2011 оны Барометрийн Судалгааны тайлан

899 views

Published on

Published in: Education
0 Comments
1 Like
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total views
899
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
6
Actions
Shares
0
Downloads
21
Comments
0
Likes
1
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

2011 оны Барометрийн Судалгааны тайлан

  1. 1. Çàñãèéí ãàçðûí õýðýãæ¿¿ëýã÷ àãåíòëàã Õºäºëìºð, õàëàìæèéí ¿éë÷èëãýýíèé ãàçðûí äýðãýäýõ Õºäºëìºðèéí òºâ áèðæ ժĪË̪ÐÈÉÍ ÇÀÕ ÇÝÝËÈÉÍ ÁÀÐÎÌÅÒÐÈÉÍ ÑÓÄÀËÃÀÀÍÛ ÒÀÉËÀÍ Óëààíáààòàð õîò 2011 îí
  2. 2. Çàñãèéí ãàçðûí õýðýãæ¿¿ëýã÷ àãåíòëàã Õºäºëìºð, õàëàìæèéí ¿éë÷èëãýýíèé ãàçðûí äýðãýäýõ Õºäºëìºðèéí òºâ áèðæ ժĪË̪ÐÈÉÍ ÇÀÕ ÇÝÝËÈÉÍ ÁÀÐÎÌÅÒÐÈÉÍ ÑÓÄÀËÃÀÀÍÛ ÒÀÉËÀÍ Óëààíáààòàð õîò 2011 îí
  3. 3. ժĪË̪ÐÈÉÍ ÇÀÕ ÇÝÝËÈÉÍ ÁÀÐÎÌÅÒÐÈÉÍ ÑÓÄÀËÃÀÀÍÛ ÒÀÉËÀÍ www.labornet.mn 2 Ðåäàêòîð: Õýâëýëèéí äèçàéíåð: Õýâëýñýí òîî: Õýâëýëèéí õóóäàñ: Õýâëýñýí ãàçàð: À.Çàíãàä, Õºäºëìºðèéí òºâ áèðæèéí çàõèðàë ¨.Îòãîíñ¿ðýí, Õºäºëìºðèéí òºâ áèðæèéí äýä çàõèðàë Ö.Íàðàíáàò, “Ïðîôîòî äèçàéí” ÕÕÊ 70 12 õ.õ “Ïðîôîòî äèçàéí” ÕÕÊ
  4. 4. ժĪË̪ÐÈÉÍ ÒªÂ ÁÈÐÆ 2011 ÎÍ ÀÃÓÓËÃÀ ÒÎÂ×ÈËÑÎÍ ¯ÃÈÉÍ ÆÀÃÑÀÀËÒ Õ¯ÑÍÝÃÒ, ÇÓÐÃÈÉÍ ÆÀÃÑÀÀËÒ ªÌÍªÕ ¯Ã 3 4 5 6 1. ÎÐØÈË 1.1. ÑÓÄÀËÃÀÀÍÛ ÅЪÍÕÈÉ ÒÀÍÈËÖÓÓËÃÀ /ÑÓÄÀËÃÀÀÍÛ ÇÎÐÈËÒ ÁÓÞÓ ÀÆËÛÍ ÄÀÀËÃÀÂÀÐ/ 7 8 2. ÕÓÐÀÀÍÃÓÉ 3. ÑÓÄÀËÃÀÀÍÛ ÕÀÌÐÀÕ Õ¯ÐÝÝ 3.1. Ò¯¯ÂÝÐËÝËÒÈÉÍ ÒÀÍÈËÖÓÓËÃÀ ÁÀ ÀÐÃÀ×ËÀË 3.1.1. Ò¿¿âýðëýëòèéí õ¿ðýý 3.1.2. Àæ àõóéí íýãæ¿¿äèéí ñîíãîëò 3.1.3. Ò¿¿âýðëýëòèéí õàìãèéí áàãà áà ýöñèéí õýìæýýã òîäîðõîéëîõ 3.2. ÑÓÄÀËÃÀÀÍÛ ÕÀÌÐÀËÒ 10 10 10 10 10 13 4. ÀÆËÛÍ ÁÀÉÐÍÛ ÒÀËÀÀÐÕ ÀÆÈË ÎËÃÎÃ×ÄÛÍ Õ¯ËÝÝËÒ 4.1. ÎÐØÈË 4.2. ÀÆËÛÍ ÁÀÉÐÍÛ ªÑªËÒÈÉÍ ÒÀËÀÀÐÕ ÀÆÈË ÎËÃÎÃ×ÄÛÍ Õ¯ËÝÝËÒ 4.2.1. Èðýõ 6 ñàðûí àæèë îëãîã÷äûí õ¿ëýýëò 4.2.2. Èðýõ 12 ñàðûí àæèë îëãîã÷äûí õ¿ëýýëò 4.3. ÀÆÈË ÌÝÐÃÝÆËÈÉÍ ÒÀËÀÀÐÕ ÀÆÈË ÎËÃÎÃ×ÄÛÍ Õ¯ËÝÝËÒ 4.4. ÀÆËÛÍ ÁÀÉÐÍÛ ªÑªËÒÈÉÍ ÒÀËÀÀÐÕ ÀÆÈË ÎËÃÎÃ×ÄÛÍ Õ¯ËÝÝËÒÈÉÍ ÁÀÒÀËÃÀÀÆÓÓËÀËÒ 14 14 14 14 16 19 5. ÀÆÈËËÀÕ Õ¯×ÍÈÉ ÄÓÒÀÃÄÀË 5.1. ÎÐØÈË 5.2. ÀÆÈËËÀÕ Õ¯×ÍÉÈ ÄÓÒÀÃÄËÛÍ ÄÀÐÀÌÒ 5.3. ÀÆÈËËÀÕ Õ¯×ÍÈÉ ÄÓÒÀÃÄÀË ÀÆÈË ÌÝÐÃÝÆËÝÝÐ 21 21 21 23 25 įÃÍÝËÒ ÁÀ ÑÀÍÀË ÕÀÂÑÐÀËÒ 1. ÑÓÄÀËÃÀÀÍÛ ÁÀà ÕÀÂÑÐÀËÒ 2. ժĪË̪ÐÈÉÍ ÇÀÕ ÇÝÝËÈÉÍ ÁÀÐÎÌÅÒÐÈÉÍ ÑÓÄÀËÃÀÀÍÛ ÀÑÓÓËÃÛÍ ÇÀÃÂÀÐ ÕÀÂÑÐÀËÒ 3. ¯Ð įÍÃÈÉÍ Õ¯ÑÍÝÃÒ¯¯Ä ժĪË̪ÐÈÉÍ ÇÀÕ ÇÝÝËÈÉÍ ÇÀÐÈÌ ¯Ç¯¯ËÝËÒÈÉÍ ÒÎÄÎÐÕÎÉËÎËÒ, ÒÀÉËÁÀÐ 29 30 34 95 3 www.hudulmur.mn 6. 20
  5. 5. ժĪË̪ÐÈÉÍ ÇÀÕ ÇÝÝËÈÉÍ ÁÀÐÎÌÅÒÐÈÉÍ ÑÓÄÀËÃÀÀÍÛ ÒÀÉËÀÍ ÒÎÂ×ÈËÑÎÍ ¯ÃÈÉÍ ÒÀÉËÁÀÐ ÍÕÕß ÁÑØÓß Õկà ÕÒÁ ÍÄÅà ÕÕ¯Õ ÀÀÍÁ ISCO ¯ÀÌÀÒ ÕÀÀ ÇÁÐÊ ÕÇÇ ÁÐÑ www.labornet.mn 4 Íèéãìèéí õàìãààëàë, õºäºëìºðèéí ÿàì Áîëîâñðîë, ñî¸ë, øèíæëýõ óõààíû ÿàì Õºäºëìºð, õàëàìæèéí ¿éë÷èëãýýíèé ãàçàð Õºäºëìºðèéí òºâ áèðæ Íèéãìèéí äààòãàëûí åðºíõèé ãàçàð Õºäºëìºð, õàëàìæèéí ¿éë÷èëãýýíèé õýëòýñ Àæ àõóéí íýãæ áàéãóóëëàãà Ìýðãýæëèéí àíãèëàëûí îëîí óëñûí ñòàíäàðò ¯íäýñíèé àæèë ìýðãýæëèéí àíãèëàë áà òîäîðõîéëîëò պ人 àæ àõóé Çî÷èä áóóäàë, ðåñòîðàí, êàôå Õºäºëìºðèéí çàõ çýýë Áèçíåñ ðåãèñòðèéí ñàí
  6. 6. ժĪË̪ÐÈÉÍ ÒªÂ ÁÈÐÆ 2011 ÎÍ Õ¯ÑÍÝÃÒ, ÇÓÐÃÈÉÍ ÆÀÃÑÀÀËÒ Ò¿¿âðèéí õóâààðèëàëò, ñàëáàðààð áà àæ àõóéí íýãæ áàéãóóëëàãûí àæèëòíû òîîãîîð ...................................................................................................... 11 Ò¿¿âðèéí õóâààðèëàëò, àéìãààð áà àæ àõóéí íýãæ áàéãóóëëàãûí àæèëòíû òîîãîîð ...................................................................................................... 11 Ò¿¿âðèéí õóâààðèëàëò, àéìàã áà ñàëáàð òóñ á¿ðýýð ............................................ 12 Ñóäàëãààíû õàìðàëò: Àæ àõóéí íýãæ áàéãóóëëàãûí òîî ....................................... 13 Ñóäàëãààíû õàìðàëò: Õàìðàãäñàí àæèëòíû òîî ................................................... 13 Èðýõ 6 ñàðûí àæèë îëãîã÷èéí áàéíãûí àæëûí áàéðíû òàëààðõ õ¿ëýýëò, ñàëáàð áîëîí á¿ñýýð ............................................................................................... 14 Èðýõ 6 ñàðûí àæèë îëãîã÷èéí ò¿ð àæëûí áàéðíû òàëààðõ õ¿ëýýëò, ñàëáàð áîëîí á¿ñýýð ............................................................................................... 15 Èðýõ 6 ñàðûí àæèë îëãîã÷äûí õ¿ëýýëò, áàéíãûí áà ò¿ð àæëûí áàéð, õóâèàð áà òîîí ¿ç¿¿ëýëòýýð .................................................................................... 16 Èðýõ 12 ñàðûí àæèë îëãîã÷èéí áàéíãûí àæëûí áàéðíû òàëààðõ õ¿ëýýëò, ñàëáàð áîëîí á¿ñýýð ............................................................................................... 16 Èðýõ 12 ñàðûí ò¿ð àæëûí áàéðíû òàëààðõ àæèë îëãîã÷äûí õ¿ëýýëò ................... 17 Èðýõ 12 ñàðûí àæèë îëãîã÷äûí õ¿ëýýëò, áàéíãûí áà ò¿ð àæëûí áàéð, õóâèàð áà òîîí ¿ç¿¿ëýëòýýð .................................................................................... 18 Èðýõ 6 áà 12 ñàðûí àæèë îëãîã÷èéí õ¿ëýýëòèéí íýãòãýë, ýäèéí çàñãèéí ñàëáàðààð ........................................................................................ 18 Àæëûí áàéðíû òàëààðõ àæèë îëãîã÷äûí àæèë ìýðãýæëýýð õàìãèéí èõ ºñºëòòýéãýýð ýðýìáýëñýí æàãñààëò, ¯ÀÌÀÒ-08 àíãèëëààð: Õàìãèéí ýðýëòòýé 20 àæèë ìýðãýæèë ..................................................................... 19 Àæèëëàõ õ¿÷íèé äóòàãäàë, ñàëáàðààð ................................................................... 21 Àæèëëàõ õ¿÷íèé äóòàãäàë: Ýäèéí çàñàãò øààðäàãäàõ õ¿íèé òîîíû õýìæ¿¿ð, òîîãîîð áà àæèëëàõ õ¿÷íèé äóòàãäàëä ºðòñºí ÀÀÍÁ-ûí àæèëòàíä ýçëýõ õóâèàð ............................................................................................................ 22 Àæèëëàõ õ¿÷íèé äóòàãäëûí îðîí òîî, ¯ÀÌÀÒ-08 àíãèëëààð áà àæèë ìýðãýæëýýð, õàìãèéí ýðýëòòýé ...................................................................... 23 Àæèë îëãîã÷äûí áýðõøýýë: Øèíý àæèëòàí àâàõàä áîëîí àæèëëóóëàõàä õàìãèéí èõýýð òóëãàðäàã íèéòëýã áýðõøýýë¿¿äèéí æàãñààëò .............................. 24 Çóðàã 4.1. Çóðàã 4.2. Çóðàã 5.1. Èðýõ 6 ñàðûí õóãàöààíû áàéíãûí áà ò¿ð àæëûí áàéðíû òàëààðõ àæèë îëãîã÷äûí õ¿ëýýëò á¿ñýýð ....................................................................................... 15 Èðýõ 12 ñàðûí õóãàöààíû áàéíãûí áà ò¿ð àæëûí áàéðíû òàëààðõ àæèë îëãîã÷äûí õ¿ëýýëò á¿ñýýð ....................................................................................... 17 Àæèëëàõ õ¿÷íèé äóòàãäàë á¿ñýýð: Àæèëëàõ õ¿÷íèé äóòàãäëûã íèéò àæèëòàíä ýçëýõ õóâèàð, á¿ñýýð .............................................................................. 22 Ñòàòèñòèê õ¿ñíýãò 1. Ñòàòèñòèê õ¿ñíýãò 2. Ñòàòèñòèê õ¿ñíýãò 3. Ñòàòèñòèê õ¿ñíýãò 4. Àæèëëàõ õ¿÷íèé äóòàãäëûí àæèë ìýðãýæëýýðõ äýëãýðýíã¿é æàãñààëò, ¯ÀÌÀÒ-08 àíãèëëààð, îðîí òîîãîîð ...................................................................... 34 Çàõèðãààíû á¿ðòãýë äýõ àæèëã¿é èðãýä, ñóë àæëûí áàéðíû ìýäýýëýë, àæèë ìýðãýæëýýðõ õàðüöóóëàëò ............................................................................. 45 Àæèë ìýðãýæëèéí òàëààðõ àæèë îëãîã÷èéí õ¿ëýýëò, õàìãèéí èõ ºñºëòòýéãýýð ýðýìáýëýâ ......................................................................................... 54 Ñóë áàéãàà àæëûí áàéð, àæèë ìýðãýæëýýð, øààðäàæ áóé óð ÷àäâàðààð ............. 83 5 www.hudulmur.mn Õ¿ñíýãò 3.1. Õ¿ñíýãò 3.2. Õ¿ñíýãò 3.3. Õ¿ñíýãò 3.4. Õ¿ñíýãò 3.5. Õ¿ñíýãò 4.1. Õ¿ñíýãò 4.2. Õ¿ñíýãò 4.3. Õ¿ñíýãò 4.4. Õ¿ñíýãò 4.5. Õ¿ñíýãò 4.6. Õ¿ñíýãò 4.7. Õ¿ñíýãò 4.8. Õ¿ñíýãò 5.1. Õ¿ñíýãò 5.2. Õ¿ñíýãò 5.3. Õ¿ñíýãò 5.4.
