SlideShare a Scribd company logo
1 of 65
Download to read offline
Niet-aangeboren hersenletsel (NAH)
       en arbeidsparticipatie
             Marloes Netten
    Neuropsycholoog / psycholoog NIP
       Heliomare Arbeidsintegratie

         Donderdag 25 oktober 2012
           Najaarsschool NSPOH
Niet-aangeboren hersenletsel
 Schedeltrauma
     Commotio cerebri (hersenschudding)
     Contusio cerebri (hersenkneuzing)
 CVA (cerebro vasculair accident)
     Infarct
     Bloeding
 Ruimte-innemende processen
 Neurointoxicaties/infecties
 Anoxie (bv na reanimatie)
 Degeneratieve aandoeningen
contusio cerebri
CVA
Hypoxie/anoxie




reanimatie




             near-drowning
Mogelijke gevolgen NAH

 Neurologische / somatische stoornissen
 Verandering van persoonlijkheid, emotie en/of gedrag
 Psychiatrische stoornissen
 Cognitieve stoornissen
    Aandachtstoornissen
    Geheugenstoornissen / leervermogen
    Planning en regulatie
    Taalstoornissen / communicatieproblemen
    Waarneming
GEVOLGEN VAN NAH

 NEUROLOGISCHE /
  SOMATISCHE STOORNISSEN   zichtbaar

 COGNITIEVE STOORNISSEN

 EMOTIONELE STOORNISSEN   onzichtbaar

 GEDRAGSSTOORNISSEN
LINKER HEMISFEER

 (hemiparese rechts)
 Afasie: taalstoornis
 Dysartrie: spraakstoornis
 Mondapraxie/verbale apraxie
 Ideatoire/ideomotorische apraxie (LINKS!)
 Problemen met: lezen, schrijven, rekenen
AFASIE: stoornis in de taalproductie
en het taalbegrijpen

 Broca
 Wernicke
AFASIE VAN BROCA

 Telegramstijl
 Vooral zelfstandige naamwoorden en werkwoorden
 Vooral veel fonematische versprekingen (piets i.p.v.
  fiets) maar ook wel semantische versprekingen (auto
  i.p.v. fiets)
 Begrip lijkt intakt, maar licht gestoord bij complexe en
  langere zinnen
AFASIE VAN WERNICKE

 Vloeiend taalgebruik (taalinhoud lijkt normaal)
 „Zinloze‟ lange woordenvloed
 Veel versprekingen
 Weinig zelfcorrectie/weinig zelfinzicht
 Slechte luisterhouding/neiging door ander heen te
  spreken
 Taalbegrijpen: zeer slecht
 Schrijven: evenzo gestoord als spreken
RECHTER HEMISFEER

 (hemiparese links)
 Neglect
 Visuoruimtelijke stoornissen
 Gestoorde tijdsbeleving
 Impulsiviteit
 Initatiefverlies
RECHTER HEMISFEER vervolg

 Affectvervlakking
 Verminderd gevoel voor sociale situaties
 Stoornissen in abstract taalgebruik/begrip
 Zelfoverschatting/verminderd ziekte-inzicht
Neglect

Attentiestoornis, waarbij de ruimte of het lichaam
   contralateraal aan de leasie wordt verwaarloosd


50-70% van de RH-CVA
Emotionele gevolgen
 Emotionele labiliteit (dwanghuilen)
 Depressiviteit
 Angst
 Prikkelbaarheid
 Affectvervlakking (RH-CVA)
 Verminderd gevoel voor sociale situaties (RH-CVA)
 “Verwerkingsproblematiek”
Emotionele impact / organisch letsel
    met name op de langere termijn
   Beperkingen (meestal) tijdelijk    Structurele beperkingen
    van aard


   Op termijn in principe volledig    Langdurige onzekerheid over
    herstel                             herstelmogelijkheden en
                                        uiteindelijke belastbaarheid

   Persoonsgebonden factoren          Testresultaten neuropsychologisch
    (motivatie, stressoren, oorzaak     onderzoek belangrijk
    van problemen en
    persoonlijkheid) belangrijk
Heliomare
Expertisecentrum NAH
Locaties Heliomare
en Vroege
Interventie (VI)

       Wijk aan Zee
Cure           Care        Onderwijs
Revalidatie    Wonen &        Speciaal onderwijs
                              Voortgezet speciaal
  Arbeid      Dagbesteding         onderwijs
                               Beroepsonderwijs
  Sport                      Ambulante begeleiding
Behandeling NAH-poli (RC)

 Individueel
 Groep
 Duur: afhankelijk van aard en ernst van
  problematiek: 6 weken tot > 2 jaar (monopoli)
 Frequentie kan varieren van 1-2 per week tot 1x in 2
  maanden
modules NAH-poli volwassenen
                                              Ind.   groep
(para)medische diagnostiek+ medicatieadvies     X
neuropsychologisch(arbeids) onderzoek           X
voorlichting Patient/partner/ouders/brusjes     X      X
psychotherapie gericht op emotionele            X      X
problemen/stemming/verwerking
relatie- en gezinsbehandeling                   X
partnergroep                                           X
inzichtgevende therapie                         X
agressieregulatie / gedragsstoornissen          X      X
sociale vaardigheden                                  (X)
modules NAH-poli                   volwassenen vervolg

                                                         Ind.   groep
Tempo van informatieverwerking                             X
Aandacht en geheugen                                       X      X
Geheugenhulpmiddelen: advies en training                   X
Neglect/visuele stoornissen                                X
Cognitieve revalidatiegroep                                       X
Vermoeidheid na NAH                                        X      X
Arbeidsrevalidatie: worksamples+                           X      X
assertiviteitsgroep
Van zorg naar werk


