AttenhovenPlaatsnamen en hun geschiedenisDr. Paul Kempeneers24 mei 2013
Overzicht van de lezing• Deel I: Mijn werkgebied: het Hageland• Deel II: Verzameling van het materiaal– 1. Gedrukte werken...
DEEL IMijn werkgebied: het Hageland
Kaart van Oost-Brabant, adm. kaart 1973• Bewerkte gemeenten• Onvoldoendetoponymische gegevens
Attenhoven: kaart van de fusiegemeente
Attenhoven: verdeling in secties
DEEL IIVerzameling van het materiaal
GEDRUKTE WERKENDeel II – Verzameling van het materiaal
Voorpagina "Sociétéroyale belge deGéographie" 1884
Artikel Wautersblz. 210 vanaf"(Les) habitants sevoyaient appelés"
Voorpagina "Bulletinde lInstitutarchéologiqueLiégeois" 1939
Artikel Ern. Piton blz.20 vanaf "(Les)habitants se voyaientappelés"
ONUITGEGEVEN TEKSTENDeel II – Verzameling van het materiaal
Oude bewonersnamen in het Latijn: De Repagulo 1418
Moeilijk leesbare teksten, vb. pest in 1631
Status animarum van 1704 met de bewoners van het Tiendenhof(opgemaakt na de Slag bij Neerwinden)
1704 Lokalisering van woningenHuis van chirurgijn Huppe
Bewijsplaats van het bestaan van Jan van Attenhoven
Ook zichtbare stenen: Steen in de Dorpsstraat uit 1755
CARTOGRAFISCH MATERIAALDeel II – Verzameling van het materiaal
Panden van de Scholierenvan Zoutleeuw op deLangerek
Schets van Biar1698 met dewitte kapel
Tiendenhof gemetendoor landmeterBastin in 1747
Het huidige Tiendenhof
Fragment uit de Ferrariskaart
Prekadastrale kaarten! Chamelot 1828 voorbeeld
VERZAMELDE GEGEVENSDeel II – Verzameling van het materiaal
Alfabetische lijsten met attestaties chronologischgerangschikt.Kaatsbaan(straat)- 1611 Josephus baten op synen kemphoff ge...
Alfabetische lijsten met attestaties chronologischgerangschikt.Reinvaarhof- 1530 Walterus euerarts (ortum) supra witborn s...
HISTORISCHE ATLAS METTHESAURUSDeel II – Verzameling van het materiaal
Voorbeeld uit de Atlas, kaart 6 Wegen in het Dorp 1828
Voorbeeld van een thesaurus, sectie B 400-407B 400: 69,30. Land. - 1843 Goffin, François; 1865 Goffin, Hélène, weduweMeys,...
DEEL IIIVerwerking van het materiaal
SYNTHESE: TOPONIEMEN INRUBRIEKENDeel III – Verwerking van het materiaal
Overzicht vanreliëf enwaterlopen
Beschrijving van de Molenbeek (nr. 4.100)Molenbeek (4.100): ca. 1482 opte moelen beecke (R 44.768, f.2), 1509 te hoechborn...
De Molenbeek (dichtgegroeid)
Veldnamen. Voorbeeld Kalisgroen metattestaties en verklaring4.2.3. Een groene GroeveCautbiersgroeve: ca. 1370 in loco dict...
Kalisgroenstraat
Straatnamen. Voorbeeld Keskenssteeg metattestaties en verklaringGeyskenssteeg: 1653 (hof) op geyskesteege (SB 3, f. 101), ...
Nu Nieuwstraat met plaats van devoormalige Lazarij
ILLUSTRATIES: HISTORISCHEDOCUMENTEN, PRENTEN ENKAARTENDeel III – Verwerking van het materiaal
De Witte Kapel: kaart van de kapellen
Witte Kapel met de naam P. Lalman
Hoeve Higuet op B 213
De afgebroken hoeve in de Lindestraat
Molen betwistingen: rad in Brabant
Fine coronato nobilitatur opus (Verinus).Van een begonnen werk is t licht wat lof te halen,Maar als t voltrokken is, mag m...
