κριτική ανάλυση των κλασικών και μοντέρνων θεωριών διοίκησης και ηγεσίας

6,700 views

Published on

Published in: Education
0 Comments
1 Like
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total views
6,700
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
3
Actions
Shares
0
Downloads
97
Comments
0
Likes
1
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

κριτική ανάλυση των κλασικών και μοντέρνων θεωριών διοίκησης και ηγεσίας

  1. 1. DERBY UNIVERSITY BY MEDITERRANEAN COLLEGEMaster of Business Administration (M.B.A) Year 1 ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΗΓΕΣΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ «ΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΩΝ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΟΝΤΕΡΝΩΝ ΘΕΩΡΙΩΝ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΗΓΕΣΙΑΣ»ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΣΠΟΥΔΑΣΤΗ: Φώτιος ΑρβανιτίδηςΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΚΑΘΗΓΗΤΗ : Δρ. Παναγιώτης Γκορέζης
  2. 2. Φώτιος ΑρβανιτίδηςΚριτική ανάλυση των κλασικών και μοντέρνων θεωριών διοίκησης και ηγεσίας ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2012 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ1. Θεωρίες Διοίκησης................................................................................................1 1.1. Κλασικές θεωρίες Διοίκησης...........................................................................2 1.2. Μοντέρνες θεωρίες Διοίκησης.........................................................................32. Θεωρίες Ηγεσίας...................................................................................................7 2.1. Κλασικές θεωρίες Ηγεσίας...............................................................................4 2.2. Μοντέρνες θεωρίες Ηγεσίας.............................................................................43. Κριτική Ανάλυση..................................................................................................74.Βιβλιογραφία................................................................................................7 2
  3. 3. University of DerbyMediterranean College1. Θεωρίες Διοίκησης 1.1. Κλασικές Θεωρίες Διοίκησης Οι κύριοι εκπρόσωποι της κλασικής θεωρίας, που εμφανίστηκε στα μέσα του19ου αιώνα, είναι οι F. Taylor1, H.Fayol2, L. Gulick3, M.Weber4, και L. Urwick5. O F.Taylor ασχολήθηκε με την αποδοτικότητα του ατόμου, όταν αυτό αξιοποιηθεί βάσηεπιστημονικών κριτηρίων και γι αυτό θεωρείται ¨πατέρας¨ της επιστημονικήςδιοίκησης (επιστημονικό management)6. Για να επιτευχθεί αύξηση τηςπαραγωγικότητας και κερδών πρέπει εργοδότες και εργαζόμενοι να επενδύσουν στημεταξύ τους συνεργασία, να υπάρξει καταμερισμός εργασίας και εξατομικευμένηανάθεση καθηκόντων7. O H.Fayol στη διοικητική του θεωρία (διαχειριστικό managment) εστιάζει στηνοργανωτική και διοικητική πυραμίδα και διαχωρίζει τα καθήκοντα των διοικητικώνστελεχών, επιμένοντας στη δημιουργία και διατήρηση αγαστής συνεργασίας μεταξύτων εργαζομένων. Διαχωρίζει πέντε λειτουργίες για βέλτιστη λειτουργικότητα, οιοποίες είναι α) προγραμματισμός, β) οργάνωση, γ) διεύθυνση, δ) συντονισμός και ε)έλεγχος σφαλμάτων8. Στις αρχές του 20ου αιώνα, ο L. Gulick, διεύρυνε τη θεωρία τουH. Fayol προσδίδοντας στις λειτουργίες του management καθολικό χαρακτήρα καιόρισε ως επιμέρους διευθυντικές λειτουργίες το σχεδιασμό, την οργάνωση, τηδιοίκηση, τη διεύθυνση, το συντονισμό, την πληροφόρηση και τον προϋπολογισμό 9.1 Taylor, F.W. (1911). The Principles of Scientific Management. New York: Harper.2 Fayol, H. (1981). Administration industrielle et generale. French: Dunod.3 Gulick, L. (1937). Notes on a Theory of Organization. Papers on the Science of Administration (eds.L.H. Gulick and L.S. Urwick), pp.3-21.4 Weber, M. (1996). Κοινωνιολογία του Κράτους, μτφρ. Μ. Κυπραίος. Αθήνα: Κένταυρος.5 Metcalf, H.C. and Urwick, L. (1940). Foreword. Dynamic Administration (ed. H.C. Metcalf and L. S.Urwick). The Collected Papers of Mary Parker Follett, pp.9-29.6 Κουτούζης, Μ. (1999). Γενικές Αρχές Μάνατζμέντ, Τουριστική Νομοθεσία και ΟργάνωσηΕργοδοτικών και Συλλογικών Φορέων, τ. Α΄. Πάτρα: Ελληνικό Ανοιχτό Πανεπιστήμιο, σ.20.7 Σαΐτης, Χ. (2008). Οργάνωση και Διοίκηση της Εκπαίδευσης –Θεωρία και Πράξη. Αθήνα:Αυτοέκδοση, σ.43.8 Ζανίκας, Χ. (χ.χ.). Διοικητική Επιστήμη και Πρακτική στο Δημόσιο –Δυναμική εκσυγχρονισμού.Αθήνα: Σιδέρης, σ.29.9 Ο L. Gulick εισήγαγε το γνωστό ακρώνυμο POSDCORB, από τις λέξεις Planning, Organizing,Staffing, Directing, Co-Ordinating, Reporting, Budgeting.