 Zorg
  Patiënt moet zich goed voelen: welbevinden


 Werk
  Werknemer moet goed kunnen presteren:
  verdiencapaciteit
Voorbeeldcasus

De heer V: meervoudig CVA 2011
 Revalidatiecentrum: fysieke belastbaarheid en
  mentale (duur)belastbaarheid

       Arbeid: uitbreiding van aanwezigheid = √

 Arbeidsintegratie: eisen WvP
       Arbeid: o.b.v. jobcoach uren ↓ & taken ↑ / NPO
        beperkingen in werkgeheugen en snelheid van
        informatieverwerking = niet voldoende voor volledige
        re-integratie
Heliomare Arbeidsintegratie

 Gericht op arbeid en re-integratie
 Onderzoek naar arbeidsmogelijkheden en onmogelijkheden
     Algemene normgroepen ipv patiëntenpopulatie
     Analyse van arbeidssituatie (inhoud, omstandigheden,
      voorwaarden, verhoudingen, regelmogelijkheden)
     Aandacht voor benodigde capaciteiten / functie-eisen
     Contact met werkgever en bedrijfsarts
Praktijk ervaringen????
Arbeidsbeperkingen
→ Cognitieve beperkingen
 Vergeetachtigheid
 Gesprekken moeilijk volgen
 Snel afgeleid
 Geen twee dingen tegelijk kunnen doen
 Traagheid (denken én handelen)
 Geen overzicht in het werk
 Vastlopen in werk
 (ongemerkt) fouten maken
 Uiteindelijke overbelasting
Arbeidsbeperkingen
→ Veranderingen in persoonlijkheid, emotie en
gedrag

 Prikkelbaarheid
 Impulsiviteit
 Ontremming
 Stemming (depressie)
 Teruggetrokken
 Communicatie
 Angsten
Vermoeidheid

Vermoeidheid is een veelvoorkomend verschijnsel na
NAH. De helft van de patiënten is na twee jaar nog
moe.
               70
               60
               50
               40
               30
               20
               10
                0
                    opname 6 mnd   1 jr   2 jr   3 jr
Beperkingen door vermoeidheid of
    vermoeidheid door beperkingen?
     → Vermoeidheid neemt vaak toe met de jaren.
Oorzaak
   Acceptatie / langdurige onzekerheid over uiteindelijke belastbaarheid
   Vaak te laat erkenning van problematiek en inzet ondersteuning (bv
    jobcoach)
   Uiteindelijke overbelasting
Vooral vermoeiend
   Planning
   Flexibel schakelen
   Nieuwe dingen leren
   Filteren
Ervaren beperkingen omzetten naar
objectiveerbare (on)mogelijkheden ten
aanzien van arbeid
 Onderzoek
 Interpretatie van testresultaten naar cognitieve
  beperkingen
 Interpretatie van geobjectiveerde en/of ervaren
  beperkingen naar arbeids(on)mogelijkheden


→ Neuropsychologisch onderzoek gericht op arbeid
Toegevoegde waarde van
neuropsychologisch onderzoek
 Inzicht cognitieve beperkingen
 Inzicht aanvullende belastende factoren (psychische
  klachten / acceptatieproces / inzicht /
  persoonlijkheidskenmerken)
 Spanningsbronnen (arbeid / privé)
 Mentale (duur)belastbaarheid
 Arbeidsmogelijkheden
 Herstel / prognose
Toegevoegde waarde van
neuropsychologisch onderzoek
(voor BA)

 Objectivatie (cognitieve) beperkingen
 Prognose
 Haalbaarheid van (eigen) werk – 1e of 2e spoor
 Handvatten voor opstellen FML / inzetten AD-
  onderzoek / advisering vervolginterventies
 Handvatten richting UWV bij WvP / WIA
Malingering
Aggravatie: overdrijven van bestaande afwijkingen,
  zoals vergeetachtigheid of traagheid
Simulatie: bewust misleiden v.d. onderzoeker door
  stoornissen voor te wenden (komt zelden voor)


 Validiteitstest (bv Amsterdamse Korte Termijn
  Geheugen test – AKTG > 85) → voldoende
  inspanning voor optimaal resultaat?
Overschatten
 Zelfbeeld is gebaseerd op de vermogens die voor het
  hersenletsel aanwezig waren
 Cliënt heeft nog weinig ervaring opgedaan met nieuwe situaties
 Nog weinig zicht op mogelijkheden en beperkingen
 Cliënt denkt dat hij wel weer kan werken
 Acceptatie vs Vermijding
 Ook: cliënt wordt overschat door anderen
   (verbale vermogens > praktische vermogens)


→ Het is een vorm van statusverlies (rouwverwerking)!
Tests
 Gericht op:
 intelligentie                geheugen: verbaal
 attentie                       - werkgeheugen
   - gerichte aandacht           - opnemen
   - verdeelde aandacht          - vasthouden
   - volgehouden aandacht        - herkenning
   - flexibiliteit             geheugen: visueel
 tempo                          - opnemen
   - informatieverwerking        - vasthouden
   - reactiesnelheid           visuele perceptie
 executieve functies            - visueel neglect/hemianopsie
   - planning / organisatie      - visuoruimtelijke waarneming
   - sociaal inzicht           visuoconstructieve vaardigheden
   - responsinhibitie          verbale functies
TRAILMAKING (TMT)
Taak: Om en om, cijfers en
letters met elkaar verbinden,
zo snel mogelijk.
Meet: Het verdelen van de
aandacht over verschillende
aandachtssporen.
Arbeid: In welke mate is
iemand in staat om meerdere
dingen tegelijk te doen?
Stroop