  7. 7. ժĪË̪ÐÈÉÍ ÇÀÕ ÇÝÝËÈÉÍ ÁÀÐÎÌÅÒÐÈÉÍ ÑÓÄÀËÃÀÀÍÛ ÒÀÉËÀÍ ªÌÍªÕ ¯Ã Ìîíãîë Óëñûí íèéãýì, ýäèéí çàñãèéí àìüäðàëä ãàð÷ áóé ººð÷ëºëò õºäºë㺺í íü õºäºëìºðèéí çàõ çýýëèéí òºëºâ áàéäàëä èõýýõýí íºëººëæ áàéíà. Øèíý á¿òýýí áàéãóóëàëò, øèíý ¿éëäâýðëýë íü øèíý àæëûí áàéð, øèíý àæèë ìýðãýæëèéã áèé áîëãîæ, àæèëëàõ õ¿÷íèé ìýðãýæèë, óð ÷àäâàðò øèíý øààðäëàãà òàâüæ áàéíà. Àæèëëàõ õ¿÷íýý ñóðãàæ, áýëòãýõ àæèë ¿éë÷èëãýý ýðýëò, øààðäëàãàä íèéöýõã¿é ÿâñíû óëìààñ “òîõèðãîî” àëäàãäàæ, ýðýëò, íèéë¿¿ëýëòèéí òýíöâýðã¿é áàéäàë ¿¿ññýí íü ìàíàé õºäºëìºðèéí çàõ çýýëèéí òºëºâ áàéäëûí ºíººãèéí ãîë îíöëîãèéã òîäîðõîéëæ áàéíà. Õºäºëìºðèéí çàõ çýýëèéí ýðýëòèéí òºëºâ áàéäëûã ìýðãýæëèéí ñóäàëãàà øèíæèëãýýíèé àðãààð òàíäàí òîäîðõîéëæ, áîëîâñðîë, õºäºëìºð ýðõëýëòèéí áîäëîãûí áîëîí ã¿éöýòãýã÷ áàéãóóëëàãóóäûã ìýäýýëëýýð õàíãàõ, ìºí ò¿¿í÷ëýí èðãýä, çàëóóñò àæèë ìýðãýæëèéí çºâ ÷èã áàðèìæàà îëãîõ àñóóäàë õºäºëìºðèéí çàõ çýýëèéí ìýäýýëëèéí ¿éë÷èëãýýíèé ºíººãèéí õàìãèéí ÷óõàë çîðèëò áîëæ áàéíà. Ýíýõ¿¿ õýðýãöýý øààðäëàãûã èø ¿íäýñ áîëãîí Õºäºëìºðèéí òºâ áèðæèéí Ñóäàëãàà ìýäýýëëèéí àëáà ¿ð àøèãòàé íü íîòëîãäîí, îëîí óëñûí òóðøëàãàä ºðãºíººð õýðýãëýãäýæ áóé õºäºëìºðèéí çàõ çýýëèéí áîãèíî õóãàöààíû ýðýëòèéí òºëºâ áàéäëûã ñóäëàí øèíæèëäýã áàðîìåòðèéí ñóäàëãààã õèéæ ã¿éöýòãýëýý. Ýíý ñóäàëãàà îéðûí 1 æèëèéí õóãàöààíû àæèëëàõ õ¿÷íèé ýðýëò õýðýãöýýã ýäèéí çàñãèéí ¿éë àæèëëàãààíû ñàëáàð á¿ðýýð, á¿ñ íóòãèéí áàéðøèë á¿ðýýð, àæèë ìýðãýæèë á¿ðýýð òîäîðõîéëîõûí çýðýãöýý àæèë ìýðãýæëèéí óð ÷àäâàðûí õýðýãöýýíèé òàëààðõ õàìãèéí òîäîðõîé, ¿íýí áîäèò ìýäýýëë¿¿äèéã ãàðãàæ áàéãààãààðàà ÷óõàë à÷ õîëáîãäîëòîé ãýæ ¿çýæ áàéíà. Ìàíàé óëñûí õóâüä ºìíº íü 2004-2007 îíû õîîðîíä Õºäºëìºð, õàëàìæèéí ¿éë÷èëãýýíèé ãàçðààñ ýäèéí çàñãèéí ¿éë àæèëëàãààíû çàðèì ñàëáàðóóäààð äàãíàñàí ýðýëòèéí ñóäàëãààã áàðîìåòðèéí àðãà÷ëàëààð ã¿éöýòãýñýí. Ìºí ºíãºðñºí æèë Ìîíãîëûí ìÿíãàíû ñîðèëòûí ñàíãèéí Ìýðãýæëèéí áîëîâñðîë, ñóðãàëòûí òºñëèéí çàõèàëãààð Èõ Áðèòàíèéí Êåìáðèäæ Ýäþêåéøí áîëîí ÌÝÊ ÕÕÊ-èéí õàìòàðñàí áàã óëñûí õýìæýýíä ýäèéí çàñãèéí ¿éë àæèëëàãààíû 11 ñàëáàðûã õàìðóóëàí õºäºëìºðèéí çàõ çýýëèéí öîãö ñóäàëãààã õèéñýí áà ò¿¿íèé íýã áàãö ñóäàëãàà íü áàðîìåòðèéí ñóäàëãàà áàéñàí þì. Õàðèí áèäíèé ýíý óäààãèéí ñóäàëãàà íü ìàíàé ¿íäýñíèé ñóäàëãààíû íýãæ ººðèéí õ¿÷ýýð îëîí óëñûí àðãà÷ëàëûí äàãóó ã¿éöýòãýñýí àíõíû öîãö ñóäàëãàà áîëæ áàéíà. Áèä Ìîíãîë óëñûí 21 àéìàã, Óëààíáààòàð õîòûí 9 ä¿¿ðýãò èäýâõòýé ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëæ áóé íèéò àæ àõóéí íýãæ áàéãóóëëàãóóäààñ ò¿¿âýðëýí 3000 àæ àõóéí íýãæ áàéãóóëëàãûã õàìðóóëàí ñóäàëãààíû ò¿¿âðèéí õýìæýýã íýìýãä¿¿ëñíýýñ ãàäíà, àæèëëàõ õ¿÷íèé øèíãýýëò èõòýé, ººð÷ëºëò õºäºë㺺í ýð÷èìòýé ÿâàãäàæ áóé ýäèéí çàñãèéí ¿éë àæèëëàãààíû 8 ñàëáàðûã ñîíãîí ñóäàëãàà õèéñýí. Ñóäàëãàà õèéõ ÿâöàä áîëîí ñóäàëãààíû ä¿íã íýãòãýæ áîëîâñðóóëàõ, òàéëàí ãàðãàõàä ìýðãýæèëòí¿¿ä, õºäºëìºðèéí çàõ çýýëèéí ñóäëàà÷, øèíæýý÷äèéí çºâëºãºº, ñàíàë ø¿¿ìæëýëèéã ºðãºíººð õ¿ëýýí àâ÷ òóñãàæ àæèëëàñàí. Ýíý ñóäàëãààíû ä¿íã àøèãëàõ ÿâöàä ñóäàëãààòàé õîëáîîòîé á¿õ òºðëèéí ñàíàë, ø¿¿ìæëýë, çºâëºë㺺 äýìæëýãèéã õ¿ëýýí àâ÷ õàìòðàí àæèëëàõàä íýí èõ òàëàðõàëòàé áàéõ áîëíî. Ýíý ñóäàëãààíû ìýäýý ìýäýýëë¿¿ä ýðõýì õýðýãëýã÷ òàíû îíîâ÷òîé ìýðãýí øèéäýë ãàðãàæ, çîðüñîí õýðãýý á¿òýýõýä ¿íýòýé õóâü íýìýð îðóóëíà ãýäýãò èòãýëòýé áàéíà. Õ¿íäýòãýñýí, www.labornet.mn 6 À.ÇÀÍÃÀÄ ÕªÄªË̪ÐÈÉÍ ÒªÂ ÁÈÐÆÈÉÍ ÇÀÕÈÐÀË
  8. 8. ժĪË̪ÐÈÉÍ ÒªÂ ÁÈÐÆ 2011 ÎÍ 1. ÎÐØÈË 1.1. ÁÀÐÎÌÅÒÐÈÉÍ ÑÓÄÀËÃÀÀÍÛ ÅЪÍÕÈÉ ÒÀÍÈËÖÓÓËÃÀ Äýëõèéí îëîí îðîíä, òýð äóíäàà øèëæèëòèéí ýäèéí çàñàãòàé îðíóóäàä àøèãëàãääàã õºäºëìºðèéí çàõ çýýëèéí ñóäàëãààíû øèëäýã àðãà÷ëàë áîëîõ áàðîìåòðèéí àðãà÷ëàë íü õºäºëìºðèéí çàõ çýýëèéí áîãèíî õóãàöààíû ýðýëòèéí ÷èã õàíäëàãûã òîäîðõîéëîõîä íýí òîõèðîìæòîé áàéäàã. Ýíýõ¿¿ àðãà÷ëàë íü àñóóëãààð ìýäýýëýë öóãëóóëäàã áºãººä òîäîðõîé õóãàöààíû äàâòàìæòàéãààð, àäèë ò¿¿âðèéã õàìðóóëàí òîãòìîë õèéñíýýð õºäºëìºðèéí çàõ çýýëèéí ººð÷ëºëòèéí ç¿é òîãòëûã òîäîðõîéëæ áîëäîãîîðîî îíöëîã þì. Ìàíàé ñóäàëãààíû áàã 2010 îíä Ìîíãîëûí Ìÿíãàíû Ñîðèëòûí Ñàíãèéí Òåõíèê ìýðãýæëèéí áîëîâñðîë ñóðãàëòûí òºñëèéí õ¿ðýýíä Èõ Áðèòàíèéí Êåìáðèäæ Ýäþêåéøí áîëîí Ìîíãîëûí ÌÝÊ ÕÕÊ-èéí õàìòàðñàí áàãèéí õèéñýí “Õºäºëìºðèéí çàõ çýýëèéí ñóäàëãàà”-íä îðîëöñîí òóðøëàãàäàà òóëãóóðëàí Áàðîìåòðèéí ñóäàëãààã àíõ óäàà áèå äààí ã¿éöýòãýëýý. Òóñ ñóäàëãààíû çîðèëãî íü Ìîíãîë Óëñûí õºäºëìºðèéí çàõ çýýëèéí ºíººãèéí ÷èã õàíäëàãûí òàëààðõ äýëãýðýíã¿é ìýäýýëýë (àæèëëàõ õ¿÷íèé õºäºë㺺í, çºð¿¿ áà àæèë îëãîã÷äûí õ¿ëýýëò)-èéã áîëîâñðîë áà õºäºëìºð ýðõëýëòèéí ñàëáàðò ºãºõºä îðøèíî. Ñóäàëãààíû ¿íäñýí çîðèëãûí õ¿ðýýíä äàðààõ çîðèëòóóäûã äýâø¿¿ëñýí. ¯¿íä: • Áàðîìåòðèéí ñóäàëãààíû ¿ð ä¿í áîëîí á¿ðòãýëòýé àæèëã¿é èðãýäèéí çàõèðãààíû ìýäýýëëèéí õàðüöóóëñàí øèíæèëãýý õèéæ, Ìîíãîë Óëñûí õºäºëìºðèéí çàõ çýýëèéí ºíººãèéí ýðýëò, íèéë¿¿ëýëòèéã òîäîðõîéëîõ • Õºäºëìºðèéí çàõ çýýëèéí îéðûí íýã æèëèéí õóãàöààíû àæëûí áàéðíû òàëààðõ àæèë îëãîã÷èéí õ¿ëýýëòèéã ýäèéí çàñãèéí ñàëáàð, á¿ñ íóòãèéí áàéðøëààð ãàðãàí, ÿëãààã èëð¿¿ëýõ • Õºäºëìºðèéí çàõ çýýëä ýðýëò õýðýãöýýòýé àæèë ìýðãýæë¿¿äèéã àæèë îëãîã÷èéí õ¿ëýýëòòýé õîëáîí òàéëáàðëàõ • Àæèëëàõ õ¿÷íèé õîìñäîëûã ¿íäýñëýí óð ÷àäâàðûí õýðýãöýýã àæèë ìýðãýæëýýð íü òîäîðõîéëîõ • Ñóäàëãààíû ¿ð ä¿íãýýð òàéëàí, ñàíàë áîëîâñðóóëàõ 7 www.hudulmur.mn Ñóäàëãààíû àñóóëãà íü äàðààõ 2 ¿íäñýí õýñýãò õóâààãäàíà. Ýõíèé õýñýãò òóõàéí àæ àõóéí íýãæ áàéãóóëëàãûí òàëààðõ ÷óõàë ìýäýýëýë áàéõ áºãººä ýäãýýð ìýäýýëëèéã ÷àíäëàí íóóöëàíà ãýñýí àìëàëò ºãñºí áàéíà. Ó÷èð íü òóõàéí áàéãóóëëàãûí á¿òýýãäýõ¿¿í, ¿éë àæèëëàãàà, îäîîãèéí àæèëëàõ õ¿÷íèé ìýäýýëë¿¿ä áàéäàã ó÷ðààñ àæ àõóéí íýãæ áàéãóóëëàãóóä ìýäýýëëèéí íóóöëàëûã õàäãàëàõûã õ¿ñäýã íü òóðøëàãààñ õàðàãäñàí. Õî¸ð äàõü õýñýãò àæèë îëãîã÷ íàðèéí õ¿ëýýëòèéí òàëààðõ àñóóëòóóä áóþó îéðûí 6 áîëîí 12 ñàðûí õóãàöààíû àæèëëàõ õ¿÷íèé õýðýãöýýã òîäðóóëàõàä ÷èãëýñýí àñóóëòóóä áàãòñàí áîëíî. Ýíýõ¿¿ àñóóëãûí ãîë à÷ õîëáîãäîë íü áîäëîãî áîëîâñðóóëàã÷, øèéäâýð ãàðãàã÷äàä õºäºëìºðèéí çàõ çýýëèéí ÷èã õàíäëàãûí òàëààðõ ÷óõàë ìýäýýëë¿¿äèéã ºãäºãò îðøèíî. ¯¿íä: 1. Õºäºëìºðèéí çàõ çýýëð¿¿ ÷èãëýñýí øèíý áîäëîãî, àðãà õýìæýýã àâàõàä àæèë îëãîã÷äûí àæëûí áàéðíû èðýýä¿éí õ¿ëýýëòèéã òîäîðõîéëîõ íü ÷óõàë þì. 2. Àæëûí áàéðíû ººð÷ëºëò (ºñºëò/áóóðàëò)-èéí òàëààðõ àæèë îëãîã÷äûí õ¿ëýýëòèéã àæèë ìýðãýæëèéí ò¿âøèíä äýëãýðýíã¿é àâàõ íü õºäºëìºðèéí çàõ çýýë õýðõýí ººð÷ëºãäºæ áóéã, àæèë îëãîã÷äûí õýðõýí õ¿ëýýí àâ÷ áóé áàéäëûã òîäîðõîéëîõ ¿ç¿¿ëýëò þì. ͺ㺺 òàëààñ ýíýõ¿¿ ¿ç¿¿ëýëò íü àæèë ìýðãýæëèéí ÷èã õàíäëàãûí ¿ç¿¿ëýëò ãýäýã ¿¿äíýýñ áîëîâñðîëûí ñàëáàðò áîëîâñðîëûí ÷èãëýëèéí òºëºâëºëò õèéõýä ÷óõàë à÷ õîëáîãäîëòîé. 3. Àæèëëàõ õ¿÷íèé ñ¿¿ëèéí ¿åèéí óðñãàë (àæèëëàõ õ¿÷íèé äóòàãäëûí äàðàìò/èðýõ 1 æèëèéí õóãàöààíû àæèëëàõ õ¿÷íèé õýðýãöýý)-ûã àæèë ìýðãýæëýýð äýëãýðýíã¿é òîäîðõîéëîõ íü áîëîâñðîëûí ñàëáàðò àæèë ìýðãýæëèéí ÷èã õàíäëàãûí õýìæ¿¿ð áîëæ ºãíº. 4. Àæèë îëãîã÷äîîñ àæèëëàõ õ¿÷ àâàõàä ó÷èð÷ áóé óð ÷àäâàð, ìýðãýøèë, õóâü õ¿íèé òºëºâøëèéí äóòàãäàëòàé áàéäëûã àæèë ìýðãýæèë á¿ðýýð òîäðóóëàõ àñóóëòûã îðóóëñàí ó÷ðààñ àæèëëàõ õ¿÷íèé äóòàãäëûí íýëýýí íàðèéâ÷èëñàí õýìæ¿¿ð¿¿ä òîäîðõîéëîãäîíî.