  4. 4. Φώτιος ΑρβανιτίδηςΚριτική ανάλυση των κλασικών και μοντέρνων θεωριών διοίκησης και ηγεσίας Η τελευταία μορφή κλασικής διοίκησης και ηγεσίας είναι η γραφειοκρατικήαντίληψη (γραφειοκρατικό management) του Μax Weber, σύμφωνα με την οποία ηδιοίκηση μέσω γραφείου είναι το πιο αποτελεσματικό μέσο άσκησης ελέγχου.Βασικά χαρακτηριστικά του γραφειοκρατικού management είναι οι απρόσωπεςσχέσεις, η εξειδίκευση και ιεράρχηση των λειτουργιών, το σύστημα κανονισμών καιοδηγιών και το σύστημα ανταμοιβών10. Το μοντέλο των ανθρωπίνων σχέσεων (Νεοκλασική Διοίκηση), με κύριοεκφραστή τον Elton Mayo, εμφανίστηκε στα μέσα, περίπου, του 20 ου αιώνα καιαποτυπώνει την αντίδραση των ειδικών στη μονολιθικότητα των κλασικών θεωριών. 1.2. Σύγχρονες Θεωρίες Διοίκησης Η σύγχρονη διοίκηση περιλαμβάνεις προτάσεις από διάφορες επιστήμες, όπως ηψυχολογία. Επιστήμονες, όπως οι A. Maslow και F. Herzberg διαμόρφωσαν τηναντίληψη της διοίκησης στις μέρες μας. Σύμφωνα με τη θεωρία του ψυχολόγου A.Maslow, θεμελιωτή της Σύγχρονης Διοίκησης, οι ανθρώπινες ανάγκες κατατάσσονταιανάλογα με τη σημαντικότητα τους, ως εξής: 1) φυσιολογικές, 2) ανάγκη γιαασφάλεια, 3) κοινωνικές ανάγκες, 4) ανάγκες εκτίμησης και 5) ανάγκεςολοκλήρωσης11. Ο C. Argyris, στη θεωρία του σχετικά με την ωριμότητα και την ανωριμότηταυποστηρίζει ότι άνθρωποι που εργάζονται σε έναν οργανισμό αργούν ή ακόμα καιαποτρέπονται από το να ωριμάσουν λόγο του λάθος τρόπου διοίκησης. Επομένωςμέσα σε έναν οργανισμό, η διοίκηση πρέπει να φροντίσει ώστε να υπάρχουν οικατάλληλες συνθήκες που θα παροτρύνουν τον εργαζόμενο να ωριμάσει με στόχο ναείναι αποδοτικός και δημιουργικός στα καθήκοντα του12.10 Ανδρέου, Α. και Παπακωνσταντίνου, Γ. (1994). Εξουσία και οργάνωση –διοίκηση του εκπαιδευτικούσυστήματος. Αθήνα: Νέα Σύνορα –Λιβάνη, σσ.97-98.11 Maslow, A. (1954). Motivation and Personality. New York: Harper.12 Argyris, C. (1957). Personality and organization. New York: Harper. 4