Taak: Benoem zo snel mogelijk achter elkaar de
kleuren waarin het gedrukt staat.
Meet: De mate waarin iemand in staat is automatische
reacties te onderdrukken.
Arbeid: In welke mate is iemand afleidbaar?
rood   blauw geel    groen geel    rood   blauw rood    rood
geel   blauw geel    rood   geel   groen groen blauw rood
groen groen groen groen rood       groen groen rood     geel
groen geel    groen groen rood     groen rood    geel   rood
geel   groen groen blauw groen rood       groen rood    geel
geel   groen groen groen rood      groen groen geel     rood
rood   rood   geel   groen groen blauw groen blauw blauw
blauw groen blauw rood      groen geel    geel   blauw blauw
blauw geel    geel   geel   geel   blauw blauw geel     groen
geel   rood   rood   groen rood    rood   groen geel    geel
Doolhoven
Taak: Zo snel mogelijk
van binnen naar
buiten.
Meet: Plannen en
bewaren van
overzicht
Arbeid: Overzicht
bewaren
CFT
Taak: natekenen en 3
min. recall
Meet: organisatie,
visuoconstrictieve
vaardigheid en
visueel geheugen
Arbeid: Plannen,
onderscheiden van
grote lijnen en details
en geheugen
voor visueel
aangeboden informatie
Casus dhr Planner
 53 jaar, havo, getrouwd, dochter
 3 jaar geleden enstig ongeval
 Fysiek letsel en hersenletsel (“reparatie-technisch” opgeknapt)
 Na <1 jaar opbouw naar werk – volledige re-integratie eigen
  functie
 1 jaar zonder problemen functioneren – daarna andere functie
 Loopt vast, werkt nu slechts 40% + begeleiding jobcoach


     Vraag: cognitieve beperkingen en arbeids(on)-
      mogelijkheden?
     Na intake mijn vraag: Invloed letselschadezaak?
Testresultaten
 AKTG 87
 ~ Snelheid informatieverwerking / werkgeheugen/ aandacht /
  geheugen (opnemen)
 ↓Reactiesnelheid / geheugen (vasthouden LT) / executieve
  functies (met name planning)
 Verbaal > performaal (praktische vaardigheden)
 Stemming ↓ / rigiditeit ↑
Casus mw Huiskamermedewerkster

 42 jaar, mavo, getrouwd, 2 (drukke!!) kinderen
 1 jaar geleden CVA
 1/2 jaar geleden begonnen opbouw binnen werk – loopt vast


    Vraag: welke arbeidsmogelijkheden liggen er op 2e spoor
     re-integratie?
Testresultaten
 Intake
    Zeer afhankelijk, timide en onzeker
    Patientenrol? Inzicht?
 Observatie tijdens onderzoek
    Zeer gespannen
    Steunend en kreunend
    Behoefte aan bevestiging / claimend/ zuigend
 AKTG 82
 Aandachtsfuncties ↓
 Overige cognitieve functies op gemiddeld of hoger niveau
Eindgesprek
 Onvoldoende inspanning = geen valide weergave = geen
  betrouwbare uitspraken niveau functioneren
 Wel enige beperkingen (mn gedragsmatig en aandacht)
 Jobcoach (praktijk bepalen haalbaarheid eigen functie)


 Andere energie → sterke, daadkrachtige vrouw
 Nieuwe medicijnen
 Hertest = gemiddelde score
 Invloed bijwerkingen op cognitief functioneren én gedrag
Casus mw Stewardess
 35 jaar, mavo opleiding, samenwonend
 6 jaar geleden epileptische aanval – diagnose AV malformatie
 Afgekeurd voor functie stewardess – kantoorbaan
 3 jaar geleden behandeling dmv bestraling malformatie
  (neuroloog: nawerking bestraling +/- 1 jaar, vochtophoping,
  mogelijk aanhoudende epileptische activiteit)
 1 jaar redelijk functioneren
 2 jaar geleden uitgevallen kantoorbaan – burnout


     Vraag: Beperkte belastbaarheid als gevolg van malformatie,
      epileptische aanvallen?
Testresultaten
 AKTG 87
 Verdeelde aandacht ↓
 Mentale duurbelastbaarheid ↓↓
 Gedragsmatig: hoog klachtniveau / behoefte autonomie /
  afhankelijke trekken / passieve en vermijdende coping


 Geen objectiveerbare cognitieve beperkingen waardoor
  kantoorbaan niet passend zou zijn. Wel zeer geringe mentale
  (duur)belastbaarheid en psychische draagkracht.
   → Vermoeden onderliggende persoonlijkheidsproblematiek =
   advies inzet psychiater
Opbouw naar werk
In benadering tot werk is er aanvankelijk veel
overeenkomst:


 Regelmaat en structuur
 Geleidelijke opbouw
 Eén ding tegelijk


Op de langere termijn zal er meer
verschil zijn. Hierbij dient vanaf de start rekening mee
gehouden worden.
Rol van de bedrijfsarts in
onderzoeksfase

 Soort onderzoek (neuropsychologisch onderzoek / mentaal
  belastbaarheidsonderzoek)
 Gerichte vraagstelling
 Aanvullende (medische) informatie / eerdere onderzoeken
 Functieprofiel of –omschrijving
 Overleg mogelijke vervolginterventies / advies opbouw naar
  arbeid
Aandachtspunten:

 Voor mensen met hersenletsel bestaat geen
  standaardoplossing ten aanzien van
  arbeidsintegratie
 Voor iedereen moet een individueel traject worden
  opgesteld waarin de gevolgen van de beperkingen
  worden geminimaliseerd en waarin de positieve
  aspecten zoveel mogelijk worden uitgebuit.
Bedankt voor uw aandacht
 Heeft u nog vragen achteraf? Neem contact op!