  9. 9. ժĪË̪ÐÈÉÍ ÇÀÕ ÇÝÝËÈÉÍ ÁÀÐÎÌÅÒÐÈÉÍ ÑÓÄÀËÃÀÀÍÛ ÒÀÉËÀÍ 2. ÁÀÐÎÌÅÒÐÈÉÍ ÑÓÄÀËÃÀÀÍÛ ÕÓÐÀÀÍÃÓÉ Õºäºëìºðèéí çàõ çýýëèéí áàðîìåòðèéí ñóäàëãààíä íèéòäýý ýäèéí çàñãèéí 8 ñàëáàðûí 3000 ãàðóé àæ àõóéí íýãæ áàéãóóëëàãûã õàìðóóëñàí. Ýíý íü óëñûí õýìæýýíä èäýâõèòýé ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëæ áóé íèéò àæ àõóéí íýãæ, áàéãóóëëàãûí 8.8 õóâèéã õàìàðñàí áàéíà ãýñýí ¿ã þì1. Ñ¿¿ëèéí æèë¿¿äýä àæèëëàõ õ¿÷íèé õºäºë㺺í èõòýé áàéãàà óóë óóðõàé, áàðèëãûí ñàëáàðûã ýíýõ¿¿ ñóäàëãààíä ýõíýýñýý òóñãàéëàí àâ÷ ¿çñýí áà àæèëëàõ õ¿÷íèé øèíãýýëò èõòýé õºäºº àæ àõóé, õóäàëäàà, ¿éëäâýðëýë, ¿éë÷èëãýý, òýýâýð õàðèëöàà õîëáîî, çî÷èä áóóäàë, çîîãèéí ãàçðûí ñàëáàðóóäûã ñîíãîí ñóäàëñàí. Áóñàä ñàëáàðóóäûí õóâüä àæèëëàõ õ¿÷íèé õºäºë㺺í õàðüöàíãóé áàãà ÿâàãääàã ãýæ ¿çñýí ó÷ðààñ ñóäàëãààíû ò¿¿âýðò õàìðóóëñàíã¿é. Ñóäàëãààíû ¿ð ä¿íãýýñ ¿çýõýä àæèë îëãîã÷äûí èõýíõè íü áóþó 84 õóâü íü õýðýâ ººðñäºä íü ¿ð àøèã ãàð÷ áàéâàë Áàðîìåòðèéí ñóäàëãààíä äàõèí õàìðàãäàõ ñîíèðõîëòîéãîî èëýðõèéëñýí. Àæèë îëãîã÷äûíõîîð áàðîìåòðèéí ñóäàëãààíä îðîëöñîíû ¿ð àøèã íü õýäèéãýýð ýíýõ¿¿ àñóóëãà íü ñóäàëãààíä õýðýãòýé ìýäýýëëèéã öóãëóóëàõ ÿâäàë ÷ ãýñýí õºäºëìºð ýðõëýëò, õºäºëìºð çóó÷ëàëûí áàéãóóëëàãóóäàä õýðýãöýýò àæèëëàõ õ¿÷íèé ìýäýýëëýý õ¿ðãýñíýýð àæèë÷èí îëæ àâ÷ ÷àäàõ áîëîìæ áèé áîëíî ãýæ ¿çýõ íèéòëýã áàéäàë àíçààðàãäàæ áàéñíûã äóðüäàõ íü ç¿éòýé áîëîâ óó. Öààøèä áàðîìåòðèéí ñóäàëãààã òîãòìîë ÿâóóëäàã áîëîõûí òóëä àéìàã, ä¿¿ðãèéí õºäºëìºð ýðõëýëòèéí áàéãóóëëàãóóäûí ¿¿ðýã îðîëöîî, àæèë îëãîã÷èäòîé îíëàéíààð õàðèëöàà òîãòîîõ çýðýã îíîâ÷òîé, ¿ð àøèãòàé àðãà õýëáýð¿¿äèéã õºãæ¿¿ëýõýýð òºëºâëºæ áàéíà. Ñóäàëãààíä õàìðàãäñàí àæèë îëãîã÷äûí 64.5 õóâü íü (èõýíõè íü Óëààíáààòàðûí àæèë îëãîã÷èä) îíëàéíààð áóþó öàõèì çàõèäëààð àñóóëãûã áºãëºí ÿâóóëàõ íü àìàð õÿëáàð ãýæ õàðèóëñàí áàéãàà íü öààøèä òóñ ñóäàëãààã ÿâóóëàõàä öàõèì õàðèëöààíû õýëáýðèéã àøèãëàõ áîëîìæ á¿ðäýæ ýõýëæ áàéãààã õàðóóëæ áàéíà. Ìàíàé ñóäàëãààíû ¿íäñýí ¿ð ä¿íãèéí íýã íü õºäºëìºðèéí çàõ çýýëèéí ýðýëòèéí ÷èã õàíäëàãûí ìýäýýëýë þì. Èðýõ 6 ñàðûí õóãàöààíä óëñûí õýìæýýíä áàéíãûí áîëîí ò¿ð àæëûí áàéðíû òîî õýìæýý 7.4 õóâèàð áóþó 47 ìÿíãà îð÷èìîîð íýìýãäýíý. Ìîíãîëûí àæèë îëãîã÷èä èðýõ 6 ñàðä2 áàéíãûí àæëûí áàéð 8.2 õóâèàð ºñíº ãýñýí õ¿ëýýëòòýé áàéíà. Áóñàä ñàëáàðòàé õàðüöóóëàõàä çî÷èä áóóäàë, ðåñòîðàí, êàôåíû ñàëáàðò õ¿ëýýëò õàìãèéí ºíäºð áóþó 13.0 õóâèéã ¿ç¿¿ëñýí áàéõàä, ýñðýãýýðýý óóë óóðõàéí ñàëáàðò õàìãèéí áàãà áóþó 4.9 õóâèéí áàéíãûí àæëûí áàéðíû ºñºëò õ¿ëýýãäýæ áàéíà. Áàéðøëûí õóâüä àæèë îëãîã÷äûí õ¿ëýýëò3 õàðèëöàí àäèëã¿é áàéíà. Òºâèéí á¿ñèéí àæèë îëãîã÷äûí õ¿ëýýëò õàìãèéí èõ áóþó 16.8 õóâü áàéõàä, Õàíãàéí á¿ñèéí àæèë îëãîã÷äîä õàìãèéí áàãà áóþó 1.8 õóâèéí áàéíãûí àæëûí áàéðíû õ¿ëýýëò àæèãëàãäàæ áàéíà. Óëààíáààòàðò èðýõ 6 ñàðä 8.6 õóâèéí áàéíãûí àæëûí áàéðíû õ¿ëýýëò ãàð÷ýý. Óëñûí õýìæýýíä èðýõ 6 ñàðä ò¿ð àæëûí áàéð 6.6 õóâèàð áóþó 19 ìÿíãà îð÷èìîîð ºñºõ ä¿ð çóðàã ãàðñàí. ÕÀÀ áîëîí áàðèëãûí ñàëáàðò 2 îðîíòîé òîîíû õ¿ëýýëò àæèãëàãäàæ áàéõàä òýýâýð õàðèëöàà õîëáîîíû ñàëáàð äºíãºæ 0.9 õóâèéí õ¿ëýýëòèéã ¿ç¿¿ëýõýýð áàéíà. Òºâèéí á¿ñýä ìºí àäèë õàìãèéí èõ õýìæýýíèé ò¿ð àæëûí áàéð áèé áîëîõîîð áàéãàà áà ìºí ÿëãààã¿é õàíãàéí á¿ñ õàìãèéí áàãà õ¿ëýýëòèéã ¿ç¿¿ëýõýýð áàéíà. Óëèðëûí ÷àíàðòàé õýëáýëçëèéí íºëººëºë áàãà áàéäàã ó÷ðààñ èðýõ 12 ñàðûí õóãàöààíû àæëûí áàéðíû òàëààðõ àæèë îëãîã÷èéí õ¿ëýýëò íü èë¿¿ áîäèòîé ìýäýýëýë áîëæ ÷àääàã. Èðýõ 12 ñàðûí õóãàöààíä4 Ìîíãîëûí õºäºëìºðèéí çàõ çýýë äýõ áàéíãûí áîëîí ò¿ð àæëûí áàéð 1.4 õóâèàð áóþó 11 ìÿíãà îð÷èìîîð ºñºõººð áàéíà. ¯¿íýýñ áàéíãûí àæëûí áàéð óëñûí õýìæýýíä 1.5 õóâèàð ºñ÷, 6 ìÿíãà îð÷èì ò¿ð áîëîí áàéíãûí àæèëòíûã õºäºëìºðèéí çàõ çýýë øèíýýð õ¿ëýýí àâàõààð áàéíà. Ýäèéí çàñãèéí ñàëáàðóóäààñ ¿éë÷èëãýý, õóäàëäààíû ñàëáàðóóäàä õàìãèéí ºíäºð ºñºëò ãàðàõààð áàéãàà áà, õàðèí ýñðýãýýðýý óóë óóðõàé, ¿éëäâýðëýëèéí ñàëáàðóóäàä õàìãèéí áàãà ºñºëò àæèãëàãäàæ áàéíà. Á¿ñ íóòãèéí õóâüä Óëààíáààòàðò èðýõ 12 ñàðûí õóãàöààíä áàéíãûí àæëûí áàéð 1.8 õóâèàð ºñºõººð áàéãàà íü áóñàä á¿ñ íóòàãòàé õàðüöóóëàõàä õàìãèéí èõ ºñºëòèéí õ¿ëýýëòèéã õàðóóëæ áàéíà. 8 www.labornet.mn 1 2 3 4 ¯ÑÕ-íû Áèçíåñ ðåãèñòðèéí ñàíãèéí ìýäýýëýë: 2010 îíû ñ¿¿ë÷èéí áàéäëààð áèçíåñ ðåãèñòðèéí ñàíä á¿ðòãýëòýé, èäýâõòýé ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëæ áóé àæ àõóéí íýãæ, áàéãóóëëàãûí òîî 40921 áàéíà. ¯¿íýýñ áàðîìåòðèéí ñóäàëãààíä õàìðóóëñàí ýäèéí çàñãèéí ñàëáàðóóäàä 33957 ÀÀÍÁ ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëäàã. Ñóäàëãààíû ìýäýýëýë öóãëóóëñàí ñàðààñ õîéø 6 ñàðûí òóðø, ººðººð õýëáýë 2011 îíû 5 äóãààð ñàðààñ 2011 îíû 10 äóãààð ñàð õ¿ðòýëõ õóãàöàà Õºäºëìºðèéí çàõ çýýëä øèíýýð áèé áîëîõ áàéíãûí áîëîí ò¿ð àæëûí áàéð, ººðººð õýëáýë õºäºëìºðèéí çàõ çýýëèéí ýðýëò õýðýãöýýã áàðîìåòðèéí ñóäàëãààíä àæëûí áàéðíû òàëààðõ àæèë îëãîã÷èéí õ¿ëýýëò ãýæ òîìú¸îëîí õýðýãëýñýí. Ñóäàëãààíû ìýäýýëýë öóãëóóëñàí ñàðààñ õîéøõè 1 æèëèéí õóãàöààíû ñ¿¿ëèéí 6 ñàð áóþó 2011 îíû 11 ä¿ãýýð ñàðààñ 2012 îíû 4 ä¿ãýýð ñàð õ¿ðòýëõ õóãàöàà
  10. 10. 2011 ÎÍ Õàðèí èðýõ 12 ñàðûí õóãàöààíä õºäºëìºðèéí çàõ çýýë äýõ ò¿ð àæèëòíû õýðýãöýý 1.3 õóâèàð áóþó 9 ìÿíãà îð÷èì ò¿ð àæèëòíààð íýìýãäýõýýð áàéíà. ßëàíãóÿà ÕÀÀ-í ñàëáàðò áóñàä ñàëáàðòàé, ìºí ò¿¿í÷ëýí ç¿¿í á¿ñýä áóñàä á¿ñ¿¿äòýé õàðüöóóëàõàä èë¿¿ îëîí òîîíû ò¿ð àæëûí áàéð íýìýãäýõýýð áàéíà. Ñóäàëãààíû ¿ð ä¿íãýýñ ¿çýõýä èðýõ 6 áà 12 ñàðóóäàä Ìîíãîëûí õºäºëìºðèéí çàõ çýýëä 22796 àæëûí ñóë îðîí òîî áèé áîëîõîîñ 46.7 õóâüòàé òýíöýõ 10646 íü øèíýýð áèé áîëæ áóé, ¿ëäñýí 53.3 õóâü áóþó 12150 íü ñóë àæëûí áàéð ãýñýí ìýäýýëëèéã àæèë îëãîã÷èä ºã÷ýý. Íèéò àæëûí áàéðíû õ¿ëýýëòèéí 51.9 õóâü áóþó 11819 íü íýí ýðýëòòýé 20 àæèë ìýðãýæëýýð áàéãàà áà ýäãýýð ýðýëòòýé àæèë ìýðãýæë¿¿äèéí 61.5 õóâüòàé òýíöýõ 7269 íü áàðèëãà, óóë óóðõàé, ¿éëäâýðëýëèéí ñàëáàðóóäàä õàìààð÷ áàéíà. Æèøýýëáýë, áàðèëãûí ñàëáàðûí áàðèëãà óãñðàëòûí òóñëàõ àæèëòàí, çàñàë÷èí øàâàð÷èí, àðìàòóð÷èí, ãàãíóóð÷èí, ºðëºã÷èí, áàðèëãà÷èí, ìóæààí, ìºí çàì èíä¿¿äëýãèéí àæèëòàí, óóë óóðõàéí ñàëáàðûí õ¿íä äààöûí ìàøèí, òîì òýðýãíèé æîëîî÷, ºðìèéí ìàñòåð, óóðõàé÷èí, ¿éëäâýðëýëèéí ñàëáàðò ¿éëäâýðëýë àæ àõóéí òóñëàõ àæèëòàí, õºäºëã¿¿ðèéí çàñâàð÷èí çýðýã àæèë ìýðãýæë¿¿äèéã àæèë îëãîã÷èä èë¿¿ ýðýëòòýé ãýæ ¿çñýí áàéíà. Òåõíèêèéí óð ÷àäâàðààñ ãàäíà àæèë îëãîã÷èä íýìýëò óð ÷àäâàðóóäûã ýçýìøñýí àæèëòíûã ýðýëõèéëäýã. Õàìãèéí èõ ýðýëòòýé íýìýëò óð ÷àäâàðóóäàä õàðèëöààíû ÷àäâàð, êîìïüþòåð, òåõíèêèéí ìýäëýã, ãàäààä õýëíèé ìýäëýã, õóâü õ¿íèé õàðüöààíû ñî¸ë, óäèðäàõ, áàãààð àæèëëàõ ÷àäâàð áàãòàíà. Ò¿¿íýýñ ãàäíà àæèë îëãîã÷èä ¿íýí÷ øóäàðãà, àæèë õèéõ ÷èí õ¿ñýë, óÿí õàòàí, õàðèóöëàãàòàé áà ººäðºã ýåðýã áàéäàë çýðýã õóâü õ¿íèé çàí ÷àíàðûã ýðýëõèéëäýã áàéíà. Àæèë îëãîã÷äîîñ õºäºëìºðèéí çàõ çýýëýýñ õýðýãöýýò àæèëëàõ õ¿÷íýý îëæ àâàõ áîëîí àæèëëóóëàõ ÿâöàä òóëãàðäàã áýðõøýýëèéã òîäðóóëàõàä àæèëòíû àæèëäàà õàíäàõ ººðèéìñºã áóñ áàéäàë, ìýðãýæëèéí ºíäºð óð ÷àäâàðòàé õ¿í îëääîãã¿é, à÷ààëàë äààäàãã¿é, òîãòâîðòîé àæèëëàäàãã¿é, àæëûí õàðèóöëàãà, õóâèéí ñàõèëãà áàò ìóó, àæèë ãîëäîã áîëîí öàëèí ãîëäîã, ãàäààä õýëíèé ìýäëýã õàíãàëòã¿é, òîíîã òºõººðºìæòýé õàðüöàõ ÷àäâàð äóòìàã çýðýã áýðõøýýë¿¿äèéã õàìãèéí èõýýð äóðüäñàí. Ýíý íü õºäºëìºðèéí çàõ çýýëä ìýðãýæèë áîëîâñðîëòîé, ºíäºð óð ÷àäâàðòàé ìýðãýæèëòí¿¿äèéí õýðýãöýýíèé çýðýãöýý àæèë õºäºëìºðò õàíäàõ ýåðýã õàíäëàãà, çºâ òºëºâøèëòýé èðãýí õ¿í õýðýãöýýòýé áàéãààã õàðóóëæ áàéíà. ͺ㺺 òàëààñ õºäºëìºðèéí àþóëã¿é, ýðñäýëã¿é îð÷èí, òààòàé íºõöëèéã õàíãàõàä ÷èãëýñýí áîäëîãî, àðãà õýìæýýí¿¿äèéã íýí äàðóé õýðýãæ¿¿ëýõ øààðäëàãà ÷ áàéãààã äóðüäàõ íü ç¿éòýé þì. Ýíýõ¿¿ ñóäàëãààíààñ ãàðñàí íýã ¿ð ä¿í íü õºäºëìºðèéí çàõ çýýë äýõ àæèëëàõ õ¿÷íèé äóòàãäëûí àñóóäàë þì. Ñóäàëãààíû ò¿¿âýðò õàìðàãäñàí àæ àõóéí íýãæ áàéãóóëëàãóóä áóþó Ìîíãîë Óëñûí á¿õ àæ àõóéí íýãæ áàéãóóëëàãóóä /ò¿¿âýð íü óëñûí õýìæýýíä òºëººëæ áóé òóë/-ûí 23.1 õóâü íü àæèëëàõ õ¿÷íèé äóòàãäàëòàé áàéñàí áàéíà. ßëàíãóÿà ¿éëäâýðëýë áîëîí áàðèëãûí ñàëáàð àæèëëàõ õ¿÷íèé äóòàãäàëä õàìãèéí èõýýð íýðâýãäñýí áàéõàä, ÕÀÀ-í ñàëáàð õàìãèéí áàãààð íýðâýãäæýý. Á¿ñ íóòãèéí õóâüä áàðóóí á¿ñèéí àæèë îëãîã÷èä àæèëëàõ õ¿÷íýýð õàìãèéí èõýýð äóòàãäñàí áîë, õàíãàéí á¿ñèéí àæèë îëãîã÷èä àæèëëàõ õ¿÷íèé äóòàãäàëä áóñàä á¿ñòýé õàðüöóóëàõàä õàìãèéí áàãààð ºðòñºí áàéíà. Àæèëëàõ õ¿÷èí øààðäëàãàòàé áàéñàí îðîí òîîã àæèëëàõ õ¿÷èí äóòàãäàëòàé áàéãàà àæ àõóéí íýãæ áàéãóóëëàãàä îäîî àæèëëàæ áàéãàà íèéò àæèëòíû õóâèàð ãàðãàæ, àëäàãäñàí áîëîìæèéã òîîöäîã. Òýãâýë Ìîíãîëûí õºäºëìºðèéí çàõ çýýë ºíãºðñºí íýã æèëèéí õóãàöààíä 10.7 õóâèéí àæèë ýðõëýëòèéí áîëîìæèéã àëäñàí áàéãàà áà ýíý íü ºíäºð ¿ç¿¿ëýëò þì. Ñóë áàéãàà àæëûí áàéðíû ìýäýýëëèéã á¿ðòãýëòýé àæèëã¿é èðãýäèéí àæèë ìýðãýæëèéí ìýäýýëýëòýé õàðüöóóëàí ¿çñýí. Õºäºëìºðèéí çàõ çýýëä ìýðãýæèëòýé àæèëòíû ýðýëò õýðýãöýý èõ áàéíà. ̺í ò¿¿í÷ëýí àæèë îëãîã÷èä ìýðãýæëýýðýý ìýðãýøñýí, íàðèéí óð ÷àäâàð ýçýìøñýí àæèëòíûã ýðýëõèéëæ áóé íü ýðýëò, íèéë¿¿ëýëòèéí ÷àíàðûí òàëûí çºð¿¿ã ¿¿ñãýæ áàéíà. Õýäèéãýýð á¿ðòãýëòýé àæèëã¿é èðãýäèéí äóíä ìýðãýæèëòýéãýýñýý ìýðãýæèëã¿é õýñýã íü õàðüöàíãóé èõ áàéãàà ÷ áàðèëãûí ºðãºí õýðýãëýýíèé ìýðãýæèëòýé àæèëòàí, íèéãýì, õ¿ì¿¿íëýãèéí óõààíû ìýðãýæèëòýí, ýíãèéí àæèë ìýðãýæë¿¿äýýð çàõ çýýëä íèéë¿¿ëýëò õàíãàëòòàé õýìæýýíä áàéíà. Õàðèí õºíãºí ¿éëäâýðëýëèéí ñàëáàð ìýðãýæèëòýé àæèëòíû, ¿éë÷èëãýýíèé ñàëáàð ìýðãýæëèéí áîëîí òóñëàõ àæèëòíû äóòàãäàëä îðîõ õàíäëàãà áàéãààãààñ ãàäíà, óëñûí õýìæýýíä ìýðãýæëèéí ºíäºð óð ÷àäâàðòàé, íàðèéí ìýðãýæëèéí ìýðãýøñýí àæèëòíû íèéë¿¿ëýëòèéí õîìñäîëîîñ ¿¿äñýí õºäºëìºð ýðõëýëòèéí áîëîìæèéí àëäàãäàë ¿¿ñýõ òºëºâ àæèãëàãäàæ áàéíà. 9 www.hudulmur.mn ժĪË̪ÐÈÉÍ ÒªÂ ÁÈÐÆ
