Klantwaarde
Jaarverslag 2012
Maatschappelijke en financiële verslaglegging
door creëren en
realiseren van
dé integrale
hui...
Onze visie:
Wij creëren en realiseren
dé integrale
huisvestingsoplossing.
Inhoud Over dit verslag 3
Jaarverslag 2012 Heembouw Holding 4
Nieuwbouw 57.000 m² DC Rhenus Logistics op bijzondere locati...
3Geïntegreerd maatschappelijk en financieel jaarverslag Heembouw 2012
“Klantwaarde door creëren en realiseren
van dé integ...
Resultaten 2012
Begin 2012 liet het EIB weten een daling in de bouwproductie
van 3,5% te verwachten [EIB, verwachtingen bo...
Klantgroepen
Eindgebruikers bedrijfsruimten
Voor de klantgroep eindgebruikers bedrijfsruimten hebben
we volop ingezet op v...
Realisatie nieuw DC Rhenus
Contract Logistics
Nieuwbouw
57.000 m2
DC Rhenus
Logistics
Geïntegreerd maatschappelijk en fina...
7Geïntegreerd maatschappelijk en financieel jaarverslag Heembouw 2012
Bijzondere locatie
Kennis van grondlocaties en conce...
‘In 2010 vroeg een klant ons om de logistiek van verschillende operaties te consolideren
op één locatie. Wij hebben Dok Va...
Gebouw en installatie “PV ready”
De Rc van de gevel is 6.0, aanzienlijk hoger dan de wettelijk
voorgeschreven 2.5. Ook de ...
Geïntegreerd maatschappelijk en financieel jaarverslag Heembouw 201210
‘Heembouw
ontzorgt’
Hans Spaans
Bouwmaat is een groothandel voor bouwmaterialen die zich onder het motto ‘Alles voor slimmer
bouwen’ specifiek richt op de...
Innovatie en kwaliteit
Het nieuwe ontwikkelen
We hebben de eerste stappen gezet op het gebied van het
nieuwe ontwikkelen. ...
13Geïntegreerd maatschappelijk en financieel jaarverslag Heembouw 2012
Vooruitzichten 2013
De marktomstandigheden zullen v...
Geïntegreerd maatschappelijk en financieel jaarverslag Heembouw 201214
15Geïntegreerd maatschappelijk en financieel jaarverslag Heembouw 2012
		
2012	 2011	2010	2009*	 2008*
		 	
Omzet (x e 1 m...
‘Vreselijk leuk om te doen’, is het enthousiaste commentaar van
een van de aanwezigen op de drukbezochte tweede ontwerpses...
te presenteren, dagen we geïnteresseerden uit om in een zo
vroeg mogelijk stadium mee te denken. Dit is de eerste keer
dat...
Het Industrieschap Plaspoelpolder (IPP) speelt daarin een
belangrijke rol. Joris Gerritsen, projectleider IPP, legt uit. ‘...
19Geïntegreerd maatschappelijk en financieel jaarverslag Heembouw 2012
co-creatie
R. (Ruud) van Berkel (1942)
Voorzitter
Commissaris bij Heembouw Groep sinds 1998, na beëindiging van zijn loopbaan als
dir...
21Geïntegreerd maatschappelijk en financieel jaarverslag Heembouw 2012
Ing. P.J. (Peter) Lammertink (1954), voorzitter
Dir...
Geïntegreerd maatschappelijk en financieel jaarverslag Heembouw 201222
23Geïntegreerd maatschappelijk en financieel jaarverslag Heembouw 2012
Verslag over 2012
De Raad van Commissarissen van He...
Realisatie productiesite
Erca Emery Surfactans
‘Oplevering
was een
feestje’
Geïntegreerd maatschappelijk en financieel jaa...
Nieuwbouw productiesite
Erca Moerdijk
In Moerdijk realiseerde Heembouw de
nieuwe productiesite voor Erca Emery
Surfactants...
Eind januari is Nederland bedekt onder een deken van sneeuw. Op de productielocatie van Erca Emery Surfactants in
Moerdijk...
Binnen Habeon Architecten, het architectenbureau van
Heembouw, is technisch projectleider Yvonne Hoogenboom
een van de voo...
‘Mooi om te zien tot
hoeveel je met z’n
allen in staat bent’
28
‘Een van de mooiere projecten die ik gedaan heb,’ zo vat u...
ErcaEmerySurfactants
29Geïntegreerd maatschappelijk en financieel jaarverslag Heembouw 2012
‘Door BIM beter overleg
met de...
Geïntegreerd maatschappelijk en financieel jaarverslag Heembouw 201230
Menselijk kapitaal
Aannemersvestigingen
HeembouwOnt...
31
Jubilea
2012 was een mooi jubileumjaar, met name 12,5 jarige jubilarissen waren goed vertegenwoordigd.
Zoals gebruikeli...
Geïntegreerd maatschappelijk en financieel jaarverslag Heembouw 201232
‘Grootste voordeel van deze samenwerking zit in het...
33Geïntegreerd maatschappelijk en financieel jaarverslag Heembouw 2012
ketensamenwerking
In concurrentie gestart en nu in ...
Geïntegreerd maatschappelijk en financieel jaarverslag Heembouw 201234
‘Durf jij aan het lijntje van
de ander te hangen?’
...
Dit is een vorm van ketensamenwerking die wat anders is dan
anders. Martien Akerboom: ‘Het is een mooie kans om kennis
en ...
1,0 1,0
0,8 0,8 0,90,7 0,7 0,7
0,8
0,8
2,7
2,4
2,1
2,8
1,0
0,7 0,8
3,9
4,1
3,9
3,7
2,7
3,9
4,1
3,9
3,7
Verzuim
Hiernaast z...
19
3
7
4
8
1
23
19
27
16
37Geïntegreerd maatschappelijk en financieel jaarverslag Heembouw 2012
Ongevallen
Het aantal onge...
2008	 2009	 2010	 2011	 2012
6
5
4
3
2
1
0
4,5
3,4
5,1
2,0
1,5
1,3 1,3 1,2
2,6
3,1
2,7 2,7
3,3
2,2 2,0 2,1 2,0
Automatiser...
3
5
1
3
2
1
Werving en selectie
In 2012 hebben we 15 nieuwe medewerkers bij Heembouw
mogen verwelkomen. Zij werden aangeno...
Realisatie vrachtgebouw Rotterdam
The Hague Airport
Efficiency
door
integrale
aanpak
Geïntegreerd maatschappelijk en finan...
Nieuwbouw vrachtgebouw
Rotterdam The Hague Airport
	
	Opdrachtgever: Rotterdam Airport Vastgoed
(onderdeel SRE)
	 Plaats: ...
‘In principe schrijven wij voor ieder bouwproject een
aanbesteding uit. Voor de ontwikkeling van het Freight Center
op Rot...
De wens om te komen tot een centraal vrachtgebouw op Rotterdam The Hague Airport bestond al veel langer.
Zowel bij Schipho...
‘Tijd tussen oplevering
en ingebruikname wordt
aanzienlijk verkort’
Geïntegreerd maatschappelijk en financieel jaarverslag...
Een compleet op de klantwensen gebruiksklaar en getest bedrijfsgebouw. Dat was voor Schiphol Real Estate (SRE) en haar huu...
Geïntegreerd maatschappelijk en financieel jaarverslag Heembouw 201246
CO2 reductie
Wij nemen onze verantwoordelijkheid vo...
47Geïntegreerd maatschappelijk en financieel jaarverslag Heembouw 2012
Afvalscheiding op de bouw
Bouw- en sloopafval vormt...
Geïntegreerd maatschappelijk en financieel jaarverslag Heembouw 201248 Geïntegreerd maatschappelijk en financieel jaarvers...
49Geïntegreerd maatschappelijk en financieel jaarverslag Heembouw 2012
zaten met de mensen die het project echt gingen uit...
Geïntegreerd maatschappelijk en financieel jaarverslag Heembouw 201250
Zoals het Nationaal Regenboog Evenement. Niet allee...
Archeologische vondsten Son en Breugel
In Son en Breugel zijn wij aan het werk op een terrein waar
nederzettingen uit de p...
Geïntegreerd maatschappelijk en financieel jaarverslag Heembouw 201252
De e-commerce omzet in Nederland groeit gemiddeld m...
Heembouw Jaarverslag 2012 - Maatschappelijke en financiële verslaglegging
Heembouw Jaarverslag 2012 - Maatschappelijke en financiële verslaglegging
Heembouw Jaarverslag 2012 - Maatschappelijke en financiële verslaglegging
Heembouw Jaarverslag 2012 - Maatschappelijke en financiële verslaglegging
Heembouw Jaarverslag 2012 - Maatschappelijke en financiële verslaglegging
Heembouw Jaarverslag 2012 - Maatschappelijke en financiële verslaglegging
Heembouw Jaarverslag 2012 - Maatschappelijke en financiële verslaglegging
Heembouw Jaarverslag 2012 - Maatschappelijke en financiële verslaglegging
Heembouw Jaarverslag 2012 - Maatschappelijke en financiële verslaglegging
Heembouw Jaarverslag 2012 - Maatschappelijke en financiële verslaglegging
Heembouw Jaarverslag 2012 - Maatschappelijke en financiële verslaglegging
Heembouw Jaarverslag 2012 - Maatschappelijke en financiële verslaglegging
Heembouw Jaarverslag 2012 - Maatschappelijke en financiële verslaglegging
Heembouw Jaarverslag 2012 - Maatschappelijke en financiële verslaglegging
Heembouw Jaarverslag 2012 - Maatschappelijke en financiële verslaglegging
Heembouw Jaarverslag 2012 - Maatschappelijke en financiële verslaglegging
Heembouw Jaarverslag 2012 - Maatschappelijke en financiële verslaglegging
Heembouw Jaarverslag 2012 - Maatschappelijke en financiële verslaglegging
Heembouw Jaarverslag 2012 - Maatschappelijke en financiële verslaglegging
Heembouw Jaarverslag 2012 - Maatschappelijke en financiële verslaglegging
Heembouw Jaarverslag 2012 - Maatschappelijke en financiële verslaglegging
Heembouw Jaarverslag 2012 - Maatschappelijke en financiële verslaglegging
Heembouw Jaarverslag 2012 - Maatschappelijke en financiële verslaglegging
Heembouw Jaarverslag 2012 - Maatschappelijke en financiële verslaglegging
Heembouw Jaarverslag 2012 - Maatschappelijke en financiële verslaglegging
Heembouw Jaarverslag 2012 - Maatschappelijke en financiële verslaglegging
Heembouw Jaarverslag 2012 - Maatschappelijke en financiële verslaglegging
Heembouw Jaarverslag 2012 - Maatschappelijke en financiële verslaglegging
Heembouw Jaarverslag 2012 - Maatschappelijke en financiële verslaglegging
Heembouw Jaarverslag 2012 - Maatschappelijke en financiële verslaglegging
Heembouw Jaarverslag 2012 - Maatschappelijke en financiële verslaglegging
Heembouw Jaarverslag 2012 - Maatschappelijke en financiële verslaglegging
Heembouw Jaarverslag 2012 - Maatschappelijke en financiële verslaglegging
Heembouw Jaarverslag 2012 - Maatschappelijke en financiële verslaglegging
Heembouw Jaarverslag 2012 - Maatschappelijke en financiële verslaglegging
Heembouw Jaarverslag 2012 - Maatschappelijke en financiële verslaglegging
Heembouw Jaarverslag 2012 - Maatschappelijke en financiële verslaglegging
Heembouw Jaarverslag 2012 - Maatschappelijke en financiële verslaglegging
Heembouw Jaarverslag 2012 - Maatschappelijke en financiële verslaglegging
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Heembouw Jaarverslag 2012 - Maatschappelijke en financiële verslaglegging

1,513 views

Published on

Klantwaarde door creëren en realiseren van dé integrale huisvestingsoplossing.

Ons verslag van onze activiteiten over het afgelopen jaar draagt de titel: “Klantwaarde door creëren en realiseren van dé integrale huisvestingsoplossing”. Klantwaarde creëren loopt als een rode draad door dit verslag heen. Het is de pijler onder de Lean-filosofie en de kern van onze visie.

Wij creëren klantwaarde voor onze klanten door hen een allesomvattende oplossing te bieden voor hun huisvestingsvraag, maar ook door te investeren in Lean-trainingen voor onze leveranciers en door innovatie op allerlei gebied om onze concurrentiepositie verder te verstevigen. Ook, of wellicht juist, in deze economisch lastige tijden.

Onze prestaties op financieel en maatschappelijk gebied zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. In dit geïntegreerde verslag informeren wij onze stakeholders open en transparant over onze bedrijfsvoering en onze activiteiten op het gebied van maatschappelijk verantwoord ondernemen.

Namens de Holdingdirectie Heembouw,
Peter Lammertink

Published in: Business
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
1,513
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
2
Actions
Shares
0
Downloads
0
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Heembouw Jaarverslag 2012 - Maatschappelijke en financiële verslaglegging

  1. 1. Klantwaarde Jaarverslag 2012 Maatschappelijke en financiële verslaglegging door creëren en realiseren van dé integrale huisvestingsoplossing.
  2. 2. Onze visie: Wij creëren en realiseren dé integrale huisvestingsoplossing.