Dank u voor uw aandachtMeer informatie:www.kempeneers.org
Attenhoven. Plaatsnamen en hun geschiedenis.
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Attenhoven. Plaatsnamen en hun geschiedenis.

1,318 views

Published on

Presentatie door dr. Paul Kempeneers op vrijdag 24 mei 2013 om 19.30 uur in de Raadzaal van het Stadhuis, Stationsstraat 39 in Landen. Studie over de plaatsnamen van Attenhoven.
Voor zijn toponymie van Vertrijk raadpleegde dr. Paul Kempeneers alle beschikbare archivalische bronnen. De auteur beschreef dan het hele namenbestand in een aantal rubrieken. Zo ontstond tegelijk een wetenschappelijk en leesbaar boek. Zie ook http://www.kempeneers.org/publicaties/boek5-30.html

Published in: Education
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
1,318
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
588
Actions
Shares
0
Downloads
0
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Attenhoven. Plaatsnamen en hun geschiedenis.

  1. 1. AttenhovenPlaatsnamen en hun geschiedenisDr. Paul Kempeneers24 mei 2013
  2. 2. Overzicht van de lezing• Deel I: Mijn werkgebied: het Hageland• Deel II: Verzameling van het materiaal– 1. Gedrukte werken– 2. Archiefonderzoek» onuitgegeven doorlopende teksten» cartografisch materiaal– 3. Verzameling van toponiemen alfabetisch– 4. Historische atlas met thesaurus• Deel III: Verwerking van het materiaal– 1. Synthese: Toponiemen in rubrieken en klapper achteraan– 2. Illustraties: Historische documenten, prenten en kaarten
  3. 3. DEEL IMijn werkgebied: het Hageland
  4. 4. Kaart van Oost-Brabant, adm. kaart 1973• Bewerkte gemeenten• Onvoldoendetoponymische gegevens
  5. 5. Attenhoven: kaart van de fusiegemeente
  6. 6. Attenhoven: verdeling in secties
  7. 7. DEEL IIVerzameling van het materiaal
  8. 8. GEDRUKTE WERKENDeel II – Verzameling van het materiaal
  9. 9. Voorpagina "Sociétéroyale belge deGéographie" 1884
  10. 10. Artikel Wautersblz. 210 vanaf"(Les) habitants sevoyaient appelés"
  11. 11. Voorpagina "Bulletinde lInstitutarchéologiqueLiégeois" 1939
  12. 12. Artikel Ern. Piton blz.20 vanaf "(Les)habitants se voyaientappelés"
  13. 13. ONUITGEGEVEN TEKSTENDeel II – Verzameling van het materiaal
  14. 14. Oude bewonersnamen in het Latijn: De Repagulo 1418
  15. 15. Moeilijk leesbare teksten, vb. pest in 1631
  16. 16. Status animarum van 1704 met de bewoners van het Tiendenhof(opgemaakt na de Slag bij Neerwinden)
  17. 17. 1704 Lokalisering van woningenHuis van chirurgijn Huppe
  18. 18. Bewijsplaats van het bestaan van Jan van Attenhoven
  19. 19. Ook zichtbare stenen: Steen in de Dorpsstraat uit 1755
  20. 20. CARTOGRAFISCH MATERIAALDeel II – Verzameling van het materiaal
  21. 21. Panden van de Scholierenvan Zoutleeuw op deLangerek
  22. 22. Schets van Biar1698 met dewitte kapel
  23. 23. Tiendenhof gemetendoor landmeterBastin in 1747
  24. 24. Het huidige Tiendenhof
  25. 25. Fragment uit de Ferrariskaart
  26. 26. Prekadastrale kaarten! Chamelot 1828 voorbeeld
  27. 27. VERZAMELDE GEGEVENSDeel II – Verzameling van het materiaal
  28. 28. Alfabetische lijsten met attestaties chronologischgerangschikt.Kaatsbaan(straat)- 1611 Josephus baten op synen kemphoff gelegent int middel vant dorp aendie caetsbaen (K 2344/2, f. 27v).- 1685 h&h aen de caetsbaene (K 2344/3, f. 54).- 1713 Caetsbane straet (Hendrick fies, Blasius Laudis (= B 189-190), Janstiers, tiliman stiers, Aert tits...),- 1739 Relicta Carel mans ... op haer huys en hof gelegen int midden desdorps rgt. de hoelstraet ter jdre, de keestraet ter 2dre, gilis Lamoir ter3dre, de caetsbaen ter 4dre seyde; ... rgt. giel Lamoir, de kaetsbaen (K2344/5, f. 63); - 1739 Relicta nys petermans (= B 199) ... op syn huys enhof gelegen op de caetsbaen rgt. relicta Carel mans ter jdre en 2dre, petrusgoffin ter 3dre, de caetsbaen ter 4dre seyde (K 2344/5, f. 63).- 1748 sekere ledighe plaetse alhier op het dorp op die catsbaene (SB 11, f.186v).- 23 juli 1763 charle mans (erft) het huys schure stallingen warmoeshoffende wyde ... rgt. op de caetsbaene tot attenhoven, die keesstrate, peeterroosen oft die stege, huber goffin ende die weduwe dyoneys peetermans (SB8, f. 193).
