Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

VECHTERSBAZEN v7 +cover

Related Audiobooks

Free with a 30 day trial from Scribd

See all
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

VECHTERSBAZEN v7 +cover

  1. 1. VECHTERSBAZEN Een Cultureel-Criminologische Analyse van Criminaliteit en Fullcontactvechtsporten Guido Asscher
  2. 2. Samenvatting | 1 Samenvatting Naar aanleiding van het publieke debat betreffende de sociale wenselijkheid van fullcontactvechtsporten is dit kwalitatieve onderzoek naar de verbanden tussen deze vechtsporten en criminaliteit verricht. Door middel van onder andere participerende observaties bij kickbokstrainingen en interviews met betrokkenen konden de betrokkenheid van de vechtsportsector bij criminaliteit en de potentie van vechtsporten delinquentie tegen te gaan van binnenuit worden beschreven. Aan bod komen de geschiedenis en de huidige stand van zaken van fullcontactvechtsporten in Nederland, de achtergrond van probleemjongeren en hun aantrekkingskracht tot deze vechtsporten, de gedragseffecten van vechtsportbeoefening, criminaliteit rondom evenementen en banden tussen georganiseerde criminelen en wedstrijdvechters. Geconcludeerd wordt dat fullcontactvechtsporten en criminaliteit sterke overeenkomsten vertonen en zich grotendeels tot dezelfde ‘doelgroep’ richten. Vechtsport kan derhalve een wapen vormen voor criminaliteit, maar kan tevens als alternatief ervoor dienen. Door afkeurende maatschappelijke reacties drijven de samenleving en de vechtsportsector uiteen en komen vechtsporters in een negatieve, criminogene spiraal terecht. Door middel van regulering kan de overheid dit proces een halt toeroepen en vechtsporten gebruiken in haar gevecht tegen de criminaliteit. Sleutelwoorden Fullcontactvechtsporten, kickboksen, muay thai, mixed martial arts, criminaliteit, probleemjongeren, agressie, geweld, evenementen Gegevens auteur Naam: Guido Asscher Studentnummer: 4139526 E-mail: guidoasscher@hotmail.com Instantie: Universiteit Utrecht, faculteit Recht, Economie, Bestuur en Organisatie Begeleidster: Dina Siegel Datum: 03-06-2015 Aantal woorden: 35.3801 1 In het voorwoord tot en met het slotwoord, exclusief de inhoudsopgave en voetnoten
  3. 3. 2 | Dankwoord Aan mijn respondenten en de vechters van mijn sportscholen zonder wie dit onderzoek niet mogelijk was; Aan Eric Lagendijk voor het delen van zijn kennis en ervaring en het faciliteren van een geweldige stage; Aan Dina Siegel voor de voortreffelijke academische begeleiding en het doen bloeien van mijn interesse in criminologie; Aan Sam van Doorn (www.savado.nl) voor de professionele grafische bewerking van dit rapport; Aan Jacques en mam voor de onvoorwaardelijke steun en liefde tijdens mijn studententijd; En aan mijn trainers die me hebben geleerd wat niemand anders me kon leren; Bedankt!
  4. 4. Voorwoord | 3 Voorwoord Op 17 juli fiets ik om 2 uur 's nachts van het centrum van Utrecht naar huis. Onderweg zie ik een guur type op een bankje zitten. Ik heb hem daar vaker gezien terwijl hij voorbijgangers oplichtte. Wanneer hij een van deze voorbijgangers aanspreekt en om geld vraagt voor zijn ‘noodgeval’ blijf ik even staan om te kijken wat er gebeurt. Het slachtoffer trekt zijn portemonnee, waarop ik besluit erop af te lopen. ‘Hé, je moet hem geen geld geven hoor, hij is een oplichter. Hij heeft mij ook al opgelicht, je krijgt je geld echt niet terug.’ De man begint dreigende taal uit te slaan, stoot me tegen mijn borst en trapt tegen mijn benen. Gelukkig ben ik op dat moment al enkele maanden aan het kickboksen bij verschillende sportscholen in Amsterdam als participerende observatie voor mijn onderzoek en heb ik daarvoor reeds enkele jaren getraind in Groningen. Wanneer de man uit wil halen naar mijn hoofd, geef ik hem een harde rechtse directe tegen zijn kin. Ik ben erg blij dat ik mezelf heb kunnen verweren en dat ik daarbij niet de controle ben verloren en als een gek door ben blijven slaan. In dit opzicht kan vechtsportbeoefening crimineel gedrag tegengaan. Op de voorkant van dit rapport ziet men enkele leden van een motorbende vanaf hun VIP-tafel de opkomst van een vechter gadeslaan. Leden van 1%- motorclubs tonen over het algemeen een sterke interesse in fullcontactvechtsporten en zijn dan ook vaak aanwezig bij evenementen (Vugts, 2010a). Over waarom dit zo is kan vooralsnog slechts gespeculeerd worden. Ze zouden van de gelegenheid gebruik kunnen maken om te netwerken, crimineel geld via de dure VIP-tickets wit te wassen of potentiële werknemers voor ‘vuile’ klusjes uit te zoeken. In deze gevallen blijkt vechtsport te zijn vervlochten met de criminaliteit. Vechtsporten kunnen derhalve in zowel positief als negatief verband staan met delinquentie. Kickboksen, thaiboksen en mixed martial arts (MMA) zijn halverwege de jaren ’70 in Nederland geïntroduceerd (Coenen & De Ruiter, 2010, pp. 4-5). Reeds vanaf het prille begin komen deze vechtsporten negatief in de publiciteit. Zo gingen de eerste freefightgala’s gepaard met grote demonstraties en haalden vechtpartijen in het publiek bij verschillende evenementen het nieuws (Van Bottenburg & Heilbron, 1996, pp. 48, 61). Ook de kick- en thaibokswereld kreeg zware kritiek te verduren. Zo kreeg de liquidatie van wereldkampioen en
  5. 5. 4 | bodyguard André Brilleman door zijn baas Klaas Bruinsma in 1985 veel media- aandacht en is zijn trainer Jan Plas opgepakt wegens grootschalige drugshandel en betrokkenheid bij een ontvoering (Brown, 2007, pp. 41-43; Camilleri, 2010). Vandaag de dag is het Badr Hari die geregeld het nieuws haalt met zijn vechtpartijen buiten de ring (NOS, 2014). Ook criminele netwerken rondom gala’s (kickboksevenementen) worden als een groot probleem gezien (Vugts, 2010b). Een en ander heeft geleid tot een maatschappelijk debat over de invloeden van vechtsporten op het gedrag van de beoefenaars (Theeboom, 2002). Critici associëren vechtsport met criminaliteit en agressie en menen dat in sportscholen een delinquente levensstijl wordt aangeleerd. Zo blijkt uit het rapport In de Nesten dat 48,8% van de top 600 meest gewelddadige draaideurcriminelen van Amsterdam ooit een vechtsport heeft beoefend (Gemeenschappelijke Gezondheidsdienst Amsterdam [GGD Amsterdam], 2014, p. 48).2 Voorstanders benadrukken juist de pedagogische waarde van vechtsporten.In 2010 kwam bijvoorbeeld het rapport Beloften van Vechtsport uit, als onderdeel van het project Tijd voor Vechtsport van de Koninklijke Nederlandse Krachtsport Federatie [KNKF]. Hierin concludeert de KNKF (2010) dat vechtsporten een belangrijke rol spelen in het psychosociale welzijn en de maatschappelijke integratie van maatschappelijk kwetsbare jongeren. Ook Theeboom en Verheyden (2011) onderstrepen in hun onderzoek Vechtsporten met een + de pedagogische waarde van vechtsport voor de sociale hulpverlening aan jongeren. Door het stoere imago van vechtsporten trekken sportscholen veel probleemjongeren aan. Hierdoor ontstaat een uitgelezen kans om deze groep spelenderwijs op het rechte pad te houden. Zo wordt de beoefenaars respect, discipline en zelfvertrouwen bijgebracht. Ook de organisatie achter de fullcontactvechtsportsector is onder vuur komen te liggen. In een bestuurlijke rapportage waarschuwde de Politie Amsterdam- Amstelland (2010) de Gemeente Amsterdam voor invloeden vanuit criminele netwerken bij evenementen. De negatieve houding richting de vechtsportwereld die de gemeente hierdoor aannam was volgens het rapport Vechten voor Ringsporten van de Sportraad Amsterdam (2011) geheel onterecht. 2 In 44,7% van de gevallen ging het om een fullcontactvechtsport.
  6. 6. Voorwoord | 5 Vechtsporten vervullen namelijk ook een belangrijke maatschappelijke functie. Toch blijkt er genoeg ruimte te zijn voor verbetering. Volgens het rapport Verwevenheid in de Ring is de kans op vervlechting tussen boven- en onderwereld bij evenementen namelijk sterk aanwezig. Het Regionaal Informatie- en Expertisecentrum [RIEC] Noord-Holland (2012) baseerde deze conclusie op de dubieuze reputaties van sponsoren bij de Belastingdienst en de Politie en de onduidelijkheid met betrekking tot de organisatie en geldstromen rondom evenementen. In het rapport Aanzien en Overleven in een Sport Vol Passie staat beschreven dat hervormingen echter moeilijk door te voeren zijn (Dortants & Van Bottenburg, 2013). De fullcontactvechtsportsector is tot op het bot verdeeld door langlopende vetes en een hoog testosterongehalte. Samenwerking wordt hierdoor sterk bemoeilijkt. Bovendien is de sector niet strak gereguleerd; er is geen autoriteit die een vuist kan maken. Het bestuur ligt bij verschillende bonden die niet samenwerken, maar elkaar zelfs beconcurreren. Er heerst veel onbegrip tussen de overheid en de vechtsportwereld (Dortants & Van Bottenburg, 2013, p. 13). Doordat deze partijen zo verschillend zijn, lopen percepties sterk uiteen, wat de samenwerking bemoeilijkt. Hierin schuilt het nut van dit onderzoek: de buitenstaander een kijkje gunnen op criminaliteit en vechtsporten door de ogen van de betrokkenen. Omdat voornoemde onderzoekers voornamelijk het etic-perspectief van de overheid als bestuurder en handhaver aanhielden, heb ik gepoogd de percepties van de vechters, trainers en andere betrokkenen in beeld te brengen. Mijn positie als insider maakte een antropologische aanpak mogelijk, welke goed aansluit bij het emic- perspectief waar dit onderzoek van uitgaat. Ik heb gepoogd de verbanden tussen fullcontactvechtsporten en criminaliteit zo holistisch mogelijk te beschrijven. Gezichtspunten vanuit de biologie, psychologie, antropologie, sociologie en economie komen hierbij aan bod. Dit onderzoek is onderdeel van een stage bij onderzoeksbureau DSP-groep te Amsterdam. Mijn begeleider Eric Lagendijk is op het moment van uitgave van dit rapport reeds enige tijd actief in een werkgroep die poogt regulering van de fullcontactvechtsportsector te bewerkstelligen.
  7. 7. 6 | De bevindingen uit mijn rapport worden door DSP-groep gebruikt bij een onderzoek voor Politie en Wetenschap naar het verband tussen fullcontactvechtsporten en criminaliteit. Met het oog hierop heb ik enkele aanwijzingen gekregen met betrekking tot de onderzoeksopzet. De opdracht was kwalitatief onderzoek te verrichten naar het gehele verband tussen fullcontactvechtsporten en criminaliteit. Hierbij moest voornamelijk gebruik worden gemaakt van antropologische onderzoeksmethoden, waardoor de vechtsportwereld van binnenuit zou kunnen worden beschreven. De focus van het onderzoek moest daardoor komen te liggen op de deelvragen b en c (zie § 1.1). Gezien mijn eigen interesse en de beperkt beschikbare tijd was ik het volledig met deze aanwijzingen eens. Zoals gebruikelijk begint dit rapport met een uitwerking van de onderzoeksopzet (hoofdstuk 1) en een theoretisch kader (hoofdstuk 2). Vervolgens wordt in een contextueel hoofdstuk de geschiedenis en de huidige stand van zaken in de fullcontactvechtsportsector beschreven. Hierna zullen de verbanden tussen criminaliteit en vechtsport worden uitgediept in de volgorde waarop de vechter ze in zijn leven tegenkomt. In hoofdstuk 4 wordt een beeld gegeven van het leven van de probleemjongere en wordt zijn interesse in vechtsporten geanalyseerd. Daarna worden in hoofdstuk 5 de belangrijkste invloeden van vechtsporten op het gedrag van beoefenaars met betrekking tot criminaliteit uiteengezet. De misstanden rondom vechtsportevenementen worden vervolgens uitgewerkt in hoofdstuk 6, waarna in hoofdstuk 7 aandacht wordt geschonken aan de banden tussen professionele vechters en georganiseerde criminelen. Ten slotte worden in het slotwoord enkele suggesties voor toekomstig onderzoek en praktische aanbevelingen gedaan en wordt gepoogd de hoofdvraag van dit onderzoek te beantwoorden: Welke verbanden bestaan er tussen fullcontactvechtsporten en criminaliteit?
