perendoria romake.

12,193 views

Published on

perendoria roma fillimet e saj dhe renia

0 Comments
6 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total views
12,193
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
2
Actions
Shares
0
Downloads
157
Comments
0
Likes
6
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

perendoria romake.

  1. 1.  Ku konsiston projekti yne? Etrusket dhe themelimi I Romes Roma sundimtare e italise Roma sunduse e Mesdheut Perandoria Romake Kultura ne Romen e Lashte
  2. 2.  Banoret e pare ne gadishullin Apenin. Ne jug te evropes, ne formen e nje cizmeje futet ne detin Mesdhe Gadishulli I Apenineve. Ne mijevjecarin e I pr.k. ne kete gad.jetonin shume fise si:latinet,sabinet,etrusket,samnitet,italet etj. Shteti,arti e kultura etruske. Etrusket krijuan qytetet e tyre te rrethuara me mure,te pajisura me ujesjelles;zhvilluan bujqesine,zejtarine e tregtine. Ata arriten kulmin e zhvillimit ne vitet 600-500 pr.k.Ne kete periudhe etrusket perfshinin nen ndikimin e tyre qytetin e Romes.Etrusket krijuan nje kulture te larte dhe paten shkrimin e tyre. Besimi I etruskeve ishte politeist. Ata nuk arriten tekrijonin nje shtet te vetem te bashkuar.
  3. 3.  Themelimi I Romes. Zbulimet historike tregojne se qyteti I Romes u themelua nga fiset e vjetra latine dhe sabine. Ne mijevjecarin e I pr.k.latinet u vendosen ne shtate kodrat e lumit Tiber. Rreth vitit 800 pr.k.ata bashkuan ngulimet e tyre dhe krijuan qytetin e Romes te rrethuar me mure. Ekziston dhe nje legjende per krijimin e qytetit te Romes,sipas saj ajo u formua nga 2 vellezer Romuli dhe Remi. Periudha e monarkise. Pas Romulit erdhen mbreter te tjere. Monarkia zgjati nga viti 753 pr.k.-509 pr.k. ne krye te monarkise qendronte mbreti.ai komandonte ushtrine dhe ishte kryetar I gjyqit dhe I fese. Prane tij ishte Asambleja Popullore dhe Senati.Popullata e Romes ishte e ndare ne patrice,plebej dhe skllever.Mbreti I fundit shkaktoi pakenaqesi dhe patricet e debuan nga Romane vitin 509 pr.k. ne vend te tij u zgjodhen 2 konsuj per nje periudhe 1 vjecare.
  4. 4.  Pushtimi I territoreve samnite e afroi Romen me kolonite greke,qe gjendeshin ne pjesen jugore te Italise.Disa prej tyre e pranuan nenshtrimin ndajRomes. Ndersa kolonia e Tarantit nuk e pranoi nje fat te tille. Taranti I kerkoi ndihme Pirros,mbretit te Epirit, I cili zbarkoi ne Itali me nje ushtri te madhe te shoqeruar me elefante. Tri beteja zhvilloi Pirroja kunder romakeve. Ne betejen e trete Pirroja u thye dhe u kthye ne Epir. Taranti pranoi nenshtrimin ndaj Romes,e cila u be sundimtare e te gjithe gadishullit. Ushtria dhe organizimi I saj. Roma krijoi nje force te madhe ushtarake. Sherbimi ne ushtri perfshihte banoret nga 17-60 vjec. Ushtria ishte e perbere prej legjioneve. Si emblme kishte shqiponjen e cila mbante ne kthetra 1 rrufe. Ushtria hynte ne lufte mjaft e organizuar.
