nó an-t nhvô cùng, t i sao loài ng i không ch u th ng-th c cho kh e trí vui lòng, i tìmch ch n-r n l i danh r i sanh u-tranh thù oán. Qua kh i sông B n-Nghé tr i ã n a chi u. Bóng tà-d ng chói m y c m v ntrong xóm mù xa, n c Ng -Ch ng p m y kho nh ru ng cho lúa t i t t. Thanh-Nhân kêu d n Võ-Nhàn i s n b c ng nh p thành tr c t i cho Chúangh -ng i. Vì có l i c a Minh-Giám d n tr c, Nguy n-L ng v i Th -Tiên ã c t ng icanh ch ng, b i v y oàn nghinh-giá ng qua sông B n-Nghé trong thành ã hay. ng-s s p hàng ng h u ón t ngoài c a vô trong sân, làm cho l ti p giá ra vtrang-nghiêm long-tr ng. t tr i v a chen l n thì oàn nghinh-giá c ng v a t i. Trong thành n i tr ng ng-b ng, nh n-dân ón xem náo-n c.
  34. 34. n ng n ng báo oán 34 www.hobieuchanh.com Ki u vào sân, Chúa nh-v ng v i Hoàng-T Ánh b c xu ng, ng ngó binh-i dàn h u, hàng ng ch nh-t , t ng-m o hùng-tráng, Chúa g c u mà c i, s c t vui t i bi u-l t m lòng yên- n. Thanh-Nhân v i Minh-Giám m i Chúa vào dinh cho v n-nh n võ-t ng ông-n bái-y t. R i ó l nghinh-giá m i chung-t t, trên an lòng, d i ph chí.
  35. 35. n ng n ng báo oán 35 www.hobieuchanh.com VI N NG-N NG DI N VÕ a sau, nh m m t bu i s m mai t ng b ng sáng-l ng, ng n gió ph t quamát-m , m t tr i gi i n ng d u-dàng, c cây t i c i, c nh v t ph i màu xinh p. Lê-V n-Quân, Võ-Nhàn cùng vài anh em võ-s khác ng ng trong di n-võ-tr ng ch cho m y tr m thanh-niên m i nh p-ng luy n t p t n th i ch y nh ycho g n-gàng. Hai quan H -giá võ-bi n là Tr ng-H u v i H -V n-Lân t nhau i d o, t ivõ-tr ng th y binh-lính t p-d t thì ng l i xem ch i. Tr ng-H u nói: “Gi c ã i t -tung mà m i b t u t p lính thì ch ng nào m i ra tr n”. -V n-Lân c i và nói: “T p tr mà có t p thì còn h n có thì-gi mà khôngthèm t p gì h t”. Hai ng i trao i ý-ki n có m y câu r i d t nhau i xu ng mésông, mu n xem coi thi t có thuy n Tây-S n b t hay là ng i ta nói d i. Trong lúc y Thanh-Nhân ng ng i nghe ông Minh-Giám c l i t h chhi u-tri u qu n-chúng c u qu c c n-v ng c a ông m i t th h i khuya. Thanh-Nhân nghe r i, cho l i-l tha-thi t nh v y có th c m-xúc lòng dân,nên khuyên ông Minh-Giám em trình cho Chúa xem r i g i i các Tr n d y sao l imà b -cáo trong các làng xóm. Minh-Giám l c u nói: “ a ngay cho Chúa coi, th không ti n. Chúa có haiquan H -giá v n-bi n. Mình ph i do hai ông y tr c, c y tâu v i Chúa giùm chomình thì m i kh i tr c-tr . N u mình làm mà không thèm k hai ông y, h gi n h v ch r i h vi c h t.” Thanh-Nhân tr n m t ng d y nói:- Tr i i ! Mình làm vi c n y là làm cho chúa ch có làm cho mình âu. Mình có l i ích gì là ph i cúi-lòn b nh t là b th ng cha Hà-Khâm phách l i hôm qua ó, tôi không th b c.- Ông ng nóng ch . Mu n làm vi c l n, ph i m m d o, ph i tùy t c, ph i bi t tâm-lý, ph i thu n nh n-tình. Ông là ng i cang-tr c, ông không ch u làm nh y thì tôi làm cho. Ông ngó l , ng thèm nói gì h t. Duy có thành-công là áng k . Làm cách nào c ng c, mi n thành-công thi thôi.- Ph i ch u nh c nhã m i c thành-công c ng nên ch u n a hay sao ?- Có gì âu mà nh c. Gây tình hòa-nhã ng chung lo vi c l n, có ph i dua n nh ng vinh-thân phì-gia âu là s nh c.