  3. 3. Inhoud Over dit verslag 3 Jaarverslag 2012 Heembouw Holding 4 Nieuwbouw 57.000 m² DC Rhenus Logistics op bijzondere locatie Duurzaam DC Kengetallen 15 Het nieuwe ontwikkelen: co-creatie Personalia Raad van Commissarissen 20 Personalia Bestuur van de organisatie 21 Bericht Raad van Commissarissen 23 Realisatie productiesite Erca en BIM Menselijk kapitaal 30 Personeelsbezetting en verloop, leerlingen en stagiaires 30 Jubilea, pensioen 31 Ketensamenwerking plus bij renovatie Tuinstadwijk Verzuim 36 Ongevallen, sociaal kapitaal 37 Opleidingen, talentontwikkeling 38 Werving en selectie, coaching 39 Vraaggestuurde aanpak nieuwbouw vrachtgebouw Duurzaam bouwen en milieu 46 CO2-reductie, ISO 14001, Dutch Green Building Council 46 Afvalscheiding op de bouw, windmolens, ecofont 47 Duurzame renovatie kantoor Dunea Maatschappij 50 Sponsoractiviteiten, Lean-informatiemiddag 50 Kansen en trends e-fulfilment Kennisdelen Lean Bouwen Social return op project renovatie stadskantoor Vlaardingen Verslag Gezamenlijke OndernemingsRaad 2012 62 Jaarrekening 2012 65 Overige gegevens 86 GRI-G3 index toepassingsniveau C 88
  4. 4. 3Geïntegreerd maatschappelijk en financieel jaarverslag Heembouw 2012 “Klantwaarde door creëren en realiseren van dé integrale huisvestingsoplossing” Geïntegreerd maatschappelijk en financieel jaarverslag 2012 Ons verslag van onze activiteiten over het afgelopen jaar draagt de titel: “Klantwaarde door creëren en realiseren van dé integrale huisvestingsoplossing”. Klantwaarde creëren loopt als een rode draad door dit verslag heen. Het is de pijler onder de Lean-filosofie en de kern van onze visie. Wij creëren klantwaarde voor onze klanten door hen een allesomvattende oplossing te bieden voor hun huisvestingsvraag, maar ook door te investeren in Lean-trainingen voor onze leveranciers en door innovatie op allerlei gebied om onze concurrentiepositie verder te verstevigen. Ook, of wellicht juist, in deze economisch lastige tijden. Onze prestaties op financieel en maatschappelijk gebied zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. In dit geïntegreerde verslag informeren wij onze stakeholders open en transparant over onze bedrijfsvoering en onze activiteiten op het gebied van maatschappelijk verantwoord ondernemen. Namens de Holdingdirectie Heembouw, Peter Lammertink
  5. 5. Resultaten 2012 Begin 2012 liet het EIB weten een daling in de bouwproductie van 3,5% te verwachten [EIB, verwachtingen bouwproductie en werkgelegenheid 2012, februari 2012]. Dit is uiteindelijk uitgekomen op de eerder genoemde krimp van 8%. Toch zijn wij ondanks de lagere volumes, overcapaciteit en prijsdruk in staat gebleken onze omzet en organisatie gezond te houden. De omzet steeg met 4,3% tot € 115 miljoen. Ons operationeel resultaat is evenwel ten opzichte van het vorige jaar teruggelopen. Deze ontwikkeling in het resultaat is direct aanwijsbaar aan twee lastige dossiers, die ondanks inspanningen op juridisch gebied, nog niet tot een bevredigende afloop hebben geleid en ons hebben genoodzaakt voorzichtig om te gaan met resultaten. Desondanks is er nog steeds sprake van een redelijk bedrijfsresultaat van € 1,02 miljoen. Heembouw heeft haar organisatie ingericht naar klantgroepen: de klantgroepen eindgebruikers bedrijfsruimten en kantoren, te categoriseren onder de pijler ‘werken’. Daarnaast de klantgroepen eindgebruikers woningen en woningcorporaties en zorginstellingen, te categoriseren als ‘wonen’. Onze resultaten binnen de klantgroepen ‘werken’ zijn bovengemiddeld goed. Voor de klantgroepen ‘wonen’ hebben we onder invloed van de omstandigheden op de markt en met name door de reeds eerder genoemde dossiers helaas een klein verlies moeten noteren. Onze vermogenspositie blijft solide. Onze solvabiliteit is 40,8%. Ook onze liquiditeit blijft gehandhaafd op een goed niveau. De inspanningen voor het verder afbouwen van onze voorraad gereed product hebben effect gesorteerd. Ten aanzien van risicobeheer is het beleid om financiële risico’s niet af te dekken met behulp van financiële instrumenten. De belangrijkste risico’s betreffen markt- en kredietrisico. Het menselijk kapitaal is in onze organisatie het grootste goed. Dit zorgt ervoor dat wij onze kwaliteit kunnen vasthouden en kunnen blijven bouwen aan het verder ontwikkelen van de integrale huisvestingsoplossing, wat essentieel is voor het goed kunnen bedienen van onze klantgroepen. Het verloop is op 5,8% uitgekomen en ook in 2012 was het ziekteverzuim weer laag: 3,7%. Financieel beleid Het financieel beleid blijft erop gericht met een verantwoord risico een goed rendement op onze projecten te behalen. De effecten op ons resultaat zijn aanleiding om nog stringentere aandacht te geven aan risicobeheersing en debiteurenbeheer. Ook in 2012 hebben wij geen structureel gebruik van externe financiering hoeven maken. Wij houden onze focus op het managen van ons werkkapitaal, om onze liquiditeitspositie op het goede niveau te houden. Het systeem dat wij in 2011 hebben ontwikkeld en geïmplementeerd voor financiële projectbeheersing, is het afgelopen jaar verder geautomatiseerd. Dit biedt meer tijd en ruimte voor verdieping van de constructieve dialoog over de voortgang van onze werken. Jaarverslag 2012 Heembouw Holding Met een daling in de bouwproductie die in Nederland uiteindelijk op 8% is uitgekomen en een recordaantal faillissementen (1.464 stuks) in de bouw mag 2012 met recht een lastig jaar genoemd worden. Toch kunnen wij met enige tevredenheid terugkijken op onze prestaties in het afgelopen jaar. Tegen de algemene trend in, is onze omzet ten opzichte van 2011 licht gestegen en hebben we ons marktaandeel weten uit te breiden. Vooral op het gebied van bedrijfsruimten hebben we kunnen excelleren. Onze integrale huisvestingsoplossing heeft voor onze klanten in dit segment duidelijk toegevoegde waarde, wat ondermeer terug te zien is in ons grote aandeel design & build trajecten in dit marktsegment. Geïntegreerd maatschappelijk en financieel jaarverslag Heembouw 20124
  6. 6. Klantgroepen Eindgebruikers bedrijfsruimten Voor de klantgroep eindgebruikers bedrijfsruimten hebben we volop ingezet op verdere ontwikkeling van de integrale huisvestingsoplossing. Conceptontwikkeling is daarbinnen een belangrijke toegevoegde waarde voor onze klanten gebleken. Onze inzet voor de herontwikkeling van de Betonsonlocatie op Ekkersrijt in Son en Breugel heeft geleid tot de grootste nieuwbouw transactie in Nederland in 2012: de realisatie van een DC van 57.000 m2 voor opdrachtgever Dok Vast, dat door de vele en vergaande duurzaamheidsmaatregelen tevens een zeer duurzaam DC wordt. Ook is dit de locatie waar wij ons 6e depot voor PostNL Pakketten zullen bouwen. Wij zijn trots op onze prestaties in deze markt en kunnen ons inmiddels rekenen tot een van de autoriteiten binnen dit marktsegment. Eindgebruikers kantoren De Nederlandse kantorenmarkt blijft onder druk staan. De leegstand in Nederland ligt inmiddels op 15%. Dit betekent echter niet dat er geen kansen zijn op deze markt. Onderzoek [Jones Lang Lasalle, september 2012] wijst uit dat veel van de bestaande kantoren niet kunnen bieden wat de gebruiker vandaag de dag verwacht van een kantoorruimte. Daarnaast bieden veel kantoorlocaties weinig perspectief voor de toekomst. Dit sterkt ons in de overtuiging dat deze markt ruimte biedt voor nieuwbouw op maat en kantoorrenovatie. In 2012 hebben wij een aantal belangrijke stappen gezet in de ontwikkeling van de integrale huisvestingoplossing voor de klantgroep eindgebruikers kantoren. Onze Lean-werkwijze heeft ervoor gezorgd dat wij met name op het gebied van grootschalige kantoorrenovatie inmiddels onze naam aan het vestigen zijn. Ruim 60.000 m2 kantoor is sinds 2012 door ons duurzaam gerenoveerd. Woningcorporaties en zorginstellingen Om de klantgroep woningcorporaties en zorginstellingen nog beter te kunnen bedienen, hebben wij onze organisatie versterkt. We zien bij de corporaties een duidelijke beweging naar een andere manier van samenwerken met aannemers en leveranciers. Met onze Lean-werkwijze, dat in het verlengde ligt van keten­ samenwerking, kunnen wij daar goed op in spelen. De Lean filosofie is erop gericht optimaal gebruik te maken van aanwezige kennis om samen met betrokken partijen zoveel mogelijk klantwaarde te kunnen creëren. We ervaren dat dit door de markt herkend wordt en worden door opdrachtgevers meer betrokken in ketensamenwerkingsprojecten. Eindgebruikers woningen Tegen het marktsentiment in, steken we veel energie in de klantgroep eindgebruikers woningen in de overtuiging dat deze investering in de komende jaren zal resulteren in een toename van onze bouwproductie voor deze klantgroep. We hebben onze organisatie versterkt en werken volop aan de invulling van de integrale huisvestingsoplossing voor deze klantgroep. Onze eerste ervaringen sterken ons in de overtuiging dat onze aanpak voor deze klantgroep toegevoegde waarde biedt. Hierbij faciliteren we steeds meer ontwikkelaars en betrekken we beleggers uit ons netwerk bij projecten. Verder werken we continu aan verdere verbetering van onze duurzame conceptwoning “de Heembouw OptimaalWoning”. Integriteit Betrouwbaarheid is een belangrijke kernwaarde. Wij komen onze afspraken na, zijn integer en nemen verantwoordelijkheid voor onze acties. Dit doen wij vanuit een professionele houding en met kennis van zaken. Onze bedrijfscode (geregistreerd bij de Stichting Beoordeling Integriteit Bouwnijverheid onder nummer 04-01-0032) is daarbij voor al onze medewerkers leidend. Om het onderwerp integriteit levend te houden in de organisatie, hebben wij een jaarlijks terugkerende cyclus van activiteiten rondom het thema integriteit. In de Holding Directie wordt het jaarverslag van de vertrouwenspersoon besproken en geëvalueerd wat de stand van zaken is. Elk jaar bieden de vestigingsdirecteuren hun verantwoordingsbrieven aan en vindt er een bijeenkomst plaats met de managementteams van de hele organisatie rondom dit thema. Integriteit komt elk jaar terug op de agenda van het overleg met de Ondernemingsraad en op de vestigingen zijn er bijeenkomsten met zelf te bepalen sleutelfiguren waarbij integriteit centraal staat. Bestuur van de organisatie De Holding Directie is met ingang van 1 januari 2013 versterkt met de toetreding van Roland van Oostrom als financieel directeur Heembouw Holding. Hiermee bestaat het bestuur van de organisatie uit drie personen: Voorzitter Peter Lammertink, Erwin van Berkel en Roland van Oostrom. Met betrekking tot de samenstelling van het bestuur van de organisatie zijn alle leden van het mannelijk geslacht. Deze functies staan echter, evenals alle andere functies in de organisatie, open voor geschikte kandidaten van beide geslachten. 5Geïntegreerd maatschappelijk en financieel jaarverslag Heembouw 2012 Vervolg op p.12 >
  7. 7. Realisatie nieuw DC Rhenus Contract Logistics Nieuwbouw 57.000 m2 DC Rhenus Logistics Geïntegreerd maatschappelijk en financieel jaarverslag Heembouw 20126
  8. 8. 7Geïntegreerd maatschappelijk en financieel jaarverslag Heembouw 2012 Bijzondere locatie Kennis van grondlocaties en concept­ ontwikkeling zijn twee aspecten van de integrale huisvestingsoplossing van Heembouw. Op een herontwikkelingslocatie op Ekkersrijt in Son en Breugel komen deze twee samen. Hier is Heembouw volop bezig met de realisatie van een nieuw DC van 57.000 m2 voor logistiek dienstverlener Rhenus Logistics. Daarnaast is Heembouw hier onlangs gestart met de realisatie van een nieuw depot voor PostNL Pakketten, wat alweer het zesde depot is dat Heembouw voor PostNL realiseert. Op deze locatie werd eind 2012 ook de 47ste vestiging van Bouwmaat opgeleverd. Nieuwbouw distributiecentrum Rhenus Contract Logistics Plaats: Son en Breugel Opdrachtgever: Dok Vast Toekomstige gebruiker: Rhenus Contract Logistics Architect: Habeon Architecten conceptontwikkeling
  9. 9. ‘In 2010 vroeg een klant ons om de logistiek van verschillende operaties te consolideren op één locatie. Wij hebben Dok Vast toen gevraagd op zoek te gaan naar mogelijke locaties hiervoor in het zuiden van Brabant.’ Aan het woord is Alphons van Erven van Rhenus Logistics (Rhenus). ‘Onze belangrijkste randvoorwaarden waren een uitstekende ontsluiting, een goede verbinding met de Rotterdamse haven en de nabijheid van een netwerk van pakketvervoerders.’ Er waren tal van mogelijkheden voorhanden. De keuze viel uiteindelijk op Ekkersrijt in Son en Breugel. Jos Klanderman van Dok Vast: ‘Deze locatie voldeed aan alle criteria. Bovendien is het heel dicht bij de klant van Rhenus. Dat gaf uiteindelijk de doorslag.’ Het 57.000 m2 grote distributiecentrum wordt door Heembouw samen met Habeon Architecten uitgevoerd in een Design Build project. Jos: ‘Ik was erg onder de indruk van de voortvarendheid van Heembouw in het voortraject. Nog voordat er een handtekening onder het contract stond, was er al een team van tien man geformeerd om de trein alvast op te starten. Zowel met het benaderen en screenen van leveranciers als met de eerste ontwerpen.’ Alphons: ‘Het was goed merkbaar dat de architecten van Habeon onder dezelfde paraplu werken als de projectleider en de uitvoering. De lijnen waren kort en de communicatie verliep snel en effectief. Op iedere vraag kwam vrijwel direct een antwoord.’ Uitstraling en kwaliteit meer dan gemiddeld Over het pakket van eisen waren Dok Vast en Rhenus het snel met elkaar eens. Alphons: ‘In dit distributiecentrum verwerken wij orders voor onder andere de medische markt. Het pand moet meer dan gemiddeld zijn, zowel in uitstraling als kwaliteit. Dok Vast heeft hetzelfde kwaliteitsbesef als wij.’ Jos: ‘Als verhuurder doen wij extra investeringen om de kwaliteit en multifunctionaliteit van het pand te vergroten. Bijvoorbeeld door met compartimentering een opdeling in meerdere locaties mogelijk te maken. Maar ook door in de buitengevel hout te verwerken om warmte en uitstraling aan het pand te geven.’ Daarnaast kiest Dok Vast ervoor om zo duurzaam mogelijk te bouwen. Het bedrijf hanteert normen die hoger zijn dan wettelijk gevraagd. ‘Wij bouwen voor de lange termijn en niet voor de handel. Zodra het groen kan, doen we dat. We dragen zo bij aan een beter milieu, spelen in op toekomstige milieunormeringen en verhogen tegelijkertijd onze huuropbrengsten en eindwaarde van het pand.’ Organisatie Heembouw doordrenkt van Lean denken De uitvoering van het project verloopt volgens planning. Jos: ‘Heembouw onderscheidt zich door hun Lean-aanpak en de organisatie daaromheen. Dat doen ze erg goed. Door vooraf de leveranciers te screenen en te betrekken in de planning krijgen ze een natuurlijk committent en dito medewerking. Ik heb dat ook gezien in eerdere projecten die ik met Heembouw gedaan heb. De organisatie Heembouw is doordrenkt van Lean denken.’ Alphons: ‘De leveranciers die ik spreek zijn blij om met Heembouw te mogen werken. Het is duidelijk wat er is afgesproken. En dat kan de kwaliteit alleen maar ten goede komen.’ Bouwen voor de lange termijn Geïntegreerd maatschappelijk en financieel jaarverslag Heembouw 20128 Jos Klanderman (links) en Alphons van Erven