  8. 8. Inhoudsopgave | 7 Inhoudsopgave Samenvatting Dankwoord Voorwoord 1. Vormgeving van het onderzoek 1.1 Operationalisering 1.2 Methodologie 1.2.1 Participerende observatie 1.2.2 Interviews 1.2.3 (auto)Biografische methoden 1.2.4 Virtuele analyse 1.2.5 Visuele analyse 1.2.6 Secundaire data 1.3 Praktische problemen 1.4 Kwaliteit van het onderzoek 1.5 Ethiek 1.6 Juridisch kader 1.7 Slotopmerking 2. De theorie achter de vechtsport 2.1 Pedagogiek 2.2 Sociale leertheorieën 2.3 Spanningstheorie 2.4 De organisatie 2.5 De georganiseerde misdaad 2.6 Culturele criminologie 1 2 3 10 10 12 12 14 16 17 18 18 19 20 23 24 25 26 26 28 29 31 33 35
  9. 9. 8 | 3. De fullcontactvechtsportsector: Verleden en heden 3.1 De oudheid en sportificering 3.2 Import van vechtsporten 3.3 In de kinderschoenen (1973-1992) 3.4 De hoogtijdagen (1993-2010) 3.5 Recessie (2011-2014) 3.6 De organisatie 3.7 Samenvatting 4. Vechten vanuit een achterstand: Probleemjongeren en hun aantrekkingskracht tot vechtsporten 4.1 Risicofactoren voor probleemjeugd 4.2 Vechtsport als uitweg 4.2.1 Externe verharding 4.2.2 Interne verbondenheid 4.3 Conclusie 5. Trainen met resultaat: Van A(gressie) naar B(eheersing)? 5.1 Het biologisch perspectief 5.1.1 Sporten is gezond… 5.1.2 …Of toch niet? 5.2 De psychologie van vechtsport 5.2.1 Het zelfbeeld 5.2.2 Vechtsport en agressie 5.3 Spanning en straatcultuur 5.3.1 Een schone lei 5.3.2 Vrienden komen en gaan 5.4 Het (a)sociale klimaat binnen de sportschool 5.4.1 De sociale dynamiek 5.4.2 Een tweede opvoeding 5.4.3 Criminele broedplaatsen 5.5 Conclusie 37 37 39 41 42 44 46 48 50 51 56 56 61 64 67 68 68 70 72 72 73 79 79 81 82 82 87 93 98
  10. 10. Inhoudsopgave | 9 6. Rake klappen voor het vechtsportevenement 6.1 De bezoeker: Zorg of zege? 6.1.1 De overgebleven harde kern 6.1.2 Vechten buiten de ring 6.1.3 ‘Carnaval’ op het gala 6.2 Promotors 6.2.1 Een financiële houdgreep 6.2.2 Vals spel 6.3 Vechters: De gedupeerden 6.3.1 Valse beloftes 6.3.2 Afwenteling en commercialisering 6.3.3 Een criminogene positie 6.4 Conclusie 7. Vechters in de onderwereld 7.1 De carrière van de wedstrijdvechter 7.2 Een magnetisch veld 7.2.1 Geld en aanzien voor de vechter 7.2.2 Geweld en afschrikking voor de crimineel 7.3 De nieuwe eisen van de georganiseerde criminaliteit 7.4 Conclusie 8. Slotwoord 8.1 Conclusie 8.2 Aanbevelingen 8.3 Suggesties voor toekomstig onderzoek Bijlagen A. Bibliografie B. Lijst met afkortingen C. Lijst met respondenten 101 102 102 105 108 110 110 113 115 115 117 121 123 125 126 130 130 132 135 137 139 139 143 144 146 146 155 156
  11. 11. 10 | Hoofdstuk 1 Foto: University of Southern California (2015) 1. Vormgeving van het onderzoek 1.1 Operationalisering Om de verbanden tussen fullcontactvechtsporten en criminaliteit te onderzoeken is gebruik gemaakt van de volgende onderzoeksvraag: Welke verbanden bestaan er tussen fullcontactvechtsporten en criminaliteit? Deze beschrijvende en verklarende onderzoeksvraag is als volgt onderverdeeld in deelvragen en geoperationaliseerd: (a) Hoe is de fullcontactvechtsportsector in Nederland tot stand gekomen en hoe ziet deze er op dit moment uit? – Hoofdstuk 3 (b) Wat zijn maatschappelijk kwetsbare jongeren en waarom voelen zij zich aangetrokken tot fullcontactvechtsporten? – Hoofdstuk 4 (c) Welke invloeden hebben fullcontactvechtsporten op het gedrag van de beoefenaars met betrekking tot criminaliteit? – Hoofdstuk 5
  12. 12. Vormgeving van het onderzoek | 11 (d) Welke vormen van criminaliteit komen voor rondom vechtsportevenementen en hoe zijn zij te verklaren? – Hoofdstuk 6 (e) Welke banden bestaan er tussen wedstrijdvechters en de georganiseerde criminaliteit, en hoe zijn zij te verklaren? – Hoofdstuk 7 Onder ‘fullcontactvechtsporten’ dient te worden verstaan: kickboksen, muay thai en MMA (mixed martial arts). Voor deze afbakening is gekozen omdat deze vechtsporten vaak geassocieerd worden met criminaliteit. Om dezelfde reden zijn deze sporten onderzocht in de rapporten van het RIEC Noord-Holland (2012), Dortants & Van Bottenburg (2013) en de Werkgroep Handhaving (2014). Kickboksen krijgt in dit onderzoek de nadruk, omdat deze sport veruit het meest populair is in Nederland (Dortants & Van Bottenburg, 2013, p. 19). ‘Muay thai’, ofwel ‘thaiboksen’, wordt hierbij vaak in een adem genoemd. Het is namelijk nagenoeg dezelfde sport (zie § 3.2). Onder de term ‘kickboksen’ dient in dit rapport ook deze vechtsport te worden verstaan. ‘MMA’ is een verzamelnaam voor verschillende varianten: free fight, kooivechten, pancration, no holds barred, mix fight, free style, ultimate fight en vale tudo. Deze vechtsporten kennen slechts minimale onderlinge verschillen en hun benamingen worden vaak door elkaar gebruikt (Van Bottenburg & Heilbron, 1996, pp. 77-82). Ten behoeve van de leesbaarheid van dit rapport wordt met de term ‘vechtsport’ ‘fullcontactvechtsport’ bedoeld, tenzij anders is aangegeven. Onder de ‘fullcontactvechtsportsector’ vallen alle relevante actoren met betrekking tot full-contact vechtsporten tezamen. Deze actoren zijn: de beoefenaars, trainers, vechtsportschoolhouders, managers, promotors, organisatoren, scheidsrechters, juryleden, ringartsen, ringspeakers, bonden, federaties, het Nederlands Olympisch Comité * Nederlandse Sport Federatie [NOC*NSF], het Nederlands Instituut voor Vechtsport en Maatschappij [NIVM], opleidingsinstellingen, sponsoren, toeschouwers en de media. Deze operationalisering is overgenomen uit het onderzoek van Dortants en Van Bottenburg (2013, pp. 19-20). Onder ‘insiders’ en ‘betrokkenen’ dient in dit onderzoek deze (groepen) personen te worden verstaan. De groep personen die hier niet in valt, wordt aangeduid als ‘outsiders’.
  13. 13. 12 | Hoofdstuk 1 Onder ‘maatschappelijk kwetsbare jongeren’ dient te worden verstaan: ‘alle jongeren die maatschappelijk kwetsbaar zijn’. Maatschappelijke kwetsbaarheid kan worden omschreven als: ‘het risico om in contact met maatschappelijke instellingen [school, arbeidsmarkt, justitie] vooral, en telkens opnieuw, de negatieve aspecten zoals controle en sancties te ondergaan en minder te genieten van het positieve aanbod’ (Theeboom & Verheyden, 2011, p. 41). Er worden acht ‘leefbaarheidsgebieden’ als criteria aangevoerd, waarbij er in minstens drie problematiek moet voorkomen om te kunnen spreken van maatschappelijke kwetsbaarheid. Het gaat hierbij om woonsituatie, scholing, werkgelegenheid, medische en psychologische verzorging, vrijetijdsbesteding, sociale contacten, financiële toestand en contacten met justitie. Onder ‘jongeren’ dient te worden verstaan: ‘ieder persoon dat de leeftijd van achttien jaar nog niet heeft bereikt’. De term ‘maatschappelijk kwetsbare jongeren’ wordt in dit rapport gelijk getrokken met de begrippen ‘probleemjongeren’, ‘randgroepjongeren’ en 'risicojongeren'. Met ‘vechtsportevenementen’ wordt bedoeld: ‘alle evenementen waarbij fullcontactvechtsportwedstrijden worden georganiseerd en die geregistreerd staan bij een bond’ (Werkgroep Handhaving, 2014, p. 15). 1.2 Methodologie 1.2.1 Participerende observatie De participerende observatie vormt de basis van dit onderzoek. Het veldwerk is verricht bij twee kickboksscholen en een evenement. Van de vier rollen die Gold (1958) onderscheidde voor participerend observanten – volledig participant, participant als observator, observator als participant en volledig observator – is gekozen voor de tweede variant. Door de nadruk op participatie te leggen, werd een sterke vertrouwensband opgebouwd met de onderzoekssubjecten, terwijl de mogelijkheid tot terugtrekking uit de setting open bleef (Decorte & Zaïtch, 2009, p. 290). Deelname aan de trainingen was cruciaal voor de acceptatie binnen de sportscholen, omdat gemeenschappelijke inspanning een band creëert (Van Bottenburg & Heilbron, 1996, p. 44).
  14. 14. Vormgeving van het onderzoek | 13 De twee sportscholen zijn geselecteerd aan de hand van theoretische steekproeftrekking (Decorte & Zaïtch, 2009, p. 284). In eerste instantie is voor deze sportscholen gekozen omdat ze zijn gevestigd in Amsterdam, de werkplek van de onderzoeker. Ten tweede is sportschool [A] relatief klein, gevestigd in een achterstandsbuurt en gefocust op recreanten, terwijl sportschool [B] een groot aantal leden heeft, in een ‘goede’ buurt is gevestigd en de nadruk legt op het voortbrengen van succesvolle wedstrijdvechters. Uiteindelijk zijn 41 trainingen bijgewoond, waarvan 24 bij sportschool [A] en 17 bij sportschool [B]. Het evenement was relatief kleinschalig en bevatte gevechten uit iedere klasse. Het is geselecteerd op grond van bereikbaarheid en betaalbaarheid. Voor de toegang tot het veld is geen gebruik gemaakt van een ‘gatekeeper’. Dit was niet nodig omdat de acceptatie door de onderzoekssubjecten door het participeren aan de training zeer soepel verliep. Het feit dat de onderzoeker bij aanvang reeds enkele jaren heeft gekickbokst heeft hier in grote mate aan bijgedragen. Achteraf gezien zijn er zelfs wellicht onnodige voorbereidingen getroffen voor het eerste contact. Zo heeft de onderzoeker vier proeflessen genomen bij verschillende sportscholen om te leren hoe hij zich het best bij een eerste training kan profileren. Gedurende het veldwerk kregen de leerlingen en trainers geleidelijk meer te weten over het onderzoek en toonden ze zelfs enthousiasme en interesse. Het veldwerk is over het algemeen probleemloos verlopen. De onderzoeker had als participerend observant drie rollen te vervullen: een als individu, een als onderzoeker en een als kickbokser (Decorte & Zaïtch, 2009, p. 289). Omdat hij reeds geruime tijd kickbokser is kon hij zich volledig focussen op zijn taak als objectief onderzoeker. Zo kon de data-analyse al tijdens de veldwerksessie aanvangen en is eraan gedacht regelmatig vragen te stellen. Met name voor en na de trainingen is veel nuttige data vergaard uit gesprekken en informele interviews.3 Ook is sporadisch gebruikt gemaakt van voorwerpen. Zo lokte het zien van de biografie van Badr Hari vaak discussies uit in de kleedkamers. Na de trainingen zijn de notities steeds op een afgelegen plek nabij de sportschool direct als geluidsfragment ingesproken op een smartphone, waarop ze de volgende dag werden uitgetypt. 3 Bij beide sportscholen was het verboden te praten tijdens de trainingen.
  15. 15. 14 | Hoofdstuk 1 In totaal zijn er drie typen notities bijgehouden: beschrijvende, analytische en methodologische (Dewalt & Dewalt, 2002, p. 148). Wanneer het eind van een veldwerksessie naderde werd dit van tevoren aangekondigd om niet een te abrupt einde te maken aan de opgebouwde verstandhoudingen. 1.2.2 Interviews Voor dit onderzoek zijn, naast de informele interviews tijdens het veldwerk, vijftien interviews afgelegd (zie bijlage C). Gezien de gecombineerd inductieve en deductieve benadering van data en theorie is gekozen voor het semi- gestructureerde interview. Aan de ene kant gaven bestaande theorieën sturing met betrekking tot de gespreksonderwerpen bij de interviews. Aan de andere kant was het niet de bedoeling onderwerpen en informatie bij voorbaat uit te sluiten. Zo fungeerden sensitizing concepts als topics waarvan afwijking mogelijk was. Achteraf gezien werden de interviews wel gedurende het onderzoek onbewust in toenemende mate gestructureerd. Naarmate de hoeveelheid verzamelde data toenam begon voorkennis een grotere rol te spelen en werden specifieke onderwerpen belangrijker. Slechts bij het laatste interview [O] is gekozen voor de volledig gestructureerde variant en verliep de communicatie via e-mail. Deze respondent was namelijk helaas niet bereid tijd vrij te maken voor een ontmoeting. De onderzoekspopulatie waarbinnen de steekproeven zijn gedaan bestaat uit de gehele fullcontactvechtsportsector (zie § 1.1). Omdat dit onderzoek kwalitatief van aard is, zijn doelgerichte steekproeven de aangewezen manier van selectie, in tegenstelling tot random steekproeven. De selectie van respondenten was een vrij ingewikkeld proces; verschillende soorten steekproeven zijn door elkaar heen toegepast.4 Ten eerste is gepoogd een goede basis aan data te verzamelen door op zoek te gaan naar typische cases (Decorte & Zaïtch, 2009, pp. 100-103): personen die de introductie van fullcontactvechtsporten in Nederland hebben meegemaakt, zelf naam hebben gemaakt als wedstrijdvechter en later trainer zijn geworden. Deze personen beschikken namelijk over zeer uitgebreide kennis van de vechtsportwereld met 4 Omdat vele actoren van de fullcontactvechtsportwereld verschillende functies hebben (trainer, promotor, bestuurder van een bond, etc.) is ervoor gekozen geen steekproefmatrix te maken (Dortants & Van Bottenburg, 2013, p. 21).