  11. 11. ժĪË̪ÐÈÉÍ ÇÀÕ ÇÝÝËÈÉÍ ÁÀÐÎÌÅÒÐÈÉÍ ÑÓÄÀËÃÀÀÍÛ ÒÀÉËÀÍ 3. ÑÓÄÀËÃÀÀÍÛ ÕÀÌÐÀÕ Õ¯ÐÝÝ 3.1. Ò¯¯ÂÝÐËÝËÒÈÉÍ ÒÀÍÈËÖÓÓËÃÀ 3.1.1. Ò¿¿âýðëýëòèéí õ¿ðýý Ñóäàëãààíä óëñûí õýìæýýíä èäýâõòýé ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëæ áóé õóâèéí áà òºðèéí ºì÷èéí á¿õ àæ àõóéí íýãæ, áàéãóóëëàãóóä, ýäèéí çàñãèéí ¿éë àæèëëàãààíû 8 ñàëáàðóóä õàìðàãäñàí. Áèçíåñ ðåãèñòðèéí ñàíä á¿ðòãýëòýé ÀÀÍÁ-ûã òîäîðõîé øàëãóóðóóäààð ò¿¿âýðëýí àâ÷, 3000 òºëººëëèéã òóñ ñóäàëãààíä õàìðóóëñàí. Ñóäàëãààíä ÕÀÀ, áàðèëãà, óóë óóðõàé, ¿éëäâýðëýë, õóäàëäàà, ¿éëäâýðëýë, ÇÁÐÊ, òýýâýð õàðèëöàà õîëáîî, ¿éë÷èëãýý/áàíê, ñàíõ¿¿, ¿ë õºäëºõ õºðºíãº, íèéãýì áèå õ¿íä ¿ç¿¿ëýõ ¿éë÷èëãýý/-íèé ñàëáàðóóäûã õàìðóóëñàí. Ó÷èð íü: 1. Ñ¿¿ëèéí æèë¿¿äýä õóðäàöòàé õºãæèæ, ººð÷ëºãäºæ áóé ýäèéí çàñãèéí ñàëáàðóóäûã ñóäàëãààíä èë¿¿òýé îðîëöóóëàí õàìðóóëñàíààð àæèëëàõ õ¿÷íèé øèíãýýëòèéí à÷ààëëûã óðüä÷èëàí òîîöîõîä ÷óõàë à÷ õîëáîãäîëòîé. 2. Ñóäàëãààíû ò¿¿âýðò áîëîâñðîë, ýð¿¿ë ìýíä, òºðèéí àëáà çýðýã çàðèì ñàëáàðûã õàìðóóëààã¿é íü àæèëëàõ õ¿÷íèé õºäºë㺺í õàðüöàíãóé áàãà ÿâàãäàõààñ ãàäíà, òºðèéí àëáàíû õ¿íèé íººöèéí áîäëîãîîð èõýâ÷ëýí çîõèöóóëàãääàã ó÷ðààñ ìàíàé ñóäàëãààíààñ òîäîðõîé ¿ð ä¿í ãàðíà ãýæ ¿çýýã¿é þì. Àæ àõóéí íýãæ áàéãóóëëàãûã àæèëòíû òîîíû áàéäëààð 4 àíãèëàëä õóâààñàí: ìèêðî áóþó 10 áà ò¿¿íýýñ äîîø àæèëòàíòàé, æèæèã áóþó 11-50 àæèëòàíòàé, äóíä áóþó 51-250 àæèëòàíòàé, òîì áóþó 251 áà ò¿¿íýýñ äýýø àæèëòàíòàé. Áàéðøëûã Óëààíáààòàð áà îðîí íóòàã/àéìàã/-ààð òîäîðõîéëñîí. Ýäèéí çàñãèéí ¿éë àæèëëàãààíû ÷èãëýëèéã ÕÀÀ, ¿éëäâýðëýë, óóë óóðõàé, áàðèëãà, õóäàëäàà, òýýâýð õàðèëöàà õîëáîî, çî÷èä áóóäàë ðåñòîðàí êàôå, ¿éë÷èëãýýíèé ñàëáàð ãýæ àíãèëñàí. 3.1.2. Àæ àõóéí íýãæ áàéãóóëëàãóóäûí ñîíãîëò Ñóäàëãààíä õàìðàãäñàí àæ àõóéí íýãæ áàéãóóëëàãóóäûã 2010 îíû áàðîìåòðèéí ñóäàëãààíä õýðýãëýñýí ñàíàìñàðã¿é ò¿¿âýð õèéäýã ïðîãðàìì õàíãàìæèéí òóñëàìæòàéãààð ¯íäýñíèé Ñòàòèñòèêèéí Õîðîîíîîñ àâñàí ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëæ áóé àæ àõóéí íýãæ áàéãóóëëàãûí á¿ðòãýëèéí áààçààñ ñîíãîñîí. ̺í ò¿¿í÷ëýí Õºäºëìºðèéí òºâ áèðæèéí àæèë îëãîã÷ áàéãóóëëàãûí á¿ðòãýë ìýäýýëëèéí ñàí áîëîí ÍÄÅÃ-ûí øèìòãýë òºëºã÷ ÀÀÍÁ-ûí ìýäýýëëèéí ñàíãèéí ìýäýýëëýýð ò¿¿âýðò õàìðóóëñàí ÀÀÍÁ-ûí ìýäýýëëèéã áàÿæóóëàí àøèãëàñàí. Ïðîãðàìì õàíãàìæ íü ñàíàìñàðã¿é ò¿¿âðèéí àëãîðèòìûã àøèãëàí 4 ¿å øàòòòàéãààð àæ àõóéí íýãæ áàéãóóëëàãûí ñîíãîëòûã õèéäýã. Îëîí àæèëòàíòàé àæ àõóéí íýãæ áàéãóóëëàãûã ñàéòàð õàìðàõûí òóëä õàìãèéí èõ àæèëòàíòàé 200 àæ àõóéí íýãæ áàéãóóëëàãûí æàãñààëòûã òóñãàéëàí îðóóëñàí. 3.1.3. Ò¿¿âýðëýëòèéí õàìãèéí áàãà áà ýöñèéí õýìæýýã òîäîðõîéëîõ www.labornet.mn 10 Õºäºëìºðèéí çàõ çýýëèéí òîéì ñóäàëãààí äàõü ò¿¿âýðëýëòèéí õàìãèéí áàãà õýìæýýã 2 õóâüòàé íàðèéâ÷ëàëûí ò¿âøèíòýé 98 õóâèéí èòãýëöýëòýé ñòàòèñòèêèéí íàéäâàðòàé øèíæèëãýýã õèéõèéí òóëä ò¿¿âýðëýëòèéí õàíãàëòòàé õýìæýýãýýð öóãëóóëàõ ¸ñòîé. i. Îðîëöîã÷äûí õàðüöààíû òîîöîî (õóâèàð); áà ii. Îðîëöîã÷äûí äóíäàæèéí òîîöîî Ò¿¿âýðëýëòèéí ýöñèéí ä¿í õýìæýýã ãàðãàõûí òóëä äàðààõ òîìú¸îã àøèãëàñàí. nf = (n x 100) / (100 - õàðèóëò ºãººã¿é õ¿ì¿¿ñèéí ò¿âøèí) nf – ò¿¿âýðëýëòèéí ýöñèéí õýìæýý n – ò¿¿âýðëýëòèéí áàãà õýìæýý
  12. 12. ժĪË̪ÐÈÉÍ ÒªÂ ÁÈÐÆ 2011 ÎÍ Õ¿ñíýãò 3.1. Ò¿¿âðèéí õóâààðèëàëò, ñàëáàðààð áà àæ àõóéí íýãæ áàéãóóëëàãûí àæèëòíû òîîãîîð ÑÀËÁÀРպ人 àæ àõóé Óóë óóðõàé ¯éëäâýðëýë Áàðèëãà Õóäàëäàà ÇÁÐÊ Òýýâýð, õàðèëöàà õîëáîî ¯éë÷èëãýý Á¿ãä 1-10 àæèëòàí 171 42 148 44 246 122 57 244 1074 Àæèëòíû òîîíû á¿ëýã 11-50 51-250 251 áà ò¿¿íýýñ àæèëòàí àæèëòàí äýýø àæèëòàí 136 17 0 90 46 13 290 96 18 227 87 10 202 50 11 161 14 1 72 30 9 237 84 6 1415 424 68 Á¿ãä 324 195 556 370 514 298 170 573 3000 Õ¿ñíýãò 3.2. Ò¿¿âðèéí õóâààðèëàëò, àéìãààð áà àæ àõóéí íýãæ áàéãóóëëàãûí àæèëòíû òîîíû á¿ëãýýð Îðîí íóòãèéí õýìæýýíä Áàÿí-ªëãèé Ãîâü-Àëòàé Çàâõàí Óâñ Õîâä Àðõàíãàé Áàÿíõîíãîð Áóëãàí Îðõîí ªâºðõàíãàé Õºâñãºë Ãîâüñ¿ìáýð Äàðõàí-Óóë Äîðíîãîâü Äóíäãîâü ªìíºãîâü Ñýëýíãý Òºâ Äîðíîä Ñ¿õáààòàð Õýíòèé Óëààíáààòàð Óëñûí õýìæýýíä 1-10 565 22 5 9 39 37 10 18 14 96 19 22 13 76 11 17 35 57 39 7 10 9 509 1074 11-50 559 25 18 28 25 40 27 31 10 30 28 35 6 58 20 6 36 46 31 28 13 18 856 1415 Àæèëòíû òîîíû á¿ëýã 51-250 251+ 94 6 5 3 4 4 9 5 1 1 3 7 3 2 6 2 6 1 2 2 9 8 1 6 2 1 6 330 62 424 68 Á¿ãä 1226 52 27 41 69 86 42 51 27 137 49 63 21 140 32 25 73 112 80 41 26 33 1774 3000 11 www.hudulmur.mn ÀÉÌÀÃ, ÍÈÉÑËÝË
  13. 13. ժĪË̪ÐÈÉÍ ÇÀÕ ÇÝÝËÈÉÍ ÁÀÐÎÌÅÒÐÈÉÍ ÑÓÄÀËÃÀÀÍÛ ÒÀÉËÀÍ Õ¿ñíýãò 3.3. Ò¿¿âðèéí õóâààðèëàëò, àéìàã áà ñàëáàð òóñ á¿ðýýð www.labornet.mn 12 ¯éëäâýðëýë Áàðèëãà Õóäàëäàà ÇÁÐÊ Òýýâýð, õàðèëöàà õîëáîî ¯éë÷èëãýý Îðîí íóòàã Áàÿí-ªëãèé Ãîâü-Àëòàé Çàâõàí Óâñ Õîâä Àðõàíãàé Áàÿíõîíãîð Áóëãàí Îðõîí ªâºðõàíãàé Õºâñãºë Ãîâüñ¿ìáýð Äàðõàí-Óóë Äîðíîãîâü Äóíäãîâü ªìíºãîâü Ñýëýíãý Òºâ Äîðíîä Ñ¿õáààòàð Õýíòèé Óëààíáààòàð Óëñûí õýìæýýíä Óóë óóðõàé Óëààíáààòàð /Àéìàã ÕÀÀ Ýäèéí çàñãèéí ñàëáàð 189 6 1 0 5 10 3 5 5 6 5 8 1 17 2 0 6 70 36 1 1 1 137 39 2 0 1 2 2 0 4 0 1 4 3 0 4 1 1 6 0 2 2 2 2 156 224 9 9 19 14 23 5 11 3 26 11 14 3 25 5 6 12 2 10 11 3 3 332 139 8 6 8 15 15 8 9 3 7 4 9 1 17 3 1 3 2 9 1 4 6 231 232 6 4 5 18 11 8 7 5 40 12 6 7 28 5 4 13 19 16 7 4 7 282 135 6 1 2 1 10 7 6 3 17 3 3 5 14 13 5 14 6 1 6 2 10 163 64 4 2 3 2 5 3 3 0 12 2 4 2 6 3 1 8 0 1 2 1 0 106 205 11 3 3 12 10 8 6 8 27 8 16 2 29 0 7 11 13 5 11 10 5 366 1226 52 26 41 69 86 42 51 27 136 49 63 21 140 32 26 73 112 80 41 26 33 1774 324 195 556 370 514 298 170 571 3000 Á¿ãä
  14. 14. ժĪË̪ÐÈÉÍ ÒªÂ ÁÈÐÆ 2011 ÎÍ 3.2. ÑÓÄÀËÃÀÀÍÛ ÕÀÌÐÀËÒ Õ¿ñíýãò 3.4-ò ñóäàëãààãààð íèéò á¿ðòãýëòýé, èäýâõòýé ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëæ áóé àæ àõóéí íýãæ áàéãóóëëàãûí õýäýí õóâèéã õàìðóóëñíûã ¿ç¿¿ëëýý. Õ¿ñíýãò 3.4. Ñóäàëãààíû õàìðàëò: Àæ àõóéí íýãæ áàéãóóëëàãûí òîî ÝÄÈÉÍ ÇÀÑÃÈÉÍ ÑÀËÁÀÐ À B C D E F G H ÕÀÀ ÓÓË ÓÓÐÕÀÉ ¯ÉËÄÂÝÐËÝË ÁÀÐÈËÃÀ ÕÓÄÀËÄÀÀ ÇÎ×ÈÄ ÁÓÓÄÀË, ÐÅÑÒÎÐÀÍ, ÊÀÔÅ ÒÝÝÂÝÐ, ÕÀÐÈËÖÀÀ ÕÎËÁÎÎ ¯ÉË×ÈËÃÝÝ (áàíê, ñàíõ¿¿, äààòãàë, ¿ë õºäëºõ õºðºíãº, íèéãýì áèå õ¿íä ¿ç¿¿ëýõ ¿éë÷èëãýý ) Á¿ãä Àæ àõóéí íýãæ áàéãóóëëàãûí òîî ÁÐÑ-ä á¿ðòãýëòýé Ò¿¿âýðëýñýí Ò¿¿âðèéí ÀÀÍÁ ÀÀÍÁ õàìðàëò Òîîãîîð Òîîãîîð Õóâèàð 1804 324 17.9% 367 195 53.1% 2574 556 21.6% 1452 370 25.5% 19749 514 2.6% 1320 298 22.6% 1056 170 16.1% 3352 571 17.0% 33957 3000 8.8% Õ¿ñíýãò 3.4-ò ¿ç¿¿ëñýí÷ëýí òóñ ñóäàëãààíä íèéò á¿ðòãýëòýé, èäýâõòýé ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëæ áóé àæ àõóéí íýãæ áàéãóóëëàãóóäûí 8.8 õóâèéã õàìðóóëñàí áàéíà. Ñóäàëãààíû ò¿¿âðèéí òºëººëºõ ÷àäâàðûã õàíãàõûí òóëä ò¿¿âðèéí õàìðàëòûã 2 áà ò¿¿íýýñ äýýø òîîíû õ¿÷èí ç¿éëñèéí õýìæ¿¿ðèéã àøèãëàí òîîöîõ íü ÷óõàë áàéäàã. Ìîíãîëûí õóâüä íèéò àæ àõóéí íýãæ áàéãóóëëàãûí 85.1 õóâü íü 1-9 òîîíû àæèëòàíòàé áàéäãààñ ãàäíà íýã õ¿íèé ýñâýë ãýð á¿ëèéí áèçíåñ ó÷ðààñ àæèëòàí áàéäàãã¿é. Òèéìýýñ ñóäàëãààíû çîðèëãûã õàíãàõûí òóëä àæ àõóéí íýãæ áàéãóóëëàãûã ò¿¿âýðëýõäýý ýäèéí çàñãèéí ¿éë àæèëëàãààíû ÷èãëýë, àæèëòíû òîîã õàðãàëçàí ¿çñýí. Õ¿ñíýãò 3.5-ä àæ àõóéí íýãæ áàéãóóëëàãóóäûí àæèëòíû òîî áîëîí ýäèéí çàñãèéí ñàëáàðûí àíãèëëûã õàðóóëëàà5. Õ¿ñíýãò 3.5. Ñóäàëãààíû õàìðàëò: Õàìðàãäñàí àæèëòíû òîî À B C D E F G H 5 ÕÀÀ ÓÓË ÓÓÐÕÀÉ ¯ÉËÄÂÝÐËÝË ÁÀÐÈËÃÀ ÕÓÄÀËÄÀÀ ÇÎ×ÈÄ ÁÓÓÄÀË, ÐÅÑÒÎÐÀÍ, ÊÀÔÅ ÒÝÝÂÝÐ, ÕÀÐÈËÖÀÀ ÕÎËÁÎÎ ¯ÉË×ÈËÃÝÝ (áàíê, ñàíõ¿¿, äààòãàë, ¿ë õºäëºõ õºðºíãº, íèéãýì áèå õ¿íä ¿ç¿¿ëýõ ¿éë÷èëãýý) Á¿ãä Ò¿¿âðèéí õàìðàëò Õóâèàð 38.2% 107.6% 50.0% 65.9% 22.7% 44.3% 24.2% 73778 18681 25.3% 3255205 128780 39.6% 13 ¯ÑÕ-íû Áèçíåñ ðåãèñòðèéí ñàíä á¿ðòãýëòýé ÀÀÍÁ-ûí íèéò àæèëòíû òîî 2011 îíû 1 ä¿ãýýð óëèðëûí áàéäëààð 477315 áàéíà. Ìàíàé ñóäàëãààíä õàìðóóëñàí ýäèéí çàñãèéí ñàëáàðóóäàä 325520 àæèëòàí íîîãäîíî. www.hudulmur.mn ÝÄÈÉÍ ÇÀÑÃÈÉÍ ÑÀËÁÀÐ Àæèëòíû òîî ÁÐÑ-ä á¿ðòãýëòýé Ò¿¿âýðëýñýí ÀÀÍÁ-ûí àæèëòàí ÀÀÍÁ-ûí àæèëòàí Òîîãîîð Òîîãîîð 14076 5377 22293 23980 52751 26376 33196 21903 77804 17637 13179 5840 37204 8986