  10. 10. Gebouw en installatie “PV ready” De Rc van de gevel is 6.0, aanzienlijk hoger dan de wettelijk voorgeschreven 2.5. Ook de sprinklerpompkamer is geïsoleerd uitgevoerd. Het gebouw en installatie zijn “PV ready”: de staal-constructie is verzwaard zodat het gehele dak kan worden vol gezet met PV panelen. De elektrische installatie en bekabeling is daar ook op voorbereid. Zodra de geschikte partner is gevonden worden de PV panelen aangebracht. Functioneel duurzaam ontwerp Het ontwerp van het gebouw voorziet in functioneel duurzaam gebruik; het kan eenvoudig in meerdere units voor meerdere gebruikers worden opgedeeld. Door de flexibele indeling van het kantoor kan dit makkelijk uitgebreid worden. LED verlichting in gehele gebouw Het gehele gebouw (hal en kantoor) en terrein worden verlicht met LED. Die verlichting wordt zowel in het kantoor als de hal aangestuurd met aanwezigheids- en daglicht detectie. De gevel lichtstroken in de hal zorgen voor daglicht toetreding. Deze zijn zo geplaatst dat daglicht de gangpaden tussen de stellingen optimaal belicht. De constructie is uitgevoerd in een lichte kleur, wat zorgt voor verdere optimalisatie van het lichtniveau in de hal. Laag temperatuur heaters verwarmen de hal. Het alarm fungeert niet alleen als inbraakbeveiliging maar ook als veegfunctie voor diverse installatieonderdelen. Zo worden de verlichting, verwarming, ventilatie etc. automatisch uitgeschakeld bij het inschakelen van het alarm. Uitvoering gebouw zo optimaal mogelijk In ontwerp en engineering is gestreefd naar optimaal materiaal gebruik, zodat het gebouw zo efficiënt mogelijk wordt uitgevoerd. Dit bespaart niet alleen grondstoffen en de energie om die te verwerken en vervoeren, maar is ook economisch aantrekkelijk. De duurzaamheid van het gebouw wordt voelbaar door de afwerking van de gevel bij de entrees met thermisch verduurzaamd essenhout. Aan de hoofdontsluiting is een vier meter brede groenzone aangebracht waaraan ook de met schanskorven afgeschermde ruime fietsenstalling is gelegen. Tenslotte wordt op het terrein regenwater gebufferd in extra sloten en kratten onder de parkeerplaatsen. Duurzaam DC Het nieuwe DC voor Rhenus Logistics wordt zeer duurzaam. Welke duurzaamheidsmaatregelen toegepast worden in het ontwerp van Habeon Architecten doen wij graag uit de doeken. conceptontwikkeling 9Geïntegreerd maatschappelijk en financieel jaarverslag Heembouw 2012 ‘Op iedere vraag kwam vrijwel direct een antwoord’
  11. 11. Geïntegreerd maatschappelijk en financieel jaarverslag Heembouw 201210 ‘Heembouw ontzorgt’ Hans Spaans
  12. 12. Bouwmaat is een groothandel voor bouwmaterialen die zich onder het motto ‘Alles voor slimmer bouwen’ specifiek richt op de zzp’ers in de bouw. Aan deze bouwprofessionals biedt Bouwmaat een magazijn- en adviesfunctie in inmiddels 47 vestigingen door heel Nederland. Vestiging nummer 47 werd ontworpen door Habeon Architecten en gerealiseerd door Heembouw op de Ekkersrijt in Son en Breugel. Hans Spaans: ‘Wij willen zo dicht mogelijk bij onze klanten gevestigd zijn. We hanteren daarbij de norm van maximaal 21 minuten reistijd. Als er in een verzorgingsgebied binnen dat criterium voldoende zzp’ers en dus omzetpotentie aanwezig is, gaan we op zoek naar een geschikte vestigingslocatie.’ Belangrijke criteria voor het vinden van een geschikte bouwlocatie zijn voor Bouwmaat onder meer de infrastructuur, de bereikbaarheid, het bestemmingsplan en de aanwezige concurrentie rondom de locatie. Hans: ‘Deze voormalige Betonsonlocatie voldeed aan alle criteria. Vooral de ligging direct langs de snelweg was voor ons doorslaggevend. Het is een echte zichtlocatie. Na de aankoop van de grond, met Heembouw als tussenpersoon, zijn we in onderhandeling gegaan over het bouwproject.’ Ontwerp en bouw verliepen spoedig Bouwmaat en franchisenemer Stiho kozen uiteindelijk voor een turnkey project. Hans: ‘Voorafgaand aan de bouw kreeg ik een mooi boekje over de Lean-aanpak van Heembouw. ‘We gaan het zien’, dacht ik. Achteraf kan ik niet anders zeggen dan dat het Lean-denken in alle geledingen van de organisatie aanwezig is. Het ontwerpen en de bouw zijn heel voorspoedig verlopen. We hebben er zelf nauwelijks werk aan gehad. Heembouw ontzorgt, werkt exact volgens de gezamenlijk met leveranciers opgestelde planning, levert kwalitatief goed werk en een probleemloze oplevering.’ Ook over de samenwerking met Habeon Architecten en Heembouw is Hans erg tevreden. ‘Heembouw is een professionele organisatie. Dat merk je ook in de communicatie. Afspraak is afspraak en als opdrachtgever word je goed op de hoogte gehouden over de vorderingen. Wat prettig is, is dat de Heembouw medewerkers proactief zijn en echt meedenken. In ons pakket van eisen stonden wat foutjes. Zij zagen dat en kwamen direct met bruikbare oplossingen. Dat spreekt mij enorm aan.’ Voordelen turnkey groter dan financiële quick wins aanbesteding Met de oplevering van de vestiging in Son en Breugel heeft Bouwmaat de gewenste vestigings­ spreiding over Nederland bereikt. Hans: ‘We zijn in principe overal gevestigd, waar we gevestigd willen zijn. Recentelijk hebben we een nieuwe huisstijl geïntroduceerd. De komende jaren gaan we ons dan ook voornamelijk richten op het verbouwen van vestigingen en het waar nodig verhuizen van vestigingen naar een betere locatie.’ Als het aan Hans ligt, kiest hij, bij eventuele nieuwe bouwprojecten, voor Heembouw. ‘De voordelen van hun turnkey aanpak zijn groter dan de financiële quick wins die behaald kunnen worden in een aanbestedingstraject.’ 11Geïntegreerd maatschappelijk en financieel jaarverslag Heembouw 2012 conceptontwikkeling ‘Heembouw medewerkers denken echt mee’
  13. 13. Innovatie en kwaliteit Het nieuwe ontwikkelen We hebben de eerste stappen gezet op het gebied van het nieuwe ontwikkelen. Voor ons woningbouwproject de Oevers in de dorpskern van Roelofarendsveen en de bedrijvenlocatie Harbour Village in Rijswijk betrekken wij de toekomstige gebruikers nadrukkelijk bij de totstandkoming van het uiteindelijke ontwerp via co-creatie. Was projectontwikkeling voorheen vooral productgericht, nu zien we dat ontwikkelen steeds meer vraaggestuurd wordt en in samenspraak met de klant gebeurt. Een positieve trend, die goed past bij onze klantgerichte cultuur. BIM BIM is inmiddels niet meer weg te denken uit ons ontwerpproces. Al onze projecten worden in BIM uitgevoerd. Niet alleen voor de turnkey projecten, maar ook de projecten die wij in bouwteam uitvoeren is BIM van enorme toegevoegde waarde. Behalve voor 3D-modelleren gebruiken wij BIM voor het uitwisselen van gebouwgegevens met constructeurs, staalbouwers en installateurs, en voor clashdetectie. Naast de kostenreductie die BIM oplevert door minder faalkosten en ‘rework’, is de doorlooptijd van ontwerp en realisatie van projecten met circa 30% verkort door meer efficiency en beter plannen. De klant wordt met BIM beter begeleid in zijn keuzeproces. De visualisaties stellen hem in staat om vooraf een reële verwachting te krijgen van het eindresultaat. Daarnaast is foutloze informatie uitwisseling essentieel voor het leveren van de integrale huisvestingsoplossing. Lean Bouwen volgens Heembouw Lean Bouwen volgens Heembouw blijft zich continu ontwikkelen. In 2012 zijn wij begonnen met het aanbieden van trainingen op het gebied van Lean aan onze strategische partners, zodat ook zij zich op dit vlak verder kunnen bekwamen. Binnen de Lean-filosofie staat de lerende en continu verbeterende organisatie centraal. Dat geldt ook voor de filosofie zelf en de manier waarop die in de Nederlandse bouw wordt toegepast. Dit heeft ertoe geleid dat in november 2012 het Lean Construction Netwerk Nederland (LCN- NL) is opgericht, met als doel onderwijs, onderzoek en bouwpraktijk te verbinden en de kennis over Lean voor de bouw te verbreden, verdiepen en verhelderen. Heembouw was samen met Syntens, TU Delft (afdeling Real Estate Housing) en Hogeschool Utrecht (Lectoraat Nieuwe Cultuur in de Bouwketen) één van de initiatiefnemers tot de oprichting. Kennis ontwikkeling In ons voortdurende streven het proces van onze klanten beter te begrijpen en een zo optimaal mogelijke oplossing te bieden voor huisvestingsvraagstukken, hebben wij in 2012 hard gewerkt aan het vergroten van onze kennis en inzicht. De markt voor e-commerce is groeiende en e-fulfilment is daarbinnen een belangrijke succesfactor voor de partijen actief op deze markt. Dit is voor ons aanleiding geweest Buck Consultants International een onderzoek te laten doen naar de ontwikkelingen in deze markt. Dit heeft geleid tot een toonaangevende rapportage dat gezamenlijk door Heembouw en BCI is gepresenteerd aan belangrijke spelers in deze markt. Geheel in de geest van het Lean-gedachtengoed blijven we constant bezig ook onze bestaande klantentools te verbeteren. Onze gronddatabank blijft van een grote waarde, en wordt uitgebreid met bestaande objecten die onze klanten nog meer mogelijkheden bieden een geschikte locatie voor hun huisvesting te vinden. Geïntegreerd maatschappelijk en financieel jaarverslag Heembouw 201212 Vervolg van p.5
  14. 14. 13Geïntegreerd maatschappelijk en financieel jaarverslag Heembouw 2012 Vooruitzichten 2013 De marktomstandigheden zullen voorlopig niet verbeteren. Het EIB voorspelt voor 2013 een krimp van de bouwproductie van 5% [EIB, Verwachtingen bouwproductie en werkgelegenheid 2013-2018, januari 2013]. Gegeven de economische omstandigheden verwachten wij niet eerder dan 2014 een verbetering van de markt te zien. Externe factoren als de woningmarkt en verdere bezuinigingen bij de overheid spelen hierbij een rol. In 2013 zetten we in op optimalisatie van de organisatie en verdere focus op klantgroepen. Daarnaast zal er blijvende aandacht zijn voor het goed managen van ons werkkapitaal, het aannemen van kwalitatief goede projecten (‘marge boven volume’) met focus op resultaat.Wij streven naar een gelijkblijvend omzetniveau in 2013 als in 2012. Er worden geen materiële investeringen voor 2013 verwacht. Ondanks de omstandigheden in de markt zien wij de komende jaren met vertrouwen tegemoet. Wij zijn ons ook in de economisch lastige jaren blijven ontwikkelen, hebben geïnvesteerd in versterking van onze commerciële organisatie en richten ons met onze medewerkers op het vergroten van onze kennis van de klantgroepen en hun bedrijfsprocessen, zodat we onze klanten optimaal kunnen blijven bedienen. Wij bedanken onze klanten voor het in ons gestelde vertrouwen. Een speciaal woord van dank willen wij richten aan onze medewerkers, die met hun niet aflatende inzet ook dit jaar weer hebben bijgedragen aan de continuïteit en verdere ontwikkeling van onze organisatie. Roelofarendsveen, 14 maart 2013 Holdingdirectie Heembouw: Erwin van Berkel Peter Lammertink Roland van Oostrom
  15. 15. Geïntegreerd maatschappelijk en financieel jaarverslag Heembouw 201214
  16. 16. 15Geïntegreerd maatschappelijk en financieel jaarverslag Heembouw 2012 2012 2011 2010 2009* 2008* Omzet (x e 1 miljoen) Som der bedrijfsopbrengsten 114,8 110,0 102,9 101,3 119,3 Resultaat (x e 1000) Resultaat voor belasting 1.021 2.083 1.833 3.205 5.559 Bedrijfsresultaat (EBIT) 1.019 1.733 1.265 2.832 4.789 Resultaat voor belasting 1.065 2.139 2.028 3.205 5.559 incl. resultaat deelnemingen voor belasting Resultaat in percentage van de omzet Resultaat voor belasting 0,9 % 1,9 % 1,8 % 3,2 % 4,7 % Bedrijfsresultaat (EBIT) 0,9 % 1,6 % 1,2 % 2,8 % 4,0 % Balansverhoudingen Current ratio 1,6 1,6 1,6 1,5 1,4 Solvabiliteit 40,8 % 41,4 % 40,6 % 39,6 % 37,1 % Rendement eigen vermogen (na belastingen) 4,8 % 10,1 % 10,2 % 17,1 % 34,2 % Personeel Aantal personeelsleden per 31/12 251 256 266 264 296 Aantal personeelsleden in FTE’s per 31/12 238 244 253 255 283 Ziekteverzuim 3,7 % 3,9 % 4,1 % 3,9 % 2,7 % Personeelsverloop 5,8 % 8,6 % 6,8 % 11,7 % 8,8 % Productiviteit (x e 1000) Omzet per gem. aantal FTE 475 442 405 377 428 Resultaat voor bel. per gem. aantal FTE 4 8 7 12 20 * dit betreffen de cijfers/ratio’s vóór stelselwijziging; vanaf 2010 geen proportionele consolidatie van deelnemingen waarin een belang van 50% of minder wordt gehouden. Kengetallen