  16. 16. Vormgeving van het onderzoek | 15 betrekking tot iedere deelvraag. Daarnaast is naar heterogeniteit gestreefd onder de respondenten, met name met betrekking tot geslacht, afkomst, sociale klasse, niveau/gevechtsklasse, vechtsport, crimineel gedrag en leeftijd. Juist door onderlinge verschillen naast elkaar te zetten kan men tot belangrijke bevindingen komen. Ook waren de steekproeven deels pragmatisch; de meerderheid van de interviews vond plaats in Utrecht (woonplaats van de onderzoeker) of Amsterdam (werkplaats van de onderzoeker).5 Ten slotte is gebruik gemaakt van de theoretische steekproef. De lijst van respondenten is niet op het begin vastgesteld, maar is het resultaat van een cyclisch proces. Na de uitwerking en analyse van ieder interview is heroverwogen of meer respondenten nodig zijn om theoretische saturatie te bereiken en zo ja, welk type respondent het meest zou bijdragen aan valide en betrouwbare onderzoeksresultaten (Decorte & Zaïtch, 2009, pp. 107, 110). Het merendeel van de interviews is afgelegd bij de respondent thuis of in zijn sportschool. Enkele interviews zijn afgelegd in cafés en in één geval is de respondent op zijn werkplek bezocht. Steeds werd bij aanvang van het interview de respondent gevraagd of hij er bezwaar tegen had als het gesprek zou worden opgenomen. Geen van de hen vond dit bezwaarlijk. Na afloop kregen de respondenten een tasje met (exotisch) fruit cadeau, omdat vechtsporters over het algemeen een zeer gezonde levensstijl hebben, en ‘om de Russische economische sancties tegen te gaan’. Naderhand was met vrijwel iedere respondent een zeer goede verstandhouding opgebouwd. De meesten gaven aan gebeld of gemaild te kunnen worden voor verdere vragen, en sommigen gaven zelfs boeken en/of T-shirts cadeau. Ook was de respons relatief hoog. In slechts drie gevallen toonde de genodigde zich niet bereid mee te werken aan het interview. Aan de respondenten die trainer zijn heeft de onderzoeker steeds voorgesteld een lesje mee te trainen alvorens het interview af te leggen. Hier werd steeds zeer positief op gereageerd; in de meeste gevallen waren deze lessen zelfs gratis. Deze methode resulteerde in een sterke ‘sociaal-emotionele leiding’ tijdens het interview (Emans, 2002, p. 103). De band die normaliter gedurende het interview wordt opgebouwd was in deze gevallen door de training reeds 5 Hierbij is in aanmerking genomen dat de verschillen met respondenten uit andere delen van het land naar verwachting niet dermate groot zouden zijn dat het de externe validiteit van dit onderzoek heeft aangetast.
  17. 17. 16 | Hoofdstuk 1 vanaf het begin aanwezig. Deze respondenten gaven al snel uitgebreide en openhartige antwoorden. Doordat zij gedurende de gehele ontmoeting een rol aannamen als ‘uitlegger’ waren deze interviews haast een voortzetting van de training waarin slechts het gespreksonderwerp veranderde. 1.2.3 (auto)Biografische methoden Voor dit onderzoek zijn vier (auto)biografieën geanalyseerd (zie onder). Deze boeken zijn geselecteerd omdat zij typische cases bevatten. Voor het boek Kleine Jongen is gekozen omdat hierin de pedagogische waarde van vechtsporten voor probleemjongeren uitgebreid aan bod komt. In De Kickbokser wordt een duidelijk beeld geschetst van de geschiedenis en de huidige stand van zaken in de fullcontactvechtsportsector. De professionele kickbokser Badr Hari is ten slotte dermate beroemd/berucht dat er twee biografieën over hem zijn verschenen. Olde Kalter legt op sensationele wijze de focus op de misstappen die Hari heeft begaan, terwijl Bax in opdracht en met medewerking van Hari de lezer een kijkje gunt in de gedachten van deze vechter. - Kleine Jongen over en door Saïd Bensellam (2010) - De Kickbokser over Ernesto Hoost (Olde Kalter, 2011) - Badr over Badr Hari (Olde Kalter, 2013) - Badr Hari over Badr Hari (Bax, 2014) Deze methode sluit goed aan bij de kwalitatieve onderzoeksopzet, omdat biografieën thick descriptions bevatten. In deze boeken wordt een goed beeld geschetst van de fullcontactvechtsportsector uit het oogpunt van de vechters. Dit sluit goed aan bij het emic-perspectief waar dit onderzoek vanuit gaat. Bovendien omvatten de verhalen bijna de gehele levensloop van de betrokkenen, waardoor de data een longitudinaal aspect krijgen. Hoewel biografieën geen wetenschappelijke teksten zijn, hoeft dit niet af te doen aan hun bruikbaarheid. Ze moeten echter wel geanalyseerd worden in hun context. Ze zijn bijvoorbeeld meestal geschreven om geld in het laatje te brengen en zullen derhalve de werkelijkheid op een spannende en leesbare manier weergeven. Hierin verschilt de biografische methode niet van andere onderzoeksmethoden. Zo zullen data uit interviews moeten worden geanalyseerd in het licht van de persoonlijke eigenschappen van de respondent.
  18. 18. Vormgeving van het onderzoek | 17 Hoewel de nadruk in deze documenten ligt op de subjectieve belevingen, betekent dit niet dat er geen objectieve feiten naar boven gebracht kunnen worden. Deze feiten zijn echter meestal van weinig waarde, tenzij zij getrianguleerd worden met andere data of methoden om de subjectiviteit te minimaliseren (Decorte & Zaïtch, 2009, pp. 350-351, 366, 368). Zo verschillen de twee biografieën van Hari onderling enorm en creëert analyse van beide boeken een duidelijker beeld van de werkelijkheid. 1.2.4 Virtuele analyse Ook is voor dit rapport gebruikt gemaakt van het internet. Hierbij is analyse van internetdocumenten toegepast om bepaalde feiten en meningen te achterhalen. Bij het selecteren van webpagina’s is gebruik gemaakt van de theoretische steekproef. Via verschillende zoekmachines zijn bepaalde hits geanalyseerd, waarna werd heroverwogen of analyse van meerdere/andere webpagina’s nodig zou zijn. Uiteraard is iedere tekst geïnterpreteerd in het licht van de context van de betreffende webpagina. Zo strekken nieuwspagina’s ertoe objectieve feiten en waarheden weer te geven, terwijl sportsites er vaak tevens toe strekken de lezer te vermaken (Decorte & Zaïtch, 2009, pp. 432, 436-437). - Nieuwssites (AT5, 2010a, 2010b; NOS 2012, 2014; NRC, 2013; Thie, 2013; Trouw, 1996, 2011; Van Dongen, 2010; Vugts, 2010a, 2010b) - Misdaadsites (Camilleri, 2010; Crimebron, 2013; Heidinga, 2008; Korterink, 2013; Laumans, 2011) - (vecht)Sportsites (Del Prado, 2009; Fans of K-1, 2007; Juuls, 2012; The Tallest Man, n.d.; Van Kempen, 2005) - Juridische sites (Judex, n.d.; Terecht Gesteld, 2008) - Forum (Art Vandelay Ultor, 2013) - Wedstrijdreglement (WMTA, 2009)
  19. 19. 18 | Hoofdstuk 1 1.2.5 Visuele analyse Daarnaast is voor dit onderzoek gebruik gemaakt van visuele analyse. Ook hierbij is gebruik gemaakt van de theoretische steekproef. De visuele data zijn in de eerste plaats waargenomen en geïnterpreteerd. Hierna werd hun context geanalyseerd waarop hun positie in de wetenschappelijke discussie werd bepaald (Decorte & Zaïtch, 2009, p. 396). Hierbij is steeds gelet op de inhoud, vorm en de context van het beeld (Banks, 2001). De volgende visuele data zijn op deze manier geanalyseerd. - Documentaires (KRO, 2011; Souren, 2008; Van Huystee, 2013) - Youtube-fragmenten (Evolutionhost, 2011; KILLorBE, 2009; N2m1b13, 2011) - Afbeeldingen (Angelogym, 2011; Background-pictures, n.d.; Cute HD Pictures, 2012; Fans of K-1, 2007; Film1, 2013; Fitz Gym, n.d.; Fscclub, n.d.; Gangsters Mafia, n.d.; Harinck, 1980, p. 26, 32, 40; Icollector, 2012; Imgkid, n.d.; KILLorBE, 2009; Mamjo, 2010; Muay-Thai Lessons, n.d.; Muaythai, n.d.; The Tallest Man, n.d.; Waanders, 2015) - Films (Ponten & Taihuttu, 2013) - Talkshows (BNN, 2014) 1.2.6 Secundaire data Ten slotte is gebruik gemaakt van secundaire data. Het gaat hierbij om de bijgevoegde interviewtranscripties van de scriptie Knokkend uit Eigen Schaduw: Kickboksen in Nederland van kickbokster Aleide Lawant (2013). Bij de analyse van deze data is in aanmerking genomen dat dit onderzoek een ander onderwerp heeft dan dit rapport: het imago van de kickbokssport.
  20. 20. Vormgeving van het onderzoek | 19 1.3 Praktische problemen Het eerste probleem dat opdook tijdens dit onderzoek was het taboe rondom criminaliteit in de fullcontactvechtsportsector. De meeste respondenten waren niet zonder meer openhartig over dit onderwerp. Vaak moesten ze via omwegen naar dit onderwerp worden geleid, bijvoorbeeld door ze er zelf over te laten beginnen (‘maar veel wedstrijdvechters vinden dus geen vaste baan…’). Toch kon het nooit te lang over dit onderwerp gaan. Respondenten zouden dan geïrriteerd worden en de interviewer zien als de volgende journalist die erop uit is vechtsporten een slecht imago te bezorgen. Zo kreeg ieder interview een ‘kat-en-muiselement’ waarbij telkens de grenzen moesten worden opgezocht. De zware onderwerpen werden afgewisseld met de positieve, zoals de pedagogische waarde van vechtsporten. Door de woorden, intonatie en lichaamstaal van de respondenten nauwkeurig te lezen kon de verandering van onderwerp getimed worden. Dit vergde sterke sociale vaardigheden en een goede concentratie. Op een uitschieter na (zie § 1.5) leverde dit geen problemen op. Toch is het niet gelukt vechters te interviewen die momenteel banden hebben met het criminele circuit. Wel zijn meerdere trainers geïnterviewd die veel verhalen op dit gebied konden vertellen over hun leerlingen, alsmede vechters die in het verleden banden hadden met het georganiseerde criminelen. Een tweede lastig punt was dat (voormalig) succesvolle vechters vaak een zeer hoge dunk hebben van zichzelf. Wedstrijdvechters worden namelijk erg verheven binnen hun sportschool. Iedereen wil met ze praten en met ze gezien worden. Zeker als recreant is het daarom moeilijk met ze in gesprek te komen, laat staan een afspraak met ze te maken. Zo mailden sommige respondenten pas na zeer lange tijd iets terug of hielden ze zich niet aan afspraken. Ook gedroegen bepaalde respondenten zich erg verheven tijdens het interview. Het stond ze niet aan dat een ander de gespreksonderwerpen bepaalde. Soms begonnen ze daarom spontaan te vertellen over hun succesmomenten. In deze gevallen was het moeilijk ze te onderbreken.
  21. 21. 20 | Hoofdstuk 1 1.4 Kwaliteit van het onderzoek6 Met betrekking tot de kwaliteit van dit onderzoek verdient het feit dat de onderzoeker reeds enkele jaren recreatief heeft gekickbokst in de eerste plaats opmerking. Dit feit heeft het verloop van het onderzoek op verschillende wijzen beïnvloed. De kwalitatief onderzoeker is namelijk het instrument waarmee conclusies uit de data worden gedestilleerd (Plochg & Van Zwieten, 2001, p. 77). Ten eerste heeft deze omstandigheid geleid tot verzameling van relatief veel, betrouwbare en valide data omdat de onderzoeker de sociale regels binnen de fullcontactvechtsportsector kende en al snel het vertrouwen van de onderzoekssubjecten won. Toch bracht de liefde voor de sport ook een bepaalde vooringenomenheid en een hoop op een positief beeld van de vechtsportsector met zich mee. Uiteraard is gepoogd deze vooringenomenheid tijdens het onderzoek zoveel mogelijk opzij te zetten. De gedachte dat een realistisch beeld van de vechtsportwereld van belang is voor het oplossen van de problemen in deze sector heeft hieraan bijgedragen. Een tweede aandachtspunt is de mogelijke selectiviteit in data en respondenten. Hoewel het onderzoek ertoe strekt zowel de positieve als de negatieve kanten van vechtsporten te belichten, geven betrokkenen het liefst een zo goed mogelijk beeld van de vechtsportsector. De negatieve beeldvorming van deze sporten in de media hebben hier naar waarschijnlijkheid in belangrijke mate aan bijgedragen. Zo is het goed denkbaar dat bonafide vechters oververtegenwoordigd zijn onder de respondenten, omdat zij door middel van participatie poogden het imago van hun sport op te poetsen. Delinquente betrokkenen zouden om dezelfde reden minder bereid kunnen zijn geweest mee te werken aan een interview of zouden bepaalde informatie achter kunnen hebben gehouden. Aan de andere kant zouden schrijvers en journalisten de criminele invloeden in de vechtsportsector kunnen hebben aangedikt om hun verhalen sensationeler te maken. 6 In de academische wereld verschillen de meningen over welke criteria gelden voor de beoordeling van de kwaliteit van een kwalitatief onderzoek. Hier is gekozen voor (a) Interne validiteit, (b) externe validiteit, (c) interne betrouwbaarheid, (d) externe betrouwbaarheid en (e) authenticiteit en relevantie. Deze criteria zijn uit praktische overwegingen overgenomen uit het handboek van Decorte en Zaitch (2009, pp. 123, 126, 127). Dit boek wordt namelijk gebruikt bij de MA criminology van de Universiteit Utrecht, de studie van de onderzoeker.