  29. 29. Alfabetische lijsten met attestaties chronologischgerangschikt.Reinvaarhof- 1530 Walterus euerarts (ortum) supra witborn strate dictum reynvaen hoff(L 795, f. 27v).- 1611 Wilhelmus hasselt op synen reynvaen hoff gelegen inden witbornergt. die heren van S. Lambrechts (K 2344/2, f. 56).- 1627 Christianus Loyet - j h. spelte ende j qrt corens de horto dictoreynvaen (DHO, f. 112v).- 1628 Henrick miewis h&h geheeten den reijnvaen hoff opt linde rgt.tsheeren straet in dreij zijden ende achter michiel micken (L 801, f. 171v).- 1642 Henr de vos huys ende hoff gelegen t attenhouen geheeten denreijnvaer hoff opde linde rgt. die molenstraet, die lindestraet ende den eijgenhoff (L 495, f. 51v, 86v).- 1660 Christiaen Louwet (> nu Jan roosen) vj roijen hoffs gelegen opdewitborn straet geheeten den reijnvaen hoff (J. Louwet) (L 802, f. 113v).- 1660 Henr de vos (> nu Jan van Lijssem) van sijn huijs en hoff gelegent’attenhoùen geheeten den reijnvaenhoff oft linde (L 802, f. 165v).- 1707 Henri De scroets (> nu Jan Louwet bij coope) vj roeden hoffs gelegenopdie witborn straet geheten den reynvaen hoff (L 497, f. 86); 1707 Jan vanLeijssum van h&h ... geheten den reynvaer hoff oft linde (L 497, f. 131v).- 1741 huijs ende hooff geheten rijnvaert oft linde toestaende hendrickheusdens (SB 23, p. 26).B 400.
  30. 30. HISTORISCHE ATLAS METTHESAURUSDeel II – Verzameling van het materiaal
  31. 31. Voorbeeld uit de Atlas, kaart 6 Wegen in het Dorp 1828
  32. 32. Voorbeeld van een thesaurus, sectie B 400-407B 400: 69,30. Land. - 1843 Goffin, François; 1865 Goffin, Hélène, weduweMeys, eigenaar, Neer-Landen.B 401: 58,90. Boomgaard. - 1843 Cartuyvels, weduwe François; 1865Cartuyvels, François, eigenaar, Attenhoven.B 402a: 9,00. Hof. - 1843 Vandaelem, Thérèse, weduwe Rémels, landbouwerin Attenhoven en consoorten; 1865 Ivens, Pierre, herbergier, Attenhoven (a).B 403a: 1,26. Huis, koer. - 1843 Vandaelem, Thérèse, weduweRémels, landbouwer in Attenhoven en consoorten; 1865Ivens, Pierre, herbergier, Attenhoven (a).B 404: 3,00. Hof. - 1843 Pieters, Mathieu, dagloner in Attenhoven; 1865Peeters Malherp, Mathieu, dagloner, Attenhoven.B 405: 1,04. Huis, koer. - 1843 Pieters, Mathieu, dagloner in Attenhoven;1865 Peeters Malherp, Mathieu, dagloner, Attenhoven.B 406: 1,55. Huis, koer. - 1843 Kempeneers, Joseph, knecht in Attenhoven;1865 Kempeneers, Marie, dienstmeid, Attenhoven.B 407: 2,55. Hof. - 1843 Kempeneers, Joseph, knecht in Attenhoven; 1865Kempeneers, Marie, dienstmeid, Attenhoven.