               Marloes Netten
                088 920 8355
            m.netten@heliomare.nl

                 Kijk ook op:
               www.heliomare.nl

          of Social: #heliomarearbeid

More Related Content

Similar to Arbeidsintegratie (Deel Nah) Nspoh

Nah Behandeling 2011 Excerpt
Nah Behandeling 2011 ExcerptNah Behandeling 2011 Excerpt
Nah Behandeling 2011 Excerptjbcmertens
 
Presentatie Adhd En Cogmed Velsen 2011
Presentatie Adhd En Cogmed Velsen 2011Presentatie Adhd En Cogmed Velsen 2011
Presentatie Adhd En Cogmed Velsen 2011jbcmertens
 
20181006 psy in de huisartsenpraktijk voor domus medica
20181006 psy in de huisartsenpraktijk voor domus medica20181006 psy in de huisartsenpraktijk voor domus medica
20181006 psy in de huisartsenpraktijk voor domus medicaKris Van den Broeck
 
Hoe kom ik de dag door met iemand met dementie
Hoe kom ik de dag door met iemand met dementieHoe kom ik de dag door met iemand met dementie
Hoe kom ik de dag door met iemand met dementieKees Spapens
 
Rode draad hulpverlening
Rode draad hulpverleningRode draad hulpverlening
Rode draad hulpverleningEls Verheyen
 
Mindfulness in het ziekenhuis
Mindfulness in het ziekenhuisMindfulness in het ziekenhuis
Mindfulness in het ziekenhuisLLOKC2020
 
Hb ass workshop 13 november 2012 mvd h eduvier
Hb ass workshop 13 november 2012 mvd h eduvierHb ass workshop 13 november 2012 mvd h eduvier
Hb ass workshop 13 november 2012 mvd h eduviermewmvandenhurk
 
Psychische Aandoening En Arbied
Psychische Aandoening En ArbiedPsychische Aandoening En Arbied
Psychische Aandoening En ArbiedKaatj
 
psychischeproblematiek-en-relaties-Lonneke-Mechelse-def-peptalk
psychischeproblematiek-en-relaties-Lonneke-Mechelse-def-peptalkpsychischeproblematiek-en-relaties-Lonneke-Mechelse-def-peptalk
psychischeproblematiek-en-relaties-Lonneke-Mechelse-def-peptalkLonneke Mechelse
 
Hoe ga ik effectief om met zorgleerlingen
Hoe ga ik effectief om met zorgleerlingenHoe ga ik effectief om met zorgleerlingen
Hoe ga ik effectief om met zorgleerlingenPatrick Koning
 
Pilot Zorgstandaard voor patiënt met Traumatisch Hersenletsel (THL) klaar voo...
Pilot Zorgstandaard voor patiënt met Traumatisch Hersenletsel (THL) klaar voo...Pilot Zorgstandaard voor patiënt met Traumatisch Hersenletsel (THL) klaar voo...
Pilot Zorgstandaard voor patiënt met Traumatisch Hersenletsel (THL) klaar voo...Mike de Groot
 
C:\Fakepath\Autisme Op School
C:\Fakepath\Autisme Op SchoolC:\Fakepath\Autisme Op School
C:\Fakepath\Autisme Op SchoolAnton Horeweg
 
Breinveroudering : een levenslang proces
Breinveroudering : een levenslang procesBreinveroudering : een levenslang proces
Breinveroudering : een levenslang procesLICAvansHogeschool
 

Similar to Arbeidsintegratie (Deel Nah) Nspoh (20)

Nah Behandeling 2011 Excerpt
Nah Behandeling 2011 ExcerptNah Behandeling 2011 Excerpt
Nah Behandeling 2011 Excerpt
 
Presentatie Adhd En Cogmed Velsen 2011
Presentatie Adhd En Cogmed Velsen 2011Presentatie Adhd En Cogmed Velsen 2011
Presentatie Adhd En Cogmed Velsen 2011
 
20181006 psy in de huisartsenpraktijk voor domus medica
20181006 psy in de huisartsenpraktijk voor domus medica20181006 psy in de huisartsenpraktijk voor domus medica
20181006 psy in de huisartsenpraktijk voor domus medica
 
Adhd uitgelegd 2011
Adhd uitgelegd 2011Adhd uitgelegd 2011
Adhd uitgelegd 2011
 
Hoe kom ik de dag door met iemand met dementie
Hoe kom ik de dag door met iemand met dementieHoe kom ik de dag door met iemand met dementie
Hoe kom ik de dag door met iemand met dementie
 
Rode draad hulpverlening
Rode draad hulpverleningRode draad hulpverlening
Rode draad hulpverlening
 
Mindfulness in het ziekenhuis
Mindfulness in het ziekenhuisMindfulness in het ziekenhuis
Mindfulness in het ziekenhuis
 
Het Puberende Brein
Het Puberende BreinHet Puberende Brein
Het Puberende Brein
 
Hb ass workshop 13 november 2012 mvd h eduvier
Hb ass workshop 13 november 2012 mvd h eduvierHb ass workshop 13 november 2012 mvd h eduvier
Hb ass workshop 13 november 2012 mvd h eduvier
 
