շրջակա միջավայր

10,031 views

Published on

0 Comments
2 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total views
10,031
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
110
Actions
Shares
0
Downloads
52
Comments
0
Likes
2
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

շրջակա միջավայր

  1. 1. Շրջակա միջավայր
  2. 3. Շրջակա միջավայր «Շրջակա միջավայր» — ընդհանուր հասկացություն, որը կոնկրետ ընտրված տարածքում բնութագրում է բնական պայմանները և տվյալ տարածքի  էկոլոգիական  վիճակը: Որպես կանոն, այս տերմինի կիրառումը վերաբերում է  երկիր  մոլորակի մակերևույթի բնական պայմանների նկարագրմանը, նրա լոկալ և գլոբալ  էկոհամակարգերի  վիճակին` ներառելով անկենդան բնությունը և նրա ներգործությունը  մարդու  հետ: Բարենպաստ շրջակա միջավայրը միջավայր է, որի որակը ապահովում է բնական էկոհամակարգերի, բնության և բնաանտրոպոգեն օբյեկտների կայուն գործառնությունը: Շրջակա միջավայրի պահպանության ոլորտի նորմատիվները (հետագայում նաև բնապահպանական նորմատիվներ) շրջակա միջավայրի որակի և նրա վրա թույլատրելի ազդեցության սահմանված նորմատիվներ են, որոնց պահպանումը ապահովում է բնական էկոլոգիական համակարգի կայուն գործունեությունը և պահպանում է կենսաբանական բազմազանությունը: Այսպիսով, բարենպաստ շրջակա միջավայր ունենալու իրավունքը ապահովվում է բնապահպանական նորմատիվների համակարգով, իսկ այդ իրավունքի պահպանման չափանիշը շրջակա միջավայրի որակի և նրա վրա ազդեցությունների համապատասխանությունն է բնապահպանական նորմատիվներին:
  3. 4. 163 երկրների էկոլոգիական վարկանիշի համաձայն, որ կազմել են ԱՄՆ փորձագետները, Հայաստանն զբաղեցնում է 76-րդ տեղը: ԱՄՆ փորձագետները հաշվի են առել ջրի, օդի վիճակը, ինչպես նաև շրջակա միջավայրի պահպանության պետական քաղաքականությունը: Մասնագետների կարծիքով, պարզվել է, որ  էկոլոգիական իրավիճակը Հայաստանում փոքր-ինչ ավելի բարվոք է, քան Ադրբեջանուն (84-րդ տեղ), և մի քիչ ավելի վատ, քան Վրաստանում (59-րդ տեղ):  ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՇՐՋԱԿԱ ՄԻՋԱՎԱՅՐԻ ՊԱՀՊԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ ԴԱՐՁԵԼ Է ԲԻԶՆԵՍԻ ԵՎ ՓՈՂԻ ՊԱՇՏԱՄՈՒՆՔԻ ԶՈՀ
  4. 5. «Իրավիճակը Հայաստանում այնպիսին է, որ երկրին հնարավորություն չի ընձեռում ավելի բարձր տեղ զբաղեցնել վարկանիշների ցուցակում , հանրապետությունում առկա է հողի և ջրապաշարների աղտոտման ինտենսիվ գործընթաց: Այդ ֆոնի վրա,  երկրում չեն գործում բնական պաշարների վերականգնման մեխանիզմները, ինչը կարող է հանգեցնել էկոլոգիական աղետի: «Դժբախտաբար, հանրապետությունում մոռանում են էկոլոգիայի մասին, երբ խոսք է գնում բիզնեսի և փողերի հետևից ընկնելու մասին»