  15. 15. ժĪË̪ÐÈÉÍ ÇÀÕ ÇÝÝËÈÉÍ ÁÀÐÎÌÅÒÐÈÉÍ ÑÓÄÀËÃÀÀÍÛ ÒÀÉËÀÍ Ñàíàë àñóóëãààð àæèë îëãîã÷äîîñ öààøèä äàõèí “Õºäºëìºðèéí çàõ çýýëèéí ýðýëòèéí áàðîìåòðèéí ñóäàëãàà”-íä õàìðàãäàõ ýñýõèéã àñóóõàä 84 õóâü íü òýäýíä òóñ ñóäàëãààíä îðîëöîõ íü àøèãòàé ãýäãèéã ìýäâýë îðîëöîíî õýìýýí “òèéì” ãýæ õàðèóëñàí. Õàðèí àæèë îëãîã÷äûí 9 õóâü íü “¿ã¿é”, 6.9 õóâü íü “õýëæ ìýäýõã¿é áàéíà” ãýñýí õàðèóëòûã òóñ òóñ ºãñºí. Öààøèä òóñ ñóäàëãààã òîãòìîë ÿâóóëàõûí òóëä ìýäýýëýë öóãëóóëàõ îíîâ÷òîé õýëáýðèéã òîäîðõîéëîõ çàéëøã¿é øààðäëàãàòàé áàéãàà. Èéìýýñ ìýäýýëýë öóãëóóëàõ áîëîìæèò õýëáýð¿¿äèéã ñàíàë áîëãîí àæèë îëãîã÷äûí ñàíàëûã àñóóõàä öàõèì çàõèäëààð ìýäýýëëèéã èëãýýõ íü õàìãèéí àìàð õÿëáàð ãýñýí õàðèóëòûã ºãñºí. ßëàíãóÿà Óëààíáààòàðûí àæèë îëãîã÷äûí 70 îð÷èì õóâü íü îíëàéíààð áóþó öàõèì çàõèäëààð, àñóóëãààð ìýäýýëýë ºãºõºä õ¿íäðýë áàéõã¿éã äóðüäñàí. Õàðèí îðîí íóòãèéí àæèë îëãîã÷äûí 52 õóâü íü àéìãèéíõàà Õºäºëìºð, õàëàìæèéí ¿éë÷èëãýýíèé õýëòýñò ñóäàëãààíû ìýäýýëëèéã øóóä ºãºõºä õ¿íäðýëã¿é õýìýýí ¿çñýí. 4. ÀÆËÛÍ ÁÀÉÐÍÛ ÒÀËÀÀÐÕ ÀÆÈË ÎËÃÎÃ×ÄÛÍ Õ¯ËÝÝËÒ 4.1. ÎÐØÈË Õºäºëìºðèéí çàõ çýýëèéí ýðýëòèéí áàðîìåòðèéí ñóäàëãààíû àñóóëãûí ãîë îíöëîã íü áîäëîãî áîëîâñðóóëàã÷, øèéäâýð ãàðãàã÷äàä õºäºëìºðèéí çàõ çýýëèéí ÷èã õàíäëàãûí òàëààðõ ÷óõàë ìýäýýëë¿¿äèéã ºãäºãò îðøèíî. ªºðººð õýëáýë àæèë îëãîã÷äûí îéðûí 6 áà 12 ñàðûí õóãàöààíû àæèëëàõ õ¿÷íèé õýðýãöýýíèé ìýäýýëëèéã òîäðóóëñàíààð õºäºëìºðèéí çàõ çýýëð¿¿ ÷èãëýñýí øèíý áîäëîãî, àðãà õýìæýýã àâàõàä ÷óõàë à÷ õîëáîãäîëòîé. Áàðîìåòðèéí ñóäàëãààã òîãòìîë õèéñíýýð óëèðëûí ÷àíàðòàé àæèëëàõ õ¿÷íèé õýðýãöýýíèé õýëáýëçëèéã òîäðóóëæ, àæèë îëãîã÷äûí õ¿ëýýëòèéí ç¿é òîãòîëò áàéäëûã òîäîðõîéëîõ áîëîìæòîé áîëäîã. Ìîíãîë Óëñûí õóâüä óëèðëûí ÷àíàðòàé õºäºëìºðèéí çàõ çýýëèéí õýëáýëçë¿¿ä èõ áàéäàã ó÷ðààñ 6 ñàðûí òºñººë뺺ñ èë¿¿òýéãýýð 12 ñàðûí õ¿ëýýëò íü ñòðàòåãè òºëºâëºëò áîëîâñðóóëàõàä èë¿¿ èõ à÷ õîëáîãäîëòîé ìýäýýëýë áîëäîã. 4.2. ÀÆËÛÍ ÁÀÉÐÍÛ ªÑªËÒÈÉÍ ÒÀËÀÀÐÕ ÀÆÈË ÎËÃÎÃ×ÄÛÍ Õ¯ËÝÝËÒ 4.2.1. Èðýõ 6 ñàðûí àæèë îëãîã÷äûí õ¿ëýýëò Áàðîìåòðèéí ñóäàëãààãààð àæèë îëãîã÷äûí àæëûí áàéðíû òàëààðõ õ¿ëýýëò íü 6 áîëîí 12 ñàð ãýñýí õóãàöààíû ÿëãààòàéãààð àæëûí áàéðíû õýëáýð, ýäèéí çàñãèéí ñàëáàð, á¿ñ íóòãèéí áàéðøèë, àæèë ìýðãýæèë á¿ðýýð òîäîðõîéëîãäñîí äýëãýðýíã¿é ìýäýýëýë ãàðäàã. Îéðûí 6 ñàðä õºäºëìºðèéí çàõ çýýë äýõ áàéíãûí àæëûí áàéð õýðõýí ºñºõ òàëààðõ õ¿ëýýëòèéã Õ¿ñíýãò 4.1-ä ýäèéí çàñãèéí ñàëáàð áà á¿ñèéí áàéðøèëààð õàðüöóóëàí ¿ç¿¿ëýâ. Ýíý õ¿ñíýãòýýñ ¿çýõýä áàéíãûí àæëûí áàéð äóíäæààð 8.2 õóâèàð ºñºõ òîîöîî ãàð÷ áàéíà. ªºðººð õýëáýë èðýõ 6 ñàðä Ìîíãîëûí áàéíãûí õºäºëìºð ýðõëýã÷äèéí òîî 29 ìÿíãà îð÷èì õ¿íýýð íýìýãäýõ õàíäëàãàòàé áàéíà. Õ¿ñíýãò 4.1. Èðýõ 6 ñàðûí àæèë îëãîã÷èéí áàéíãûí àæëûí áàéðíû òàëààðõ õ¿ëýýëò, ñàëáàð áîëîí á¿ñýýð Ñàëáàð www.labornet.mn 14 A B C D E F G H ÕÀÀ Óóë óóðõàé ¯éëäâýðëýë Áàðèëãà Õóäàëäàà ÇÁÐÊ Òýýâýð, õàðèëöàà õîëáîî ¯éë÷èëãýý Á¿ãä Áàðóóí á¿ñ 7.3% 2.1% 4.4% 10.1% 15.6% 13.5% Õàíãàéí á¿ñ 5.5% 0.0% 2.6% 3.5% 4.8% 7.7% Òºâèéí á¿ñ 9.1% 17.8% 14.4% 20.5% 14.9% 15.5% Ç¿¿í á¿ñ 18.2% 3.3% 21.4% 3.7% 9.0% 18.2% 10.9% 6.7% 10.5% 8.5% 7.1% 12.7% Óëñûí õýìæýýíä 9.1% 4.9% 9.8% 8.6% 7.7% 13.0% 8.4% 0.6% 70.1% 7.8% 7.1% 9.3% 5.6% 7.8% 2.4% 1.8% 17.5% 16.8% 6.1% 7.6% 8.5% 8.6% 8.2% 8.2% Óëààíáààòàð
  16. 16. ժĪË̪ÐÈÉÍ ÒªÂ ÁÈÐÆ 2011 ÎÍ Àæëûí áàéðíû òàëààðõ àæèë îëãîã÷äûí õ¿ëýýëò íü ýäèéí çàñãèéí ñàëáàð, á¿ñ¿¿äýýð õàðèëöàí àäèëã¿é áàéõààð áàéíà. Õ¿ñíýãò 4.1-ýýñ ¿çýõýä çî÷èä áóóäàë, ðåñòîðàí êàôåíû ñàëáàðûí ºñºëò õàìãèéí èõ áà õî¸ð îðîíòîé òîîíû ºñºëòºä õ¿ðýõýýð áàéíà. ̺í ò¿¿í÷ëýí ¿éëäâýðëýë, òýýâýð õàðèëöàà õîëáîî, ÕÀÀ-í ñàëáàðóóäûí àæèë îëãîã÷äûí áàéíãûí àæëûí áàéðíû õ¿ëýýëò èõ áàéíà. Òºâèéí á¿ñèéí àéìãóóäàä èðýõ 6 ñàðûí õóãàöààíä áàéíãûí àæèëòíû òîî õàìãèéí èõýýð ºñºõººð áàéãààã ñóäàëãààíû ¿ð ä¿í õàðóóëëàà. Òóñ á¿ñ íóòàãò áàéíãûí àæèë ýðõëýëò 16.8 õóâèàð ºñºõººð ãàð÷ýý. Õàðèí ýñðýãýýðýý õàíãàéí á¿ñèéí àæèë îëãîã÷äûí õ¿ëýýëò áóñàä á¿ñèéí àæèë îëãîã÷äûí õ¿ëýýëòýýñ õàðüöàíãóé áàãà áóþó äºíãºæ 1.8 õóâü ãýñýí ºñºëòèéã ¿ç¿¿ëýõýýð áàéíà. Õ¿ñíýãò 4.2-ò èðýõ 6 ñàðûí ò¿ð àæëûí áàéðíû òàëààðõ àæèë îëãîã÷äûí õ¿ëýýëòèéã õàðóóëàâ. Óëñûí õýìæýýíä ò¿ð àæëûí áàéð 6.6 õóâèàð ºñ÷, 19 ìÿíãà îð÷èì ò¿ð àæëûí áàéð Ìîíãîëûí õºäºëìºðèéí çàõ çýýëä øèíýýð áèé áîëîõ òîîöîî ãàðñàí. ßëàíãóÿà òºâèéí á¿ñèéí àæèë îëãîã÷èä õàìãèéí èõ õ¿ëýýëòòýé áàéãàà íü îéðûí 6 ñàðä ýíý á¿ñèéí õºäºëìºðèéí çàõ çýýë áàéíãûí áîëîí ò¿ð àæèëòíû õýðýãöýýãýýð õàìãèéí ýðýëõèéëýëòòýé áàéõûã ¿ç¿¿ëæ áàéíà. Ñàëáàðûí õóâüä ÕÀÀ, áàðèëãûí ñàëáàðóóäàä áóñàä ñàëáàðóóäòàé õàðüöóóëàõàä õàìãèéí èõ ò¿ð àæëûí áàéðíû ºñºëò õ¿ëýýãäýæ áàéíà. Õ¿ñíýãò 4.2. Èðýõ 6 ñàðûí àæèë îëãîã÷èéí ò¿ð àæëûí áàéðíû òàëààðõ õ¿ëýýëò, ñàëáàð áîëîí á¿ñýýð Áàðóóí á¿ñ 13.7% 21.1% 8.6% 14.1% 10.4% 2.3% ÕÀÀ Óóë óóðõàé ¯éëäâýðëýë Áàðèëãà Õóäàëäàà ÇÁÐÊ Òýýâýð, G õàðèëöàà õîëáîî H ¯éë÷èëãýý Á¿ãä Òºâèéí á¿ñ 18.3% 25.8% 6.6% 18.0% 6.3% 4.7% 0.0% 11.7% 10.4% A B C D E F Õàíãàéí á¿ñ 3.8% 1.2% 2.2% 6.6% 8.9% 3.3% 3.2% Ñàëáàð Ç¿¿í á¿ñ Óëààíáààòàð 0.0% 0.5% 8.9% 10.0% 5.1% 17.8% 36.2% 3.3% 3.1% 16.9% 4.5% 3.4% Óëñûí õýìæýýíä 22.2% 3.2% 3.8% 15.8% 4.9% 4.2% 6.0% 0.0% 0.6% 0.9% 1.4% 2.4% 3.1% 11.5% 2.7% 5.7% 5.0% 6.6% 4.7% 6.6% Äàðààõ çóðàãò èðýõ 6 ñàðûí áàéíãûí áîëîí ò¿ð àæëûí áàéðíû ºñºëòèéí òàëààðõ àæèë îëãîã÷äûí õ¿ëýýëòèéã á¿ñýýð ¿ç¿¿ëñýí. Èðýõ 6 ñàðä íèéò øààðäàãäàõ àæèëòíû òîî 7.4 õóâèéí ºñºëòòýéãýýð 47 ìÿíãà îð÷èì áàéõààð áàéíà. Çóðàã 4.1. Èðýõ 6 ñàðûí õóãàöààíû áàéíãûí áà ò¿ð àæëûí áàéðíû òàëààðõ àæèë îëãîã÷äûí õ¿ëýýëò á¿ñýýð Áàéíãûí àæëûí áàéð Ò¿ð àæëûí áàéð 18.0% 16.0% 14.0% 12.0% 10.0% 8.0% 15 4.0% 2.0% 0.0% Áàðóóí á¿ñ Õàíãàéí á¿ñ Òºâèéí á¿ñ Ç¿¿í á¿ñ Óëààíáààòàð Óëñûí õýìæýýíä www.hudulmur.mn 6.0%
  17. 17. ժĪË̪ÐÈÉÍ ÇÀÕ ÇÝÝËÈÉÍ ÁÀÐÎÌÅÒÐÈÉÍ ÑÓÄÀËÃÀÀÍÛ ÒÀÉËÀÍ Õ¿ñíýãò 4.3-ò èðýõ 6 ñàðä õºäºëìºðèéí çàõ çýýëä øààðäàãäàõ áàéíãûí áà ò¿ð àæëûí áàéðíû òîîã ýäèéí çàñãèéí ñàëáàðààð ¿ç¿¿ëýâ. Õ¿ñíýãò 4.3. Èðýõ 6 ñàðûí àæèë îëãîã÷äûí õ¿ëýýëò, áàéíãûí áà ò¿ð àæëûí áàéð, õóâèàð áà òîîí ¿ç¿¿ëýëòýýð ÁÐÑ-ä á¿ðòãýëòýé ÀÀÍÁ-ûí àæèëòíû òîî Ýäèéí çàñãèéí ñàëáàð A B C D E F G H ÕÀÀ Óóë óóðõàé ¯éëäâýðëýë Áàðèëãà Õóäàëäàà ÇÁÐÊ Òýýâýð, õàðèëöàà õîëáîî ¯éë÷èëãýý Á¿ãä 14076 22293 52751 33196 77804 13179 37204 73778 325520 Áàéíãûí àæèëòíû õýðýãöýý Õóâèàð Òîîãîîð 9.1 1248 4.9 1311 9.8 5317 8.6 2988 7.7 6295 13.0 1718 9.3 3219 8.2 6049 8.2 28145 Ò¿ð àæèëòíû õýðýãöýý Õóâèàð Òîîãîîð 22.2 1915 3.2 1241 3.8 2051 15.8 5040 4.9 4070 4.2 551 0.9 282 4.7 3468 6.6 18619 4.2.2. Èðýõ 12 ñàðûí àæèë îëãîã÷äûí õ¿ëýýëò Àæèë îëãîã÷äûí èðýõ 12 ñàðûí àæëûí áàéðíû ºñºëòèéí òàëààðõ õ¿ëýýëò íü óëèðëûí ÷àíàðòàé îíöëîãóóä áàãà îðñîí áàéäàã ó÷ðààñ èë¿¿ èõ áîäèòîé áàéäàã. Õ¿ñíýãò 4.4-ò èðýõ 12 ñàðûí àæèë îëãîã÷èéí áàéíãûí àæëûí áàéðíû ºñºëòèéí õ¿ëýýëòèéã á¿ñýýð áà ñàëáàðààð õàðóóëñàí. Õ¿ñíýãò 4.4. Èðýõ 12 ñàðûí àæèë îëãîã÷èéí áàéíãûí àæëûí áàéðíû òàëààðõ õ¿ëýýëò, ñàëáàð áîëîí á¿ñýýð Ýäèéí çàñãèéí ñàëáàð A B C D E F G H www.labornet.mn 16 ÕÀÀ Óóë óóðõàé ¯éëäâýðëýë Áàðèëãà Õóäàëäàà ÇÁÐÊ Òýýâýð, õàðèëöàà õîëáîî ¯éë÷èëãýý Á¿ãä Áàðóóí á¿ñ 0.3% 0.0% 0.2% 0.4% 7.7% 0.9% Õàíãàéí á¿ñ 1.4% 0.7% 0.2% 0.1% 4.3% 0.5% Òºâèéí á¿ñ 0.5% 0.7% 0.4% 0.0% 0.5% 0.5% Ç¿¿í á¿ñ 0.0% 0.2% 0.0% 0.0% 0.0% 0.4% 2.3% 0.6% 1.1% 2.2% 2.3% 1.8% Óëñûí õýìæýýíä 1.3% 0.6% 0.9% 1.7% 2.5% 1.4% 3.4% 0.2% 0.0% 0.0% 1.1% 1.1% 0.2% 1.0% 0.4% 0.7% 0.6% 0.6% 0.6% 0.2% 3.2% 1.8% 2.7% 1.5% Óëààíáààòàð Ìîíãîëûí õºäºëìºðèéí çàõ çýýë èðýõ 12 ñàðä 1.5 õóâèéí ºñºëòòýé áàéæ 6 ìÿíãà îð÷èì áàéíãûí øèíý àæèëòàí øààðäàãäàõûã Õ¿ñíýãò 4.4 ¿ç¿¿ëæ áàéíà. Óëñûí õýìæýýíä ¿éë÷èëãýýíèé ñàëáàðò 2.7 õóâü áóþó 1992 áà ò¿¿íýýñ äýýø, õóäàëäààíû ñàëáàðò 2.5 õóâü áóþó 1957 áà ò¿¿íýýñ äýýø, áàðèëãûí ñàëáàðò 1.7 õóâü áóþó 565 áà ò¿¿íýýñ äýýø òîîíû áàéíãûí øèíý àæèëòàí íýìýãäýíý. Á¿ñ íóòãèéí õóâüä Óëààíáààòàðûí àæèë îëãîã÷èä õàìãèéí èõ 1.8 õóâèéí ºñºëò áóþó 4706-ààñ äýýø àæèëòàí íýìýãäýõýýð áàéíà. Èðýõ 6 ñàðä òºâèéí á¿ñýä õàìãèéí îëîí òîîíû àæèëòàí íýìýãäýõýýð áàéñàí ÷ èðýõ 12 ñàðä Óëààíáààòàðò áóñàä á¿ñ¿¿äòýé õàðüöóóëàõàä èë¿¿ îëîí òîîíû øèíý àæèëòàí õýðýãòýé áàéãàà íü õóãàöàà õîîðîíä á¿ñèéí ÿëãààòàé ¿ð ä¿íã ¿ç¿¿ëëýý.