2012 verpleegkundig vizier paul vogelaar
2012 verpleegkundig vizier paul vogelaar2012 verpleegkundig vizier paul vogelaar
2012 verpleegkundig vizier paul vogelaar
 
Digt
DigtDigt
Digt
 
Psychische Aandoening En Arbied
Psychische Aandoening En ArbiedPsychische Aandoening En Arbied
Psychische Aandoening En Arbied
 
psychischeproblematiek-en-relaties-Lonneke-Mechelse-def-peptalk
psychischeproblematiek-en-relaties-Lonneke-Mechelse-def-peptalkpsychischeproblematiek-en-relaties-Lonneke-Mechelse-def-peptalk
psychischeproblematiek-en-relaties-Lonneke-Mechelse-def-peptalk
 
Hoe ga ik effectief om met zorgleerlingen
Hoe ga ik effectief om met zorgleerlingenHoe ga ik effectief om met zorgleerlingen
Hoe ga ik effectief om met zorgleerlingen
 
burnout-presentatie-pp
burnout-presentatie-ppburnout-presentatie-pp
burnout-presentatie-pp
 
Pilot Zorgstandaard voor patiënt met Traumatisch Hersenletsel (THL) klaar voo...
Pilot Zorgstandaard voor patiënt met Traumatisch Hersenletsel (THL) klaar voo...Pilot Zorgstandaard voor patiënt met Traumatisch Hersenletsel (THL) klaar voo...
Pilot Zorgstandaard voor patiënt met Traumatisch Hersenletsel (THL) klaar voo...
 
C:\Fakepath\Autisme Op School
C:\Fakepath\Autisme Op SchoolC:\Fakepath\Autisme Op School
C:\Fakepath\Autisme Op School
 
Autisme en geloof
Autisme en geloofAutisme en geloof
Autisme en geloof
 
Breinveroudering : een levenslang proces
Breinveroudering : een levenslang procesBreinveroudering : een levenslang proces
Breinveroudering : een levenslang proces
 
Jongeren in de knel - drs. Marloes van Rossum 04-06-2015
Jongeren in de knel - drs. Marloes van Rossum 04-06-2015Jongeren in de knel - drs. Marloes van Rossum 04-06-2015
Jongeren in de knel - drs. Marloes van Rossum 04-06-2015
 

More from Heliomare

Presentatie heliomare 102015
Presentatie heliomare 102015Presentatie heliomare 102015
Presentatie heliomare 102015Heliomare
 
Presentatie REA College
Presentatie REA College Presentatie REA College
Presentatie REA College Heliomare
 
Heliomare Werkgeversbijeenkomst 2014
Heliomare Werkgeversbijeenkomst 2014Heliomare Werkgeversbijeenkomst 2014
Heliomare Werkgeversbijeenkomst 2014Heliomare
 
Presentatie 15 mei 2014 werkgevers
Presentatie 15 mei 2014 werkgevers Presentatie 15 mei 2014 werkgevers
Presentatie 15 mei 2014 werkgevers Heliomare
 
Hva sales in de zorg 2014
Hva sales in de zorg 2014Hva sales in de zorg 2014
Hva sales in de zorg 2014Heliomare
 
Social media heliomare arbeid workshop
Social media heliomare arbeid workshopSocial media heliomare arbeid workshop
Social media heliomare arbeid workshopHeliomare
 
20131104 presentatie vitaliteitcentrum voor nationaal programma preventie van...
20131104 presentatie vitaliteitcentrum voor nationaal programma preventie van...20131104 presentatie vitaliteitcentrum voor nationaal programma preventie van...
20131104 presentatie vitaliteitcentrum voor nationaal programma preventie van...Heliomare
 
Presentatie bezoek ministeries
Presentatie bezoek ministeriesPresentatie bezoek ministeries
Presentatie bezoek ministeriesHeliomare
 
Heliomare bijeenkomst Businessclub CAL
Heliomare bijeenkomst Businessclub CALHeliomare bijeenkomst Businessclub CAL
Heliomare bijeenkomst Businessclub CALHeliomare
 
Hva sales in de zorg 2013
Hva sales in de zorg 2013Hva sales in de zorg 2013
Hva sales in de zorg 2013Heliomare
 

More from Heliomare (10)

Presentatie heliomare 102015
Presentatie heliomare 102015Presentatie heliomare 102015
Presentatie heliomare 102015
 
Presentatie REA College
Presentatie REA College Presentatie REA College
Presentatie REA College
 
Heliomare Werkgeversbijeenkomst 2014
Heliomare Werkgeversbijeenkomst 2014Heliomare Werkgeversbijeenkomst 2014
Heliomare Werkgeversbijeenkomst 2014
 
Presentatie 15 mei 2014 werkgevers
Presentatie 15 mei 2014 werkgevers Presentatie 15 mei 2014 werkgevers
Presentatie 15 mei 2014 werkgevers
 
Hva sales in de zorg 2014
Hva sales in de zorg 2014Hva sales in de zorg 2014
Hva sales in de zorg 2014
 
Social media heliomare arbeid workshop
Social media heliomare arbeid workshopSocial media heliomare arbeid workshop
Social media heliomare arbeid workshop
 
20131104 presentatie vitaliteitcentrum voor nationaal programma preventie van...
20131104 presentatie vitaliteitcentrum voor nationaal programma preventie van...20131104 presentatie vitaliteitcentrum voor nationaal programma preventie van...
20131104 presentatie vitaliteitcentrum voor nationaal programma preventie van...
 