  22. 22. Vormgeving van het onderzoek | 21 De invloeden van deze beperkingen op de onderzoeksresultaten zijn zo klein mogelijk gemaakt. In de eerste plaats is dit gebeurd door zoveel mogelijk verschillende onderzoeksmethoden te trianguleren (zie § 1.2). Door data over bepaalde onderwerpen uit verschillende methoden met elkaar te vergelijken werd een zo realistisch mogelijk beeld van de werkelijkheid gecreëerd doordat de methoden elkaars tekortkomingen aanvulden. Met name de combinatie van participerende observatie en het kwalitatieve interview heeft in dit opzicht zijn vruchten afgeworpen. De eerstgenoemde onderzoekmethode heeft namelijk geresulteerd in zeer intern valide data, doordat het contact langer is, de vertrouwensband sterker en taboeonderwerpen relatief makkelijk ter sprake komen. Toch biedt participerende observatie minder zekerheid met betrekking tot de externe validiteit, omdat slechts een beperkte steekproef kan worden genomen gezien de intensiteit van deze onderzoeksmethode. Het kwalitatieve interview staat een bredere steekproeftrekking toe, maar ontbeert juist de garantie van interne validiteit door het kortstondige contact en de zwakkere vertrouwensband. Door onderwerpen via beide (en andere) methoden te bestuderen konden de validiteit en betrouwbaarheid zoveel mogelijk worden gewaarborgd. Daarnaast gaf triangulatie van sociaal wenselijke data afkomstig uit de vechtsportsector en sensationalistische data van journalisten en schrijvers een betrouwbaarder beeld van de realiteit. Ten slotte zijn verschillende theorieën getrianguleerd bij de analyse van bepaalde onderwerpen om verblinding door een te groot geloof in één theorie te voorkomen (Decorte & Zaïtch, 2009, pp. 135, 203-205, 280-283). Ook was het belangrijk niet te snel tot conclusies te komen door bevindingen steeds in twijfel te trekken. Zo is de onderzoeker steeds op zoek gegaan naar afwijkende en extreme cases teneinde de analyses te falsificeren. Aan bepaalde respondenten is bijvoorbeeld gevraagd waarom probleemjongeren juist geen interesse zouden hebben in fullcontactvechtsporten. Ook werden bevindingen bij verschillende onderzoekssubjecten gerepliceerd voordat ze in het rapport terecht kwamen. Ten behoeve van de interne validiteit van het onderzoek is dit rapport daarnaast voorgelegd aan bepaalde onderzoekssubjecten ter validering. Ook is dit rapport voorgelegd aan andere sociale wetenschappers en deskundigen voor feedback (‘peer debriefing’) (Decorte & Zaïtch, 2009, pp. 134, 137-143).
  23. 23. 22 | Hoofdstuk 1 Met betrekking tot de authenticiteit7 van dit rapport is er in de eerste plaats voor gezorgd dat verschillende zienswijzen aan bod komen. Zo zijn de visies van critici en van voorstanders van de vechtsport naast elkaar gezet, bijvoorbeeld met betrekking tot de invloeden van vechtsportbeoefening op het gedrag. Met name participerende observatie is een nuttig instrument om onderscheid te kunnen maken in visie tussen berokkenen en buitenstaanders (Decorte & Zaïtch, 2009, p. 278). Ook is gepoogd bepaalde groepen, zoals de overheid, de media en trainers, aan te sporen tot actie. In het nawoord (hoofdstuk 8) worden enkele aanbevelingen gedaan ter verbetering van de huidige situatie binnen de fullcontactvechtsportsector. De relevantie van dit onderzoek is gelegen in het emic-perspectief van waaruit het is verricht. Betrokkenen en outsiders hebben op veel gebieden sterk uiteenlopende visies op criminaliteit (zie §5.2.2). De grote verschillen tussen de overheid en de vechtsportsector zorgen voor wederzijds onbegrip en belemmeren de communicatie (Dortants & Van Bottenburg, 2013, p. 5). Door buitenstaanders een kijkje te gunnen door de ogen van de vechter kunnen deze partijen dichter bij elkaar worden gebracht en kan het uitzicht op structurele oplossingen voor de problemen binnen de vechtsportwereld verbeteren. 7 Ook hier staat niet zonder meer vast elke criteria gelden voor de authenticiteit van een onderzoek. In dit onderzoek is uitgegaan van de begrippen ‘fairness’ (de mate waarin verschillende visies aan bod komen) en ‘katalytische authenticiteit’ (de mate waarin het onderzoek aanspoort tot actie) (Guba & Lincoln, 1989, pp. 245-251).
  24. 24. Vormgeving van het onderzoek | 23 1.5 Ethiek Een van de regels binnen de wetenschapsethiek is het principe van informed consent: de onderzoekssubjecten moeten voldoende geïnformeerd een bewuste keuze maken om mee te werken aan het onderzoek (Decorte & Zaïtch, 2009, pp. 539-540). Dit leverde spanningen op met betrekking tot non-respons, omdat het woord ‘criminaliteit’ over het algemeen een zeer stigmatiserende werking heeft. Daarom is ervoor gekozen de onderzoekssubjecten te vertellen dat het onderzoek is gericht op ‘de invloed van vechtsporten op het gedrag van mensen’. Daarbij heeft de onderzoeker zich voorgedaan als masterstudent sociologie in plaats van criminologie. Ook heeft hij zijn Joodse achternaam geheim gehouden en een Nederlandse opgegeven om argwaan bij Islamitische jongeren te voorkomen. Er is steeds zoveel mogelijk gestreefd naar openheid en eerlijkheid zonder het onderzoek, de onderzoeker of de onderzoekssubjecten in gevaar te brengen. Ook de principes van vertrouwelijkheid en anonimiteit zijn in acht genomen. In de quotes die gebruikt zijn in dit rapport is alle informatie die de identiteit van de betrokkenen kan onthullen gecensureerd. De opnames van de interviews en veldnotities zijn direct na het uittypen verwijderd, en de transcripties zijn beveiligd opgeslagen op het PC-netwerk van het onderzoeksbureau waar de stage plaatsvond. Ook is er geen vertrouwelijke informatie uit interviewtranscripties of veldnotities verstrekt aan derden. Ten slotte heeft de onderzoeker op zijn eigen veiligheid moeten letten. Criminaliteit is namelijk een gevoelig onderwerp in de fullcontactvechtsportwereld, omdat deze sector zwaar te lijden heeft onder negatieve publiciteit (Dortants & Van Bottenburg, 2013, p. 45). Het zou dus gevaarlijk kunnen zijn om over te komen als een journalist die de vechtsport een slechte naam wil bezorgen. Slechts eenmaal is een respondent om deze reden boos geworden, maar na een verontschuldiging en een verandering van het gespreksonderwerp naar de pedagogische waarde van vechtsporten was het probleem opgelost. Tijdens het veldwerk zijn er geen problemen opgedoken op dit gebied. De vechters en trainers hadden een goede band opgebouwd met de onderzoeker en wisten dat hij er niet op uit was ze te schaden. Bovendien waren de trainers altijd behoedzaam voor ongeregeldheden onder de leerlingen.
  25. 25. 24 | Hoofdstuk 1 1.6 Juridisch kader In Nederland heeft de staat een monopolie op het legitiem gebruik van geweld. Voor burgers is dit gebruik verboden krachtens verschillende artikelen in het Wetboek van Strafrecht (Vos, 2003). Eén hiervan is artikel 300: het verbod op mishandeling.8 In de erop volgende artikelen worden strafverzwarende factoren uitgewerkt, zoals voorbedachte rade en (de kans op) ernstig letsel of de dood tot gevolg. Uit deze artikelen volgt dat ervaren vechters sneller een hogere straf staat te wachten voor een geweldsdelict dan andere daders, omdat de kans op ernstige gevolgen groter is wanneer zij over de schreef gaan. In enkele uitzonderingsgevallen (de zogenaamde strafuitsluitingsgronden) is het gebruik van geweld door burgers gerechtvaardigd of wordt de schuld van de dader weggenomen.9 Vechtsporters die deelnemen aan een wedstrijd aanvaarden het risico pijn en letsel op te lopen. Daardoor kan de verdachte van een 'geweldsdelict' tijdens een wedstrijd een succesvol beroep doen op het ‘ontbreken van de materiële wederrechtelijkheid’ (Judex, n.d.). Ook in civielrechtelijk opzicht heeft de gedupeerde van een klap of stoot tijdens een wedstrijd weinig mogelijkheden. Een actie uit onrechtmatige daad (art. 6:162 BW) heeft in deze situatie weinig kans van slagen, doordat de aansprakelijkheidsdrempel hoger ligt in een sport- of spelsituatie. Volgens de Hoge Raad in het ‘natraparrest’ hebben deelnemers aan een sport namelijk ‘gevaarlijke gedragingen, waartoe het spel uitlokt, van elkaar te verwachten’. Zelfs wanneer de handeling in strijd is met de regels van de sport of plaatsvindt voor of na de wedstrijd is er niet direct sprake van aansprakelijkheid. Wel telt deze overtreding mee in de beoordeling van de onrechtmatigheid (Terecht Gesteld, 2008). 8 Andere voorbeelden van geweldsdelicten zijn openbare geweldpleging (art. 141), gewapende overval (art. 312), vernieling (art. 350), bedreiging (art. 285), stalking/belaging (art. 284), doodslag (art. 287) en moord (art. 289). 9 Deze strafuitsluitingsgronden zijn overmacht noodtoestand (art. 40), noodweer (art. 41 lid 1), bevoegd gegeven ambtelijk bevel (art. 43 lid 1), wettelijk voorschrift (art. 42), ontbreken materiële wederrechtelijkheid (ongeschreven), ontoerekeningsvatbaarheid (art. 39), psychische overmacht (art. 40), noodweerexces (art. 41 lid 2), onbevoegd gegeven ambtelijk bevel (art. 43 lid 2) en afwezigheid van alle schuld (ongeschreven).
  26. 26. Vormgeving van het onderzoek | 25 Ten slotte kunnen vechters en andere betrokkenen voor hun misstappen veroordeeld worden volgens het tuchtrecht van de bond waarbij ze zijn aangesloten. Hierbij kan het bijvoorbeeld gaan om gebruik van geweld buiten de ring, maar ook om witwaspraktijken of matchfixing (Federatie Oosterse Gevechtskunsten [FOG], 2006). Helaas slaat het tuchtrecht van de Nederlandse fullcontactvechtsportsector weinig hout. Door het ontbreken van een overkoepelend orgaan kunnen veroordeelden hun straf probleemloos ontlopen door over te stappen naar een andere bond (het ‘waterbedeffect’) (Dortants & Van Bottenburg, 2013, p. 44). 1.7 Slotopmerking Tot slot verdient opmerking dat in dit onderzoek een sterke nadruk ligt op masculiniteit in de analyse van vechtsporten en criminaliteit. Voor deze focus is gekozen gezien het feit dat mannen oververtegenwoordigd zijn in zowel de fullcontactvechtsporten als de geweldsstatistieken (Aronson, Wilson, & Akert, 2011, p. 447; Dortants en Van Bottenburg, 2013, p. 50). Daarom wordt in dit rapport steeds uitgegaan van de man als onderzoekssubject, tenzij anders is aangegeven.