  5. 5.  Roma dhe Kartagjena. Kartagjna gjendet ne pjesen vriore te Afrikes. Ishte nje qytet I zhvilluar,kishte flote te fuqishme dhe zoteronte Mesdheun ku kishte kolonite e saj,di ne Sicili etj. Roma pasi pushtoi Italine synonte te behej sunduese e Mesdheut. Kjo sillte perplasje me Kartagjenen. Ky ishte dhe shkaku I shperthimit te luftrave midis ketyre shteteve qe njihen ne histori si luftrat punike,sepse romaket I quanin kartagjenasit puni. Midis ketyre shteteve u zhvilluan 3 lutra te medha. Lufta e I Punike(264 pr.k.-241 pr.k) Shpertheu per shkak te Sicilise, te cilen e kishin kartagjenasit. Roma ndertoi nje flote me 120 anije, te pajisura me ura levizese. Romaket korren fitoren perfundimtare ne bitin 221 pr.k afer ishullit Egardi. Pas kesaj romaket u bene sundimtare tte Sicilise, Sardenjes dhe Korsikes.
  6. 6.  Lufta e 2-te punike filloi ne 219 pr.k. Ne krye te ushtrise kartagjenase ishte vene komandanti Hanibal. Ne vitin 218 pr.k.,ai vendosi te marshonte nga spanja drejt veriut. Beteja me e famshme qe solli fitoren e Kartagjenes ishte beteja ne Kane,ne vitin 216 pr.k. Romen e mbertheu paniku. Gjeneraliromak Skipioni zbarkoi ushtrine ne Afrike dhe Hanibali u detyrua te linte Italine dhe te kthehej ne atdhe per te mbrojtur qytetin. Beteja u zhvillua ne Zame n 202 pr.k. Ketu romaket dolen fitimtare. Ne vitin 149 pr.k. romaket zhvilluan Luften E Trete kunder Kartagjenes. Ata pushtuan ,shkaterruan,dogjen dhe e rrafshuan plotesisht qytetin. Roma u be sundimtare e mesdheut. Sklleverit ne Rome. Pushtimet I sollen Romes numer shume te madh roberish te cilet u shiten si skllever. Ata punonin kudo: ne bujqesi,ne miniera,ne lundrim etj. Kushtet e veshtira I detyruan sklleverit ne 73 pr.k te benin kryengritje te udhehequr nga Spartaku,te cilen senati romak arriti ta nenshtroje me shume veshtiresi.
  7. 7.  Provincat romake Roma pasi u be zoteruse e Mesdheut,hodhi syte drejt Lindjes. Roma vendosi nen sundimin e saj Ilirine,Sirine,Maqedonine,Pergamin dhe Egjiptin.Ne shek II pr.k. shteti I Romes shtrihej nga Spanja ne indi dhe nga Anglia ne Afriken Veriore.Senati e ndau te gjithe territorin ne provinca. Provincat ishin te detyruara te conin ne Rome ‘tributin’,taksen vjetore. Kudo ne perandori perdorej gjuha latine dhe ligji romak. Lufta per pushtet. Ne Rome filluan te dilnin fig.politike te cilat kerkonin te rrisnin autoritetin dhe fuqine e tyre,si:Pompeu,Kasi dhe Cezari. Te 3 se bashku bene nje marreveshje qe te perkrahnin njeri tjetrin ne senat. Marrveshja ishte e shkurter sepse Kasi u vra ne lufte,ndersa Pompeu u perpoq te bente per vete senatindhe te nxiste urrejtjen ngdaj Cezarit.Cezari e kuptoi dhe ne vitin 49 pr.k. u nis drejt romes duke u bere sundimtar I saj. Ai u shpall diktator e me pas perandor I saj.Kundershtaret e tij organizuan nje komplot dhe ne vitin44 pr.k. komplotistet me ne krye Brutin,e vrane Cezarin ne Senat.
  8. 8.  Dy figura te rendesishme ne Rome ishin Mark Antoni,luftetar dhe orator I shquar dhe Oktaviani nipi I Cezarit. Keta u perpoqen te merrnin ne dore sundimin e Romes. Konflikti mes tyre perfundoi me fitoren e Oktavianit,I cili mundi ushtrine e Antonit ne Egjipt,ne vitin 31 pr.k. Oktaviani shkalle-shkalle I perqendroi ne duart e veta te gjitha detyrat,qe ne qeverisjen republikane ishin te ndara.Keshtu ai u be sundimtar absolut I Romes. Mbajti titullin e perandorit dhe me pas titullin e Augustit qe do te thote madheshtor,hyjnor. Epoka