Presentatie bezoek ministeries
Presentatie bezoek ministeriesPresentatie bezoek ministeries
Presentatie bezoek ministeries
 
Heliomare bijeenkomst Businessclub CAL
Heliomare bijeenkomst Businessclub CALHeliomare bijeenkomst Businessclub CAL
Heliomare bijeenkomst Businessclub CAL
 
Hva sales in de zorg 2013
Hva sales in de zorg 2013Hva sales in de zorg 2013
Hva sales in de zorg 2013
 

Arbeidsintegratie (Deel Nah) Nspoh

  • 1. Niet-aangeboren hersenletsel (NAH) en arbeidsparticipatie Marloes Netten Neuropsycholoog / psycholoog NIP Heliomare Arbeidsintegratie Donderdag 25 oktober 2012 Najaarsschool NSPOH
  • 2. Niet-aangeboren hersenletsel  Schedeltrauma  Commotio cerebri (hersenschudding)  Contusio cerebri (hersenkneuzing)  CVA (cerebro vasculair accident)  Infarct  Bloeding  Ruimte-innemende processen  Neurointoxicaties/infecties  Anoxie (bv na reanimatie)  Degeneratieve aandoeningen
  • 4.
  • 5. CVA
  • 6.
  • 8.
  • 9.
  • 10.
  • 11.
  • 12.
  • 13.
  • 14.
  • 15. Mogelijke gevolgen NAH  Neurologische / somatische stoornissen  Verandering van persoonlijkheid, emotie en/of gedrag  Psychiatrische stoornissen  Cognitieve stoornissen  Aandachtstoornissen  Geheugenstoornissen / leervermogen  Planning en regulatie  Taalstoornissen / communicatieproblemen  Waarneming
  • 16. GEVOLGEN VAN NAH  NEUROLOGISCHE / SOMATISCHE STOORNISSEN zichtbaar  COGNITIEVE STOORNISSEN  EMOTIONELE STOORNISSEN onzichtbaar  GEDRAGSSTOORNISSEN
  • 17. LINKER HEMISFEER  (hemiparese rechts)  Afasie: taalstoornis  Dysartrie: spraakstoornis  Mondapraxie/verbale apraxie  Ideatoire/ideomotorische apraxie (LINKS!)  Problemen met: lezen, schrijven, rekenen
  • 18. AFASIE: stoornis in de taalproductie en het taalbegrijpen  Broca  Wernicke
  • 19. AFASIE VAN BROCA  Telegramstijl  Vooral zelfstandige naamwoorden en werkwoorden  Vooral veel fonematische versprekingen (piets i.p.v. fiets) maar ook wel semantische versprekingen (auto i.p.v. fiets)  Begrip lijkt intakt, maar licht gestoord bij complexe en langere zinnen
  • 20. AFASIE VAN WERNICKE  Vloeiend taalgebruik (taalinhoud lijkt normaal)  „Zinloze‟ lange woordenvloed  Veel versprekingen  Weinig zelfcorrectie/weinig zelfinzicht  Slechte luisterhouding/neiging door ander heen te spreken  Taalbegrijpen: zeer slecht  Schrijven: evenzo gestoord als spreken
  • 21. RECHTER HEMISFEER  (hemiparese links)  Neglect  Visuoruimtelijke stoornissen  Gestoorde tijdsbeleving  Impulsiviteit  Initatiefverlies
  • 22. RECHTER HEMISFEER vervolg  Affectvervlakking  Verminderd gevoel voor sociale situaties  Stoornissen in abstract taalgebruik/begrip  Zelfoverschatting/verminderd ziekte-inzicht
  • 23. Neglect Attentiestoornis, waarbij de ruimte of het lichaam contralateraal aan de leasie wordt verwaarloosd 50-70% van de RH-CVA
  • 24. Emotionele gevolgen  Emotionele labiliteit (dwanghuilen)  Depressiviteit  Angst  Prikkelbaarheid  Affectvervlakking (RH-CVA)  Verminderd gevoel voor sociale situaties (RH-CVA)  “Verwerkingsproblematiek”
  • 25. Emotionele impact / organisch letsel met name op de langere termijn  Beperkingen (meestal) tijdelijk  Structurele beperkingen van aard  Op termijn in principe volledig  Langdurige onzekerheid over herstel herstelmogelijkheden en uiteindelijke belastbaarheid  Persoonsgebonden factoren  Testresultaten neuropsychologisch (motivatie, stressoren, oorzaak onderzoek belangrijk van problemen en persoonlijkheid) belangrijk
  • 28.
  • 29. Cure Care Onderwijs Revalidatie Wonen & Speciaal onderwijs Voortgezet speciaal Arbeid Dagbesteding onderwijs Beroepsonderwijs Sport Ambulante begeleiding
  • 30. Behandeling NAH-poli (RC)  Individueel  Groep  Duur: afhankelijk van aard en ernst van problematiek: 6 weken tot > 2 jaar (monopoli)  Frequentie kan varieren van 1-2 per week tot 1x in 2 maanden
  • 31. modules NAH-poli volwassenen Ind. groep (para)medische diagnostiek+ medicatieadvies X neuropsychologisch(arbeids) onderzoek X voorlichting Patient/partner/ouders/brusjes X X psychotherapie gericht op emotionele X X problemen/stemming/verwerking relatie- en gezinsbehandeling X partnergroep X inzichtgevende therapie X agressieregulatie / gedragsstoornissen X X sociale vaardigheden (X)
  • 32. modules NAH-poli volwassenen vervolg Ind. groep Tempo van informatieverwerking X Aandacht en geheugen X X Geheugenhulpmiddelen: advies en training X Neglect/visuele stoornissen X Cognitieve revalidatiegroep X Vermoeidheid na NAH X X Arbeidsrevalidatie: worksamples+ X X assertiviteitsgroep