  27. 27. 26 | Hoofdstuk 2 Foto: Pixgood (n.d.) 2. De theorie achter de vechtsport 2.1 Pedagogiek Over het verband tussen fullcontactvechtsporten en criminaliteit bestond bij aanvang van dit onderzoek uiteraard enige relevante literatuur. Op het gebied van de pedagogische waarde van vechtsporten hebben Theeboom en Verheyden (2011) een belangrijke bron aan informatie verschaft met hun onderzoek Vechtsporten met een +: Extra Kansen voor Kwetsbare Jongeren. In dit rapport wordt uitgebreid beschreven wat maatschappelijk kwetsbare jongeren zijn, waarom ze zich aangetrokken voelen tot vechtsporten en welke effecten vechtsportbeoefening op hen kan hebben. Volgens deze onderzoekers zijn deze jongeren sterk vertegenwoordigd in de fullcontactvechtsportsector en voelen zij zich ertoe aangetrokken. Zo beschrijven ze dat voor sporters uit de lagere sociale klasse de nadruk ligt op het eigen lichaam; ze hanteren een zogenaamde ‘instrumentele’ of ‘externe lichaamsoriëntatie’. In de bovenklasse daarentegen
  28. 28. De theorie achter de vechtsport | 27 draait sport met name om mentale, verstandelijke en filosofische aspecten, zoals teamspirit en tegen je verlies kunnen. Ook voelen jongeren zich aangetrokken tot het stoere imago van de trainer. Ten slotte stellen Theeboom en Verheyden (2011, pp. 49, 54, 57-58, 68) dat allochtone jongeren sterk zijn vertegenwoordigd in de sportscholen. Afkomst speelt er daarom een kleinere rol, waardoor deze jongeren zich meer op hun gemak zouden kunnen voelen. Lagendijk (1991) verklaarde deze belangstelling als een zoektocht naar identiteit van een groep jongeren die noch affectie heeft met het land van herkomst van de ouders, noch met Nederland. Hoewel deze theorieën ook vechtsporten niet-zijnde fullcontactvechtsporten betreffen, leveren zij een relevantie basiskennis op het gebied van aantrekkingskracht van fullcontactvechtsporten op probleemjeugd (hoofdstuk 4). De verschillen op dit gebied tussen vechtsporten in het algemeen en fullcontactvechtsporten zijn gecompenseerd in de data-analyse. Zo speelt bij fullcontactvechtsporten met name de hardheid een grote rol in de aantrekkingskracht op probleemjeugd (zie § 4.2.1). Omdat meerdere onderzoeken uitwijzen dat deze aantrekkingskracht bestaat is hier gekozen voor een voornamelijk deductieve, doch deels inductieve benadering van theorie en data. In de sportschool vinden verschillende sociale processen plaats. Zo kan de trainer een belangrijke opvoedkundige taak vervullen, bijvoorbeeld door sociale controle uit te voeren. De harde en strenge aanpak die hij hanteert is volgens Theeboom en Verheyden (2011, p. 126) een goede manier om probleemjongeren weer op het rechte pad te krijgen. Volgens Donohue (1990, p. 59) ontstaat er binnen de sportschool een corporate social entity (collectieve sociale entiteit). Door het bijwonen van de trainingen moeten individuen zich conformeren aan de gewoonten, normen en waarden van de groep. Van Bottenburg en Heilbron (1996, p. 44) noemden hiervoor mede als oorzaak muscular bonding (gespierde binding). Dit proces treedt op wanneer mensen een saamhorigheidsgevoel creëren door het collectief uitvoeren van een ritueel, bijvoorbeeld bij het marcheren (McNeill, 1997). Doordat tevens jongeren van verschillende etniciteiten op deze manier aan elkaar worden verbonden kan vechtsportbeoefening volgens de KNKF (2010, pp. 87, 118) een belangrijke bijdrage leveren aan integratie. Deze socialisatieprocessen kunnen deze vechtsporten aantrekkelijk maken voor probleemjeugd (hoofdstuk 4) en kunnen tevens een positieve uitwerking hebben op de beoefenaars (hoofdstuk 5). Ook deze onderzoeken betreffen vechtsporten in het algemeen, waardoor de
  29. 29. 28 | Hoofdstuk 2 toepasbaarheid ervan op fullcontactvechtsporten in het bijzonder niet zonder meer kon worden aangenomen. Omdat de sociale dynamiek binnen de sportschool naar verwachting meeromvattend is dan hierboven beschreven, zijn de theorie en data over dit onderwerp op inductieve wijze geanalyseerd. Daarnaast wijst de literatuur verschillende positieve effecten van de lichamelijke aspecten van vechtsportbeoefening op het gedrag aan. Zo kan het een zeer positieve invloed hebben op het zelfbeeld van de beoefenaar (Theeboom, 2002; Theeboom & Verheyden, 2011, p. 133). Lochman (1987) beschreef dat agressieve jongeren een situatie vaak bedreigender inschatten dan deze in werkelijkheid is, waardoor ze gewelddadig kunnen reageren op relatief onschuldige provocaties. Een vechter die zeker is van zichzelf en van zijn kunnen zal volgens Vertonghen & Theeboom (2010) minder snel de drang voelen terug te vechten of zichzelf te bewijzen. Ook kan vechtsportbeoefening als uitlaatklep van negatieve emoties fungeren. Volgens Lenk (1972) vindt tijdens het vechten catharsis (emotionele zuivering) plaats, waardoor de beoefenaar zijn drijfveer tot gewelddaden verliest. Omdat aan vechtsportbeoefening door sommigen tevens negatieve psychologische effecten worden toegeschreven (Endresen & Olweus, 2005) zijn deze theorieën kritisch bekeken en uitgewerkt in hoofdstuk 5. Ook hier is derhalve gekozen voor een inductieve benadering. 2.2 Sociale leertheorieën Crimineel gedrag kan, net als andere vormen van gedrag, worden aangeleerd door middel van sociale interactie. De differentiële associatietheorie van Sutherland leert ons dat de jeugd houdingen, motieven en ideeën aangeleerd krijgen door middel van interactie in een persoonlijke groep (Sutherland, Cressey, & Luckenbill, 1992). Jongeren zullen derhalve het gedrag vertonen dat zij het meest waarnemen. De sociale leertheorie van Akers (1973) voegt hieraan toe dat jongeren gedrag aan- en afleren door hun handelingen af te stellen op reacties uit hun sociale omgeving. Door middel van imitatie en differentiële bekrachtiging (bestraffing of beloning) nemen jongeren bepaalde vormen van gedrag over van hun soortgenoten. Op deze manier kunnen binnen de sportschool zowel criminele als conventionele normen en waarden worden aangeleerd, waardoor deze theorieën bruikbaar zijn bij het uiteenzetten van de
  30. 30. De theorie achter de vechtsport | 29 effecten van vechtsportbeoefening op het gedrag van de beoefenaars (hoofdstuk 5). Gezien het brede draagvlak voor deze theorieën binnen de criminologie en de aannemelijkheid van de toepassing ervan in deze context is gekozen voor een deductieve benadering. Voor de vraag wat jongeren leren in de sportschool is echter gekozen voor een inductieve benadering. Ook zijn deze theorieën belangrijk als het gaat om het aanleren van crimineel gedrag door jongeren in delinquente jeugdgroepen. Volgens Elliott’s geïntegreerde theorie kan spanning bij jongeren ertoe leiden dat zij zich minder verbonden voelen met de maatschappij, waardoor ze sneller geneigd zijn deel te nemen aan deze jeugdgroepen en op die manier criminaliteit aangeleerd krijgen (Elliott, Ageton, & Canter, 1979). Omdat de conventionele doelen van de samenleving niet gehaald kunnen worden creëren risicojongeren volgens Cohen (1955) eigen, delinquente doelen waaraan zij wel kunnen voldoen. Cloward en Ohlin (1966) meenden daarentegen dat de doelen niet zozeer anders zijn, maar dat deze jongeren ze op een afwijkende wijze pogen te bereiken. Zo blijkt uit het rapport In de Nesten van de GGD Amsterdam (2014, p. 4) betreffende de top 600 meest gewelddadige draaideurcriminelen van Amsterdam dat een groot deel van deze criminelen het verlies van aansluiting met positieve sociale contacten (school, verenigingsleven, sport) compenseerde door intensievere omgang met criminele/antisociale vrienden. Vechtsporten kunnen derhalve een alternatief vormen voor deelname aan deze groeperingen. Ook deze theorieën zijn van belang voor de gedragseffecten van vechtsportbeoefening (hoofdstuk 5), in dit geval in positieve zin. Wel moest op deductieve wijze worden nagegaan in hoeverre binnen sportscholen sprake is van een ‘hechte groep’ en op welke manieren gedragingen en houdingen worden aan- of afgeleerd. 2.3 Spanningstheorie Volgens de strain-theorie of spanningstheorie zijn mensen die hun financiële en sociale doelen niet op legale wijze kunnen behalen sneller geneigd uit te wijken naar delinquente praktijken om deze doelen alsnog te bereiken (Agnew, 1992). Merton (1938) beschreef dat de samenleving ons financieel succes opdringt als toppunt van sociale wenselijkheid, terwijl het niet voor iedereen de legale middelen aanbiedt om dit doel te behalen. Door middel van criminele
  31. 31. 30 | Hoofdstuk 2 activiteiten kunnen deze personen op korte termijn voorzien in hun financiële behoeften, en kunnen zij afstand nemen van hun gevoel van sociale betekenisloosheid. In dit opzicht is criminaliteit een poging van de machtelozen om een stempel op de wereld te drukken, opgemerkt te worden en een identiteit te ontwikkelen (Braithwaite, 1979, p. 68). Hoewel spanning niet bij iedereen delinquent gedrag tot gevolg heeft, is dit bij adolescenten vaker het geval dan bij ouderen. Zij hebben namelijk over het algemeen een lager relativeringsvermogen, zijn gevoeliger voor groepsdruk en hebben minder mogelijkheden om hun omgeving te ontvluchten (Agnew, 1992). Ook zal een jongere sneller deelnemen aan een delinquente jeugdgroep wanneer hij zijn mogelijkheden in de toekomst somber inziet of zich minder verbonden voelt met de maatschappij (Brenzina, Agnew, Cullen, & Wright, 2004, p. 322; Elliott et al., 1979). Doordat de fullcontactvechtsportsector over het algemeen geassocieerd kan worden met de lagere sociale klasse sluit de Marxistische ondertoon van deze theorieën goed aan bij dit onderzoek. Dit geldt met name bij het uiteenzetten van de leefsituatie van probleemjeugd (§ 4.1). Omdat de focus van dit onderzoek niet ligt op het analyseren van spanning, en omdat deze theorie een breed draagvlak heeft binnen de criminologie, is ervoor gekozen dit onderwerp deductief te benaderen. Omdat het voor vechtsporters tegenwoordig moeilijk is de dagelijkse kost te verdienen heeft vechtsportbeoefening in het licht van de spanningstheorie een criminogeen element (Dortants & Van Bottenburg, 2013, p. 43). Toch kunnen vechtsporten juist ook spanning wegnemen. Messner en Rosenfeld (1994) stelden met hun institutionele anomietheorie dat armoede minder snel zal leiden tot crimineel gedrag wanneer mensen in een bepaalde sociale context een alternatieve, niet-financiële maatstaf van eigenwaarde aangereikt krijgen. Zo stelden Sampson en Laub (1992; 1993) dat jeugdcriminaliteit vaak het resultaat is van verbroken banden met de samenleving, en dat een investering in sociaal kapitaal,10 zoals het aangaan van een huwelijk of het vinden van een vaste baan, een keerpunt kan betekenen in iemands criminele carrière. Door middel van deelname aan niet-economische instituten (bv. familie of vereniging) kunnen economisch gedepriveerde personen op constructieve wijze een identiteit creëren en hun zelfbeeld oppoetsen (Maume & Lee, 2003). De sportschool zou deze rol van niet-economisch instituut kunnen vervullen en 10 Het begrip ‘sociaal kapitaal’ wordt in het Cultureel Woordenboek (n.d.) omschreven als ‘de sociale netwerken van individuen en al de hulpbronnen die ze via deze netwerken kunnen mobiliseren’.
  32. 32. De theorie achter de vechtsport | 31 derhalve een positieve invloed hebben op de beoefenaar (hoofdstuk 5). Zo beschreef Wacquant (1995) de levensstijl van Amerikaanse boksers als ‘een ontsnapping aan gedetermineerde sociale betekenisloosheid die het mogelijk maakt de eigen doelen te bereiken zonder daarbij uit te hoeven wijken naar criminele praktijken’. Omdat er nog geen onderzoek bestaat naar de functie van vechtsporten als alternatief voor delinquentie is hier gekozen voor een inductieve benadering. 2.4 De organisatie De organisatie binnen de fullcontactvechtsportwereld wordt getekend door chaos en is in zeer beperkte mate gereguleerd. In hun rapport Aanzien en Overleven in een Sport vol Passie brachten Dortants en Van Bottenburg (2013, p. 6) de misstanden binnen deze sector in kaart. Ze onderscheidden acht perspectieven die, in samenhang, zicht geven op het gehele probleem: - Vanuit het pedagogisch perspectief zijn veel vechtsportdocenten onvoldoende pedagogisch onderlegd, waardoor men niet zeker kan zijn van onderwijzing op verantwoorde wijze. - Vanuit het medisch perspectief kan de veiligheid van (jonge) vechtsporters niet gegarandeerd worden door een tekort aan regels en afspraken. - Vanuit een perspectief van openbare orde en veiligheid is de organisatie binnen de vechtsportsector onvoldoende transparant, waardoor vervlechting met het criminele milieu moeilijk is tegen te gaan. - Vanuit een sportperspectief krijgen vechtsporten vaak niet de erkenning als (top)sport die ze verdienen, en bestaat er een spanning tussen de vechtsport als sport en als entertainment. - Vanuit het financieel-economisch perspectief kunnen betrokkenen vaak niet of met moeite rond komen van hun inkomen uit deze sector. Dit leidt vaak tot belangenverstrengeling, onder andere van sponsoren, managers en organisatoren.