  5. 5. University of DerbyMediterranean College2. Θεωρίες Ηγεσίας 2.1. Κλασικές Θεωρίες Ηγεσίας Οι κλασικές θεωρίες ηγεσίας, που εμφανίστηκαν στις αρχές του 20 ου αιώνα,τοποθετούν στο κέντρο τον άνθρωπο και τις διαπροσωπικές σχέσεις. Οι κυριότερεςθεωρίες ηγεσίας είναι η γενετική (genetic approach)13, των ατομικώνχαρακτηριστικών (trait theories)14 και αυτές που ερμηνεύουν τη συμπεριφορά τουηγέτη15. Εξ αυτών ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η θεωρία, που εστιάζει σταατομικά χαρακτηριστικά. Σύμφωνα με τη θεωρία των χαρακτηριστικών, τα έμφυτα χαρίσματα ηγεσίας είναιπολύ σημαντικά για την ανάπτυξη ενός ισχυρού ηγέτη. Ωστόσο, αυτή η θεωρία, πουεπί της ουσίας βασίζεται σε γενετικά κριτήρια, δέχθηκε έντονες επικρίσεις. Αφενόςγιατί η υποκειμενικότητα που εμπεριέχει αμφισβητεί την ομοιομορφία τωνχαρακτηριστικών των ηγετών και αφετέρου γιατί η διαμόρφωση τωνχαρακτηριστικών του ατόμου οφείλεται και στο περιβάλλον.13 Montana, P. and Charnov, B. (1993). Μάνατζμεντ. Αθήνα: Κλειδάριθμος.14 Kanji, G. and Moura, P. (2001). Measuring leadership excellence. Total Quality Management &Business Excellence, 12 (6), pp.701-718.15 Για τη θεωρία των Lewin, Lippit και White, βλ. Lewin, K., Lippit, R. and White, R. (1939). Patternsof Aggressive Behavior in Experimentally Created Social Climates. Journal of Social Psychology, 10,271-301. Για τη θεωρία του Likert, βλ. Μπουραντάς, Δ. (1992). Οργανωτική Θεωρία και Συμπεριφορά.Αθήνα: Team. Για τη θεωρία Χ και Ψ, βλ. McGregor, D. (1960). The Human Side of Enterprise. NewYork: McGraw-Hill. Για τη θεωρία Blake-Mouton, βλ. Χυτήρης, Λ. (1994). Οργανωσιακήσυμπεριφορά. Αθήνα: Interbooks. Για τη θεωρία του Reddin, βλ. Reddin, W.J. (1967). The 3DManagement Style Theory. A Typology based on the Task and Relationships Orientations. Trainingand Development Journal, April, pp. 8-17. Για το μοντέλο του Ohio, βλ. Stogdill, R.M. and Coons,A.E. (ed) (1957). Leader behavior: Its description and measurement. Columbus: Bureau of BusinessResearch, Ohio State University. Για το μοντέλο Adair, βλ. Adair, J. (1990). UnderstandingMotivation. Guilford: Kingston University. Για μοντέλο περιστασιακής ηγεσίας, τη θεωρία Kouses καιτο μοντέλο Grid, βλ. Ναξάκης, Χ., Μιχαλόπουλος, Ν. και Μπάτζιας Φ. (1999). Εισαγωγή στηΔιοικητική Επιχειρήσεων και Οργανισμών, τ. Α΄. Αθήνα: Ελληνικό Ανοιχτό Πανεπιστήμιο. Για τομοντέλο Bonoma – Slevin, βλ. Κατσάλης, Α. (2001). Αποτελεσματική Διοίκηση, Σκέψεις καιΣυμβουλές. Αθήνα: Κλειδάριθμος. Για το μοντέλο Benis, βλ. Bennis, W. (1999). On becoming aleader. London: Business Books.