  • 33. Van zorg naar werk  Zorg Patiënt moet zich goed voelen: welbevinden  Werk Werknemer moet goed kunnen presteren: verdiencapaciteit
  • 34. Voorbeeldcasus De heer V: meervoudig CVA 2011  Revalidatiecentrum: fysieke belastbaarheid en mentale (duur)belastbaarheid  Arbeid: uitbreiding van aanwezigheid = √  Arbeidsintegratie: eisen WvP  Arbeid: o.b.v. jobcoach uren ↓ & taken ↑ / NPO beperkingen in werkgeheugen en snelheid van informatieverwerking = niet voldoende voor volledige re-integratie
  • 35. Heliomare Arbeidsintegratie  Gericht op arbeid en re-integratie  Onderzoek naar arbeidsmogelijkheden en onmogelijkheden  Algemene normgroepen ipv patiëntenpopulatie  Analyse van arbeidssituatie (inhoud, omstandigheden, voorwaarden, verhoudingen, regelmogelijkheden)  Aandacht voor benodigde capaciteiten / functie-eisen  Contact met werkgever en bedrijfsarts
  • 37. Arbeidsbeperkingen → Cognitieve beperkingen  Vergeetachtigheid  Gesprekken moeilijk volgen  Snel afgeleid  Geen twee dingen tegelijk kunnen doen  Traagheid (denken én handelen)  Geen overzicht in het werk  Vastlopen in werk  (ongemerkt) fouten maken  Uiteindelijke overbelasting
  • 38. Arbeidsbeperkingen → Veranderingen in persoonlijkheid, emotie en gedrag  Prikkelbaarheid  Impulsiviteit  Ontremming  Stemming (depressie)  Teruggetrokken  Communicatie  Angsten
  • 39. Vermoeidheid Vermoeidheid is een veelvoorkomend verschijnsel na NAH. De helft van de patiënten is na twee jaar nog moe. 70 60 50 40 30 20 10 0 opname 6 mnd 1 jr 2 jr 3 jr
  • 40. Beperkingen door vermoeidheid of vermoeidheid door beperkingen? → Vermoeidheid neemt vaak toe met de jaren. Oorzaak  Acceptatie / langdurige onzekerheid over uiteindelijke belastbaarheid  Vaak te laat erkenning van problematiek en inzet ondersteuning (bv jobcoach)  Uiteindelijke overbelasting Vooral vermoeiend  Planning  Flexibel schakelen  Nieuwe dingen leren  Filteren
  • 41. Ervaren beperkingen omzetten naar objectiveerbare (on)mogelijkheden ten aanzien van arbeid  Onderzoek  Interpretatie van testresultaten naar cognitieve beperkingen  Interpretatie van geobjectiveerde en/of ervaren beperkingen naar arbeids(on)mogelijkheden → Neuropsychologisch onderzoek gericht op arbeid
  • 42. Toegevoegde waarde van neuropsychologisch onderzoek  Inzicht cognitieve beperkingen  Inzicht aanvullende belastende factoren (psychische klachten / acceptatieproces / inzicht / persoonlijkheidskenmerken)  Spanningsbronnen (arbeid / privé)  Mentale (duur)belastbaarheid  Arbeidsmogelijkheden  Herstel / prognose
  • 43. Toegevoegde waarde van neuropsychologisch onderzoek (voor BA)  Objectivatie (cognitieve) beperkingen  Prognose  Haalbaarheid van (eigen) werk – 1e of 2e spoor  Handvatten voor opstellen FML / inzetten AD- onderzoek / advisering vervolginterventies  Handvatten richting UWV bij WvP / WIA
  • 44. Malingering Aggravatie: overdrijven van bestaande afwijkingen, zoals vergeetachtigheid of traagheid Simulatie: bewust misleiden v.d. onderzoeker door stoornissen voor te wenden (komt zelden voor)  Validiteitstest (bv Amsterdamse Korte Termijn Geheugen test – AKTG > 85) → voldoende inspanning voor optimaal resultaat?
  • 45. Overschatten  Zelfbeeld is gebaseerd op de vermogens die voor het hersenletsel aanwezig waren  Cliënt heeft nog weinig ervaring opgedaan met nieuwe situaties  Nog weinig zicht op mogelijkheden en beperkingen  Cliënt denkt dat hij wel weer kan werken  Acceptatie vs Vermijding  Ook: cliënt wordt overschat door anderen (verbale vermogens > praktische vermogens) → Het is een vorm van statusverlies (rouwverwerking)!
  • 46. Tests Gericht op:  intelligentie  geheugen: verbaal  attentie - werkgeheugen - gerichte aandacht - opnemen - verdeelde aandacht - vasthouden - volgehouden aandacht - herkenning - flexibiliteit  geheugen: visueel  tempo - opnemen - informatieverwerking - vasthouden - reactiesnelheid  visuele perceptie  executieve functies - visueel neglect/hemianopsie - planning / organisatie - visuoruimtelijke waarneming - sociaal inzicht  visuoconstructieve vaardigheden - responsinhibitie  verbale functies
  • 47. TRAILMAKING (TMT) Taak: Om en om, cijfers en letters met elkaar verbinden, zo snel mogelijk. Meet: Het verdelen van de aandacht over verschillende aandachtssporen. Arbeid: In welke mate is iemand in staat om meerdere dingen tegelijk te doen?
  • 48. Stroop Taak: Benoem zo snel mogelijk achter elkaar de kleuren waarin het gedrukt staat. Meet: De mate waarin iemand in staat is automatische reacties te onderdrukken. Arbeid: In welke mate is iemand afleidbaar?