  33. 33. 32 | Hoofdstuk 2 - Vanuit het organisatorisch perspectief wordt de vechtsportsector lam gelegd door bestuurlijke onmacht, onderling wantrouwen en conflicten. Omdat er nauwelijks kan worden samengewerkt is het haast onmogelijk het imago van deze sporten op te poetsen. - Vanuit een ethisch-moreel perspectief heeft de sector veelal te maken met negatieve beelden en vooroordelen, wat leidt tot een tekort aan respect en erkenning van betrokkenen. - Vanuit het 'geen probleem'-perspectief worden de bovengenoemde problemen onvoldoende onderkend en schuift met name de nationale overheid haar verantwoordelijkheid teveel van zich af. De fullcontactvechtsportsector wordt in dit onderzoek omschreven als ‘vol ego’s met een hoog testosterongehalte’. De aanvallende aard van de sport zou terug te vinden zijn in het karakter van de betrokkenen. Doordat er veel verschillende bonden naast elkaar bestaan en er geen overkoepelend orgaan is, kan niemand een vuist maken. De bonden stellen relatief lage eisen aan trainers en promotors, omdat zij anders probleemloos naar een andere bond over zouden kunnen stappen. De onbereidheid van partijen om samen te werken maakt de huidige situatie nog uitzichtlozer. Men roept naar de overheid: ‘Reguleer ons, want we kunnen het niet zelf!’ (Dortants en Van Bottenburg, 2013, p. 50). Ook verkeert de fullcontactvechtsportsector momenteel in financieel zwaar weer. Volgens Van Oostrom (2014) heerst er een ‘recessie in de vechtsportwereld’ en is Nederland simpelweg kickboksmoe. Door het gestigmatiseerde imago van de sport lopen bezoekersaantallen terug en zijn bonafide sponsoren voor evenementen moeilijk te vinden. Reguliere bedrijven verbinden hun naam namelijk niet graag aan een vechtsport. Daardoor is sponsoring uit het grijze circuit, bijvoorbeeld door smartshops, coffeeshops, tattooshops, seksbedrijven, etc., vaak noodzakelijk. Door deze financiële problemen kan de veiligheid op evenementen niet langer worden gegarandeerd. Zo bezuinigen sommige promotors op de beveiliging, of organiseren zij oneerlijke risicopartijen teneinde een breder publiek te kunnen vermaken (RIEC Noord-Holland, 2012, pp. 22, 30; Werkgroep Handhaving, 2014, p. 18). Daarnaast komen prijzige dopingcontroles nauwelijks voor in de
  34. 34. De theorie achter de vechtsport | 33 vechtsportwereld, waardoor het onder vechters haast sociaal geaccepteerd is doping te gebruiken (NeCeDo, 2002, pp. 68-69; Werkgroep Handhaving, 2014, p. 15). Deze theorieën schetsen een duidelijk beeld van de oorzaken en achterliggende processen van criminaliteit de vechtsportsector. Met name georganiseerde criminaliteit rondom evenementen (hoofdstuk 6) kan aan de hand van deze bronnen worden geanalyseerd, omdat evenementen sterk aan organisatie onderhevig zijn. Daarnaast kan het pedagogisch perspectief inzicht bieden in negatieve sociale invloeden van vechtsportbeoefening (hoofdstuk 5). Wel is in aanmerking genomen dat in deze onderzoeken wordt gestreefd naar een etic- benadering, in tegenstelling tot de emic-benadering van waaruit de eigen data- analyse is verricht. Omdat er momenteel redelijk veel academische kennis voorhanden is op dit gebied, en omdat de organisatie van de vechtsportsector niet grondig wordt uitgewerkt in dit onderzoek maar slechts ter sprake komt bij het verklaren van criminaliteit, zijn deze theorieën op deductieve wijze geanalyseerd. 2.5 De georganiseerde misdaad Fullcontactvechtsportevenementen krijgen de laatste jaren felle kritiek te verduren uit verschillende hoeken. Georganiseerde criminelen verschijnen geregeld in het VIP-gedeelte van het publiek en er doen verschillende verhalen de ronde over hun betrokkenheid bij witwaspraktijken in de organisatie (Dortants & Van Bottenburg, 2013, p. 41). Daarom startte het RIEC Noord- Holland (2012) het onderzoek Verwevenheid in de Ring naar de organisatoren en sponsoren van 88 fullcontactvechtsportevenementen tussen 2008 en 2011. Uit het rapport komen sterke aanwijzingen voor criminele invloeden naar voren. Zo werd van de tachtig sponsoren van vechtsportevenementen die zijn onderzocht bij 30% ernstige misstanden bij de Belastingdienst en/of bij de Politie geconstateerd. Ook de beperkte mate van transparantie in de organisatie van en geldstromen rondom evenementen wekten achterdocht. Zo was van een derde van de evenementen onbekend wie de organisator was, en geschiedden betalingen van VIP-arrangementen, welke konden oplopen tot €6000, vaak contant (RIEC Noord-Holland, 2012, pp. 31, 47, 49). Hoewel dit onderzoek toonaangevend is voor de kennis omtrent criminaliteit bij
  35. 35. 34 | Hoofdstuk 2 vechtsportevenementen (hoofdstuk 6), zijn de conclusies ervan niet zonder meer overneembaar. De onderzoekers hebben namelijk grotendeels gebruik gemaakt van kwantitatieve onderzoeksmethoden, in tegenstelling tot de puur kwalitatieve aard van dit onderzoek. Ook spreekt het rapport steeds van ‘een hoog risico op’ en ‘sterke aanwijzingen voor’ verwevenheid tussen organisatoren en criminelen, zonder concrete gevallen te benoemen. De bevindingen uit dit rapport dienen daarom slechts als denkrichting en als bron van voorbeelden. Ook buiten de evenementen om lijken vechtsport en georganiseerde criminaliteit elkaar van oudsher aan te trekken (Dortants & Van Bottenburg, 2013, p. 41). Criminelen laten zich namelijk graag associëren met gevaarlijke types teneinde een signaal af te geven richting de onderwereld. Volgens Gambetta (2009, pp. 78, 134) bouwen georganiseerde criminelen namelijk ‘geweldskapitaal’ (een reputatie als agressieveling) op teneinde een daadwerkelijke confrontatie te voorkomen. Ze zijn rationele wezens die bedreiging prefereren boven de daadwerkelijke, duurdere daad van geweld. Het criminele en harde imago van fullcontactvechtsporters maakt hen uiterst geschikt deze vorm van communicatie tot stand te brengen. Ook voldoen wedstrijdvechters perfect aan de eisen die deze criminelen aan hun werknemers stellen, omdat geweld een grote rol speelt in de onderwereld. Zo wordt het gebruikt om criminele organisaties mee te handhaven, de concurrentie te bestrijden, om conflicten op te lossen en om aan te bieden als dienst (Hobbs, Hadfield, Lister, & Winlow, 2003, p. 220). Deze theorieën zijn zeer bruikbaar bij het verklaren van de betrekkingen tussen wedstrijdvechters en georganiseerde criminelen (hoofdstuk 7), maar kunnen ook gedeeltelijk de inmenging van criminelen bij evenementen verklaren (hoofdstuk 6). Deze theorieën zijn deductief benaderd omdat de focus van dit onderzoek ligt op het perspectief van de vechter, niet die van de crimineel.
  36. 36. De theorie achter de vechtsport | 35 2.6 Culturele criminologie Ten slotte is in dit onderzoek een belangrijke rol weggelegd voor de culturele criminologie. Deze stroming behelst kortgezegd de gedachte dat gebeurtenissen betekenis krijgen door de sociale context waarin zij plaatsvinden. Het is een socialistisch georiënteerd gedachtegoed dat de machtspositie van de bovenklasse aandraagt als oorzaak voor delinquentie en als verklaring voor de vorming van ons begrip van criminaliteit. In plaats van rationele overweginginen staan menselijke emoties, zoals de behoefte naar spanning en sensatie, centraal in het verklaren van sociale phenomenen. Toch is de rationele-keuzetheorie tevens in aanmerking genomen in dit onderzoek, bijvoorbeeld bij het verklaren van de interesse van wedstrijdvechters in omgang met georganiseerde criminelen (§ 7.2.1). De culturele criminologie verschaft uiterst interessante gezichtspunten voor dit onderzoek, omdat het zich richt op de manieren waarop culturele processen (vechtsporten) vervlechten met criminele praktijken in deze maatschappij (Ferrell, Hayward & Young, 2008, p. 2). Presdee (2000, p. 8) beschreef criminaliteit als ‘carnaval’ dat gevierd wordt door de lagere sociale klasse om zich te kunnen ontlasten van de druk die de maatschappij op haar legt. Mensen creëren volgens hem een tweede leven, een incidentele, parallelle cultuur waarin de maatschappelijke normen overboord worden gegooid en worden vervangen door eigen, afwijkende regels. Hierdoor wordt de maatschappelijke voedselketen op zijn kop gezet en worden nieuwe betekenissen toegeschreven aan het eigen lichaam en aan geweld. Ook kan aan een ruimte door de bezoekers ervan nieuwe, subjectieve betekenissen worden toegekend, waardoor ‘space’ in ‘place’ veranderd. Zo kunnen volgens Lee (als geciteerd in Stokowski, 2002, p. 376) vrijetijdsruimtes als vluchtplek fungeren, omdat er andere sociale regels gelden dan in de maatschappij. Deze benadering is relevant met betrekking tot de sociale processen die plaatsvinden binnen de sportschool (hoofdstuk 5). Ook verschaft Presdee (2000, p. 76) een nieuwe benadering van vechtsportevenementen (hoofdstuk 6). Hij spreekt hier van ‘de commodificatie van geweld’. Agressie als menselijke eigenschap wordt hierbij omgezet in een product (een toegangskaart) en beschikbaar gesteld aan het brede publiek.
  37. 37. 36 | Hoofdstuk 2 Waar eerdere theoretici geweld verklaarden aan de hand van onder andere opgekropte frustraties (Freud, 2010) en zelfbeheersing (Gottfredsson & Hirschi, 1990), benadrukte Jackson-Jacobs (2004, p. 242) het theatrale aspect ervan. Hij beschreef hoe agressievelingen worden gedreven door een zoektocht naar sensatie, gevaar en erkenning. Gewelddadige conflicten verbeelden een ‘karakterwedstrijd’ waarin de toeschouwers en het ‘podium’ belangrijke rollen vervullen. Het lot wordt op de proef gesteld en extreme risico’s worden voor lief genomen; men verricht edgework (randwerk). Door middel van navertelling van het verhaal wordt de moedige daad vereeuwigd. Deze benadering van geweld is tevens grotendeels van toepassing op georganiseerde gevechten binnen de ring. De wisselwerking tussen agressie en vechtsport is van groot belang voor de analyse van gedragseffecten van vechtsportbeoefening (hoofdstuk 5).
  38. 38. De fullcontactvechtsportsector: Verleden en heden | 37 Foto: Napoli (2009) 3. De fullcontactvechtsportsector: Verleden en heden 3.1 De oudheid en sportificering Hoewel vechtkunsten een langere bestaansgeschiedenis hebben, zijn vechtsporten op komen zetten in de Griekse oudheid. Oude gevechtstechnieken vonden hun weg naar de arena om te dienen als vermaak voor het volk. Het boksen, worstelen en pancration (een combinatie van de twee) waren in de zevende eeuw voor Christus zeer populair onder de bevolking. Het ging er vaak hard aan toe; er waren nauwelijks regels en een gevecht eindigde vaak met de dood van een van de deelnemers. Na de overname van dit stukje Griekse cultuur door de Romeinen werden deze sporten zelfs nog gewelddadiger. Slaven, gevangenen en psychopaten werden in speciale scholen omgetoverd tot moordmachines en met wapens tegen elkaar of tegen dieren opgesteld. Deze
  39. 39. 38 | Hoofdstuk 3 wreedheid weerspiegelde de krijgscultuur die in de oudheid die heerste doordat de rijken constant in staat van oorlog verkeerden. Er was geen plaats voor empathie en geen drang om deze sporten te verbieden. Lange tijd na de verspreiding van vechtsporten door Europa hield deze tendens aan. Zo was het zelfs in het begin van de achttiende eeuw in Engeland niet uitzonderlijk dat boksers tijdens een wedstrijd overleden (Van Bottenburg & Heilbron, 1996, pp. 8-12). Ook in Thailand waren wreedheden een vast onderdeel van vechtsporten. De oude verdedigingstechniek muay thai is hier ontwikkeld en werd later tevens uitgeoefend voor het vermaak. Dit gebeurde onder het bewind van koning Pra Chao Sua (1703-1709), die zelf overigens een actief en succesvol deelnemer was. In die tijd was het gebruikelijk voor vechters om hun handen in te wikkelen met stroken paardenhuid, henneptouw of katoen en lijm. Soms werden er glassplinters aan de lijm toegevoegd. Er werd niet, zoals nu, in ronden gevochten; een gevecht duurde voort tot een van de deelnemers opgaf. Pas in de jaren '30 werden sportieve elementen uit het boksen door het muay thai overgenomen, zoals het gebruik van bokshandschoenen en de boksring en de indeling in gewichtsklassen (Harinck, 1988, pp. 12-13). In Europa was dit sportificeringsproces al in de achttiende eeuw in gang gezet met de komst van de verlichting. Autoriteiten verkregen een monopolie op het gebruik van geweld, waardoor de samenleving werd gepacificeerd. Mensen ontwikkelden een afkeer tegen geweld, waardoor mens- en dieronvriendelijke praktijken werden verboden of gereguleerd. Vechtsporten werden onderworpen aan regels, waardoor het welzijn van de deelnemers beter gewaarborgd werd. Ten gevolge hiervan werden vechtsporten populair onder het brede publiek en hebben zijn op mondiaal niveau zeer populariteit geworden. Door verschillende ontwikkelingen gedurende de twintigste eeuw, zoals de militaire aanwezigheid van de Verenigde Staten en Europa in Zuid-Oost Azië en de emigratiestroom vanuit het oosten, werden oosterse stijlen zoals judo, karate en jiu jitsu in de westerse wereld geïntroduceerd (Van Bottenburg & Heilbron, 1996, pp. 13, 18).
  40. 40. De fullcontactvechtsportsector: Verleden en heden | 39 3.2 Import van vechtsporten Het thaiboksen of muay thai is in Thailand in grote mate sociaal geaccepteerd en is er zelfs uitgegroeid tot de nationale sport. Dagelijks vinden er honderden wedstrijden plaats, ook onder kinderen. Relatief veel technieken zijn toegestaan: stoten, elleboogstoten, trappen en knieën. Daarom wordt deze vechtsport ook wel 'art of the eight limbs' genoemd . Met name de low-kicks (trappen tegen de pezen in het bovenbeen) en het clinchen (het vastgrijpen van het hoofd van de tegenstander) zijn typerend voor deze vechtsport (Van Bottenburg & Heilbron, 1996, p. 50). Ook wordt het muay thai getypeerd door rituelen. Zo worden gevechten begeleid met muziek door de Wong Muay, een orkestje met een Java fluit en twee percussie-instrumenten. Soms dragen vechters tijdens de wedstrijd een Kruan-grang, een textiele talisman die om de bovenarm gedragen wordt. Ten slotte voeren vechters voor aanvang van de wedstrijd de Ram Muay uit: een gebed met bijbehorende bewegingen en bezweringen (Harinck, 1988, pp. 16-19). Figuur 1: De vierkoppige Wong Muay (Muay-Thai Lessons, n.d.) Het thaiboksen waaide in 1968 over naar Japan, waar het de naam ‘kickboksen’ kreeg. De Japanners wilden zich hiermee onderscheiden van de Thai, omdat ze de voornoemde rituelen niet uitvoerden. Qua technieken en regels gaat het echter om één en dezelfde sport. Ondertussen ontwikkelde zich in de Verenigde Staten een nieuwe gevechtsstijl: het fullcontactkarate. Deze stijl leek sterk op
  41. 41. 40 | Hoofdstuk 3 het thaiboksen, met als verschil dat elleboogstoten, knieën en low-kicks niet waren toegestaan. Ook trapt men hierbij met de voeten in plaats van met de schenen, en ligt de nadruk op snelheid in plaats van op kracht. In 1970 vond de eerste wedstrijd plaats, waaraan tevens de naam 'kick boxing' werd verbonden. Het fullcontactkarate brak door in Europa met de komst van het internationale toernooi World Wide Entertainment in '74. Het eerste freefrightgala werd georganiseerd in Paradiso te Amsterdam in ’73 door de fransman Charles Dumerniët (Van Bottenburg & Heilbron, 1996, pp. 49, 51). Een jaar later brachten drie Nederlandse karateka's, Jan Plas, Peter van den Hemel en rechercheur Jan van Looijen, een bezoek aan de kickboksschool van Kenji Kurosaki in de wijk ‘Mejiro’ in Tokyo, om er een trainingsstage te volgen. Eenmaal terug in Nederland richtte Plas in de Jordaan in Amsterdam de eerste kickboksschool van Nederland op: Mejiro Gym. Ondertussen onderwees Thom Harinck in de Staatsliedenbuurt zijn leerlingen in het Chakuriki, een sterk verwante, zelf bedachte karatestijl. De rivaliteit tussen de buurten sloeg over op de sportscholen; de jongens krijgen een heuse 'pleurishekel' aan elkaar. Velen wijzen deze rivaliteit aan als oorzaak voor het succes van kickboksen in Nederland: 'Het was net Ajax-Feyenoord'. Op 31 mei 1976 vond het eerste Nederlandse kickbokstoernooi plaats in de Jaap Edenhal. Maar liefst tweeduizend toeschouwers waren aanwezig en velen keken mee op TV. Hoewel de sport direct aansloeg, heerste er ook verontwaardiging over de gewelddadigheid ervan. Daarom werden knieën naar het hoofd en elleboogstoten verboden. Hiermee was het ‘Dutch-style kickboksen’ geboren. Om de gezondheid van de vechter te waarborgen wordt deze stijl inmiddels ook in Japan het meest beoefend (Van Bottenburg & Heilbron, 1996, pp. 51-52). Naast de concurrentie tussen de Amsterdamse scholen11 en de opkomst van oosterse vechtfilms (het ‘Bruce Lee-effect’) was er nog een oorzaak voor het succes van kickboksen in Nederland: de verharding van het wedstrijdvechten. In iedere sport wordt steeds naar vooruitgang gestreefd; motoren worden sneller, rackets worden lichter, en records zijn er om gebroken te worden. De vechtsportwereld vormt hier geen uitzondering op en is steeds op zoek naar de meest efficiënte technieken, trainingsmethoden en stijlen. Deze ontwikkeling kwam in een stroomversnelling terecht door de introductie van het free fight. 11 Ook Vos Gym, welke werd opgericht in 1976 door Johan Vos, speelde hierin een grote rol.