  18. 18. ժĪË̪ÐÈÉÍ ÒªÂ ÁÈÐÆ 2011 ÎÍ Õ¿ñíýãò 4.5-ä èðýõ 12 ñàðûí ò¿ð àæëûí áàéðíû òàëààðõ àæèë îëãîã÷äûí õ¿ëýýëòèéã á¿ñýýð áà ýäèéí çàñãèéí ñàëáàðààð õàðüöóóëàí ¿ç¿¿ëñýí. Õ¿ñíýãò 4.5. Èðýõ 12 ñàðûí ò¿ð àæëûí áàéðíû òàëààðõ àæèë îëãîã÷äûí õ¿ëýýëò A B C D E F G H ÕÀÀ Óóë óóðõàé ¯éëäâýðëýë Áàðèëãà Õóäàëäàà ÇÁÐÊ Òýýâýð, õàðèëöàà õîëáîî ¯éë÷èëãýý Á¿ãä Áàðóóí á¿ñ 3.8% 0.0% 3.3% 1.6% 5.5% 1.8% Õàíãàéí á¿ñ 6.4% 0.0% 0.1% 0.0% 0.8% 0.0% Òºâèéí á¿ñ 3.5% 0.0% 0.9% 0.4% 1.5% 0.5% Ç¿¿í á¿ñ 0.0% 3.8% 0.0% 1.7% 18.0% 0.4% 0.0% 0.0% 0.0% 3.9% 2.4% Ýäèéí çàñãèéí ñàëáàð 12.3% 0.3% 0.9% 1.7% 1.9% 1.5% Óëñûí õýìæýýíä 7.0% 0.3% 1.0% 1.5% 2.3% 1.3% 0.0% 0.2% 0.2% 0.2% 0.4% 0.0% 1.4% 1.2% 3.8% 1.0% 1.3% 1.0% 1.3% Óëààíáààòàð Àæëûí áàéðíû òàëààðõ àæèë îëãîã÷äûí õ¿ëýýëò ºñºëòòýéãýýð ãàð÷ áàéãàà íü ýäèéí çàñãèéí îð÷èí ýåðýã áàéãààã õàðóóëæ áàéíà. Èðýõ 12 ñàðä ò¿ð àæëûí áàéð óëñûí õýìæýýíä äóíäæààð 1.3 õóâü áóþó 7 ìÿíãà îð÷èìîîð íýìýãäýíý. ßëàíãóÿà Óëààíáààòàðò õàìãèéí èõ áóþó 3.8 õóâèéí ºñºëòòýéãýýð 5 îð÷èì ìÿíãàí ò¿ð àæèëòàí íýìýãäýõýýð áàéíà. Ýäèéí çàñãèéí ñàëáàðóóäààñ ÕÀÀ-í ñàëáàðò õàìãèéí èõ ºñºëò áóþó 7 õóâèéí, ýñðýãýýðýý òýýâýð, õàðèëöàà õîëáîîíû ñàëáàðò õàìãèéí áàãà áóþó 0.2 õóâèéí ºñºëò áèé áîëíî. Äàðààõ çóðàãò èðýõ 12 ñàðûí áàéíãûí áîëîí ò¿ð àæëûí áàéðíû ºñºëòèéí òàëààðõ àæèë îëãîã÷äûí õ¿ëýýëòèéã á¿ñýýð ¿ç¿¿ëæýý. Èðýõ 12 ñàðä øààðäàãäàõ íèéò àæèëòíû òîî 1.4 õóâü áóþó 11 ìÿíãà îð÷èì áàéíà. Çóðàã 4.2. Èðýõ 12 ñàðûí õóãàöààíû áàéíãûí áà ò¿ð àæëûí áàéðíû òàëààðõ àæèë îëãîã÷äûí õ¿ëýýëò á¿ñýýð Áàéíãûí àæëûí áàéð Ò¿ð àæëûí áàéð 4.0 3.5 3.0 2.5 2.0 1.5 1.0 0.5 Áàðóóí á¿ñ Õàíãàéí á¿ñ Òºâèéí á¿ñ Ç¿¿í á¿ñ Óëààíáààòàð Óëñûí õýìæýýíä www.hudulmur.mn 17 0.0
  19. 19. ժĪË̪ÐÈÉÍ ÇÀÕ ÇÝÝËÈÉÍ ÁÀÐÎÌÅÒÐÈÉÍ ÑÓÄÀËÃÀÀÍÛ ÒÀÉËÀÍ Äàðààõ õ¿ñíýãòýýð èðýõ 12 ñàðä õºäºëìºðèéí çàõ çýýëä øààðäàãäàõ áàéíãûí áà ò¿ð àæëûí áàéðíû òîîã ýäèéí çàñãèéí ñàëáàðààð õàðóóëàâ. Õ¿ñíýãò 4.6. Èðýõ 12 ñàðûí àæèë îëãîã÷äûí õ¿ëýýëò, áàéíãûí áà ò¿ð àæëûí áàéð, õóâèàð áà òîîí ¿ç¿¿ëýëòýýð Ýäèéí çàñãèéí ñàëáàð A B C D E F G H ÕÀÀ Óóë óóðõàé ¯éëäâýðëýë Áàðèëãà Õóäàëäàà ÇÁÐÊ Òýýâýð, õàðèëöàà õîëáîî ¯éë÷èëãýý Á¿ãä ÁÐÑ-ä á¿ðòãýëòýé ÀÀÍÁ-ûí àæèëòíû òîî 14076 22293 52751 33196 77804 13179 Áàéíãûí àæèëòíû õýðýãöýý Õóâèàð Òîîãîîð 1.3 186 0.6 134 0.9 478 1.7 565 2.5 1957 1.4 186 Ò¿ð àæèëòíû õýðýãöýý Õóâèàð Òîîãîîð 7.0 1004 0.3 67 1.0 531 1.5 499 2.3 1801 1.3 173 37204 1.1 411 0.2 75 73778 325520 2.7 1.5 1992 5909 1.0 1.3 738 4888 Ñóäàëãààíû ¿ð ä¿íä òîäîðõîéëîãäñîí èðýõ 6 ñàð áîëîí 12 ñàðûí àæëûí áàéðíû òàëààðõ àæèë îëãîã÷äûí õ¿ëýýëòèéã íýãòãýí ¿çýõýä õóäàëäààíû ñàëáàðò õàìãèéí îëîí øèíý àæèëòàí íýìýãäýæ, ýñðýãýýðýý óóë óóðõàéí ñàëáàðò õàìãèéí öººí òîîíû øèíý àæèëòàí íýìýãäýõýýð áàéíà. Õ¿ñíýãò 4.7. Èðýõ 6 ñàð áîëîí 12 ñàðûí àæèë îëãîã÷èéí õ¿ëýýëòèéí íýãòãýë, ýäèéí çàñãèéí ñàëáàðààð Ýäèéí çàñãèéí ñàëáàð ÕÀÀ Óóë óóðõàé ¯éëäâýðëýë Áàðèëãà Õóäàëäàà ÇÁÐÊ Òýýâýð, õàðèëöàà õîëáîî ¯éë÷èëãýý Á¿ãä www.labornet.mn 18 Àæëûí áàéðíû òàëààðõ àæèë îëãîã÷èéí õ¿ëýýëò /òîîãîîð/ 6 ñàð áàéíãûí 6 ñàð ò¿ð 12 ñàð áàéíãûí 12 ñàð ò¿ð Íèéò àæèëòàí àæèëòàí àæèëòàí àæèëòàí àæèëòàí 1248 1915 186 1004 4353 1311 1241 134 67 2753 5317 2051 478 531 8377 2988 5040 565 499 9092 6295 4070 1957 1801 14123 1718 551 186 173 2628 3219 282 411 75 3987 6049 3468 1992 738 12247 28145 18619 5909 4888 57561
  20. 20. ժĪË̪ÐÈÉÍ ÒªÂ ÁÈÐÆ 2011 ÎÍ 4.3. ÀÆÈË ÌÝÐÃÝÆËÈÉÍ ÒÀËÀÀÐÕ ÀÆÈË ÎËÃÎÃ×ÄÛÍ Õ¯ËÝÝËÒ Àæëûí áàéðíû ºñºëòèéí òàëààðõ àæèë îëãîã÷äûí õ¿ëýýëòèéã ¯ÀÌÀÒ-08-ûí àíãèëàëûí àæèë ìýðãýæëèéí íýðøëýýð ãàðãàñàí. Õ¿ñíýãò 4.8-ä èðýõ 12 ñàðûí õóãàöààíä õàìãèéí ýðýëòòýé àæèë ìýðãýæëèéã ýðýìáýëýí æàãñààâ. Õ¿ñíýãò 4.8. Àæëûí áàéðíû òàëààðõ àæèë îëãîã÷äûí àæèë ìýðãýæëýýð õàìãèéí èõ ºñºëòòýéãýýð ýðýìáýëñýí æàãñààëò, ¯ÀÌÀÒ-08 àíãèëëààð: Õàìãèéí ýðýëòòýé 20 àæèë ìýðãýæèë ¯ÀÌÀÒ-08 9313 6111 8332 9329-12 5414 7123-11 5131 7114-11 8111-25 5120 7212 8322-11 7112 7111 7114-13 8111-31 7115-15 2411 2643 8111-24 Àæèë ìýðãýæëèéí íýð Áàðèëãà óãñðàëòûí òóñëàõ àæèëòàí Òàðèàëàí÷ íîãîî÷èí Õ¿íä äààöûí ìàøèí, òîì òýðýãíèé æîëîî÷ ¯éëäâýðëýë, àæ àõóéí òóñëàõ àæèëòàí Õàìãààëàëòûí àëáàíû àæèëòàí Çàñàë÷èí, øàâàð÷èí Ǻºã÷ Àðìàòóð÷èí ªðìèéí ìàñòåð Òîãîî÷ Ãàãíóóð÷èí Æîëîî÷, ìàøèíû ªðëºã÷èí, õîëáîãäîõ áóñàä àæèëòàí Áàðèëãà÷èí Çàì èíä¿¿äëýãèéí àæèëòàí Çàñâàð÷èí, õºäºëã¿¿ðèéí Ìóæààí, çàñâàðûí Íÿãòëàí áîäîã÷ Îð÷óóëàã÷, õýëìýð÷, áóñàä õýë øèíæýý÷ Óóðõàé÷èí ªñºëò 2470 961 903 885 788 581 560 555 489 461 452 427 382 350 346 272 253 242 234 216 Áóóðàëò 1 2 4 1 Öýâýð ºñºëò 2470 961 903 885 788 581 560 555 489 460 450 427 382 350 346 272 253 238 233 216 Òýìäýãëýë: Äýëãýðýíã¿éã ñòàòèñòèê õ¿ñíýãò 3-ò õàðóóëñàí. 19 www.hudulmur.mn Îéðûí 12 ñàðûí õóãàöààíä õºäºëìºðèéí çàõ çýýëä íèéò 22796 àæèë ìýðãýæëýýð øèíý àæèëòàí íýìýãäýõýýð áàéãàà áà ò¿¿íýýñ 10646 íü áóþó 46.7 õóâü íü øèíý àæëûí áàéð, ¿ëäñýí 12150 íü ñóë àæëûí áàéð áàéíà. Íèéò àæëûí áàéðíû 51.9 õóâü íü õàìãèéí ýðýëòòýé 20 àæèë ìýðãýæëýýð áàéãààã Õ¿ñíýãò 4.8-ä ¿ç¿¿ëýâ. Ýðýëòòýé 20 àæèë ìýðãýæëèéí 61.5 õóâüòàé òýíöýõ 7269 íü áàðèëãà, óóë óóðõàé, ¿éëäâýðëýëèéí ñàëáàðóóäàä õàìààðàãäàõ àæèë ìýðãýæë¿¿ä áàéãàà íü ýäãýýð ñàëáàðûí àæèë ìýðãýæë¿¿äýýð ýðýëò õýðýãöýý õàìãèéí èõ áàéãààã ¿ç¿¿ëëýý. Áàðèëãûí ñàëáàðò áàðèëãà óãñðàëòûí òóñëàõ àæèëòàí, çàñàë÷èí øàâàð÷èí, àðìàòóð÷èí, ãàãíóóð÷èí, ºðëºã÷èí, áàðèëãà÷èí, ìóæààí, ìºí çàì èíä¿¿äëýãèéí àæèëòàí, óóë óóðõàéí ñàëáàðò õ¿íä äààöûí ìàøèí, òîì òýðýãíèé æîëîî÷, ºðìèéí ìàñòåð, óóðõàé÷èí çýðýã àæèë ìýðãýæë¿¿ä õàìãèéí ýðýëòòýé áàéãàà õýìýýí àæèë îëãîã÷èä ¿çñýí áàéíà. Òåõíèêèéí óð ÷àäâàðààñ ãàäíà àæèë îëãîã÷èä íýìýëò óð ÷àäâàðóóäûã ýçýìøñýí àæèëòíûã ýðýëõèéëäýã. Õàìãèéí èõ ýðýëòòýé íýìýëò óð ÷àäâàðóóäàä õàðèëöààíû ÷àäâàð, êîìïüþòåð òåõíèêèéí ìýäëýã, ãàäààä õýëíèé ìýäëýã, õóâü õ¿íèé õàðüöààíû ñî¸ë, óäèðäàõ áàãààð àæèëëàõ ÷àäâàð áàãòàíà. Ò¿¿íýýñ ãàäíà àæèë îëãîã÷èä ¿íýí÷ øóäàðãà, àæèë õèéõ ÷èí õ¿ñýëòýé, óÿí õàòàí, õàðèóöëàãàòàé áà ººäðºã ýåðýã áàéäàë çýðýã õóâü õ¿íèé çàí ÷àíàðûã ýðýëõèéëäýã áàéíà. Àæèë îëãîã÷äîîñ õºäºëìºðèéí çàõ çýýëýýñ õýðýãöýýò àæèëëàõ õ¿÷íýý îëæ àâàõ áîëîí àæèëëóóëàõ ÿâöàä òóëãàðäàã áýðõøýýëèéã òîäðóóëàõàä àæèëòíû àæèëäàà õàíäàõ ººðèéìñºã áóñ áàéäàë, ìýðãýæëèéí áîëîí ºíäºð óð ÷àäâàðòàé õ¿í îëääîãã¿é, à÷ààëàë äààäàãã¿é, òîãòâîðòîé àæèëëàäàãã¿é, àæëûí õàðèóöëàãà, õóâèéí ñàõèëãà áàò ìóó, àæèë ãîëäîã, ãàäààä õýëíèé ìýäëýã õàíãàëòã¿é, òîíîã òºõººðºìæòýé õàðüöàõ ÷àäâàð äóòìàã, àæèë áîëîí öàëèí ãîëäîã çýðýã áýðõøýýë¿¿äèéã õàìãèéí èõýýð äóðüäñàí.