  17. 17. ‘Vreselijk leuk om te doen’, is het enthousiaste commentaar van een van de aanwezigen op de drukbezochte tweede ontwerpsessie van de Oevers. ‘Op de eerste avond hebben we vooral gekeken naar welk soort woning we willen en hoe de buurt en de gevels van de woningen eruit moeten gaan zien. Wij kozen voor variatie en behoud van het dorpse karakter. Van die input zien we vanavond praktisch alles terug. Nu kunnen we kiezen uit een aantal plattegronden met verschillende woningindelingen. We merken dat dit project in onze gedachten steeds meer gaat leven.’ Pedro van Luling, Senior Projectontwikkelaar Heembouw Ontwikkeling en Joyce Reichenfeld, Ontwikkelingsmanager Hoorne Vastgoed zijn blij met de resultaten tot zover. Pedro: ‘We hebben bewust gekozen voor een andere manier van ontwikkelen. In plaats van een kant en klaar plan Ontwerpsessies woningbouwproject De Oevers In 2012 heeft Heembouw de eerste stappen gezet op het gebied van het nieuwe ontwikkelen: vraaggestuurd ontwikkelen voor verschillende doelgroepen. Een innovatieve manier van samenwerken met toekomstige gebruikers. Geen vooraf uitgedachte producten meer, maar samen met de kopers het uiteindelijke product ontwerpen. Voor het woningbouwproject de Oevers in de dorpskern van Roelofarendsveen en de bedrijvenlocatie Harbour Village in Rijswijk betrekt Heembouw de toekomstige gebruikers nadrukkelijk bij de totstandkoming van het uiteindelijke ontwerp via co-creatie. Het project de Oevers in Roelofarendsveen omvat de gefaseerde bouw van 292 woningen en een uitbreiding van het bestaande winkelgebied. Heembouw Ontwikkeling en Hoorne Vastgoed tekenen samen voor de ontwikkeling ervan. Hoe de wijk en de woningen eruit komen te zien, wordt mede bepaald door potentiële kopers. In twee ontwerpsessies hebben deze potentiële, toekomstige bewoners aan kunnen geven hoe hun droomhuis en -buurt eruit ziet. Geïntegreerd maatschappelijk en financieel jaarverslag Heembouw 201216 Het nieuwe ontwikkelen: co-creatie in de bouw
  18. 18. te presenteren, dagen we geïnteresseerden uit om in een zo vroeg mogelijk stadium mee te denken. Dit is de eerste keer dat we het zo aanpakken. Als ik de opkomst en het plezier van de mensen zie tijdens de bijeenkomsten, sluiten we echt aan op een behoefte.’ Joyce vult aan: ‘De kopersmarkt is sterk veranderd. Mensen kiezen niet meer voor veel van hetzelfde en gaan zeker niet zomaar over tot aankoop. We hopen op deze manier mensen mee te nemen in een denkproces en aan ons project te binden.’ Schetsboek met sfeerbeelden Co-creatie vraagt om een goede voorbereiding, een zorgvuldige verwerking van de verkregen informatie en de bereidheid om daar daadwerkelijk iets mee te doen. Pedro: ‘Tijdens de informatiebijeenkomst voorafgaand aan de ontwerpsessies mochten de ruim 350 aanwezigen aangeven naar welk soort woning hun voorkeur uitging. Tot onze verrassing koos een groot deel van de mensen voor de appartementen in het project. Mede daardoor hebben we besloten om de bouw van één van de geplande appartementencomplexen in de fasering naar voren te halen.’ In de twee daaropvolgende ontwerpsessies werd er gewerkt met schetsboeken met sfeerbeelden en woningplattegronden met prijsindicaties waaruit mensen konden kiezen. Joyce: ‘Op basis van de beelden die in de eerste ontwerpsessie door minimaal 70% van de mensen gekozen waren, hebben we bijvoorbeeld de architecten voor het project geselecteerd. De informatie uit de tweede ontwerpsessie wordt nu verwerkt. Als daaruit een eenduidig beeld ontstaat, gaan we door met uitwerken. Anders volgt er waarschijnlijk nog een bijeenkomst.’ De vraag of de woningen door deze aanpak sneller verkocht worden, is nu nog moeilijk te beantwoorden. Pedro: ‘Of mensen uiteindelijk tot aankoop over gaan, hangt van meer factoren af, zoals de financiering en de verkoop van de huidige woning. We zijn er wel van overtuigd dat het door co-creatie makkelijker is om mensen oprecht geïnteresseerd te krijgen en te houden in dit project.’ Prestatie gericht inkopen Voor het bouwrijp maken van het gebied en het inrichten van de openbare ruimte voor de Oevers hebben Heembouw Ontwikkeling en Hoorne Vastgoed een aanbesteding uitgeschreven op basis van ‘best value procurement.’ Dit betekent dat leveranciers de ruimte wordt geboden om hun beste oplossing aan te bieden binnen de door de opdrachtgevers gestelde kaders en een maximaal vastgestelde projectbegroting. Pedro van Luling: ‘Het grote voordeel hiervan is dat we maximaal gebruik kunnen maken van de kennis en ervaring die bij leveranciers voorhanden is. Daarnaast worden de leveranciers uitgedaagd creatief mee te denken. In onze optiek komt dat de kwaliteit in de uitvoering alleen maar ten goede.’ 17Geïntegreerd maatschappelijk en financieel jaarverslag Heembouw 2012 Pedro van Luling en Joyce Reichenfeld ‘Mensen kiezen niet meer voor veel van hetzelfde’ co-creatie
  19. 19. Het Industrieschap Plaspoelpolder (IPP) speelt daarin een belangrijke rol. Joris Gerritsen, projectleider IPP, legt uit. ‘Het IPP is een samenwerking tussen de gemeenten Den Haag en Rijswijk en heeft als doel werkgelegenheid in de Haagse agglomeratie te creëren en behouden. Fysiek ruimte bieden voor bedrijvigheid is daarbinnen voor ons een belangrijke taak en succesfactor.’ Nu er bijna geen nieuwe percelen in de Haagse regio beschikbaar zijn, richt het IPP zich ook op herstructurering en revitalisering van bestaande locaties. Joris: ‘De Landtong in Rijswijk is voor ons de eerste locatie die op deze manier een tweede leven krijgt. Heembouw Ontwikkeling gaat dit onder de naam “Harbour Village” herontwikkelen. Het is een uniek en flexibel plan, dat hopelijk een vliegwiel zal zijn voor andere ontwikkelingen.’ Herontwikkeling bestaande locaties de uitdaging Projectontwikkelaar Rolf Verdel van Heembouw Ontwikkeling werkt in dit project nauw samen met het IPP. ‘We hebben een groot geloof in de locatie en we hebben de kracht en de kennis om dit te herontwikkelen tot een aantrekkelijke locatie. We zien dat er steeds minder nieuwe terreinen worden uitgegeven. De komende decennia zal de uitdaging vooral liggen in de herontwikkeling van bestaande terreinen zoals hier. Met de kennis en ervaring die we al hebben, en die we met Harbour Village gaan opdoen, kunnen we adequaat inspelen op dit soort vraagstellingen.’ Harbour Village is gericht op kleinschalige bedrijfsruimten, dienstverlening en horeca. De ligging aan de Vliet maakt de locatie extra aantrekkelijk. Rolf: ‘Een deel van de bedrijfsruimten laten we mee ontwerpen door de ondernemers die zich daar gaan vestigen. We hebben een informatie- en ontwerpavond georganiseerd samen met het IPP en de gemeente Rijswijk en die werd druk bezocht.’Joris: ‘Die co-creatie is echt onderscheidend: de markt krijgt de mogelijkheid zelf te bepalen wat en hoe ze het willen. Complimenten aan Heembouw hoe ze dit oppakken.’ Een ander onderscheidend aspect aan Harbour Village is de waterrijke omgeving. Joris: ‘Er is ruimte voor horeca en een jachthaven. Zo wordt het gebied benut voor meer dan alleen maar werken. Het water met een horeca gelegenheid waar je kan lunchen, na het werk kan borrelen of een hapje eten, in combinatie met een jachthaven zorgt ervoor dat dit gebied ook in het weekend en ’s avonds levendig is.’ Rolf: ‘We merken ook dat er veel belangstelling is voor dit project. Niet alleen omdat je inspraak hebt in hoe het wordt, maar zeker ook omdat het door de jachthaven en de sfeer die daarmee samenhangt dit een unieke ontwikkeling is. Het wordt echt iets bijzonders.’ De markt bepaalt bij ontwikkeling De Landtong Rijswijk Bij het project Harbour Village in de Plaspoelpolder worden de toekomstige kopers nadrukkelijk betrokken. De Plaspoelpolder is een al wat ouder bedrijventerrein op de scheidslijn tussen de gemeenten Rijswijk en Den Haag. Een terrein zoals er zoveel zijn in ons land, met gedateerde panden en achterstallig onderhoud. Maar ook een terrein waar nieuwe initiatieven worden genomen om het gebied een kwaliteitsimpuls te geven. Geïntegreerd maatschappelijk en financieel jaarverslag Heembouw 201218 Joris Gerritsen (rechts) en Rolf Verdel
  20. 20. 19Geïntegreerd maatschappelijk en financieel jaarverslag Heembouw 2012 co-creatie
  21. 21. R. (Ruud) van Berkel (1942) Voorzitter Commissaris bij Heembouw Groep sinds 1998, na beëindiging van zijn loopbaan als directeur van Heembouw Groep (1973-1998). Belangrijkste nevenfuncties: Directeur Heembouw Beheer B.V. | Directeur Habejo Holding B.V. en dochterondernemingen | Directeur Hestaro B.V. Drs. H.W. (Henk) Breukink (1950) Commissaris bij Heembouw Groep sinds 2008. Belangrijkste nevenfuncties: Lid Raad van Commissarissen ING Group | Lid Raad van Commissarissen Nieuwe Steen Investments | Voorzitter Raad van Toezicht Omring | Vice voorzitter Raad van Commissarissen Haag Wonen | Lid Raad van Commissarissen Brink Groep B.V. | Voorzitter Raad van Toezicht Hogeschool Inholland | Executive Coach E.J. (Erik-Jan) Bulstra MRICS (1954) Commissaris bij Heembouw Groep sinds 2009. Belangrijkste nevenfuncties: Voorzitter Raad van Bestuur B.V. Nederlandsche Woningfinanciering-Maatschappij | Algemeen Directeur N.V. Bank voor de Bouwnijverheid Personalia Raad van Commisarissen Geïntegreerd maatschappelijk en financieel jaarverslag Heembouw 201220
  22. 22. 21Geïntegreerd maatschappelijk en financieel jaarverslag Heembouw 2012 Ing. P.J. (Peter) Lammertink (1954), voorzitter Directeur Heembouw Holding Benoemd tot lid van de Holding Directie in 1993. Werkzaam bij Heembouw Groep sinds 1984. Heeft het algemeen beleid, Heembouw Ontwikkeling, personeelszaken en de klantgroep woningcorporaties en zorginstellingen als specifieke aandachtspunten. Belangrijkste nevenfunctie: Bestuurder Stichting Administratiekantoor Mahegro Drs. E. M. (Erwin) van Berkel (1973) Directeur Heembouw Holding | Directeur Heembouw vestiging Roelofarendsveen Benoemd tot lid van de Holding Directie in 2010. Werkzaam bij Heembouw Groep sinds 2003. Heeft marketing en sales en de klantgroepen eindgebruikers bedrijfsruimten, kantoren en woningen als specifieke aandachtspunten. Belangrijkste nevenfuncties: Bestuurder Stichting Administratiekantoor Mahegro | Directeur Leamingbourg B.V. en dochteronderneming R.P.M. (Roland) van Oostrom RC (1972) Financieel directeur Heembouw Holding | Plaatsvervangend directeur Heembouw vestiging Amersfoort Benoemd tot lid van de Holding Directie in 2013. Werkzaam bij Heembouw Groep sinds 2009. Heeft Finance control en ICT als specifieke aandachtspunten. Belangrijkste nevenfunctie: Bestuurder Stichting Administratiekantoor Mahegro Bestuur van de organisatie
  23. 23. Geïntegreerd maatschappelijk en financieel jaarverslag Heembouw 201222
  24. 24. 23Geïntegreerd maatschappelijk en financieel jaarverslag Heembouw 2012 Verslag over 2012 De Raad van Commissarissen van Heembouw Holding bestond gedurende het jaar 2012 uit Ruud van Berkel, Erik-Jan Bulstra en Henk Breukink (voorzitter). Op 1 januari 2013 heeft Ruud van Berkel het voorzitterschap van de Raad van Commissarissen overgenomen. De Raad van Commissarissen, die geen subcommissies kent, vergaderde in 2012 in totaal zeven maal. Bij een van deze vergaderingen was de externe accountant aanwezig. Namens de Raad van Commissarissen was Erik-Jan Bulstra bij een vergadering van de OR aanwezig waar de jaarcijfers werden besproken. De aanwezigheid van de Commissarissen was goed: bij alle vergaderingen waren alle leden aanwezig. Naast de reguliere onderwerpen zoals de kwartaalcijfers, financieel jaarverslag, accountantsverslag en budget, kwamen ondermeer de volgende onderwerpen aan de orde: de economische ontwikkelingen, bestuursreglement, de woningbouwontwikkeling Centrumplan, de commerciële aanpak en talentontwikkeling. 2012 was een jaar van financiële en economische onzekerheid. De Nederlandse economie kromp met 1% [DNB, december 2012]. Naast de lagere export en de terugloop in de consumenten­bestedingen, worden de dalende investeringen door ondermeer de malaise in de bouw, als belangrijkste oorzaak voor deze daling genoemd. Preadvies aan de Algemene vergadering van Aandeelhouders Hierbij bieden wij u het jaarverslag 2012 van Heembouw Holding B.V. aan. De jaarrekening is opgesteld door de directie, gecontroleerd door ErnstYoung Accountants en door hen voorzien van een goedkeurende controleverklaring. De Raad van Commissarissen (RvC) adviseert de aandeelhouders de jaarrekening vast te stellen conform de huidige opstelling en adviseert het voorstel om geen dividend uit te keren over te nemen. Tot slot adviseren wij de Algemene Vergadering van Aandeelhouders om décharge te verlenen aan de directie voor het gevoerde beleid en aan de Raad van Commissarissen voor het gehouden toezicht gedurende het boekjaar 2012. In dit licht bezien is de groei in omzet die de onderneming in deze teruglopende markt wist te realiseren, een goede prestatie. Ondanks de moeilijke omstandigheden is de organisatie verder gegaan met de ontwikkeling van kennis van haar klantgroepen en het bieden van een integrale oplossing voor hun huisvestingsvraagstukken. Wij hebben veel waardering voor de wijze waarop de leiding van de organisatie de hands-on mentaliteit van het heden combineert met het verder invulling geven van de visie op de toekomst. Dit getuigt van ondernemerschap en geeft een belangrijk signaal van vertrouwen naar de organisatie en de markt. Wij willen tot slot onze waardering uitspreken naar alle medewerkers, die zich ook in 2012 weer volop hebben ingezet voor de onderneming. Roelofarendsveen, 14 maart 2013 Raad van Commissarissen Ruud van Berkel, voorzitter Henk Breukink Erik-Jan Bulstra Bericht van de Raad van Commissarissen 2012
  25. 25. Realisatie productiesite Erca Emery Surfactans ‘Oplevering was een feestje’ Geïntegreerd maatschappelijk en financieel jaarverslag Heembouw 201224
  26. 26. Nieuwbouw productiesite Erca Moerdijk In Moerdijk realiseerde Heembouw de nieuwe productiesite voor Erca Emery Surfactants. De plant van twee hectare is de eerste vestiging van Gruppo Erca (van oorsprong Italiaans) in Nederland en bestaat uit een complete productielijn voor surfactants. In totaal beslaat de productiesite negen gebouwen, waaronder tankfarms, reactors, een laboratorium en een kantoor. Habeon Architecten maakte hiervoor het ontwerp. Dit design build project is het eerste werk dat door Heembouw in BIM (Bouw Informatie Model) werd uitgevoerd. Dat BIM universeel is, kwam in de samenwerking met de Italiaanse leveranciers van de procesinstallaties goed van pas. Nieuwbouw productiesite Erca Emery Surfactants Opdrachtgever: Gruppo Erca Plaats: Moerdijk Architect: Habeon Architecten 25Geïntegreerd maatschappelijk en financieel jaarverslag Heembouw 2012 ErcaEmerySurfactants