  36. 36. n ng n ng báo oán 36 www.hobieuchanh.com- Theo tôi, d u ph i thí thân mà làm cho tròn i-ngh a tôi c ng không do-d , ch ch u cho ng i h ng-hách, d u c làm vua làm chúa i n a, tôi c ng không thèm.- Ông nên nh : cái thùng tr ng gõ nó kêu l n. H ng ngu d i nó m i làm phách d a t thiên-h . L i-d ng cái ngu d i c a h mà làm nên vi c, y là m u-trí ch có khi p-nh c âu mà s nh c.- Ông làm sao thì làm, tôi không mu n bi t. Thanh-Nhân ng d y b i ra ngoài. Minh-Giám c i chúm-chím, x p cái n o t h ch mà vào túi, r i c ng i, tính i ki m hai ông Lê- i-Chí v i Hà-Khâm mà nói chuy n. V i c p m t sáng su tkhôn-ngoan c a ông s n có, ông nh n th y ông s x m i hai v i th n d nh trbàn tay. i-Chí thì ông ã có d p nói chuy n v i ng i r i. Ng i ó ôn-hòa,khiêm-nh ng, bi t phân ph i qu y, bi t xét an nguy. V i ng i ó mu n bàn tínhvi c gì c ng c. Còn Hà-Khâm phách-l i là t i quen thói khi nh n ng o v t, ham -tr ng t -tôn, mu n làm oai ã b Thanh-Nhân h r i, bây gi ông nh nh kéogiùm cái oai c a ng i lên l i, thì ch c mình mu n vi c gì c ng c h t. Minh-Giám l i ch ng c a các quan H -Giá mà ki m Hà-Khâm v i i-Chí. i-Chí áp l r i h i:- Tây-S n chi m thành chúng nó có l y ti n l y lúa hay không v y ông ?- Có m t l m lúa l ng h t phân n a. Cái l m u ngoài ó. Có l chúng nó ã xúc mà em xu ng thuy n c m nh m r i. Còn kho ti n thì th y còn y nguyên, ch c chúng nó ch a l y k p. Hôm ngh a-binh ông-S n kh c-ph c thành trì r i, thì ông T ng Ch -Huy d y l m lúa l ng kia cho binh lính xay mà n, còn n y m còn nguyên v i kho ti n giao cho ông Háo-Ngh a gìn-gi nên ông niêm h t. Hai ngài mu n xem thì tôi kêu ông Háo-Ngh a l i m niêm cho mà xem.- Không, không. H i cho bi t v y thôi, ch xem làm chi. B thành Tây-S n chi m, tôi k ch c lúa g o b c ti n ã v tay Tây-S n h t r i. Binh-s ông-S n chi n- th ng giành l i c ó là cái may. Nh cái may ó nên bây gi m i có lúa mà nuôi binh-s và nuôi luôn chúng ta n a. Theo l thì nh binh-s m i gi kho li n i c. Ông T ng Ch -Huy nên xu t ra m t m mà khao th ng nh ng ng i có công.- Hôm tr c c ng có ng i nói nh ngài v y nh ng ông T ng Ch -Huy không ch u, ông nói r ng ti n thu c c a nhà n c, còn lính ã g i là ngh a-binh thì không nên k công-lao. B i v y ch cho phép xu t chút nh mua thu c-men mà c u th ng-binh và mua trâu heo mà kho n- ãi t ng-s m t b a v y thôi. Hà-Khâm nói: “B c ti n c a nhà n c, n u mu n xu t phát ph i có phép Tri u- ình cho m i c. Làm ngang b ch t chém ch ph i ch i sao”. Minh-Giám c i và nói:

×