  33. 33. DEEL IIIVerwerking van het materiaal
  34. 34. SYNTHESE: TOPONIEMEN INRUBRIEKENDeel III – Verwerking van het materiaal
  35. 35. Overzicht vanreliëf enwaterlopen
  36. 36. Beschrijving van de Molenbeek (nr. 4.100)Molenbeek (4.100): ca. 1482 opte moelen beecke (R 44.768, f.2), 1509 te hoechborne rgt. die moelebeke (SG 54, p. 4), 1641 opde langestraete rgt. die meulebeeck (SB 2, f. 23v), 1676 die molen beck vanAttenhouen (SB 6, f. 26), 1828 Ruisseau dit Molebeek (k. Chamelot), ca.1865 Molenbeek Ruisseau (k. Popp), 1954 Molenbeek nr. 4.100 (AW). - DeMolenbeek ontspringt in Walshoutem. Nabij de grens tussen Wezeren enWalshoutem ontvangt ze de Zevenbronnenbeek (nr. 4.103). In Landen kreegze de naam Molenbeek vanwege de molen van Roeferdingen. Deze benamingis heden nog in gebruik en geldt dan voor de hele bovenloop van deDormaalsebeek, die verder uitmondt in de Kleine Gete (Ke2000, 36-37).Beek: 1509 te rumsdorp opte beecke (SG 55, f. 23), 1641 hetwaterhoff rgt. die beeck ter deerder (SB 2, f. 25v), 17 juli 1663 sekeren hoffgenaempt castel hoff rgt. die beke (SB 4, f. 104), 1685 in den holeijdt rgt.de beeck (K 2344/3, f. 61), 1739 de lansche straet rgt. de beeck (K2344/5, f. 62v), 1749 de beecke van landen naer attenhoven (SG 12, p. 14).- Dikwijls wordt gewoon het appellatief Beek gebruikt.
  37. 37. De Molenbeek (dichtgegroeid)
  38. 38. Veldnamen. Voorbeeld Kalisgroen metattestaties en verklaring4.2.3. Een groene GroeveCautbiersgroeve: ca. 1370 in loco dicto ad fossam caudebier, in fossa cautbire (L 4, f. 79-79v), ca. 1370 [en liw condist] cadebier grobe, in loco dicto cambyrsgroeue, in loco dicto incautbyrsgroeue (L 4, f. 101), 1418 supra caubiers groeue (L 792, f. 33 v), 1418 in loco dictocaubiersgroefue (L 792, f. 84v), 1530 op caubiersgroeue non remote de landen (L 795, f. 4), 1577 supralocum dictum caubiersgroeue (L 800, f. 8). - Verdwenen steengroeve op de Steenberg naast de weg naarWalsbets, in de omgeving van de percelen B 524-526 (kaart 18). Het eerste lid is een persoonsnaam.Vergelijk met 1390 Johannes Coutbier of Coubier (R 44.755, f. 5v en 33v). Deze naam werd al vlugverward met de bekende naam Cauberchs, zoals blijkt uit volgende attestaties.Cauberchsgroeve: 1418 in loco dicto cauberchsgroeue (L 791, f. 36), 1418 in locum dictumcaueberchs groefue (L 792, f. 18 v), 1418 in caueberchsgroefue (L 792, f. 40v), 1535 boven cauberghsgroefve (L 797, f. 56), 1546 bouen den hautems wech te cauberchs groeue wert (L 494, f. 21), 1628bouen cauberchs groen (L 801, f. 44), 1642 te cauberch groet weert (L 495, f. 25v), 1660 in densteenberch te Cauberchs groen (L 802, f. 71), 1730 op den Hautemschen wegh te Cavenberghs Groonwert (SB 22, p. 242). - Na zekere tijd werd ook het tweede lid niet meer herkend. De weg lag open voorverdere vervorming. Uiteindelijk ontstond volksetymologisch de nieuwe naam Kalisgroen.Kalisgroen: 