  27. 27. Eind januari is Nederland bedekt onder een deken van sneeuw. Op de productielocatie van Erca Emery Surfactants in Moerdijk is volop bedrijvigheid. Rob Kreté, plantmanager vertelt: ‘We zijn nu bezig met de laatste werkzaamheden voor de plant 4 februari operationeel gaat.’ Dan zit zijn taak projectmanager bouw er op en gaat hij verder als plantmanager. Erca Emery Surfactants is een onderdeel van de Italiaanse Gruppo Erca en houdt zich bezig met de productie van surfactants, oftewel emulgatoren. Rob: ‘Surfactants worden toegepast in tal van uiteenlopende producten: alles wat met zeep te maken heeft, maar ook cosmetica, textiel, agro chemicals, verfcoatings, beton.’ Deze surfactants worden gemaakt op basis van ethyleenoxide, een zeer ontvlambare en gevaarlijke stof. Transport is niet alleen risicovol maar door alle veiligheidsmaatregelen die genomen moeten worden ook kostbaar. Rob: ‘Daarom heeft Erca Emery zich in Moerdijk gevestigd; naast Shell, die de ethyleenoxide levert.’ Via een pijpleiding van 1,2 km wordt het gevaarlijke goedje naar de plant van Erca getransporteerd. De locatie in Moerdijk gaat zorgen voor de wereldwijde levering van de surfactants. Pro-actief handelen en volop meedenken Rob Kreté heeft als projectmanager bouw mee gewerkt aan de aanvraag van de milieuvergunning, het ontwerp van de plant, de keuze van apparatuur, werven van personeel en de selectie van de aannemers. De technische installaties vormen het hart van de plant. Heembouw was verantwoordelijk voor ontwerp en realisatie van het civiele deel van de werkzaamheden. ‘We hebben vrij snel de keuze voor Heembouw gemaakt. Heembouw dacht goed mee in de ontwerpfase en in het verguningentraject; niet alleen voor wat betreft de bouwvergunning maar ook de milieuvergunning. Daarnaast werd de kosten effectiviteit goed in beeld gehouden.’ Rob is tevreden over het bouwtraject. ‘Dat verliep gestructureerd. Het meest positieve vind ik dat Heembouw oplossingsgericht bezig is; er wordt pro actief meegedacht met de klant.’ Schone bouwplaats Veiligheid op de bouw is een belangrijk aandachtspunt en is op een chemische plant helemaal top prioriteit. Rob: ‘Dat gaat verder dan wat de wet voorschrijft; dat betekent dat een hoofdaannemer als Heembouw ervoor moet zorgen dat alle partijen die ingehuurd worden, aan de veiligheidseisen die wij op de plant stellen voldoen. Dat viel niet altijd mee en ging niet altijd goed. Daar is wel van geleerd.’ Nu de plant bijna operationeel is, kan er een streep gezet worden onder het bouwtraject. ‘Ik heb met Heembouw een hele goede ervaring. Ze werken met goede leveranciers, die ook goed meedenken. Dat Heembouw met een schone bouwplaats werkt is ook een sterk punt. Wat er niet hoort te zijn, ligt er ook niet; zo zie je direct of dingen goed gaan. Er is kwalitatief goed werk geleverd, er werd pro-actief gehandeld, ook bij de oplevering; dan is oplevering een feestje. Het traject is goed en plezierig verlopen; we hebben niet neus –aan– neus gestaan, maar er is altijd oplossingsgericht gewerkt. En –niet onbelangrijk– ook de planning is gehaald.’ ‘Altijd oplossingsgericht’ Geïntegreerd maatschappelijk en financieel jaarverslag Heembouw 201226 Rob Kreté
  28. 28. Binnen Habeon Architecten, het architectenbureau van Heembouw, is technisch projectleider Yvonne Hoogenboom een van de voortrekkers van BIM (bouw informatie model). In BIM wordt alle informatie die aan een gebouw gekoppeld is, bij elkaar in een model gebracht en op deze manier met elkaar gedeeld. Erca is het eerste turnkey project van Heembouw dat volledig in BIM is uitgevoerd. Yvonne: ‘Bij Habeon waren we net gestart met revit, het tekenprogramma dat helpt bij BIM, toen het project Erca in voorbereiding kwam. Ideaal oefenmateriaal voor ons: het bestaat uit negen aparte gebouwen en er was geen tijdsdruk. Het milieuvergunningentraject was net gestart en zou een tijd gaan duren omdat het om een chemische productiesite gaat. Samen met onze vaste constructeur Bartels, die ook met revit werkt, en later ook de staal leverancier, hebben we de 3D-modellen voor alle negen gebouwen in een terreinoverzicht aan elkaar gekoppeld.’ Dat BIM universeel is, kwam in het project Erca goed van pas. Yvonne: ‘De procesinstallaties voor Erca werden geleverd vanuit Italië. De Italiaanse leveranciers konden hun eigen werk in ons model tekenen. In feite heb je niets anders van elkaar nodig aan informatie behalve de modellen. Door het model verdwijnen taalbarrières. We hebben wel eerst getest of aan beide kanten dezelfde informatie uit het model kwam; dat ging goed.’ Op weg naar big BIM Yvonne is enthousiast over het werken in BIM. ‘Het levert absoluut veel op. Bij 2D-tekeningen werk je met doorsnedes op een bepaalde plek, en is er geen totaal beeld. Een 3D-model laat alles zien; het gebouw wordt inzichtelijk. Voor de opdrachtgever en voor alle andere partijen. Je ziet duidelijker hoe iets bedoeld is. En je wordt direct geconfronteerd met knelpunten. Een lastig hoekje bijvoorbeeld, daar kan je niet omheen. Daar moet je snel een goede oplossing voor vinden waar je eerder met 2D dit wellicht even voor je uit schoof.’ Heembouw en Habeon Architecten hebben inmiddels grote stappen op weg naar Big BIM gezet. ‘Bij Little BIM ben je binnen je eigen organisatie aan het BIMmen, bij Big BIM ga je samen met externe partijen in een model aan de slag. We zijn nu bezig met een inventarisatie onder onze leveranciers: wat doen ze nu met BIM, wat zijn ze van plan? Zo komen we verder op weg naar Big BIM.’ Het ultieme doel is uiteindelijk ook virtueel samen te bouwen. Yvonne: ‘In de bouw, bouwen we het samen. In BIM bouw je virtueel, maar dat zou net als op de echte bouw moeten gaan. Dus de kozijnbouwer bijvoorbeeld levert op het juiste moment zijn informatie aan voor het model; nu doen wij dat als Habeon Architecten alvast voor hem, en voeren we later de juiste gegevens in. Dat is dubbel werk. In feite praat je hier over een combinatie tussen Lean, BIM en ketensamenwerking. Als Lean-organisatie is onze cultuur al gericht op samenwerken en verantwoordelijkheden daar neer leggen waar ze horen. Dat is een belangrijke voorwaarde voor het succes van BIM en dat verklaart ook waarom BIM zo goed bij ons past.’ 27Geïntegreerd maatschappelijk en financieel jaarverslag Heembouw 2012 ‘Uiteindelijk met BIM ook virtueel samen bouwen’ ErcaEmerySurfactants Yvonne Hoogenboom
  29. 29. ‘Mooi om te zien tot hoeveel je met z’n allen in staat bent’ 28 ‘Een van de mooiere projecten die ik gedaan heb,’ zo vat uitvoerder Ron Klootwijk de realisatie van de productiesite van Erca in Moerdijk samen. ‘Heel wat anders dan gebruikelijk.’ Projectleider Robert Dolieslager knikt instemmend: ‘Voor Heembouw is dit een mooie nieuwe tak van sport en dit project hebben we met elkaar goed geklaard. Een echte teamprestatie, samen met Habeon Architecten.’ Ron: ‘Het was de bedoeling dat wij eerst de verschillende gebouwen zouden neerzetten en dat daarna de installaties uit Italië zouden komen; maar die kwamen tijdens de bouw al omdat ze bijvoorbeeld zo groot waren dat ze nooit later door een deur zouden passen. Dus dat was soms improviseren en met handen en voeten communiceren.’ Robert: ‘Ik ben drie keer naar Italië geweest voor overleg; iets wat bij ons niet veel voorkomt en wat heel leuk is. Er wordt daar anders gewerkt en dat heeft Ron weer gemerkt in de uitvoering. De planning was wat minder strak dan wij gewend zijn. Maar de samenwerking met Rob Kreté, de plantmanager van Erca, verliep heel goed en samen hebben we er alles aan gedaan om het proces in goede banen te leiden.’ Het werken met BIM vergemakkelijkte de communicatie met de Italiaanse partijen overigens wel. Robert: ‘Het was ons eerste werk met BIM en het heeft ons veel tijd en energie gescheeld in het overleg met de Italianen. Dat verliep echt een stuk beter.’ Veel energie in voortraject Het werken in de chemische industrie stelt andere eisen dan in de reguliere bouw. Robert: ‘We hebben er veel van geleerd; de eisen die gesteld worden ten aanzien van bijvoorbeeld veiligheid of vloeistofdichtheid zijn anders, zwaarder. We hebben veel energie gestopt in het voortraject, goed alles uitgezocht, samen met Erca de milieuvergunning doorgespit en ik denk dat we de risico’s goed hebben weten in te schatten.’ Ron: ‘Wat voor ons en onze leveranciers wennen was, zijn de strenge veiligheidseisen die in zo’n omgeving gelden. Wij werken in korte broek als het erg warm is, maar dat mag in de chemische industrie niet.’ Robert: ‘Daar hebben we van geleerd; je moet je beter verdiepen in afwijkende regels en aanpassen aan de situatie.’ Ron en Robert kijken tevreden terug op “hun” project. Ron: ‘Ik ben er best trots op dat we dit samen gebouwd hebben. De gebouwen zelf waren niet zo spannend maar het totale beeld is wel nieuw voor ons.’ Robert: ‘De milieuvergunning was bijvoorbeeld een enorm dik pakket en we moesten goed tevoren bedenken wat er verwacht werd; dat houdt iedereen scherp en het is mooi om te zien hoeveel je met zijn allen kan.’ Ron Klootwijk (links) en Robert Dolieslager Geïntegreerd maatschappelijk en financieel jaarverslag Heembouw 2012
  30. 30. ErcaEmerySurfactants 29Geïntegreerd maatschappelijk en financieel jaarverslag Heembouw 2012 ‘Door BIM beter overleg met de Italianen’
  31. 31. Geïntegreerd maatschappelijk en financieel jaarverslag Heembouw 201230 Menselijk kapitaal Aannemersvestigingen HeembouwOntwikkeling HabeonArchitecten HeembouwHolding HeembouwGroep Aantallen Alle medewerkers van Heembouw vallen onder de CAO voor de Bouwnijverheid; de medewerkers van Habeon Architecten onder de architecten CAO. Personeelsbezetting en verloop De tabel hiernaast geeft de personeelsbezetting en verloop­percentages weer van de verschillende organisatieonderdelen en de totaaltelling voor de Heembouw Groep. Leerlingen In 2012 waren er in totaal vier leerlingen werkzaam bij Heembouw, een relatief laag aantal in vergelijking met voorgaande jaren. Voor deze vier leerlingen hebben we ondanks de economische situatie een geschikte leerplaats kunnen behouden. Van één leerling hebben we afscheid genomen en één leerling heeft zijn opleiding met succes afgerond. Stagiaires Wij blijven streven naar kennisuitwisseling tussen stagiaires en werknemers, cq. tussen praktijk en theorie. Ook in 2012 hebben wij daarom een groot aantal stagiaires de mogelijkheid geboden hun stageperiode bij Heembouw te vervullen. Op deze wijze blijft kennisuitwisseling gewaarborgd. In totaal zijn er 21 stagiaires werkzaam geweest, waarvan tien MBO-ers en elf HBO-ers. Hiervan waren drie afstudeeronderzoeken. Bouwplaatsmedewerkers Bezetting per 31-12-2011 71 0 71 Bezetting per 31-12-2012 64 0 64 UTA-uitvoerder Bezetting per 31-12-2011 35 0 35 Bezetting per 31-12-2012 34 0 34 UTA-kantoormedewerkers/Habeon Architecten Bezetting per 31-12-2011 111 39 150 Bezetting per 31-12-2012 111 42 153 Totaal: UTA- en Bouwplaatsmedewerkers Bezetting per 31-12-2011 217 39 256 Bezetting per 31-12-2012 209 42 251 Personeelsverloop in fte % 6,9% 0,0% 5,8% 30 25 20 15 10 5 0 2008 2009 2010 2011 2012 Stagiaires per jaar 18 17 25 23 21 20 15 10 5 0 Leerlingen per jaar 2008 2009 2010 2011 2012 16 13 16 11 4
  32. 32. 31 Jubilea 2012 was een mooi jubileumjaar, met name 12,5 jarige jubilarissen waren goed vertegenwoordigd. Zoals gebruikelijk zijn de jubilea met alle jubilarissen op feestelijke wijze gevierd. werknemer functie jubileum vestiging Alfons Vreman Uitvoerder 12,5 jaar Amersfoort Koos Spitters Voorman 12,5 jaar Breda Rita de Jeu-Smink Tel./Recept./Adm. 12,5 jaar Roelofarendsveen Sander Smit Timmerman I 12,5 jaar Rotterdam Henny van Klink Timmerman I 12,5 jaar Roelofarendsveen Caroline Duiker Administrateur 12,5 jaar Roelofarendsveen Ruud Pelkmans Voorman 12,5 jaar Breda Floris Brunt Timmerman I 12,5 jaar Roelofarendsveen Zeyed Osman C/W C 12,5 jaar Roelofarendsveen Gert Ouwehand Uitvoerder 25 jaar Roelofarendsveen René Struijk Timmerman I 25 jaar Rotterdam Arthur Straathof Uitvoerder 25 jaar Roelofarendsveen Chris Castelein Uitvoerder 40 jaar Roelofarendsveen Pensioen Vier medewerkers zijn in 2012 met pensioen gegaan. Gezamenlijk hebben zij het respectabele aantal van 96 dienstverbandjaren bij Heembouw gewerkt. Wij bedanken hen voor hun jarenlange inzet en wensen hen een goede welverdiende pensioentijd. werknemer pensioendatum functie vestiging Fred Turk 31-03-2012 Timmerman I Roelofarendsveen Henk Hilhorst 31-05-2012 Timmerman I Amersfoort Ton Bakkers 31-12-2012 Timmerman I Breda Alfons Vreman 28-02-2013 Uitvoerder Amersfoort Geïntegreerd maatschappelijk en financieel jaarverslag Heembouw 2012
  33. 33. Geïntegreerd maatschappelijk en financieel jaarverslag Heembouw 201232 ‘Grootste voordeel van deze samenwerking zit in het voortraject’ De Tuinstadwijk in Leiden is sinds een paar jaar beschermd stadsgezicht. Het is een wijk waar woningcorporatie de Sleutels veel woningen bezit, die nu zo’n 90 jaar oud zijn en toe zijn aan een flinke opknapbeurt. Volgens de gebiedsvisie die de Sleutels voor de aanpak van de Tuinstadwijk ontwikkeld heeft, worden tussen 2011-2016 verdeeld over drie fasen verschillende werkzaamheden aan de woningen uitgevoerd. De eerste fase is inmiddels afgerond. In het tweede kwartaal van 2013 gaat fase twee van de aanpak van de Tuinstadwijk van start: een groot onderhoudsproject van 252 woningen, inclusief energiebesparende maatregelen. Een project waarbij de Sleutels nadrukkelijk inzet op ketensamenwerking. Nicole de Vrij heeft als projectmanager bij de Sleutels onder andere de verschillende projecten in de Tuinstadwijk onder haar hoede. In deze rol is zij ook verantwoordelijk voor de aansturing van de aannemers. ‘De aanpak van de Tuinstadwijk is een groot project. We hebben bij een ander groot project van de Sleutels, de herstructurering van de wijk de Oude Kooi, ervaring opgedaan met het op een andere manier samenwerken met de aannemer. Dat was, ondanks de nodige leer- en verbeterpunten over en weer, voor ons voldoende aanleiding om ook dit groot onderhoudsproject van de 252 woningen in ketensamenwerking aan te pakken. En om nog breder ervaring op te doen hebben we besloten om in dit project twee aannemers naast elkaar ieder de helft van het aantal woningen te laten uitvoeren.’ Samenwerken is dé voorwaarde voor succes. Bij presteren gaat het niet om de prestaties van het individu, maar om het vermogen als team en als collectief te presteren. Ketensamenwerking is een manier van samenwerken tussen opdrachtgever, aannemer en leveranciers, waarbij het erom gaat elkaars kennis en ervaring te benutten om samen tot optimalisatie van het product voor de klant te komen. Goede samenwerking zorgt voor kruisbestuiving: er ontstaat meer toegevoegde waarde voor de klant, er ontstaan nieuwe ideeën. Faalkosten worden verminderd en de kwaliteit gaat omhoog. Woningcorporatie de Sleutels kiest bij de aanpak van de wijk Tuinstadwijk in Leiden voor een bijzondere manier van ketensamenwerking. In een groot onderhoudsproject van 252 woningen gaan twee aannemers hier uiteindelijk schouder-aan- schouder aan de slag: Dura Vermeer en Heembouw. Kennis en kunde mobiliseren