  6. 6. Φώτιος ΑρβανιτίδηςΚριτική ανάλυση των κλασικών και μοντέρνων θεωριών διοίκησης και ηγεσίας 2.2. Σύγχρονες Θεωρίες Ηγεσίας Μετά το 1980, άρχισαν να αναπτύσσονται οι σύγχρονες θεωρίες ηγεσίας16. Η«μετασχηματική» (transformational) ηγεσία υποστηρίζει την κατευθυνόμενη προςτους υφισταμένους έμπνευση του ηγέτη, με σκοπό το όφελος της εταιρίας 17. Τοσυναλλακτικό μοντέλο σχετίζεται με εργαλειακές θεωρίες, όπου ο ηγέτης ωθεί τουςυφισταμένους να ικανοποιήσουν τις προσωπικές τους ανάγκες, ώστε η ικανοποίησηνα αντανακλαστεί στην επιχείρηση18. Ορόσημο αποτελεί το έργο του Burns, ο οποίοςδιέκρινε τις διαφορές των παραπάνω θεωριών19.16 Για τη θεωρία της «νέας ηγεσίας», βλ. Bryman, A. (1992). Charisma and leadership inorganizations. London: Sage Publications. Για την «χαρισματική ηγεσία», βλ. Hartog, D., House, R.J.,Ruiz-Quintanilla, E.J. and Dorfman, P.W. (1999). Culture specific and cross-culturally-generalizableimplicit leadership theories: Are attributes of charismatic/transformational leadership universallyendorsed?. Leadership Quarterly, 10, pp.219-256. Για την «οραματική ηγεσία», βλ. Nasus, B. (1992).The vision in leadership, Training and development Journal, 40, pp.58-61.17 Μάντζαρης, Γ. (2003). Σύγχρονη οργάνωση και διοίκηση επιχειρήσεων. Αθήνα: Β.Γκιούρδας.18 Σαρμανιώτης, Χ. (2005). Management. Αθήνα: Β. Γκιούρδας.19 Burns, J.M. (1978). Leadership. New York: Harper & Row. 6
  7. 7. University of DerbyMediterranean College3. Κριτική Ανάλυση Είναι γεγονός ότι με την πάροδο των χρόνων έγιναν μεγάλες αλλαγές ως προςτον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε το αντικείμενο της ηγεσίας και της διοίκησης.Παρόλα αυτά εξακολουθεί να είναι δύσκολο να προσδιορίσουμε ποιό πρότυποηγεσίας και διοίκησης θεωρείται κατάλληλο και αποτελεσματικό. Όλες οι μορφέςμπορεί να θεωρηθούν σε κάποιες περιπτώσεις αποτελεσματικές και σε κάποιες άλλεςόχι. Αυτό σημαίνει πως η επιχείρηση θα πρέπει να προσανατολίσει τη μορφή ηγεσίαςπου θα χρησιμοποιήσει στο χώρο εργασίας της, ανάλογα με το περιβάλλον και ταάτομα στα οποία απευθύνεται. Το τελευταίο στοιχείο αποτελεί ίσως τον πιο σημαντικό παράγοντα που πρέπεινα ληφθεί υπόψη, ώστε να επιλεχθεί ο πιο κατάλληλος τρόπος διοίκησης που θαασκηθεί, καθώς και η στάση του εκάστοτε ηγέτη σχετικά με την μέθοδο ηγεσίας πουθα επιλέξει.
  8. 8. Φώτιος ΑρβανιτίδηςΚριτική ανάλυση των κλασικών και μοντέρνων θεωριών διοίκησης και ηγεσίας 2.2. Σύγχρονες Θεωρίες Ηγεσίας Μετά το 1980, άρχισαν να αναπτύσσονται οι σύγχρονες θεωρίες ηγεσίας16. Η«μετασχηματική» (transformational) ηγεσία υποστηρίζει την κατευθυνόμενη προςτους υφισταμένους έμπνευση του ηγέτη, με σκοπό το όφελος της εταιρίας 17. Τοσυναλλακτικό μοντέλο σχετίζεται με εργαλειακές θεωρίες, όπου ο ηγέτης ωθεί τουςυφισταμένους να ικανοποιήσουν τις προσωπικές τους ανάγκες, ώστε η ικανοποίησηνα αντανακλαστεί στην επιχείρηση18. Ορόσημο αποτελεί το έργο του Burns, ο οποίοςδιέκρινε τις διαφορές των παραπάνω θεωριών19.16 Για τη θεωρία της «νέας ηγεσίας», βλ. Bryman, A. (1992). Charisma and leadership inorganizations. London: Sage Publications. Για την «χαρισματική ηγεσία», βλ. Hartog, D., House, R.J.,Ruiz-Quintanilla, E.J. and Dorfman, P.W. (1999). Culture specific and cross-culturally-generalizableimplicit leadership theories: Are attributes of charismatic/transformational leadership universallyendorsed?. Leadership Quarterly, 10, pp.219-256. Για την «οραματική ηγεσία», βλ. Nasus, B. (1992).The vision in leadership, Training and development Journal, 40, pp.58-61.17 Μάντζαρης, Γ. (2003). Σύγχρονη οργάνωση και διοίκηση επιχειρήσεων. Αθήνα: Β.Γκιούρδας.18 Σαρμανιώτης, Χ. (2005). Management. Αθήνα: Β. Γκιούρδας.19 Burns, J.M. (1978). Leadership. New York: Harper & Row. 6

×