e Augustit eshte vlersuar si periudha me e ndritur e kultures romake. Ne kete periudhe ne Perandorine Romake jetonin 70 milione banore. Ndarja dhe renia e perandorise. Ne perandorine Romake guvernatoret e provincave dhe komandantet e legjioneve ushtarakeu fuqizuan shume dhe shpesh kerkoninte merrnin pushtetin ne Rome. Ne vitin 284 ps,k ushtria ne provincen e Azise caktoi si perandor komandantin e saj Dioklecianin, me origjine ilire. Ky e rriti numrin e ushtrise,forcoi disiplinen dhe e ndau perandorine ne 4 pjese.pas tij vjen Konstandini, edhe ky ilir,I cili mbrojti fene e krishtere.Perandori Teodosi ne vitin 395 ps.k, e ndau perandorine ne 2 pjese,ne perandorine e perendimit me kryeqytet Milanin,dhe ne ate te lindjes me kryeqytet Kostandinopojen.
  9. 9.  Familja romake Themeli I shoqerise romake ishte familja. Babaiishte kryetari I familjes. Vajzat mesonin te qendisnin,te kendonin e te luanin ne ndonje vegel muzikore. Femijet nuk flisnin perpara te medhenjve. Ne moshen 6- vjecare ata shkonin ne shkolle. Shtepia romake ishte ne formen e katerkendeshit. Dhoma kryesore ishte ne mesin e shtepise.Ne shtepi gjendej edhe nje pus qe sherbente per grumbullimin e ujrave te shiut. Pallatet e patriceve ishin me shume mjedise te fresketa dhe te ngrohta,plot shtylla,harqe dhe lulishte. Ato kishin pamje madheshtore. Per tu ndricuar naten perdornin llambat e vajit. Veshja kryesore per burrin dhe gruan ishte tunika. Ajo ishte nje kemishe prej leshi e thurur ,pa menge. Mbi trup hidhej nje pelerine e cila mbahej nga nje tokez e vendosur mbi sup. Besimi romak. Romaket e adhuronin natyren dhe cdo fenomen te saj. Ata mendonin se prapa tyre qendronin perendite mbrojtese. Perendite kryesore ishin: Jupiteri(zot I qiellit,drites,bubullimes)Xhoana(mbrojtese e cdo shtepie), Saturni(mbrojtes I bimeve), Marsi(mbrojtes I luftes), Pale(mbrojtesi I pyjeve dhe kullotave)etj. Romaket nderonin shume perendine mbrojtese te shtepise se tyre ose Larin. Cdo familje kishte perendine e vet mbrojtese.
  10. 10.  Romaket ishin te zote, jo vetem ne organizimin e shtetit,por edhe ne ndertime. Shume prej ndertimeve te tyre kane mberritur deri ne ditet tona. Ne keto ndertime romaket moren harkun,kupolen dhe kolonat ndersa si material : tullat dhe gurin. Ne cdo qytet kishte banje publike,palester,stadium. Rruget ishin te shtruara me pllaka guri,kanale kullimi dhe trotuare. Qyteti kishte ujsjellesin e vet,biblioteke,tempuj,nje ose disa qendra tregtarete rrethuara me mure. Te varferit e Romes shkonin ne teater,cirk,banje dhe ushqeheshin ne mensa publike pa para. Roma ishte qyteti me terheqes I botes. Romaket vlersonin shume artin dhe kulturen greke. Pasi pushtuan Greqine ata sollen ne Rome vepra arti. Megjithate,romaket zhvilluan kulturen e tyre si : pikturen,sklupturen,letersine,shkencen, te cilat lulezuanvecanerisht ne epoken e Augustit. Te famshem ishin shkrimtaret e medhenj: Virgjili, Ovidi; mendimtaret:Ciceroni,Senka; historianet: Tacidi,Plutarku; shkenctaret;Plini I vjeter etj.
  11. 11.  Ne kete projekt kurrikullar ne u njohem me shume me jeten e njerezve gjate periudhes se perandorise romake, me kulturen,artin,besimin,etj.

×