  34. 34. 33Geïntegreerd maatschappelijk en financieel jaarverslag Heembouw 2012 ketensamenwerking In concurrentie gestart en nu in samenwerking opgepakt De twee aannemers die in deze fase van Tuinstadwijk aan de slag gaan, zijn Dura Vermeer en Heembouw. Nicole: ‘We hebben vier partijen gevraagd zich te presenteren en hun visie op de opgave te geven, en we zijn met Dura Vermeer en Heembouw verder gegaan. We hebben hen gevraagd de sterkste punten uit hun voorstel in het uiteindelijke plan van aanpak op te nemen. Het is bijzonder om te zien dat wat uit concurrentie is opgestart nu in samenwerking wordt uitgewerkt en opgepakt. Het grootste voordeel van deze manier van samenwerken met een aannemer is te halen in het voortraject. In deze fase is het belangrijk als opdrachtgever intensief betrokken te zijn. We hebben een schat aan kennis en informatie over de woningen door de jaren heen opgebouwd, en dat is essentiële input voor het project. We overleggen wekelijks met Dura Vermeer en Heembouw, denken mee over de keuze voor de co-makers, zitten met elkaar actief aan tafel met de bewoners. Zo houd je korte lijnen, krijg je betere informatie en wordt het proces optimaal gestroomlijnd. Alles is erop gericht om samen een zo goed mogelijk project te realiseren.’ Optimaal benutten kennis en kunde Nicole is enthousiast over deze aanpak. ‘Door intensief met elkaar de voorbereidingen te doen, zal het project in de uitvoering soepeler verlopen, met zo min mogelijk verrassingen, en een zo beperkt mogelijke overlast voor de bewoners. Alles is erop gericht de kennis en kunde van onszelf, de aannemers en de co-makers zo goed mogelijk te benutten. Een goed voorbeeld is het overleg dat nu gaande is tussen de architect en de kozijnenleverancier. We zijn op zoek naar een goed product dat past binnen de Tuinstadwijk en het beeldkwaliteitsplan, en uit het oogpunt van onderhoud, ook een onderhoudsarm product. Door nu al met de leverancier, in deze fase van het project, aan tafel te zitten, kan hij meedenken over een goede oplossing en krijgen we straks een proefkozijn geplaatst. In de gebruikelijke aanbestedingssituatie zouden we in deze fase van een project nog niet samenwerken met de aannemer, dus ook niet met de kozijnenleverancier en nu nog niet nadenken over het product. Een goed voorbeeld van de voordelen die deze manier van samenwerking biedt.’ ‘Dit zorgt straks voor een soepele uitvoering’ Nicole de Vrij
  35. 35. Geïntegreerd maatschappelijk en financieel jaarverslag Heembouw 201234 ‘Durf jij aan het lijntje van de ander te hangen?’ Geïntegreerd maatschappelijk en financieel jaarverslag Heembouw 201234
  36. 36. Dit is een vorm van ketensamenwerking die wat anders is dan anders. Martien Akerboom: ‘Het is een mooie kans om kennis en ervaringen te delen. Het is natuurlijk wel een beetje zoeken, we kenden elkaar niet dus we hebben wat sessies gehad om elkaar beter te leren kennen.’ Zo hebben de Sleutels, Dura Vermeer en Heembouw een workshop ketensamenwerking gevolgd en waren ze bij Heembouw voor een workshop Lean Bouwen. Rob Lansbergen: ‘De workshop ketensamenwerking ging heel erg over vertrouwen, met de bergbeklimmer als metafoor: “Durf jij aan het lijntje te hangen bij de ander? Heb je zoveel vertrouwen in je ketenpartner?”.’ Gezamenlijke selectie co-makers Dura Vermeer en Heembouw hebben dat vertrouwen in elkaar uitgesproken. ‘Oorspronkelijk was de bedoeling dat we naast elkaar zouden opereren, volgens ons eigen plan. Inmiddels zijn we volop bezig samen een scenario op te stellen en te budgetteren.’ De selectie van de co-makers en co-creators was ook een gezamenlijke actie. Rob: ‘We hebben samen met de Sleutels de gesprekken met de beoogde ketenpartners gevoerd en gezamenlijk de keuze gemaakt. Zo kom je tot het sterkste team.’ De werkzaamheden starten dit voorjaar. ‘Een ambitieuze planning, maar haalbaar, zeker omdat we samen met de Sleutels intensief en voortvarend te werk gaan. We hebben een pull planning van het voortraject gehouden, en zijn nu volop bezig met de modelwoning. We zijn nu bezig de bewoners in kleine groepjes daar uit te nodigen om de plannen te presenteren. Na 70% akkoordverklaringen gaan we zoals het er nu uitziet medio mei van start.’ We leren van elkaar Openheid en transparantie zijn voorwaarden om op deze manier samen te werken. ‘We hebben een stuurgroep met de directies erbij en ook daar zijn de gesprekken heel open. We leren van elkaar, zitten op dezelfde golflengte en dat is leuk. We merken wel dat de collega’s en ook andere woningcorporaties deze combinatie bijzonder vinden. Er is veel belangstelling en interesse en het is boeiend dat wij onderdeel zijn van de eerste pilot in deze samenwerkingsvorm. En als we uiteindelijk de doelstellingen bereikt hebben binnen het plan, voor een tevreden opdrachtgever en tevreden bewoners, dan is de weg open om in de toekomst meer van deze projecten te doen.’ Dura Vermeer en Heembouw samen aan de slag in Tuinstadwijk Bij het groot onderhoudsproject in Tuinstadwijk Leiden heeft woningcorporatie De Sleutels Dura Vermeer Bouw Heyma en Heembouw als ketenpartners geselecteerd. Bij een eerste gezamenlijke bijeenkomst nà de selectie, werden beide partijen serieus uitgedaagd door de Sleutels. Bedrijfsleiders Rob Lansbergen van Dura Vermeer en Martien Akerboom van Heembouw vertellen: ‘Wilbert de Wilde, manager Vastgoed van de Sleutels zei: “het zou fantastisch zijn wanneer jullie als aannemers elkaar opzoeken en gezamenlijk het voortraject doen”. En dat is waar we nu mee bezig zijn.’ Ook de uitvoering wordt in een gezamenlijke bouwstroom uitgevoerd. 35Geïntegreerd maatschappelijk en financieel jaarverslag Heembouw 2012 ketensamenwerking Rob Lansbergen (links) en Martien Akerboom NB: De definitieve opdrachtverstrekking door de Sleutels moest bij het ter perse gaan van dit verslag nog volgen.
  37. 37. 1,0 1,0 0,8 0,8 0,90,7 0,7 0,7 0,8 0,8 2,7 2,4 2,1 2,8 1,0 0,7 0,8 3,9 4,1 3,9 3,7 2,7 3,9 4,1 3,9 3,7 Verzuim Hiernaast zijn de verzuimpercentages weergegeven van de verschillende organisatieonderdelen en het totaalpercentage voor de Heembouw Groep. Menselijk kapitaal Geïntegreerd maatschappelijk en financieel jaarverslag Heembouw 201236 Verzuimcijfers per jaar per organisatie-onderdeel Aannemersvestigingen HeembouwOntwikkeling HabeonArchitecten HeembouwHolding HeembouwGroep 2010 Bouw 10,0% 10,0% UTA/Habeon 1,5% 1,5% 1,5% Totaal 2011 4,6% 1,5% 4,1% 2011 Bouw 6,2% 6,2% UTA/Habeon 3,1% 2,2% 2,9% Totaal 2012 4,2% 2,2% 3,9% 2012 Bouw 6,4% 6,4% UTA/Habeon 2,7% 2,6% 2,7% Totaal 2012 3,9% 2,6% 3,7% Kort 0 tot 6 dagen Middel 6 tot 31 dagen Lang 31 dagen of langer Totaal verzuim Het verzuimpercentage van Heembouw Groep blijft onveranderd laag en is in 2012 nog verder gedaald naar 3,7%. Het ziekteverzuimpercentage blijft hiermee ruim onder het landelijk branche­ gemiddelde. De vermindering is een mooie prestatie en is met name een gevolg van een daling van de totale gemiddelde verzuimduur. Dit is mede bereikt door vroegtijdig en op een constructieve wijze met elkaar in overleg gaan over het best passende traject naar volledig herstel. Verzuimhistorie Heembouw Groep 2008 2009 2010 2011 2012 2008 2009 2010 2011 2012 5,0% 4,0% 3,0% 2,0% 1,0% 0,0% 5,0% 4,0% 3,0% 2,0% 1,0% 0,0% ‘Verzuimpercentage blijft onveranderd laag’
  38. 38. 19 3 7 4 8 1 23 19 27 16 37Geïntegreerd maatschappelijk en financieel jaarverslag Heembouw 2012 Ongevallen Het aantal ongevallen is in 2012 gedaald van 23 naar 19. Hiervan was één ongeval met verzuim. Aantal ongevallen Aantal verzuimgevallen t.g.v. ongeval Ongevallen Heembouw Groep 30 25 20 15 10 5 0 2008 2009 2010 2011 2012 Sociaal kapitaal Sociaal kapitaal omvat de sociale netwerken - verbindingen - tussen individuen, waarin men elkaar kent en erkent en waaruit wederkerigheid en betrouwbaarheid voortvloeien. Een hoog sociaal kapitaal bevordert de sociale relaties van onze medewerkers, zowel onderling als met hun externe relaties. Het gezamenlijk belang en samenwerken staan voorop en vertrouwen, respect en onze kernwaarden worden als vanzelfsprekend ervaren. Het vormgeven aan sociaal kapitaal vraagt aandacht voor inleven en verbinden. In 2012 is er met alle medewerkers van Heembouw Noordwijkerhout samen gewerkt aan het verhogen van het sociaal kapitaal. Dit is in gang gezet door individuele open gesprekken, gezamenlijke bijeenkomsten en evaluatie- overleggen te houden, waarin goede en te verbeteren zaken bespreekbaar werden gemaakt. Concrete acties zijn hieruit voortgevloeid en voor het merendeel reeds gerealiseerd. Het is mooi om waar te nemen dat de ingezette acties hebben geleid tot een hoger sociaal kapitaal. Met andere woorden, er is meer onderling vertrouwen, een hogere hulpvaardigheid en een betere onderlinge samenwerking. Een mooi voorbeeld van werken met ons menselijk kapitaal aan een groot sociaal kapitaal.
  39. 39. 2008 2009 2010 2011 2012 6 5 4 3 2 1 0 4,5 3,4 5,1 2,0 1,5 1,3 1,3 1,2 2,6 3,1 2,7 2,7 3,3 2,2 2,0 2,1 2,0 Automatisering Veiligheid Heembouw / Lean Inkoop Juridisch Vaardigheden Bouwgerelateerd Opleidingen Opleiding en training stimuleren de persoonlijke ontwikkeling van onze medewerkers, waardoor zij hun kennis en vaardigheden vergroten. Daarnaast vergroten zij hierdoor hun toegevoegde waarde voor de organisatie en haar opdrachtgevers. Als gevolg van de economische situatie staat het aantal opleidingen onder druk en bekijken wij de noodzaak van opleidingen kritischer. Daarentegen zijn wij waar nodig trainingen en opleidingen blijven stimuleren. Waar mogelijk hebben wij trainingen intern opgepakt zonder externe ondersteuning. De opleidingskalender blijven wij, ondanks de versobering aan in-company opleidingen, handhaven. Vanuit het Loopbaantraject in de Bouw zijn in 2012 drie medewerkers een opleidingstraject gestart om uiteindelijk een andere functie in de bouw te kunnen vervullen. Er zijn daarnaast twee timmermannen via een EVC traject een voortgezet timmeropleiding gestart. Talentontwikkeling Ook in 2012 zijn we aandacht blijven besteden aan talent­ ontwikkeling. Ondanks de onvoorspelbaarheid van de markt zijn we er in geslaagd om onze talentbehoefte voor de middellange termijn te prognotiseren. Door onverminderd aandacht te blijven besteden aan persoonlijke ontwikkeling via coaching, pop’s en het volgen van opleidingstrajecten zijn 19 medewerkers in 2012 gepromoveerd naar een beoogde nieuwe functie. Menselijk kapitaal Geïntegreerd maatschappelijk en financieel jaarverslag Heembouw 201238 Bouw UTA-U UTA Doelstelling Bouw Doelstelling UTA/UTA-U Opleidingsdagen Gemiddelde opleidingsdagen per medewerker Heembouw Groep Opleidingskalender Introductie- en Cultuurworkshop Cultuurtraining Lean “’Game” Introductie- Leanworkshop Wekelijkse werkbespreking Inkoop en Onderhandelen UAV contracten WKA (Wet Keten Aansprakelijkheid) Inkoop en Onderhandelen Bouwbesluit “basis” IBIS TRAD “gevorderen” Navision “uitvoerders” Navision projecten “gevorderen” Navision “managers” Bouwbesluit “basis” Fysieke belasting Steigerbouw Veilig werken met de heftruck Veilig werken met de hoogwerker Veilig werken met de verreiker Voorkomen van bouwfouten / tekening lezen Leermeester BHV EHBO VCA VOL VCA
  40. 40. 3 5 1 3 2 1 Werving en selectie In 2012 hebben we 15 nieuwe medewerkers bij Heembouw mogen verwelkomen. Zij werden aangenomen voor uiteenlopende functies, variërend van Werkvoorbereider A tot Ontwikkelmanager Woningen. Nieuwe medewerkers Groepsbreed zijn er 15 nieuwe collega’s geworven in 2012. Deze collega’s zijn in dienst getreden volgens de volgende wervingsmethoden: - Via collega’s 6,5 % - Via werving en selectiebureaus 40 % - Oud medewerkers teruggekomen 6,5 % - Stagiairs in dienst getreden 27 % - Via internetadvertenties 20 % Gebleken is dat ongeacht de economische situatie, werving en selectiebureaus het grootste aandeel houden. De overige methoden zijn een goede onmisbare aanvulling. 39Geïntegreerd maatschappelijk en financieel jaarverslag Heembouw 2012 Indiensttreders Heembouw Roelofarendsveen Heembouw Rotterdam Heembouw Amersfoort Heembouw Noordwijkerhout Heembouw Breda Habeon Architecten Coaching Wij hebben onszelf ten doel gesteld de komende jaren middels interne workshops, de coaches uit de diverse managementteams kennis te laten maken met coachtheorieën c.q. -instrumenten, zoals deze eerder met het volledige directieteam in een masterclass coaching zijn behandeld. Ten behoeve van bovengenoemd doel zijn wij in 2012 met coaches van Heembouw Amersfoort gestart met de workshop Resultaatgericht Coachen. De grote lijn in deze workshop is: hoe leer je met je coachee een realistisch coachdoel helder te formuleren en gedurende de coaching en reflectiemomenten op dit doel gericht te blijven, voor een optimaal resultaat. Met hun kennis van coachen zijn onze coaches in staat samen met de coachee een goed en resultaatgericht coachtraject op te zetten. Tegelijkertijd vindt ook kennisoverdracht van coachinstrumenten plaats doordat coachees deze zelf ervaren. Door een dergelijke workshop intern op te zetten en te organiseren blijven wij aandacht besteden aan de ontwikkeling van ons menselijk kapitaal. In 2013 vindt deze workshop plaats met coaches van Heembouw Noordwijkerhout.