1613 (Armentafel) op capysgroen den wech die van Attenhouen nae hautem gaetdaer deur gaende (K 2344/2, f. 68), dit is het perceel B 548-549 van de Armentafel, 1645 schaulantsgelegen ontrent caues groen alhier (SB 2, f. 102v), 1685 niet verre van Cales groen (K 2344/3, p. 6), 13maart 1704 (verkoop van land) aen calis croen (SB 7, f. 121v), 1733 aen carels groen (SB 10, f. 36), 1785(H. Geesttafel van Landen, 8 roeden) aen calis groen (K 24.213, f. 3v), 1737 int groet veldt aen Calisgroen(K 805, p. 150), 1828 Kalisgroen (k. Chamelot). Verder uitgebreid met gracht in Kalisgroengracht: 1628opden hautemschen wech op den cauberchs groen gracht (L 801, f. 114v), 1750 (land) by carlis groengraght (SB 12, p. 90). - Een mooie re-interpretatie vinden we in OLE nr. 36, waar Kalisgroen, vroeger deHoutemstraat, verklaard wordt uit "kalisse of kalissiehout (berm of bos), dat zoethout of drop bevat" (p.59).
  39. 39. Kalisgroenstraat
  40. 40. Straatnamen. Voorbeeld Keskenssteeg metattestaties en verklaringGeyskenssteeg: 1653 (hof) op geyskesteege (SB 3, f. 101), 1672aen geyskens stege (SB 5, f. 52v), 1674 eenen graeshoff ... rgt. gijeskisstege (SB 6, f. 5), 1675 tgheesken steegh (K 16.163, f. 27), 1685 hetgasthuijshofken seu geijskens steegh (K 2344/3, f. 56), 1698 tgheeskensteegh (K 16.164, f. 2), 7 aug. 1699 in de wittborne rgt. de gastes steeghe(SB 7, f. 64), 11 juli 1701 in de geestiens steeghe (SB 7, f. 87), 1713 Jangeyskens stege (K 2344/4, p. 58), 1733 weyde rgt. geeskenssteghe (SB10, f. 46v). - Straatje genoemd naar de eigenaar Jan Geyskens. Latervervormd tot Ganzesteeg: 1742 in den wit borne rgt. die ganse stege (SB11, f. 55v), maar vooral tot Keskenssteeg: 1791 het kesken steghe (SB16, p. 110), 1828 Keskensstege (k. Chamelot), 1843 Chemin des Chandelles(ABu), ca. 1865 Keskens stege (k. Popp). Keskens werd opgevat als hetdialectisch woord voor kaarskens, wat blijkt uit de vertaling Chemin desChandelles. Mooi maar onjuist is het verhaal van Jacobs in OLE 1979, nr.6, p. 13. Deze ziet in Keskes het dialectisch woord voor Kastje, dat de naamvan de leprozerij zou zijn. Het avondofficie bij dit gebouw werd gevolgd dooreen ommegang in de vorm van een kaarskensprocessie.
  41. 41. Nu Nieuwstraat met plaats van devoormalige Lazarij
  42. 42. ILLUSTRATIES: HISTORISCHEDOCUMENTEN, PRENTEN ENKAARTENDeel III – Verwerking van het materiaal
  43. 43. De Witte Kapel: kaart van de kapellen
  44. 44. Witte Kapel met de naam P. Lalman
  45. 45. Hoeve Higuet op B 213
  46. 46. De afgebroken hoeve in de Lindestraat
  47. 47. Molen betwistingen: rad in Brabant
  48. 48. Fine coronato nobilitatur opus (Verinus).Van een begonnen werk is t licht wat lof te halen,Maar als t voltrokken is, mag men eerst zegepralen.Naar: Frans TSerstevens,Schat van zedespreuken en lessen.Brussel, 1755.
  49. 49. Dank u voor uw aandachtMeer informatie:www.kempeneers.org

×