  21. 21. ժĪË̪ÐÈÉÍ ÇÀÕ ÇÝÝËÈÉÍ ÁÀÐÎÌÅÒÐÈÉÍ ÑÓÄÀËÃÀÀÍÛ ÒÀÉËÀÍ 4.4. ÀÆËÛÍ ÁÀÉÐÍÛ ªÑªËÒÈÉÍ ÒÀËÀÀÐÕ ÀÆÈË ÎËÃÎÃ×ÄÛÍ Õ¯ËÝÝËÒÈÉÍ ÁÀÒÀËÃÀÀÆÓÓËÀËÒ Õºäºëìºðèéí çàõ çýýëèéí ýðýëòèéã òîäîðõîéëîõîä àæèë îëãîã÷äûí àæëûí áàéðíû òàëààðõ õ¿ëýýëò õàìãèéí ÷óõàë ¿¿ðýãòýé. Áàðîìåòðèéí ñóäàëãààíààñ ãàðñàí ä¿ð çóðàã íü òºðèéí áàéãóóëëàãóóäàä, ÿëàíãóÿà õºäºëìºð ýðõëýëò, áîëîâñðîë ñóðãàëòûí áàéãóóëëàãóóäàä õ¿ëýýëòèéã ìýäýð÷, õºäºëìºðèéí çàõ çýýëèéí èäýâõòýé ¿éë àæèëëàãààã ÿâóóëàõ òîõèðîìæòîé öàã õóãàöààã ìýäýýëëýõ áîëíî. Ãýâ÷ ýäãýýð õ¿ëýýëòèéã áàòàëãààæóóëæ, õýðõýí áèé áîëæ áóéã îéëãîõ íü ÷óõàë þì. Îëîí óëñûí òóðøëàãààñ áàðîìåòðèéí ñóäàëãààíû ¿ð ä¿íä àæèë îëãîã÷äûí õ¿ëýýëò ÿíç á¿ðýýð áèé áîëäîã áºãººä á¿ñ íóòãààð, ýäèéí çàñãèéí ñàëáàð á¿ðýý𠺺𠺺ð áàéäàã áàéíà. Áàðîìåòðèéí ñóäàëãàà íü ò¿¿âýðò õàìðàãäñàí àæ àõóéí íýãæ áàéãóóëëàãóóäàà äàõèí ñîíãîæ, òîãòìîë õóãàöààíû äàâòàìæòàéãààð ÿâóóëæ ÷àäâàë õºäºëìºðèéí çàõ çýýëèéí ýðýëò, íèéë¿¿ëýëòèéí ç¿é òîãòëûã òîäîðõîéëîõ à÷ õîëáîãäîëòîé àðãà õýðýãñýë áîëäîã. ªºðººð õýëáýë òîãòìîë ÿâóóëñàíààð ýõíèé ñóäàëãààãààð òîãòîîñîí õ¿ëýýëòèéã áàòàëãààæóóëæ ºãäºã. Àæëûí áàéðíû òàëààðõ àæèë îëãîã÷èéí õ¿ëýýëò îí õîîðîíä õýðõýí ººð÷ëºãäñíèéã áàðîìåòðèéí ñóäàëãààíû ¿ð ä¿íã õàðüöóóëàõ áàéäëààð øèíæèëäýã. Ìàíàé ñóäàëãàà íü 2010 îíä óëñûí õýìæýýíä õèéãäñýí áàðîìåòðèéí àðãà÷ëàëààð õèéãäñýí ÷ ò¿¿âðèéí õàìðàëòûí õóâüä õàðüöàíãóé ÿëãààòàé áîëñîí ó÷ðààñ 2 ñóäàëãààíû ¿ð ä¿íãèéí òîîí ìýäýýëëèéã øóóä õàðüöóóëàí ä¿ãíýõ íü ó÷èð äóòàãäàëòàé áîëîõîä õ¿ðãýñýí. Èéìä òîîí òàëûí õàðüöóóëàëòààñ èë¿¿òýéãýýð ýäèéí çàñãèéí ñàëáàð, á¿ñèéí áàéðøëûí õýìæýýíä àæèë îëãîã÷èéí õ¿ëýýëòèéí ººð÷ëºëòèéí òºëºâ áàéäëûã õàðüöóóëàí ¿çýæ áîëîõ þì. Îëîíõè òîõèîëäîëä àæëûí áàéðíû òàëààðõ àæèë îëãîã÷èéí õ¿ëýýëò íü ýäèéí çàñãèéí ñàëáàðóóäûí õóâüä òóñ ñóäàëãààãààð áàòàëãààæñàí ¿ð ä¿í ãàðñàí. Òóõàéëáàë îéðûí 6 ñàðûí àæëûí áàéðíû òàëààðõ àæèë îëãîã÷èéí áàéíãûí àæèëòíû õ¿ëýýëò íü ò¿ð àæèëòíààñ èë¿¿ èõ áàéãàà íü ºíãºðñºí îíû àæèë îëãîã÷èéí õ¿ëýýëòèéã áàòàëãààæóóëñàí. Ýäèéí çàñãèéí ñàëáàðóóäààð èðýõ 6 ñàðûí õóãàöààíä áàéíãûí àæèëòíû ºñºëò íü áîëîâñðóóëàõ ¿éëäâýðëýë, áàðèëãà, õóäàëäàà, ¿éë÷èëãýýíèé ñàëáàðóóäàä õàìãèéí èõ, õàðèí ò¿ð àæèëòíû õýðýãöýý õóäàëäàà, áàðèëãà, ¿éëäâýðëýë, ÕÀÀ-í ñàëáàðóóäàä õàìãèéí èõ áàéãàà ä¿ð çóðàã ãàðñàí íü 2 ñóäàëãààíû ¿ð ä¿íã àäèëòãàæ áàéíà. ̺í ò¿¿í÷ëýí òóñ ñóäàëãààíû ¿ð ä¿íãýýð òýýâýð, õàðèëöàà õîëáîîíû ñàëáàðò àæëûí áàéð èõ õýìæýýãýýð áèé áîëîõ ÷èã õàíäëàãà áàéãààã õàðóóëñàíûã òîäîðõîéëîõ íü ç¿éòýé þì. Îéðûí 12 ñàðûí õóãàöààíû áàéíãûí àæèëòíû òàëààðõ àæèë îëãîã÷èéí õ¿ëýýëò íü áàðèëãà, õóäàëäàà, ¿éë÷èëãýýíèé ñàëáàðóóäàä õàìãèéí èõ áàéãàà íü 2 ñóäàëãààíû àäèë ¿ð ä¿íã¿¿äèéí íýã áàéëàà. Õàðèí 2011 îíä ÕÀÀ-í ñàëáàðûí õ¿ëýýëò áóóð÷, áàðèëãûí ñàëáàðûí õ¿ëýýëò ºññºí áàéíà. Ò¿ð àæèëòíû òàëààðõ àæèë îëãîã÷èéí õ¿ëýýëò ÕÀÀ, áàðèëãà õóäàëäàà, ¿éëäâýðëýëèéí ñàëáàðóóäàä õàìãèéí èõ áàéãàà ç¿é òîãòîë 2010 îíîîñ 2011 îíû õîîðîíä 1 æèëèéí õóãàöààíä õàäãàëàãäàæ áàéíà. Àæèë ìýðãýæëýýðõ àæèë îëãîã÷èéí õ¿ëýýëò íü áàðèëãà, óóë óóðõàé, ¿éë÷èëãýýíèé ñàëáàðûí àæèë ìýðãýæë¿¿äýýð õàìãèéí ýðýëòòýé áàéñàí íü ìºí àäèë áàòàëãààæñàí. ªºðººð õýëáýë õºäºëìºðèéí çàõ çýýë íü îéðûí õóãàöààíä áàðèëãûí ñàëáàðò áàðèëãà óãñðàëòûí òóñëàõ àæèëòàí, áàðèëãûí ºðãºí õýðýãëýýíèé ìýðãýæë¿¿äýýðõ àæèëòàí, óóë óóðõàéí ñàëáàð íü õ¿íä äààöûí ìàøèí, òîì òýðýãíèé æîëîî÷, ºðìèéí ìàñòåð, óóðõàé÷èí, ¿éë÷èëãýýíèé ñàëáàð íü 纺ã÷, õàìãààëàëòûí àëáàíû àæèëòàí, òîãîî÷èéí àæèë ìýðãýæë¿¿äýýð õàìãèéí ýðýëòòýé áàéõ õàíäëàãà áàéãààã õàðóóëæ áàéíà. www.labornet.mn 20
  22. 22. ժĪË̪ÐÈÉÍ ÒªÂ ÁÈÐÆ 2011 ÎÍ 5. ÀÆÈËËÀÕ Õ¯×ÍÈÉ ÄÓÒÀÃÄÀË 5.1. ÎÐØÈË Õºäºëìºðèéí çàõ çýýëèéí ýðýëò, íèéë¿¿ëýëòèéí çºð¿¿ãýýñ ¿¿äýëòýé íýã ¿çýãäýë íü àæèëëàõ õ¿÷íèé äóòàãäàë þì. Áàðîìåòðèéí ñóäàëãàà íü õºäºëìºðèéí çàõ çýýëèéã õºãæ¿¿ëýõ ìýäýýëëèéí ãîë ¿¿ñâýð áºãººä óðüä÷èëàí ñàíóóëàõ òîãòîëöîîíû íýã ÷óõàë õýñýã þì. Òóõàéëáàë, ñóäàëãààãààð õºäºëìºðèéí çàõ çýýë äýýð øèíý àæèë ìýðãýæèë áèé áîëæ áóéã òîäîðõîéëáîë áîëîâñðîëûí ñàëáàð÷ õàíãàëòòàé íèéë¿¿ëýëòèéã õèéäýã áîëîõ, òîãòâîðòîé áîäëîãî ÿâóóëàõ õýðýãòýé. Ñóäàëãààíû àñóóëãààð äàìæóóëàí àæèëëàõ õ¿÷íèé äóòàãäëûí äàðàìòóóäûã òîäîðõîéëîõûã çîðüñîí. ̺í ò¿¿í÷ëýí àæèë îëãîã÷äûí õóâüä øèíý àæèëòàí àâàõàä ÿìàð áýðõøýýë, õ¿íäðýë¿¿ä òóëãàðäàã, øèíý àæèëòàí àâàõäàà ìýäýýëëèéí ÿìàð ýõ ñóðâàëæûã èõýâ÷ëýí àøèãëàäàã çýðãèéã òîäðóóëñàí. Àæèëëàõ õ¿÷íèé äóòàãäëûã òîäîðõîéëñíîîð òºð ýíýõ¿¿ ýäèéí çàñãèéí àëäàãäëààñ óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõ àðãà õýìæýýã àâàõàä òóñ äºõºì áîëäîãîîðîî ÷óõàë à÷ õîëáîãäîëòîé ìýäýýëýë áîëæ ÷àääàã. 5.2. ÀÆÈËËÀÕ Õ¯×ÍÈÉ ÄÓÒÀÃÄËÛÍ ÄÀÐÀÌÒ Ò¿¿âýðò õàìðàãäñàí àæ àõóéí íýãæ áàéãóóëëàãûí 23.1 õóâü ºíãºðñºí íýã æèëèéí õóãàöààíä àæèëëàõ õ¿÷íèé äóòàãäàëä îðñîí áàéíà. Ýäèéí çàñãèéí ñàëáàðûí õóâüä ¿éëäâýðëýëèéí ñàëáàð õàìãèéí èõýýð àæèëëàõ õ¿÷íýýð äóòàãäñàí áà ýñðýãýýðýý õºäºº àæ àõóéí ñàëáàðûí àæèë îëãîã÷èä õàìãèéí áàãà áóþó 12.9 õóâü íü äóòàãäàëä øóóä íýðâýãäñýí áàéíà. Õ¿ñíýãò 5.1-ä àæèëëàõ õ¿÷íèé äóòàãäëûí äàðàìòûã ýäèéí çàñãèéí ñàëáàð òóñ á¿ðýýð ¿ç¿¿ëýâ. Õ¿ñíýãò 5.1. Àæèëëàõ õ¿÷íèé äóòàãäàë ñàëáàðààð Ýäèéí çàñãèéí ñàëáàð A B C D E F G H ÕÀÀ Óóë óóðõàé ¯éëäâýðëýë Áàðèëãà Õóäàëäàà ÇÁÐÊ Òýýâýð, õàðèëöàà õîëáîî ¯éë÷èëãýý Á¿ãä Ò¿¿âýðò õàìðàãäñàí ÀÀÍÁ òîîãîîð 324 195 556 370 514 298 170 573 3000 ÀÀÍÁ-ûí òîî Àæèëëàõ õ¿÷íèé äóòàãäàëä îðñîí ÀÀÍÁ òîîãîîð 42 37 159 105 112 78 35 126 694 Ò¿¿âýðò ýçëýõ õóâü õóâèàð 12.9% 18.9% 28.5% 28.3% 21.7% 26.1% 20.5% 21.9% 23.1% Õ¿ñíýãò 5.2-ò øààðäàãäàõ àæèëëàõ õ¿÷íèé òîî, óëìààð ýäèéí çàñãèéí àëäàãäñàí áîëîìæèéã äýýð äóðüäñàí àæ àõóéí íýãæ áàéãóóëëàãûí îäîîãèéí àæèëòíû òîîíä ýçëýõ õóâèàð ¿ç¿¿ëýâ. Òóñ õ¿ñíýãòýýñ Ìîíãîë Óëñûí õºäºëìºðèéí çàõ çýýë 10.7 õóâèéí àæèë ýðõëýëòèéí áîëîìæîî àëäñàíûã õàðæ áîëíî. www.hudulmur.mn 21
  23. 23. ժĪË̪ÐÈÉÍ ÇÀÕ ÇÝÝËÈÉÍ ÁÀÐÎÌÅÒÐÈÉÍ ÑÓÄÀËÃÀÀÍÛ ÒÀÉËÀÍ Õ¿ñíýãò 5.2. Àæèëëàõ õ¿÷íèé äóòàãäàë: Ýäèéí çàñàãò øààðäàãäàõ õ¿íèé òîîíû õýìæ¿¿ð, òîîãîîð áà àæèëëàõ õ¿÷íèé äóòàãäàëä ºðòñºí ÀÀÍÁ-ûí àæèëòàíä ýçëýõ õóâèàð Ñàëáàð A B C D E F G H ÕÀÀ Óóë óóðõàé ¯éëäâýðëýë Áàðèëãà Õóäàëäàà ÇÁÐÊ Òýýâýð, õàðèëöàà õîëáîî ¯éë÷èëãýý Á¿ãä Äóòàãäàëòàé áàéñàí ÀÀÍÁ-ûí àæèëòàí òîîãîîð 987 2953 8550 8705 6276 2025 1981 5534 37011 Àæèëòíû òîî Äóòàãäàëòàé îðîí òîî Ò¿¿âýðò ýçëýõ õóâü òîîãîîð 131 133 327 1157 526 288 308 474 3944 õóâèàð 13.3% 4.5% 3.8% 13.3% 8.4% 14.2% 15.5% 8.6% 10.7% Òýýâýð õàðèëöàà õîëáîî, çî÷èä áóóäàë ðåñòîðàí êàôå áà ÕÀÀ, áàðèëãûí ñàëáàðóóä íü àæèëëàõ õ¿÷íèé õîìñäîëä èë¿¿ èõýýð ºðòñºí. ßëàíãóÿà ÕÀÀ, áàðèëãûí ñàëáàðóóä íü óëèðëûí ÷àíàðòàé àæëûí áàéðíû íèéë¿¿ëýëò èõòýé ó÷ðààñ ò¿ð àæèëòàí èõýâ÷ëýí àâäàã. Ãýòýë õºäºëìºðèéí çàõ çýýëä ò¿ð àæëààñ èë¿¿òýéãýýð áàéíãûí àæëûí áàéðàíä òîãòâîðòîé àæèëëàõ õ¿ñýëòýé èðãýä èõýâ÷ëýí áàéäàã íü ýäãýýð ñàëáàðûã àæèëëàõ õ¿÷íèé õîìñäîëä õ¿ðãýõýä íºëººëñºí áàéæ áîëîõ þì. Àæèëëàõ õ¿÷íèé õîìñäîë õàìãèéí èõýýð èëýð÷ áàéãàà ñàëáàðóóä íü óëèðëûí ÷àíàðòàé ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëäàã, ìºí ìýðãýæèëòýéãýýñ èë¿¿òýéãýýð ìýðãýæèëã¿é àæèëëàõ õ¿÷íèé õýðýãöýý èõ, íºãºº òàëààñ àæëûí áàéðíû îíöëîãîîñ õàìààð÷ àæèëòàí òîãòâîðòîé àæèëëàäàãã¿é çýðýã õ¿÷èí ç¿éëñòýé õîëáîí òàéëáàðëàæ áîëíî. Çóðàã 5.1-ò àæèëëàõ õ¿÷íèé äóòàãäëûã îäîîãèéí áàéãàà àæèëòíû õóâèàð áà á¿ñýýð ¿ç¿¿ëýâ. Á¿õ á¿ñ¿¿ä àæèëëàõ õ¿÷íèé äóòàãäàëä ºðòñºí áà áàðóóí á¿ñèéí àæèë îëãîã÷èä õàìãèéí èõýýð ºðòñºí áàéíà. Óëààíáààòàðûí àæèë îëãîã÷èä 2009 îíû òóðø íèéò àæèëòàíä ýçëýõ áàéäëààð 5.4 õóâèéí áóþó õàìãèéí èõ äóòàãäàëä ºðòñºí áàéñàí ÷ 2010 îíä áàéäàë ñàéæèð÷ 3.0 õóâèàð äóòàãäàëä ºðòñºí ýåðýã ¿ð ä¿í ãàð÷ýý. Çóðàã 5.1. Àæèëëàõ õ¿÷íèé äóòàãäàë á¿ñýýð: Àæèëëàõ õ¿÷íèé äóòàãäëûã íèéò àæèëòàíä ýçëýõ õóâèàð, á¿ñýýð 7 6 6.1% 5 4.6% 4 3.0% 3 2 3.1% 1.8% 1.5% 1 www.labornet.mn 22 0 Áàðóóí á¿ñ Õàíãàéí á¿ñ Òºâèéí á¿ñ Ç¿¿í á¿ñ Óëààíáààòàð Óëñûí õýìæýýíä