  41. 41. Realisatie vrachtgebouw Rotterdam The Hague Airport Efficiency door integrale aanpak Geïntegreerd maatschappelijk en financieel jaarverslag Heembouw 201240
  42. 42. Nieuwbouw vrachtgebouw Rotterdam The Hague Airport Opdrachtgever: Rotterdam Airport Vastgoed (onderdeel SRE) Plaats: Rotterdam Architect: Habeon Architecten 41Geïntegreerd maatschappelijk en financieel jaarverslag Heembouw 2012 Nieuwbouw vrachtgebouw Op Rotterdam The Hague Airport realiseerde Heembouw samen met Habeon Architecten een vrachtgebouw in opdracht van Rotterdam Airport Vastgoed, onderdeel van Schiphol Real Estate. Het vrachtgebouw bestaat uit 4.550 m2 hal, 1.650 m2 kantoor en heeft een buitenterrein van ruim 5.000 m2 . Dit turnkey project is in een aantal opzichten bijzonder te noemen. Zo kwam de indeling van het pand tot stand in co-creatie met de toekomstige huurders, is het gebouw aangesloten op een collectieve WKO-­installatie en werd het gebouw door Heembouw dynamisch opgeleverd. vrachtgebouw
  43. 43. ‘In principe schrijven wij voor ieder bouwproject een aanbesteding uit. Voor de ontwikkeling van het Freight Center op Rotterdam The Hague Airport hebben wij Heembouw echter gevraagd het plan in zijn totaliteit te ontwikkelen en turnkey op te leveren,’ vertelt André van den Berg, algemeen directeur van Schiphol Real Estate (SRE). ‘We kozen hiervoor omdat een vraaggestuurde aanpak, gezien de lange voorgeschiedenis van dit project, de meeste kans bood op succes. En Heembouw had in eerdere aanbestedingsprojecten laten zien een kwalitatief goede en betrouwbare partner te zijn.’ Spijt van deze beslissing heeft André niet. Integendeel. ‘Eén van de grote voordelen van de geïntegreerde aanpak van Heembouw en Habeon Architecten is dat het gebouw ontworpen wordt met de bouw in het achterhoofd. Dat levert efficiency en dus kostenbesparing op. In deze markt draait het daarom.’ Naast de wensen en eisen van de toekomstige huurders, had SRE een algemeen pakket van eisen opgesteld. Veiligheid en duurzaamheid speelden daarin een grote rol. André: ‘Het pand is TAPA gecertificeerd. Verder is het aangesloten op een collectieve WKO-installatie, die eveneens door Heembouw gerealiseerd is. Door middel van dit klimaatbeheersingssysteem wordt grondwater uit de bodem onttrokken en gebruikt voor koeling en verwarming van het vrachtgebouw en de omliggende gebouwen.’ Oplevering was tot in detail goed geregeld Ook over de uitvoering na de ontwerpfase is André zeer tevreden. ‘Ik kan niet anders zeggen dan dat het een vlekkeloze bouw is geweest. Van ontwerp tot en met de oplevering. Het project is binnen tijd en binnen budget conform onze wensen en eisen gerealiseerd. De oplevering was tot in detail goed geregeld. De opleveringsprotocollen met de huurders werden ook door Heembouw verzorgd. Alles zag eruit om door een ringetje te halen. Zelfs de vloeren waren geveegd. Het door Heembouw meegenomen gebak hadden we er bij wijze van spreken vanaf kunnen eten. Heembouw is een betrouwbare club waar het plezier en vakmanschap vanaf straalt. Medewerkers zijn zichtbaar trots op hun werk. Terecht, wat mij betreft.’ Na het succesvol verlopen project sluit André een toekomstige samenwerking met Heembouw niet uit. ‘De centrale vraag is “hoe bouw je concurrerend logistiek vastgoed?”. Heembouw zie ik hierin als belangrijke sparring- en samenwerkingspartner. Het bedrijf is gevestigd in deze regio, is een belangrijke bouwer van logistiek vastgoed, heeft zelf ervaring in het ontwikkelen van vastgoed en heeft met Habeon Architecten ook kennis in huis over het ontwerpen van logistiek vastgoed. Wij hebben toegang tot grond, Heembouw heeft de kennis. We vullen elkaar goed aan.’ ‘Vlekkeloze bouw’ Geïntegreerd maatschappelijk en financieel jaarverslag Heembouw 201242 ‘Heembouw is een betrouwbare club’ André van den Berg
  44. 44. De wens om te komen tot een centraal vrachtgebouw op Rotterdam The Hague Airport bestond al veel langer. Zowel bij Schiphol Real Estate (SRE) als bij de verschillende vrachtafhandelaars op de luchthaven. SRE wilde de bestaande locaties graag herontwikkelen en de vrachtafhandelaars die veel met elkaar samenwerken, zagen veel voordelen in een centraal gebouw. Eerder gepresenteerde plannen hadden om diverse redenen geen doorgang gevonden. Architect Martijn Glas van Habeon Architecten: ‘Wij zijn in 2007 met de ontwikkeling van het vrachtgebouw aan de slag gegaan. Als een van de eerste stappen hebben we een informatiebijeenkomst georganiseerd voor de toekomstige huurders. We werden met de nodige scepsis ontvangen. “Plan nummer zoveel? Nou, dat moeten wij nog zien” was de ondertoon die avond.’ Technisch projectleider Yvonne Hoogenboom vult aan: ‘Om inzicht te krijgen in de individuele wensen en eisen hebben we na die avond gesprekken gevoerd met alle partijen. En dat zijn we blijven doen. Bij elke stap informeerden we de betrokken partijen. Op de afgesproken momenten. Communicatie en het nakomen van gemaakte afspraken waren de sleutels om het proces vlot te trekken en het vertrouwen te herstellen.’ Ieders wensen ingewilligd Naast specifieke veiligheidseisen hadden de huurders vooral wensen ten aanzien van de compartimentering van de hal en kantoren. Martijn: ‘De meeste huurders werken al lang samen en wilden graag logische verbindingen tussen elkaars ruimtes in het gebouw. Het was een hele puzzel, maar het is gelukt om ieders wensen in te willigen. Dat heeft er zeker toe bijgedragen dat huurders hun commitment uitspraken naar SRE. De bouw zou pas doorgang vinden als een bepaald percentage van de ruimtes verhuurd was.’ SRE had ook zijn eigen specifieke wensen en eisen. Yvonne: ‘Vooral ten aanzien van duurzaamheid. Het vrachtgebouw voldoet aan bijna alle eisen die aan een Breeam certificaat gesteld worden. Bijzonder is dat het gebouw aangesloten is op een centrale WKO (warmte koude opslag), die ook de warmte en koude voor een groot deel van het bedrijfsterrein gaat verzorgen. Verder is er bijvoorbeeld gekozen voor zuinige verlichting, lichte dakbedekking, veel daglichttoetreding in de hal en een geluidswering die de geluidsoverlast van het nabijgelegen helikopterplatform kan weren.’ Het ontwerp en inrichting van het vrachtgebouw was een proces van continu afwegen van wensen, eisen en belangen, maar leidde uiteindelijk wel tot een door SRE en de huurders omarmd plan. Martijn: ‘Het is echt een gezamenlijk gebouw geworden. Het door onszelf ontworpen beeldmerk op het pand is bijvoorbeeld door alle huurders geadopteerd. Je vindt het terug op briefpapier, maar ook op de werkkleding van medewerkers. De huurders zijn blij en trots op hun pand. En wij daarmee ook.’ 43Geïntegreerd maatschappelijk en financieel jaarverslag Heembouw 2012 vrachtgebouw ‘Het is echt een gezamenlijk gebouw geworden’ Yvonne Hoogenboom en Martijn Glas
  45. 45. ‘Tijd tussen oplevering en ingebruikname wordt aanzienlijk verkort’ Geïntegreerd maatschappelijk en financieel jaarverslag Heembouw 201244
  46. 46. Een compleet op de klantwensen gebruiksklaar en getest bedrijfsgebouw. Dat was voor Schiphol Real Estate (SRE) en haar huurders van het Freight Center Rotterdam The Hague Airport het resultaat van de door Heembouw uitgevoerde dynamische oplevering. Maarten Bakker, directeur Productie Heembouw Roelofarendsveen: ‘Bij een dynamische oplevering bekijken we of het gebouw echt functioneert en aan alle verwachtingen van onze klant voldoet. We testen bijvoorbeeld of de afgesproken prestatienormen gehaald worden. Zo zijn bij het Freight Center thermografische foto’s gemaakt van de gevels om te controleren of er geen warmtelekken waren. Met geluidstesten is gecontroleerd of de gevels aan de gestelde normen voldoen. Voor SRE belangrijk in verband met de tegenover gelegen helikopterlandingsplaats.’ De eerste keer dat Heembouw een bedrijfsgebouw dynamisch opleverde, betrof het een depot van PostNL Pakketten. Tijdens die oplevering werd onder meer het logistieke proces nagebootst. Maarten: ‘De bestelbusjes docken daar vrijwel direct aan de sorteerband aan. Dat moet tocht- en vochtvrij gebeuren met speciaal ontwikkelde shelters. Dit proces hebben we tijdens de oplevering gesimuleerd met verschillende typen busjes.’ Alles in één keer goed Van deze eerste dynamische oplevering heeft Heembouw veel geleerd. Maarten: ‘Je moet de behoeften en wensen van de klant tot op detailniveau in kaart hebben. Bij een dynamische oplevering zorgen we er bijvoorbeeld ook voor dat het beveiligingssysteem en de andere installaties volledig conform de wensen van de klant ingesteld worden. Die specifieke klantinstellingen testen we dan bij de oplevering.’ Om een bedrijfsgebouw gebruiksklaar en getest op te kunnen leveren, moeten voor de oplevering dus een aantal extra activiteiten verricht worden. Maarten: ‘Dat klopt, maar dat sluit naadloos aan bij onze Lean-aanpak. Alles in één keer goed doen. Een installateur moet de diverse technische systemen toch instellen. Het instellen van de juiste klantprofielen gaat dan in één moeite door. Wat we geleerd hebben, is dat het wel noodzakelijk is om deze activiteiten expliciet in de bouwplanning op te nemen.’ Kwalitatief beter gebouw De meerwaarde van een dynamische oplevering voor de klanten van Heembouw is evident. Maarten: ‘Het levert de klant tijdwinst op en we ontzorgen de klant. Wij nemen een aantal werkzaamheden over, zoals het instellen van de diverse apparatuur. Zo wordt de tijd tussen de oplevering en de daadwerkelijke ingebruikname van het gebouw aanzienlijk verkort en krijgt de klant uiteindelijk een kwalitatief beter gebouw. Eventuele afwijkingen in de prestatienormen komen voor ingebruikname immers al aan het licht.’ De reacties van klanten op de dynamische oplevering zijn zo positief dat Heembouw het proactief gaat toepassen bij al haar turnkey projecten. Maarten: ‘Bij Heembouw staan de behoeften van de klant in ieder bouwproject centraal. De dynamische oplevering is daar een logische uitwerking van.’ Dynamische oplevering geeft tijdswinst en ontzorgt 45Geïntegreerd maatschappelijk en financieel jaarverslag Heembouw 2012 vrachtgebouw Maarten Bakker
  47. 47. Geïntegreerd maatschappelijk en financieel jaarverslag Heembouw 201246 CO2 reductie Wij nemen onze verantwoordelijkheid voor mens en milieu serieus en werken actief aan duurzaamheid. Reductie van onze CO2 footprint is daar een onderdeel van. Groepsbreed hebben we de volgende doelstelling geformuleerd: In 2022 produceren we 25% minder CO2-uitstoot per miljoen euro omzet dan in 2012 (na inflatie correctie). De voortgang wordt jaarlijks gemeten. ISO 14001 In aanvulling op al in bezit zijnde ISO certificaten zijn we in 2012 gestart met de procedures om ook de ISO 14001 te behalen. ISO 14001 is een internationaal geaccepteerde norm die aangeeft waaraan een goed milieumanagementsysteem zou moeten voldoen. Met behulp van een milieumanagementsysteem kunnen de milieueffecten (milieurisico’s) van de bedrijfsvoering beheerst en verminderd worden. Hierdoor kan op kosten worden bespaard, bijvoorbeeld voor energie, water en grondstoffen. Binnen de methodologie van een milieumanagement­systeem biedt een structurele monitoring van emissies, afvalstromen, gebruikte grondstoffen, energie en overige milieu-aspecten goed inzicht in de milieuprestatie van de organisatie. Daardoor kunnen milieudoelstellingen en behaalde resultaten concreet en inzichtelijk worden gemaakt. Onze doelstelling is dat in 2013 alle Heembouw vestigingen naast ISO 9001:2008 en VCA**2008/5.1. ook ISO 14001 gecertificeerd zijn. Dutch Green Building Council Sinds eind 2011 is Heembouw participant van Dutch Green Building Council. De Dutch Green Building Council is een onafhankelijke organisatie die een toonaangevende rol vervult in de transitie naar een duurzame bebouwde omgeving door te concretiseren, inspireren en te verbinden. Berekening milieu-belasting Meten is weten. Daarom is ons architectenbureau Habeon Architecten opgeleid om met behulp van de algemeen erkende rekenprogramma’s GPR-gebouw en Greencalc+ de prestaties op het gebeid van duurzaamheid te meten. Dit vormt een uitstekend instrument om met de klant een dialoog te voeren over duurzaamheid. Duurzaam bouwen en milieu - Planet Ons ultieme doel is gezien te worden als dé duurzame turnkey bouwer van Nederland. Om dit daadwerkelijk invulling te kunnen geven, is het belangrijk zelf intern te werken aan onze eigen duurzaamheid. Immers, een goed milieu begint bij jezelf. Op deze manier ontwikkelen we meer kennis en inzicht die we ook weer in onze klantcontacten kunnen toepassen. Hier hebben we een aantal concrete doelstellingen voor geformuleerd op het gebied van CO2 reductie en ISO 14001. ‘In 2022 produceren we 25% minder CO2-uitstoot per miljoen euro omzet dan in 2012’ Afvalscheiding op de bouw: Uitvoerder Ramses Blanken wordt in de bloemetjes gezet voor zijn twee best presterende projecten.