  • 49. rood blauw geel groen geel rood blauw rood rood geel blauw geel rood geel groen groen blauw rood groen groen groen groen rood groen groen rood geel groen geel groen groen rood groen rood geel rood geel groen groen blauw groen rood groen rood geel geel groen groen groen rood groen groen geel rood rood rood geel groen groen blauw groen blauw blauw blauw groen blauw rood groen geel geel blauw blauw blauw geel geel geel geel blauw blauw geel groen geel rood rood groen rood rood groen geel geel
  • 50.
  • 51.
  • 52.
  • 53. Doolhoven Taak: Zo snel mogelijk van binnen naar buiten. Meet: Plannen en bewaren van overzicht Arbeid: Overzicht bewaren
  • 54. CFT Taak: natekenen en 3 min. recall Meet: organisatie, visuoconstrictieve vaardigheid en visueel geheugen Arbeid: Plannen, onderscheiden van grote lijnen en details en geheugen voor visueel aangeboden informatie
  • 55. Casus dhr Planner  53 jaar, havo, getrouwd, dochter  3 jaar geleden enstig ongeval  Fysiek letsel en hersenletsel (“reparatie-technisch” opgeknapt)  Na <1 jaar opbouw naar werk – volledige re-integratie eigen functie  1 jaar zonder problemen functioneren – daarna andere functie  Loopt vast, werkt nu slechts 40% + begeleiding jobcoach  Vraag: cognitieve beperkingen en arbeids(on)- mogelijkheden?  Na intake mijn vraag: Invloed letselschadezaak?
  • 56. Testresultaten  AKTG 87  ~ Snelheid informatieverwerking / werkgeheugen/ aandacht / geheugen (opnemen)  ↓Reactiesnelheid / geheugen (vasthouden LT) / executieve functies (met name planning)  Verbaal > performaal (praktische vaardigheden)  Stemming ↓ / rigiditeit ↑
  • 57. Casus mw Huiskamermedewerkster  42 jaar, mavo, getrouwd, 2 (drukke!!) kinderen  1 jaar geleden CVA  1/2 jaar geleden begonnen opbouw binnen werk – loopt vast  Vraag: welke arbeidsmogelijkheden liggen er op 2e spoor re-integratie?
  • 58. Testresultaten  Intake  Zeer afhankelijk, timide en onzeker  Patientenrol? Inzicht?  Observatie tijdens onderzoek  Zeer gespannen  Steunend en kreunend  Behoefte aan bevestiging / claimend/ zuigend  AKTG 82  Aandachtsfuncties ↓  Overige cognitieve functies op gemiddeld of hoger niveau
  • 59. Eindgesprek  Onvoldoende inspanning = geen valide weergave = geen betrouwbare uitspraken niveau functioneren  Wel enige beperkingen (mn gedragsmatig en aandacht)  Jobcoach (praktijk bepalen haalbaarheid eigen functie)  Andere energie → sterke, daadkrachtige vrouw  Nieuwe medicijnen  Hertest = gemiddelde score  Invloed bijwerkingen op cognitief functioneren én gedrag
  • 60. Casus mw Stewardess  35 jaar, mavo opleiding, samenwonend  6 jaar geleden epileptische aanval – diagnose AV malformatie  Afgekeurd voor functie stewardess – kantoorbaan  3 jaar geleden behandeling dmv bestraling malformatie (neuroloog: nawerking bestraling +/- 1 jaar, vochtophoping, mogelijk aanhoudende epileptische activiteit)  1 jaar redelijk functioneren  2 jaar geleden uitgevallen kantoorbaan – burnout  Vraag: Beperkte belastbaarheid als gevolg van malformatie, epileptische aanvallen?
  • 61. Testresultaten  AKTG 87  Verdeelde aandacht ↓  Mentale duurbelastbaarheid ↓↓  Gedragsmatig: hoog klachtniveau / behoefte autonomie / afhankelijke trekken / passieve en vermijdende coping  Geen objectiveerbare cognitieve beperkingen waardoor kantoorbaan niet passend zou zijn. Wel zeer geringe mentale (duur)belastbaarheid en psychische draagkracht. → Vermoeden onderliggende persoonlijkheidsproblematiek = advies inzet psychiater
  • 62. Opbouw naar werk In benadering tot werk is er aanvankelijk veel overeenkomst:  Regelmaat en structuur  Geleidelijke opbouw  Eén ding tegelijk Op de langere termijn zal er meer verschil zijn. Hierbij dient vanaf de start rekening mee gehouden worden.
  • 63. Rol van de bedrijfsarts in onderzoeksfase  Soort onderzoek (neuropsychologisch onderzoek / mentaal belastbaarheidsonderzoek)  Gerichte vraagstelling  Aanvullende (medische) informatie / eerdere onderzoeken  Functieprofiel of –omschrijving  Overleg mogelijke vervolginterventies / advies opbouw naar arbeid
  • 64. Aandachtspunten:  Voor mensen met hersenletsel bestaat geen standaardoplossing ten aanzien van arbeidsintegratie  Voor iedereen moet een individueel traject worden opgesteld waarin de gevolgen van de beperkingen worden geminimaliseerd en waarin de positieve aspecten zoveel mogelijk worden uitgebuit.
  • 65. Bedankt voor uw aandacht Heeft u nog vragen achteraf? Neem contact op! Marloes Netten 088 920 8355 m.netten@heliomare.nl Kijk ook op: www.heliomare.nl of Social: #heliomarearbeid