  42. 42. De fullcontactvechtsportsector: Verleden en heden | 41 Door de toenemende populariteit van vechtsporten kwam de discussie op gang welke vechtsport ‘de beste’ is. Zo werden al snel evenementen georganiseerd waar weinig regels golden en alle vechtstijlen waren toegestaan. Judoka's, stapten in de ring met karateka's, en worstelaars namen het op tegen boksers. Hiermee werd het sportificeringsproces tot een halt gebracht en begon de rol van de vechter weer meer te lijken op die van de gladiator. Het MMA had zijn intrede gedaan in Nederland, maar werd al snel overspoeld door het succes van het kickboksen (Van Bottenburg & Heilbron, 1996, pp. 100-101). 3.3 In de kinderschoenen (1973-1992) Reeds vanaf het prille begin hadden fullcontactvechtsporten een schimmig imago. Voornamelijk jonge mannen uit de onderklasse voelden zich aangetrokken tot deze sporten. Hardheid, vechtlust en prestatie stonden centraal in de sportscholen (Van Bottenburg & Heilbron, 1996, p. 46). De eerste berichten over criminaliteit in de kickbokswereld vonden al snel hun weg naar de kranten. Zo werd in 1985 de wereldkampioen kickboksen en lijfwacht André Brilleman door zijn baas Klaas Bruinsma geliquideerd (Brown, 2007, pp. 41- 43). Ook maakten wereldkampioenen Rob Kaman en Jan Oosterbaan snel naam als overvallers en kwamen sportscholen in de handen van georganiseerde criminelen terecht (Coenen & De Ruiter, 2010, p. 41; Van Kempen, 2005; Werkgroep Handhaving, 2014, p. 15). Ook de evenementen veroorzaakten veel controverse en ophef. De eerste freefightgala's trokken agressief volk aan, zoals de Hells Angels, en liepen dan ook vaak uit de hand. Zowel de sport zelf als de wanordelijkheden er omheen kregen stevige kritiek en leidden tot verschillende demonstraties. Ondertussen smulden de media van de sensatie die achter deze verhalen schuilging en schonken ze dit onderwerp buitenproportioneel veel aandacht (Van Bottenburg & Heilbron, 1996, pp. 48, 60, 84).
  43. 43. 42 | Hoofdstuk 3 3.4 De hoogtijdagen (1993-2010) Met de komst van het Japanse kickboksevenement K-1 en de Amerikaanse Ultimate Fighting Championship [UFC] in 1993 werd een nieuw tijdperk ingeluid voor vechtsporten; ze werden steeds meer sociaal geaccepteerd. Hierin speelde sterk in mee dat haast uitsluitend Nederlandse vechters de K-1 finales wonnen. In achttien toernooien werden er onder de zwaargewichten vijftien gordels binnengesleept door Peter Aerts, Ernesto Hoost, Remy Bonjasky, Sem Schilt en Alistair Overeem. Ook de massaliteit was nieuw. De Tokyo Dome bood onderdak aan negentigduizend toeschouwers en hoofdprijzen liepen op tot een half miljoen dollar. Mede door de komst van het internet kon deze gekte het grote publiek bereiken en overslaan naar Nederland. Grote organisaties zoals It's Showtime (1998) en Golden Glory (1999) werden hier opgericht en organiseerden (gelijknamige) evenementen. Er werd flink geïnvesteerd in het showelement. Er werd gezorgd voor professionele ringspeakers, licht- en geluidseffecten en ring girls. Daarnaast werden er ieder weekend meerdere kleine evenementen georganiseerd. Ook hier in Nederland was nu grof geld te verdienen, waardoor het aantal beoefenaars fors toenam. Door het verbrede maatschappelijk draagvlak kwam ook de breedtesport opzetten. Vrouwen, kinderen en studenten begonnen zich aan te melden. Sportscholen schoten als paddenstoelen uit de grond (Van Oostrom, 2014). Figuur 2: Kosten nog moeite blijven bespaard om de opkomst van Badr Hari in de K-1 finale van 2009 tegen Sem Schilt zo bombastisch mogelijk te maken (KILLorBE, 2009).
  44. 44. De fullcontactvechtsportsector: Verleden en heden | 43 Figuur 3: Ook de ring girl is een typisch voorbeeld van het showelement bij vechtsporten (Imgkid, n.d.). De financiële voorspoed trok tevens nieuwe vormen van criminaliteit naar zich toe. Kopstukken uit de onderwereld waren prominent aanwezig bij evenementen en namen posities in bij de organisaties (Werkgroep Handhaving, 2014, p. 18). Zo is de reeds genoemde organisatie Golden Glory opgericht door Ron Nyqvist, een lid van de beruchte, Bredase Julietbende, die is veroordeeld tot twintig jaar cel voor een dubbele moord. De evenementen organiseerde hij vanuit zijn cel (Crimebron, 2013; Vugts, 2010a). Ook werd promotor Simon Rutz van It's Showtime ervan verdacht banden te hebben met de Hells Angels, welke ieder gala trouw aan de VIP-tafels terug te vinden waren (Vugts, 2010a). Het stigma dat de sport leek kwijt te raken vestigde zich nu op de organisatie van de evenementen. Met name freefightgala's kregen hevige kritiek te verduren. Staatsecretaris Erica Terpstra opende namens de overheid het vuur, noemde deze sport ‘walgelijk’ en was voorstander van een algeheel verbod (Trouw, 1996).
  45. 45. 44 | Hoofdstuk 3 3.5 Recessie (2011-2014) De K-1 nam de glorie die het de kickbokssport gaf weer mee terug in zijn graf. Mede door de financiële crisis ging in 2011 de organisatie (Fight and Entertainment Group [FEG]) failliet en konden de laatste deelnemers fluiten naar hun prijzengeld. Opeens waren It's Showtime en Golden Glory de grootste vechtsportorganisaties ter wereld. Toch lukte het deze bedrijven niet hun handel lucratief te maken door middel van tv-contracten. Golden Glory werd overgenomen door de Franse miljardair Pierre Andurand en omgedoopt tot GLORY World Series, ook wel GLORY genoemd. Hoewel dit bedrijf haast een monopolie heeft op het internationale kickboksen lukt het de bestuurders niet het winstgevend te maken. GLORY mist het succesrecept van de K-1. Bovendien werkt deze organisatie met een smalle toplaag waardoor vechters moeilijk door kunnen stromen en stelt het beperkingen aan de Nederlandse delegatie om andere landen een kans te geven. De Nederlandse vechters verliezen hierdoor hun perspectief op een succesvolle carrière. Mede door de negatieve publiciteit nemen de bezoekersaantallen af, terwijl het aanbod van vechters en promotors net een hoogtepunt heeft bereikt. De markt is verzadigd: we verkeren in een recessie (Van Oostrom, 2014). Ondertussen hebben critici een nieuw stokpaardje in handen gekregen: Badr Hari. Deze Marokkaans-Nederlandse wereldkampioen kickboksen haalt tussen 2006 en 2012 herhaaldelijk het nieuws met verschillende geweldsdelicten, waaronder de zware mishandeling van Koen Everink bij dancefestival Sensation White (AT5, 2010b; NOS, 2014). Hoewel georganiseerde criminaliteit rondom evenementen voor de gewone burger die er nooit komt een ver-van-mijn- bedshow was omdat hij er nooit mee in aanraking kwam, komt deze nieuwe dreiging ineens beangstigend dichtbij. Het gevolg is een moral panic. De collectieve angst ontstaat dat de nieuwe generatie criminelen zich erop richt zijn slachtoffers zo hard, snel en efficiënt mogelijk te overmeesteren (Van Bon, 2014, p. 54). De media smullen van deze sensatie en de negatieve berichtgeving slaat op hol (AT5, 2010b; Korterink, 2013; NOS, 2012; NRC; 2013). Er verschijnen twee documentaires over Hari's leven (KRO 2011; Van Huystee, 2013). Ook zijn de film Wolf (Ponten & Taihuttu, 2013) en het boek Bad Boy (Benali, 2013) sterk geïnspireerd door Hari's levensverhaal. Deze negatieve publiciteit, samen met de financiële tegenslag, resulteren in een grimmige sfeer
  46. 46. De fullcontactvechtsportsector: Verleden en heden | 45 in de vechtsportwereld. Zo vinden er twee dodelijke schietincidenten plaats bij gala's in Hoorn (2011) en Zijtaart (2012) (Van Oostrom, 2014). ‘Het aanleren van deze 'sport' aan kleine crimineeltjes (vaak in spe) is absoluut FOUT en grenzend aan misdadig. Alleen geitenwollen sokken met een legendarische verwijdering van de realiteit en een blo(c)k voor hun kop geloven dat dit ook maar iets goeds bewerkstelligt. (…) je leert ze zo effectief mogelijk je slachtoffer in puin trappen.’ - Art Vandelay Ultor (2013) Figuur 4: ‘Bad boy’ is tevens de bijnaam van de beruchte kickbokser Badr Hari (NRC, 2013; Waanders, 2015). Figuur 5: ‘Wolf’ gaat over een professionele kickbokser die alles doet wat God verboden heeft (Film1, 2013).