  48. 48. 47Geïntegreerd maatschappelijk en financieel jaarverslag Heembouw 2012 Afvalscheiding op de bouw Bouw- en sloopafval vormt in Nederland één van de grootste afvalstromen. In tonnages zelfs ruim tweemaal zoveel als huishoudelijk afval. Het scheiden en recyclen van bouw- en sloopafval voorkomt dat het materiaal moet worden gestort. Het meest efficiënt is afvalscheiding direct aan de bron. Sinds 2010 werkt Heembouw samen met leverancier GP Groot containerservice; dit heeft de aandacht voor afvalscheiding op de bouw een extra impuls gegeven. Op onze bouwplaatsen staan aparte containers voor de diverse soorten afval. GP Groot verwerkt het afval dat op de projecten en bouwplaatsen vrijkomt. We werken aan onze doelstelling om tenminste 40% van het volume gesorteerd van de bouwplaats af te voeren. Dit percentage lag voor 2012 op gemiddeld 34% (in 2011 30%). Om blijvend aandacht te houden voor afvalscheiding op de bouw, publiceren we intern via intranet de kwartaalprestaties. Verder zet leverancier GP Groot elk jaar de uitvoerder van het best presterende project over het voorgaande jaar in het zonnetje. Er waren deze keer twee winnaars: Peter van Amsterdam voor de nieuwbouw van DC Engineering in Alblasserdam met 60% afvalscheiding, en Ramses Blanken voor de projecten uitbreiding TAL Holland in Zevenbergen en de nieuwbouw van DC 8 op Flight Forum in Eindhoven, met beide een afvalscheiding van 55%. Windmolens op het dak Het ontwikkelen van kennis en ervaring op het gebied van duurzaam bouwen is essentieel om onze klanten te kunnen adviseren op dit gebied. Mede daarom zijn er eind 2012 twee Windtronics windturbines op het dak van het pand van Heembouw aan De Lasso Zuid in Roelofarendsveen geplaatst. Deze windturbines kunnen tot maximaal 1500 kWh per jaar produceren en zijn rechtstreeks gekoppeld aan het lichtnet zodat de opgewekte energie direct wordt gebruikt. GE4All Nederland is de leverancier van de Windtronics windturbines, die al functioneren bij zeer lage windsnelheden. Opvallend is hun geringe geluidsproductie. Door de plaatsing van deze turbines kunnen we onze klanten vanuit de eigen praktijkervaring adviseren over de toepassing hiervan. Bovendien is het een uiting van de wijze waarop we actief inzetten op duurzaamheid. Ecofont Printerinkt en toner zijn schadelijk voor het milieu. Ecofont software bespaart printerinkt door kleine gaatjes te schieten in de letters. Iets wat het menselijk oog niet waarneemt en inkt en toner bespaart. Dat scheelt in de kosten, maar is vooral beter voor het milieu. Inkt/toner is giftig, gaat moeilijk van papier af en blijft lang aanwezig in het milieu. Voor we overgingen tot de aanschaf van ecofont hebben we via ons intranet onder de collega’s de bereidheid gepeild ecofont te gaan gebruiken. De overgrote meerderheid van de respondenten (bijna 76%) gaf aan ecofont te gaan gebruiken. Inmiddels zijn onze pc’s voorzien van ecofont software. Aparte containers voor verschillende soorten bouwafval. Windtronics windturbines op het dak van Heembouw in Roelofarendsveen.
  49. 49. Geïntegreerd maatschappelijk en financieel jaarverslag Heembouw 201248 Geïntegreerd maatschappelijk en financieel jaarverslag Heembouw 201248 In opdracht van Syntrus Achmea Real Estate Finance werkt Heembouw aan de verbouwing en renovatie van het kantoor van drinkwaterbedrijf Dunea in Zoetermeer. De renovatie betreft twee tegen elkaar aan gebouwde ronde panden, die dateren uit het begin van de negentiger jaren. Dunea had een van deze panden, die het eigendom zijn van het Pensioenfonds voor het Beroepsvervoer over de Weg, in gebruik. Na de renovatie zijn beide panden samengevoegd tot een duurzaam kantoorpand van circa 10.000 m2 , dat dan in zijn geheel door Dunea in gebruik wordt genomen. Dat zal eind 2013 zijn. Na renovatie heeft het pand het energielabel A. Namens Syntrus Achmea treedt herontwikkelaar Local op. Architectenbureau Graziosi Progetti heeft het ontwerp voor de renovatie gemaakt; Habeon Architecten, het architectenbureau van Heembouw, heeft dit verder in BIM uitgewerkt. Duurzaamheid is een belangrijke factor in dit project. Het Pensioenfonds Beroepsvervoer eiste van het begin af aan minimaal een energielabel A. Van het materiaal dat van de bestaande panden wordt gedemonteerd, wordt 70% hergebruikt. Van de overige 30% wordt 95-98% gerecycled. De buitenschil wordt super geïsoleerd. ‘Alle maatregelen zorgen ervoor dat de energienota met meer dan 50% verlaagd wordt. En wat ook belangrijk is, deze renovatie maakt de gebouwen weer aantrekkelijk en zorgt voor een kwaliteitsimpuls van het gebied, want de beide panden waren niet echt fraai te noemen. Belangrijk voor Zoetermeer, want dit plein bij het station is toch een soort visitekaartje,’ aldus Phlip Boswinkel van Local. Duurzame renovatie kantoor Dunea Zoetermeer Phlip Boswinkel (links) en Wout Grote
  50. 50. 49Geïntegreerd maatschappelijk en financieel jaarverslag Heembouw 2012 zaten met de mensen die het project echt gingen uitvoeren. Die hebben hun eigen professionaliteit al vroeg in het proces ingebracht; slimmigheden waar het project beter van is geworden. En de pull planning vond ik boeiend om mee te maken. De hele keten betrekken bij zo’n planning, dat is sterk.’ Architectenbureau Graziosi Progetti maakte het ontwerp voor de renovatie en bewaakt het originele idee en de kwaliteit van het plan. Wout: ‘Heembouw en Habeon Architecten hebben het plan overgenomen en in BIM gezet. Dat was essentieel want het gaat hier om twee gebouwen die samen een gebouw moeten worden. Daar zitten nogal wat verschillen in die door het 3D-model waarin het ontwerp in BIM is uitgewerkt, zichtbaar worden. Je ziet direct wat je tegenkomt, er zijn geen verrassingen.’ Phlip: ‘We hebben hier te maken met twee slechte gebouwen en we hadden zelf een angstbeeld dat na het strippen van de gevel de meerwerkmotor zou gaan draaien vanwege allerlei onvoorziene zaken. BIM heeft zeker geholpen om dit soort tegenvallers te voorkomen.’ Geen reserves of potjes onvoorzien Transparantie, weten waar je aan toe bent. Door het gebruik van BIM, maar ook door het hanteren van het alliantiemodel, zoals Phlip Boswinkel het noemt. ‘Wij vinden dat alle partijen, Syntrus Achmea, Local, Dunea maar ook Heembouw volledig transparant moeten zijn over dit project. Geen reserves of potjes in bouwen voor onvoorziene zaken, maar openheid van zaken geven zodat zoveel mogelijk kwaliteit kan worden toegevoegd. Is er ergens budget over, prima, dat besteden we dan in overleg aan kwaliteitsverbetering van onderdelen van het project. Het budget en het plan zijn leidend; alle partijen hebben zich daaraan gecommitteerd.’ Wout ziet in deze aanpak duidelijk overeenkomsten met Heembouw: ‘Wij doen zo’n 60% van onze projecten turnkey en als Heembouw zijn we gewend om transparant te werken. We zijn hier met elkaar bezig om een zo goed mogelijke prestatie te leveren zodat we na afloop horen dat het een feestje is geweest hier samen te werken. Daar doen we het uiteindelijk voor.’ ‘Heembouw wist ons positief te verrassen’ Local, een onafhankelijke partij voor (her)ontwikkeling van duurzaam vastgoed, treedt bij dit project namens opdrachtgever Syntrus Achmea Vastgoed op als projectmanager in de persoon van Phlip Boswinkel, partner bij Local. ‘Syntrus Achmea heeft Local gevraagd de herontwikkeling aan te sturen. Wij treden op zowel namens de opdrachtgever als de gebruiker, Dunea. Local is goed in het matchen van de belangen van opdrachtgever en gebruiker en dat is waar we ons hier op richten.’ Local is ook de partij die Heembouw als aannemer voor dit project heeft geselecteerd. Phlip: ‘Volgens de policy van Syntrus Achmea is er een selectieprocedure gevolgd met uiteindelijk twee installateurs en twee aannemers op basis van een schetsontwerp. Heembouw kwam als aannemer er het beste uit.’ Voor Local en Syntrus Achmea is dit de eerste keer dat met Heembouw wordt gewerkt. ‘We zochten een nieuwe partner met renovatie ervaring, en op basis van een aantal goede referenties van Heembouw op dit vlak, de schaalgrootte van het bedrijf, het budget en ook omdat Heembouw ons positief verraste op een aantal punten, zijn we nu met elkaar aan het werk.’ Pull planning boeiend om mee te maken Adjunct directeur commercie Wout Grote van Heembouw Rotterdam: ‘Een aanbieding maken op basis van een schets­ ontwerp is best lastig. Wij hebben al snel aangegeven dat wij de ontwerpverantwoordelijkheid in het project op ons wilde nemen, en dat gaf vertrouwen.’ Phlip: ‘Dat was iets wat ons verraste, een sterk punt dat jullie de uitwerking van het ontwerp naar je toe hebben getrokken. Maar ook dat we al heel snel aan tafel ‘Openheid van zaken om zoveel mogelijk kwaliteit te kunnen toevoegen’ Vorig jaar hield het VPRO-programma “De slag om Nederland” een verkiezing van de lelijkste plek van Nederland. Het Plein van de Verenigde Naties in Zoetermeer eindigde in de top drie. Inmiddels wordt er hard gewerkt aan verbetering van de kwaliteit van dit stationsgebied. De grondige renovatie en verbouwing van twee panden aan het plein, waarin eind 2013 het nieuwe hoofdkantoor van Dunea wordt gehuisvest, draagt daar in belangrijke mate aan bij. Dunea
  51. 51. Geïntegreerd maatschappelijk en financieel jaarverslag Heembouw 201250 Zoals het Nationaal Regenboog Evenement. Niet alleen sportief gezien een prachtig evenement maar ook een goede mogelijkheid het Groene Hart als watersportgebied op de kaart te zetten. Heembouw heeft zich verbonden om bij de eerste drie edities van dit watersportevenement het walevenement in de gemeente Kaag en Braassem mogelijk te maken. Als ondernemer met haar wortels in deze gemeente, geven wij op deze manier graag invulling aan onze betrokkenheid. Zo doen wij dit ook al jaren als mede-hoofdsponsor van de Stichting vakantiespelen Alkemade, waar wij de jaarlijkse huttenbouw mogelijk maken. Hieraan nemen honderden kinderen uit de gemeente deel. Stichting Droomdag Sinds een aantal jaren wordt een deel van het sponsorbudget van Heembouw besteed aan goede doelen waar de eigen collega’s bij betrokken zijn. In 2012 was een van de doelen die daardoor een sponsorbijdrage van Heembouw mocht ontvangen de Stichting Droomdag. Een aantal van onze collega’s is als vrijwilliger voor de Stichting actief. Stichting Droomdag organiseert een onbezorgde, onvergetelijke, volledig verzorgde dag voor kinderen en het gezin waarvan een ouder kankerpatiënt is. De dromen van het gezin staan hierbij centraal waarbij er rekening wordt gehouden met de fysieke mogelijkheden van de gezinsleden. Voorwaarde is dat het jongste gezinslid onder de 16 jaar is. Het verzorgingsgebied is regio Leiden en omstreken. Stichting Droomdag heeft de ambitie om op termijn landelijke Droomdagen te gaan verwezenlijken. Informatiemiddag Lean Als een van de koplopers in Lean bouwen krijgen we regelmatig verzoeken om iets te vertellen over onze ervaringen met Lean. Dat doen wij graag, maar de tijd ontbreekt om op elk individueel verzoek in te gaan. Daarom hebben wij afgelopen jaar een aantal speciale informatiemiddagen georganiseerd om belangstellenden –veelal studenten, maar ook leveranciers en collega-bouwers– nader kennis te laten maken met Lean bouwen en de aanpak van Heembouw. Maatschappij Heembouw staat als onderneming midden in de samenleving. Wij vinden het belangrijk om actief deel uit te maken van de lokale gemeenschap. Veel plaatselijke verenigingen kunnen daarom jaarlijks op een bijdrage rekenen. Daarnaast is er een aantal activiteiten die wij op meer structurele basis in een vorm van een meerjarige sponsorovereenkomst steunen. In 2012 fietste een team van Heembouw-collega’s € 30.000,- bij elkaar voor het KWF. Heembouw-collega’s nemen de cheque voor “hun” Stichting Droomdag in ontvangst.
  52. 52. Archeologische vondsten Son en Breugel In Son en Breugel zijn wij aan het werk op een terrein waar nederzettingen uit de prehistorie en romeinse tijd vermoed worden. Tijdens de uitvoering van de graafwerkzaamheden voor het nieuwe DC voor Rhenus Contract Logistics was er daarom archeologische begeleiding op het werk. De archeologen hebben diverse paalsporen gevonden van oude boerderijen en kleine scherven van aardewerk van 1100 jaar en ouder. Daarnaast zijn er bij het ontgraven van de laadkuil sporen van een oude waterput gevonden. De archeologen hebben hier het vlak vertikaal afgestoken en kwamen op een uitgeholde boomstam van circa 1100 jaar uit. Dit was vroeger een waterput. De waterput is verder uitgegraven en de vondst is veilig gesteld. Informatiemiddagen Lean Bouwen werden goed bezocht ; de Lean- game ontbrak natuurlijk niet. Leerlingen van het door Heembouw gerenoveerde gymnasium Haganum overhandigen een cheque met bijdrage Heembouw aan Ingrid Visscher van Unicef Nederland. Waterput van 1100 jaar oud gevonden op bouwterrein Son en Breugel. ‘Heembouw maakt actief deel uit van de lokale gemeenschap’ 51Geïntegreerd maatschappelijk en financieel jaarverslag Heembouw 2012
  53. 53. Geïntegreerd maatschappelijk en financieel jaarverslag Heembouw 201252 De e-commerce omzet in Nederland groeit gemiddeld met 20% per jaar. Het aantal online bestellingen kent navenante groeicijfers en de logistieke verwerking (e-fulfilment) ervan vraagt om nieuwe, specifieke logistieke en huisvestingsoplossingen. Reden voor Heembouw om Buck Consultants International opdracht te geven deze groeimarkt in kaart te brengen. Wat zijn de trends en verwachte toekomstige ontwikkelingen? Daarnaast deed Heembouw zelf onderzoek naar de specifieke huisvestingskenmerken waar een e-fulfilment center aan zou moeten voldoen. Kansen en trends in groeimarkt e-commerce ‘Onderzoek is onderscheidend door aandacht voor logistieke uitdagingen e-commerce èn vastgoed­ vraagstukken’ ‘Heembouw realiseerde verschillende depots voor PostNL pakketten. Het 6de depot in Son en Breugel is momenteel in aanbouw.’ René Buck (links) en Nicolaas Waaning

×