  24. 24. ժĪË̪ÐÈÉÍ ÒªÂ ÁÈÐÆ 2011 ÎÍ 5.3. ÀÆÈËËÀÕ Õ¯×ÍÈÉ ÄÓÒÀÃÄÀË ÀÆÈË ÌÝÐÃÝÆËÝÝÐ ªíãºðñºí íýã æèëèéí õóãàöààíä õºäºëìºðèéí çàõ çýýëä õàìãèéí èõýýð äóòàãäàæ áàéñàí àæèë ìýðãýæë¿¿äèéã Õ¿ñíýãò 6.3-ò ¿ç¿¿ëýâ. Àæèë ìýðãýæëèéí ¯ÀÌÀÒ-08-ûí àíãèëëààð êîäëîæ, õàìãèéí èõýýñ áàãàðóó ýðýìáýëýí æàãñààñàí áºãººä äýëãýðýíã¿é õ¿ñíýãòèéã ñòàòèñòèêèéí õàâñðàëò äàõü Ñòàòèñòèê õ¿ñíýãò 1-ò ¿ç¿¿ëñýí. Õ¿ñíýãò 5.3. Àæèëëàõ õ¿÷íèé äóòàãäëûí îðîí òîî, ¯ÀÌÀÒ-08 àíãèëëààð áà àæèë ìýðãýæëýýð, õàìãèéí ýðýëòòýé ÀÆÈË ÌÝÐÃÝÆËÈÉÍ ÍÝÐ Õ¿íä äààöûí ìàøèí, òîì òýðýãíèé æîëîî÷ Òîãîî÷ Àðìàòóð÷èí Áàðèëãà óãñðàëòûí òóñëàõ àæèëòàí Ǻºã÷ θäîë÷èí, õàòãàìàë÷èí, áóñàä àæèëòàí ªðëºã÷èí, õîëáîãäîõ áóñàä àæèëòàí Çàñàë÷èí, øàâàð÷èí Õàìãààëàëòûí àëáàíû àæèëòàí Óãñðàã÷, ñèñòåìèéí Ãàãíóóð÷èí Öàõèëãààí÷èí Íÿãòëàí áîäîã÷ Çàì èíä¿¿äëýãèéí àæèëòàí Áàðèëãà óãñðàëòûí ìóæààí Áîðëóóëàëò, ìàðêåòèíãèéí ìåíåæåð Ìóæààí, çàñâàðûí Øàâàð÷èí, çàñàë÷èí, çàñàë ÷èìýãëýëèéí ¯éëäâýðëýë, àæ àõóéí òóñëàõ àæèëòàí Áîîâ õèéã÷ Èðãýíèé áàðèëãà áàéãóóëàìæèéí èíæåíåð Íàðèéí ìóæààí, õîëáîãäîõ áóñàä àæèëòàí Áàðìåí 2010 îíä äóòàãäñàí àæèëòàí /îðîí òîî/ 221 175 168 166 142 115 101 85 69 60 53 48 46 43 42 40 34 33 33 32 31 31 30 Ìîíãîëûí àæèë îëãîã÷èä ñóë àæëûí áàéðíû ìýäýýëëèéã õºäºëìºðèéí çàõ çýýëä áàéðøóóëàõ, ìºí øèíý àæèëòàí àâàõäàà èõýâ÷ëýí ÿìàð àðãà õýëáýðèéã èë¿¿ àøèãëàäàã áîëîõûã òîäðóóëñàí. Àæèë îëãîã÷èä ñîíèí áîëîí òåëåâèçèéí çàðûí õýðýãñëýëèéã õàìãèéí èõýýð ñîíãîí øèíý àæèëòàí àâäàã áàéíà. ̺í èðãýä ººðñ人 õàíäñàíààð àæëûí áàéðòàé áîëæ ÷àääàã ãýñýí õàðèóëòûã ñóäàëãààíä õàìðàãäàãñäûí 21.5 õóâü íü ºã÷ýý. Òàíèë òàëûí õîëáîîãîîð äàìæóóëàí àæèëòàí àâàõ ¿çýãäýë áàãàã¿é áàéäàã íü àæèë îëãîã÷äûí 16.4 õóâü íü òóñ àðãà õýëáýðèéã ñîíãîñîíîîñ õàðàãäëàà. Àæèë îëãîã÷èä øèíý àæèëòàí àâàõàä òóëãàðäàã áýðõøýýë áîëîí Ìîíãîëûí àæèëëàõ õ¿÷èíä õàìãèéí ò¿ãýýìýë áàéãàà äóòàãäëûã ñóäëàí ¿çýõýä õºäºëìºðèéí çàõ çýýëä ìýðãýæèëòýé áîëîí ºíäºð óð ÷àäâàðòàé àæèëòíû õ¿ðýëöýý ìàø õàíãàëòã¿é áàéãàà íü íýí òóëãàìäñàí àñóóäàë áîëñîí ¿ð ä¿í ãàðëàà. Äàðààõ íýð á¿õèé áýðõøýýë¿¿ä íü àæèë îëãîã÷èä õàìãèéí èõýýð íýðëýñýí øèíý àæèëòàí àâàõàä áîëîí àæèëëóóõàä òóëãàðäàã áýðõøýýë¿¿ä áîëíî. 23 www.hudulmur.mn ¯ÀÌÀÒ êîä 8332-00 3434-00 7114-11 9313-00 5131-00 7533-00 7112-00 7123-11 5414-00 7126-33 7212-00 7411-11 2411-00 7114-13 7115-11 1221-00 7115-15 7123-14 9329-12 7512-11 2142-00 7522-00 5132-00
  25. 25. ժĪË̪ÐÈÉÍ ÇÀÕ ÇÝÝËÈÉÍ ÁÀÐÎÌÅÒÐÈÉÍ ÑÓÄÀËÃÀÀÍÛ ÒÀÉËÀÍ Õ¿ñíýãò 5.4. Àæèë îëãîã÷äûí áýðõøýýë: Øèíý àæèëòàí àâàõàä áîëîí àæèëëóóëàõàä õàìãèéí èõýýð òóëãàðäàã íèéòëýã áýðõøýýë¿¿äèéí æàãñààëò ÀÆÈË ÎËÃÎÃ×ÄÛÍ ÕÀÌÃÈÉÍ ÈÕÝÝÐ ÍÝÐËÝÑÝÍ ÁÝÐÕØÝÝË Íàðèéí ìýðãýæëèéí ÷àäâàðëàã àæèëëàõ õ¿÷ îëääîãã¿é Ìýðãýæëèéí ¿íýìëýõòýé, ìýðãýæèëòýé àæèëëàõ õ¿÷ îëääîãã¿é Ìýðãýæëèéí óð ÷àäâàð ìóó, äóòàãäàëòàé áàéäàã Àæëûí õàðèóöëàãà ñóë Òîãòâîðòîé àæèëëàäàãã¿é Ãàäààä õýëíèé ìýäëýã äóòìàã áàéäàã Öàëèí ãîëäîã ªºðèéìñºã áèø, èòãýë íàéäâàðã¿é Àæëààñ àìàðõàí øàíòàðäàã Àæëûí áàéðíû ñàõèëãà áàò ìóóòàé, àðõè óóäàã, õóëãàé õèéäýã, àæèë òàñàëäàã Àæèë ãîëäîã, àæèë õèéõ äóðã¿é, çàëõóó áàéäàã Àæèë õèéõ õ¿í õîâîð, îëääîãã¿é À÷ààëàë äààõ ÷àäâàðã¿é Áîëîâñðîë, ìýäëýã ìóó áàéäàã Õàðüöààíû ñî¸ë, õóâèéí çîõèîí áàéãóóëàëò ìóó áàéäàã Áèå áÿëäðûí õºãæèë ìóóòàé պ人 áîëîí õîòûí çàõðóó àæèëëàõ õ¿í îëääîãã¿é Àæëûí öàã áàðüäàãã¿é, öàã àøèãëàëò ìóó áàéäàã Õààíà õàíäàæ, àæèëòàí àâàõ àðãà çàìàà ìýääýãã¿é www.labornet.mn 24 Áàðîìåòðèéí ñóäàëãààíû õ¿ðýýíä øèéäâýðëýõèéã çîðüñîí íýã àñóóäàë íü õºäºëìºðèéí çàõ çýýëèéí ýðýëò, íèéë¿¿ëýëòèéí çºð¿¿ã òîäîðõîéëîõ ÿâäàë þì. Áèä ýíýõ¿¿ çºð¿¿ãèéí øèíæèëãýýã õèéõäýý õºäºëìºðèéí çàõ çýýëèéí àëäñàí áîëîìæ áóþó ñóë áàéãàà àæëûí áàéðíû ìýäýýëëèéã çàõèðãààíû á¿ðòãýë äýõ àæèëã¿é èðãýäèéí ìýäýýëýëòýé õàðüöóóëàí ¿çñýí. ªºðººð õýëáýë ñóë áàéãàà àæëûí áàéðíû ìýäýýëëèéã á¿ðòãýëòýé àæèëã¿é èðãýäèéí àæèë ìýðãýæëèéí ìýäýýëýëòýé õàðüöóóëñàí ãýñýí ¿ã þì. Á¿ðòãýëòýé àæèëã¿é èðãýäèéí 70 õóâü íü ÿìàð íýã ìýðãýæèë ýçýìøýýã¿é áàéäàã íü ìýðãýæèëòýé àæèëòíû ýðýëò, íèéë¿¿ëýëòèéí çºð¿¿ã ºñãºõºä íºëººëºõ õ¿÷èí ç¿éë áîëæ áàéíà. Ýíýõ¿¿ çàõèðãààíû ìýäýýëëýýñ õºäºëìºðèéí çàõ çýýëä ìýðãýæèëòýé àæèëëàõ õ¿÷íýýñ ìýðãýæèëã¿é àæèëëàõ õ¿÷íèé òîî äàðóé 2.5-3 äàõèí èõ áàéíà ãýýä ä¿ãíýýä õýëýõ íü ºðººñãºë áîëîõ òàëòàé. Ó÷èð íü òóñ çàõèðãààíû ìýäýýëýë íü Ìîíãîë Óëñûí á¿õ àæèëã¿é èðãýäèéí ìýäýýëýë áèø ãýäãèéã òîîöîí ¿çýõ ¸ñòîé. Ñóë áàéãàà àæëûí áàéð, á¿ðòãýëòýé àæèëã¿é èðãýäèéí àæèë ìýðãýæëèéí áàéäëûí õàðüöóóëàëòûí äýëãýðýíã¿éã õàâñðàëòûí Ñòàòèñòèêèéí õ¿ñíýãò 2-îîð õàðóóëëàà. Ñóäàëãààíû òîîí ìýäýýëëèéã çàõèðãààíû á¿ðòãýë ìýäýýëýëòýé õàðüöóóëàí ¿çñýí. ªºðººð õýëáýë ñóë áàéãàà àæëûí áàéðíû ìýäýýëëèéã á¿ðòãýëòýé àæèëã¿é èðãýäèéí àæèë ìýðãýæëèéí ìýäýýëýëòýé õàðüöóóëñàí ãýñýí ¿ã þì. Õºäºëìºðèéí çàõ çýýëä ìýðãýæèëòýé àæèëòíû ýðýëò õýðýãöýý èõ áàéíà. ̺í ò¿¿í÷ëýí àæèë îëãîã÷èä ìýðãýæëýýðýý ìýðãýøñýí, íàðèéí óð ÷àäâàð ýçýìøñýí àæèëòíûã ýðýëõèéëæ áóé íü ýðýëò, íèéë¿¿ëýëòèéí ÷àíàðûí òàëûí çºð¿¿ã ¿¿ñãýæ áàéíà. Õýäèéãýýð á¿ðòãýëòýé àæèëã¿é èðãýäèéí äóíä ìýðãýæèëòýéãýýñýý ìýðãýæèëã¿é õýñýã íü õàðüöàíãóé èõ áàéãàà ÷ áàðèëãûí ºðãºí õýðýãëýýíèé ìýðãýæèëòýé àæèëòàí, íèéãýì, õ¿ì¿¿íëýãèéí óõààíû ìýðãýæèëòýí, ýíãèéí àæèë ìýðãýæë¿¿äýýð çàõ çýýëä íèéë¿¿ëýëò õàíãàëòòàé õýìæýýíä áàéíà. Õàðèí õºíãºí ¿éëäâýðëýëèéí ñàëáàð ìýðãýæèëòýé àæèëòíû, ¿éë÷èëãýýíèé ñàëáàð ìýðãýæëèéí áîëîí ìýðãýæëèéí áóñ òóñëàõ àæèëòíû äóòàãäàëä îðîõ õàíäëàãà áàéãààòàé õîëáîîòîéãîîð ìýðãýæëèéí ºíäºð ÷àäâàðûí øààðäëàãàä íèéöýõ ìýðãýæèëòýé àæèëòíû íèéë¿¿ëýëòèéí õîìñäîëîîñ ¿¿äñýí õºäºëìºð ýðõëýëòèéí áîëîìæèéí àëäàãäàë ¿¿ñýõ òºëºâ àæèãëàãäàæ áàéíà. Èéìýýñ àæèëëàõ õ¿÷íèé äóòàãäàëò îðîõ õàíäëàãàòàé áàéãàà ñàëáàðóóäûí íèéë¿¿ëýëòèéã íýìýãä¿¿ëýõ áîëîí ºíäºð óð ÷àäâàðòàé ìýðãýæèëòýé àæèëëàõ õ¿÷íèéã áýëòãýõýä ÷èãëýñýí áîëîâñðîë, ñóðãàëòûí áîäëîãî, àðãà õýìæýýã ýð÷èìæ¿¿ëýõ øààðäëàãàòàé áàéíà.

×