  47. 47. 46 | Hoofdstuk 3 De overheid stelt zich vaak dubbelzinnig op wanneer het gaat om fullcontactvechtsporten. Aan de ene kant proberen gemeentes evenementen aan de hand van de Wet Bibob aan banden te leggen of zelfs te verbieden en doen functionarissen geregeld negatieve uitlatingen. Aan de andere kant stimuleert de overheid vechtsporten door middel van subsidies en projecten (Dortants & Van Bottenburg, 2013, p. 5; Thie, 2013). Zo startte de KNKF in 2006 het vijfjarig programma Tijd voor Vechtsport in opdracht van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport [VWS] (2005; 2006), teneinde integratie en persoonlijke ontwikkeling van de jeugd te bevorderen (KNKF, 2010, p. 15). In de nasleep van dit project werd het NIVM opgericht, welke als onafhankelijke organisatie de doelstellingen van Tijd voor Vechtsport aanhoudt. Het NIVM houdt zich onder meer bezig met het toekennen van het fightrightkeurmerk. Sportscholen die hier een aanvraag voor doen worden gescreend en krijgen het keurmerk toegekend wanneer ze voldoen aan bepaalde eisen met betrekking tot opleiding van de trainers en veiligheid. Critici zijn niet blij met de komst van het keurmerk, omdat de onafhankelijke positie van het NIVM volgens hen niet kan worden gegarandeerd (Dortants & Van Bottenburg, 2013, p. 31). 3.6 De organisatie Het kickboksen kent vijf klassen naast de indeling in gewicht die ook gebruikelijk is bij andere vechtsporten. Ten eerste is er de J-klasse voor de jeugd. Overige nieuwelingen komen terecht in de N-klasse. Wanneer zij drie partijen gewonnen hebben mogen ze doorstromen naar de C-klasse. Hierin moeten zes partijen worden gewonnen om verder te mogen naar de B-klasse. Voor de status van A-klasse vechter moeten ten slotte acht B-klasse wedstrijden gewonnen worden. Soms verschillen deze regels lichtelijk per bond of worden er uitzonderingen gemaakt (WMTA, 2009). Een promotor kan zelf bepalen hoeveel wedstrijden hij van welke klasse wil laten spelen. Gevechten in lagere klassen zijn goedkoper, maar A-klasse wedstrijden trekken meer bekijks (Van Oostrom, 2014). Evenementen worden georganiseerd door promotors/organisatoren. Sommigen hebben niet het oogmerk hebben winst te maken, maar willen slechts hun leerlingen en aanhang een leuke avond bezorgen. Anderen hebben dit oogmerk wel; hun inkomen is ervan afhankelijk. Evenementen die door hen georganiseerd zijn (gala’s) zijn dan ook grootschaliger. Er komen professionele
  48. 48. De fullcontactvechtsportsector: Verleden en heden | 47 vechters en er wordt geïnvesteerd in het showelement (zie § 3.4). Deze promotors nemen het initiatief en het financiële risico, doen de vergunningaanvraag bij de gemeente en vragen een bond om begeleiding. De opbrengsten zijn afhankelijk van de ticketverkoop, de verhuur van VIP-tafels en de sponsorgelden. Iedere promotor heeft een aantal vechters ‘in zijn stal staan’; hij sluit contracten met ze af. De matchmaking wordt gedaan door een speciaal ingehuurde matchmaker of door de promotor zelf. Hierbij is het de bedoeling dat de partijen zo eerlijk mogelijk ingedeeld worden. Het komt vaak voor dat een persoon verschillende ‘petten’ opheeft (trainer, manager, promotor, organisator, matchmaker, bestuurder van een bond, etc.), wat belangenverstrengeling tot gevolg kan hebben (Dortants & Van Bottenburg, 2013, p. 24). Op dit moment is er in totaal een achttal bonden actief in het kickboksen en MMA.12 Hiervan is de Sectie Ringcontactsporten van de Federatie Oosterse Gevechtskunsten [FOG] momenteel de enige die (indirect) erkend wordt door het NOC*NSF. Ook is het verreweg de grootste organisatie met een marktaandeel van ongeveer 80%. In de praktijk is het mogelijk dat er meer bonden actief zijn. Deze acht staan echter formeel te boek als bonden die de belangen van fullcontactvechtsporters behartigen. De voornaamste taak van deze bonden is het verlenen van auspiciën aan organisatoren voor hun evenementen. Zo stellen ze juryleden, ringartsen en scheidsrechters beschikbaar. Ook houden ze een administratie bij van medische gegevens en startverboden van wedstrijdvechters en stellen ze eisen aan de organisatie met betrekking tot veiligheid. Daarnaast verzorgen enkele bonden opleidingen voor trainers (Werkgroep Handhaving, 2014, p. 15-16). Organisatoren en vechters laten zich weinig vertellen door deze bonden. Wanneer zij het ergens niet mee eens zijn kunnen ze zonder problemen overlopen naar een andere bond (Dortants & Van Bottenburg, 2013, pp. 44, 63). Ten gevolge hiervan blijven de eisen die bonden stellen aan hun leden relatief laag. Zo is de Sectie ringcontactsporten van de FOG de enige bond die een Verklaring Omtrent het Gedrag [VOG] eist van trainers (Werkgroep Handhaving, 2014, p. 16). 12 Deze zijn (a) de Sectie Ringcontactsporten van de FOG met lidbond Nederlandse Organisatie voor Erkende Ringsporten/World Full-Contact Association [NOVER/WFCA], (b) de Muaythai Organisatie Nederland [MON], (c) de First International Martial Arts Council [FIMAC], (d) de Undisputed Muaythai Council [UMC], (e) de World Association of Kickboxing Organizations [WAKO], (f) de Dutch Muay Boran Foundation [DMBF], (g) de Muay Thai Bond Nederland [MTBN] en (h) de International Mixfight Association [IMA] (Werkgroep Handhaving, 2014, p. 15).
  49. 49. 48 | Hoofdstuk 3 3.7 Samenvatting ‘Hoe is de fullcontactvechtsportsector in Nederland tot stand gekomen en hoe ziet deze er op dit moment uit?’ Vechtsporten hadden in hun ontstaansperiode in de Griekse en Romijnse oudheid een zeer inhumaan karakter. Het was niet ongebruikelijk dat deelnemers hun dood vonden in de arena ten overstaan van een groot publiek. Zo werden slaven, gevangenen en psychopaten in sportscholen omgevormd tot moordende gladiatoren om het volk te vermaken. Deze wrede perceptie van sport verspreidde zich door Europa en hield aan tot aan de verlichting in de achttiende eeuw. Doordat autoriteiten in deze periode een monopolie op legitiem geweld kregen pacifieerde de samenleving en ontwikkelde men een afkeer tegen wreedheden. Gevechten werden onderworpen aan regels ten behoeve van het welzijn van de deelnemers. In Thailand gebeurde hetzelfde in de jaren 1930 door middel van invoering van onder andere gewichtsklassen, rondes en Amerikaanse bokshandschoenen. Door dit sportificeringsproces werden vechtsporten wereldwijd in korte tijd zeer populair. Ook de migratiestroom vanuit Azië naar het westen heeft hieraan bijgedragen, doordat vechtsporten als judo, karate en jiu jitsu naar Europa werden geïmporteerd. Het muay thai waaide vanuit Thailand via Japan over naar Nederland waar het onder de naam ‘kickboksen’ werd gecombineerd met het Amerikaanse fullcontactkarate. Tussen de eerste twee kickboksscholen, Mejiro Gym en Chakuriki, ontstond een heftige concurrentie die gevoed werd door de rivaliteit die heerste tussen de twee wijken waarin ze gevestigd waren. Door dit ‘Ajax- Feyenoordeffect’ werd kickboksen in korte tijd zeer populair en begonnen sportscholen als paddenstoelen uit de grond te schieten. Halverwege de jaren ’70 vonden de eerste fullcontactvechtsportevenementen plaats, waarbij vaak een zeer beperkt aantal regels gold en alle gevechtsstijlen waren toegestaan. Hierdoor verhardde de vechtsport en werd het sportificeringsproces gedeeltelijk teruggedraaid. Door deze ontsporting ontstond het MMA, welke al snel werd overspoeld door het succes van het kickboksen. In de geschiedenis van fullcontactvechtsporten in Nederland kunnen drie perioden onderscheiden worden. Vanaf het eerste freefightgala in ‘73 kregen vechtsporten vaak felle kritiek en werden ze geassocieerd met geweld en
  50. 50. De fullcontactvechtsportsector: Verleden en heden | 49 georganiseerde criminaliteit. Ze werden voornamelijk beoefend door mensen uit de lagere sociale klasse en draaiden om prestatie, hardheid en vechtlust. De komst van het Japanse evenement K-1 en de Amerikaanse UFC in ’93 bracht grote veranderingen met zich mee. Nederlanders bleken heer en meester in het kickboksen en konden gigantische bedragen verdienen. Hierdoor werd de sport sociaal geaccepteerd en stroomden sportscholen vol, ook met recreanten, vrouwen, kinderen en hoogopgeleiden. Grote evenementen werden nu ook in Nederland georganiseerd en er ontstond een markt voor vechtsporters. Sinds de val van de K-1 in 2011 is de populariteit van fullcontactvechtsporten sterk gedaald. Er volgde een reeks criminele incidenten, bezoekersaantallen namen af, een stroom van negatieve mediapubliciteit kreeg de overhand en de overheid begon evenementen aan banden te leggen. Er heerst recessie in de vechtsportsector. Door de chaos en wanorde in de organisatie van de fullcontactvechtsportsector is het haast onmogelijk verandering te brengen in de huidige crisis. Er bestaat geen hiërarchische structuur of een gezaghebbend orgaan, waardoor bonden, sportscholen en vechters langs elkaar heen opereren. Betrokkenen vervullen vaak verschillende functies, waardoor de kans op belangenverstrengeling groot is. Ook wordt de vechtsportsector getypeerd als een wereld vol ego’s met een hoog testosterongehalte die tevens is lamgelegd door langlopende onderlinge conflicten. Bonden kunnen geen vuist maken richting promoters, trainers en vechters. Ook grijpt de overheid niet in en stelt zij zich dubbelzinnig op. Enerzijds erkent zij de pedagogische waarde van vechtsport door het verstrekken van subsidies en het starten van jongerenprojecten, anderzijds benadeelt zij de betrokkenen door negatieve uitlatingen te doen en evenementen aan banden te leggen.
  51. 51. 50 | Hoofdstuk 4 Foto: SN Sportsclub (n.d.) 4. Vechten vanuit een achterstand: Probleemjongeren en hun aantrekkingskracht tot vechtsporten De beoefenaars van fullcontactvechtsporten vormen volgens betrokkenen een heterogene groep. Met name sinds de komst van de K-1 zijn deze vechtsporten mainstream geworden, hebben sportscholen een minder besloten karakter en staan hun deuren tevens open voor recreanten, vrouwen, kinderen en hoogopgeleiden (zie § 3.4). Toch is één bevolkingsgroep oververtegenwoordigd in de fullcontactvechtsportsector: de maatschappelijk kwetsbare jongeren (Theeboom & Verheyden, 2011, p. 54). Zo blijkt uit het rapport In de nesten van de GGD Amsterdam (2014, p. 48) betreffende de top 600 meest gewelddadige draaideurcriminelen van onze hoofdstad, dat 48,8% van deze criminelen ooit een vechtsport heeft beoefend, waarbij het bij 44,7% ging om een
  52. 52. Vechten vanuit een achterstand: Probleemjongeren en hun aantrekkingskracht tot vechtsporten | 51 fullcontactvechtsport.13 Probleemjongeren blijken een bepaalde aantrekkingskracht te voelen tot fullcontactvechtsporten (Theeboom & Verheyden, 2011, p. 54). In dit hoofdstuk wordt uiteengezet hoe het leven van deze jongeren eruitziet en hoe hun interesse in deze vechtsporten te verklaren is. In § 4.1 wordt een beeld geschetst van het leven van de probleemjongere. De belangrijkste risicofactoren met betrekking tot criminaliteit worden hier uitgewerkt aan de hand van de bestaande criminologische literatuur. Aan bod komen psychische eigenschappen, etniciteit, armoede, opvoeding, onderwijs, woonomgeving en groepsinvloeden. Ten slotte wordt in § 4.2 de aantrekkingskracht van vechtsporten op deze jongeren verklaard. Zowel het harde imago als de positieve mentale aspecten van deze sporten komen hier aan bod. 4.1 Risicofactoren voor probleemjeugd In zowel de psychologie als de criminologie zijn verschillende psychologische kenmerken gelinkt aan jeugdcriminaliteit. Zo kan een zwak zelfbeeld tot criminaliteit leiden, omdat het mensen gevoeliger maakt voor stress en voor negatieve groepsinvloeden en zelfs kan leiden tot verlies van empathie richting het slachtoffer (Andrews & Bonta, 1994; DiNapoli, 2002; Siegel & McCormick, 2006). Met name dit laatste is een groot probleem bij de top 600-jongeren. Bij velen van hen is een gebrek aan empathische vermogens (89%) en een beperkte gewetensontwikkeling (99%) en impuls- en agressieregulatie (86%) geconstateerd (GGD Amsterdam, 2014, pp. 4, 36). Daarbij kan alcohol- en/of (soft)drugsgebruik de kans op delinquent gedrag bij jongeren vergroten (Collins, 1988; Innes, 1988). 13 Deze percentages zijn slechts een ‘toevallige bijvangst’ van het onderzoek, zijn gebaseerd op slechts één vraag in een survey en omvatten volgens een betrokken onderzoeker tevens de gevallen waarin de jongere slechts een of twee proeflessen heeft genomen (GGD Amsterdam, 2014, pp. 72, 85; M. Segeren, persoonlijke communicatie, 3 Juli, 2014). Hoewel deze gegevens derhalve onbruikbaar zijn voor het beantwoorden van de vraag naar de invloeden van vechtsporten op het gedrag van de beoefenaars, maken ze wel duidelijk dat criminele jongeren een sterke aantrekkingskracht voelen tot vechtsporten.
  53. 53. 52 | Hoofdstuk 4 ‘Ik was een jaar of negen toen ik nogal eens werd gepest. Dat kwam door mijn dikke ‘jampotbril’, dat zag er niet uit. Het was niet bepaald een designbril. Ook was ik niet goed in voetbal, ik viel duidelijk buiten het bootje en werd altijd als laatste gekozen bij een partijtje. Zo was ik een beetje een buitenbeentje. Op school had ik last van bepaalde driftbuien, maar dat was niet anders dan bij andere kinderen. Kijk, als het mij tegenzit, dan wil ik weleens terugvallen op mijn roots. Dan ga je je vuisten gebruiken.’ - Badr Hari (Bax, 2014, p. 21) Ook armoede en het hebben van een niet-Nederlandse afkomst zijn, direct of indirect, risicofactoren bij jongeren (Centraal Bureau voor de Statistiek [CBS], 2012, p. 190; Theeboom & Verheyden, 2011, p. 43). Over de aard van het verband tussen afkomst en criminaliteit bestaan verschillende speculaties. Sommigen beweren dat criminaliteit inherent is aan bepaalde culturen. Zo beschreef Van Gemert (1998) dat de Marokkaanse cultuur deviant gedrag bevordert en is getekend door jaloezie, wantrouwen, een constante dreiging van gezichtsverlies en een ieder-voor-zichmentaliteit. Anderen nemen een indirect verband aan en stellen dat etniciteit in verband staat met factoren als armoede, sociale desorganisatie in achterstandswijken, integratieproblemen en racistische stereotypering, die op hun beurt de kans op crimineel gedrag vergroten (Bovenkerk, 2014, pp. 87, 95, 111, 114; CBS, 2012, p. 190; Simons, Chen, Stewart, & Brody, 2003). Met name armoede is een sterke voorspeller van criminaliteit, omdat mensen die hun financiële doelen niet op legale wijze kunnen behalen sneller geneigd uit te wijken naar delinquente praktijken om deze doelen alsnog te bereiken (Merton, 1938). Ook blootstelling aan racisme kan delinquent gedrag in de hand werken. Volgens Beckers (1997) labelingtheorie kunnen minderheden zich namelijk gaan gedragen naar het negatieve stempel dat zij door de maatschappij op zich gedrukt krijgen. Jongeren die geconfronteerd worden met racisme kunnen zich boos of depressief gaan voelen, waardoor bij hen de overtuiging kan ontstaan dat agressie een gepaste reactie is (Simons et al., 2003).

×