  5. 6. Էկոլոգների շրջանում առավել մտահոգույթուն է հարուցում Հայաստանի ջրային պաշարների վիճակը. գետերն աղտոտվում են արդյունաբերական թափոններով, փոքր ՀԷԿ-երը կառուցվում են մի շարք նորմերի խախտումներով: Պակաս մտահոգիչ չէ նաև Սևանին առնչվող իրավիճակը, որը հայտնվել է մի շարք ընկերությունների ուշադրության կենտրոնում, որոնք ցանկանում են արտադրություն սկսել լճի հարևանությամբ: Ընդ որում, ՀՀ բնապահպանության նախարարությունը թուլացրել է իր դիրքերը և, գործնականում, ոչ մի ազդեցություն չունի գործընթացների վրա:
  6. 8. ԲՆԱԿԱՆ ՄԻՋԱՎԱՅՐԻ ՄԱՐԴԱԾԻՆ ԱՂՏՈՏՈՒՄԸ Երկիր մոլորակի աշխարհագրական թաղանթը և, մասնավորապես, կենսոլորտը, ինչպես հայտնի է մեզ, միակ նպաստավոր միջավայրն է, որտեղ ծագել և զարգանում է մարդկությունը: Բայց հենց մարդկությունն է, որ իր գործունեությամբ խախտում է այդ հավասարակշռությունը, աղտոտում է միջավայրը, դարձնում պակաս նպաստավոր, իսկ աոանձին դեպքերում էլ՝ աննպաստ և ուղղակիո­րեն մարդկանց կյանքի համար վտանգավոր:
  7. 9. Աղտոտում է կոչվում բնական միջավայրի այնպիսի փոփոխությունը, որը հանգեցնում է երկրահամակարգի էկոլոգիական հավասարակշռության խախտմանը և կենդանի օրգանիզմների, այդ թվում՝ մարդկանց գոյության պայմանների վատթարացմանը: Բնական միջավայրի աղտոտումը կարող է լինել ինչպես բնածին, այնպես էլ մարդածին: Բնական միջավայրի ներկայիս վատթարացման գլխավոր և առավել վտանգավոր պատճառը մարդածին աղտոտումն է և կապված է մարդու ար­տադրական գործունեության բացասական հետևանքների հետ:
  8. 11. ԱՂՏՈՏՄԱՆ ՏԵՍԱԿՆԵՐԸ <ul><li>Ֆիզիկական </li></ul><ul><li>քիմիական </li></ul><ul><li>կենսաբանական </li></ul>
  9. 12. Ֆիզիկական է կոչվում այն աղտոտումը, որի հետևանքով փոփոխվում են միջավայրի ֆիզիկական ցուցանիշները, օրինակ` ջերմությունը, խոնավությունը, լուսավորվածությունը, աղմուկի մակարդակը, ռադիոակտիվ ճառագայթումը, էլեկտրամագնիսականությունը։
  10. 13. Քիմիական աղտոտման դեպքում տեղի է ունենում միջավայրի քիմիական հատկանիշների փոփոխություն: Միջավայր են թափանցում այնպիսի քիմիական նյութեր, որոնք չեն «մարսվում» բնության կողմից և մյուս նյութերի հետ քիմիա­կան ռեակցիայի մեջ մտնելով՝ միջավայրը վտանգավոր են դարձնում կենդանի օրգանիզմների համար։
  11. 14. Կենսաբանական աղտոտում կոչվում են բնական միջավայրի այն փոփոխությունները, երբ միջավայր են թափանցում և բազմանում մարդու համար ոչ ցանկալի կենդանի օրգանիզմներում:
  12. 16. Օրգանիզմները կարող են մարդու առողջության համար ուղղակի վտանգ ծառայել կամ էլ փոխել կենսահամակեցությունների զարգացման ընթացքը անբարենպաստ ուղղությամբ և ի վերջո հանգեցնել բնական պայմանների ընդհանուր վատթարացման։ Բնական միջավայրի ֆիզիկական աղտոտման հետևանքները անզեն աչքի համար մեծ մասամբ տեսանելի են և հաղթահարելի։
  13. 17. Բնական միջավայրը ավելի բարդ և միանգամից դժվար նկատելի վտփոխություններ է կրում քիմիական ու կենսաբանական աղտոտման ժամանակ: Դրա հետևանքների վերացումը ավելի դժվարին բնապահպանական խնդիր է: Բնական միջավայրն աղտոտող նյութերը հաշվվում են և իրենց բնույթով ու ծագմամբ շատ բազմազան են: Բազմազան է նաև դրանց բացասական ազդեցությունը մարդու օրգանիզմի վրա: Բնական միջավայրի աղտոտում թույլ չտալու և աղտոտված միջավայրը մաքրելու համար անհրաժեշտ է ծանոթ լինել դրանցից գոնե գլխավորներին:
  14. 18. Բնական միջավայրն աղտոտող նյութերը Բնական միջավայրն աղտոտող նյութերը հաշվվում են և իրենց բնույթով ու ծագմամբ շատ բազ­մազան են։ Բազմազան է նաև դրանց բացասական ազդեցությունը մարդու օր­գանիզմի վրա։ Բնական միջավայրի աղտոտում թույլ չտալու և աղտոտված միջավայրը մաքրելու համար անհրաժեշտ է ծանոթ լինել դրանցից գոնե գլխավորներին։ Ինչպես աղտոտման տեսակները, որի մասին ասվեց վերևում, այնպես էլ աղտոտող նյութերը ըստ ծագման բաժանվում են երկու խմբի՝ բնական և արհեստական։ Բնական ծագման աղտոտող նյութերը տարածվում են հրաբխային գոր­ծունեության, հողի և լեռնապարների լվացման ու տեղատարման, անտառային հրդեհների, ծովի ալեկոծության ու ալեբախության, բույսերի ու մանրէների քայ­քայման և այլ, բնական երևույթների հետևանքով։ Արհեստական ծագման (մարդածին) նյութերը գոյանում են հանածո վառե­լիքի, արդյունաբերական ու կենցաղային թափոնների ցրման-տարածման, ինչ­պես նաև այրման հետևանքով։ Մեծ չափով այդպիսի նյութեր են առաջանում ներ­քին այրման շարժիչներում, ջերմաէլեկտրակայաններում, հնոցներում ու արդյու­նաբերական վառարաններում էներգակիրների այրումից, դրանց կենցաղային նպատակներով օգտագործելիս։ Մարդածին աղտոտող նյութերում մեծ բաժին ունեն քիմիական արդյունաբերության ու ատոմային էներգետիկայի թափոնները, ատոմային զենքի վարձարկումների հետևանքով գոյացած նյութերը։
  15. 20. Þðæ²Î² ØÆæ²ì²ÚðÆ ä²Ðä²ÜàôÂÚ²Ü Î²è²ì²ðØ²Ü Î²èàôòì²ÌøÀ ºì Բ²Ô²¸ð²Ø²êºðÀ
  16. 21. ԲÜú¶î²¶àðÌØ²Ü Î²è²ì²ðØ²Ü Ð²Ø²Î²ð¶Æ βèàôòì²ÌøÀ <ul><li>Þñç³Ï³ ÙÇç³í³ÛñÇ å³Ñå³ÝÙ³Ý ¿ÏáÝáÙÇÏ³Ï³Ý Ù»Ë³ÝǽÙÁ áñáßíáõÙ ¿ ‘’Þñç³Ï³ ÙÇç³í³ÛñÇ å³Ñå³ÝÙ³Ý Ù³ëÇÝ’’ ý»¹»ñ³ïÇí ûñ»Ýùáí և ݳ˳ï»ëáõÙ ¿. </li></ul><ul><li>µÝ³å³Ñå³Ý³Ï³Ý ÙÇçáó³éáõÙÝ»ñÇ Ý³Ë³·ÍáõÙ և ýÇݳÝë³íáñáõÙ, </li></ul><ul><li>µÝ³Ï³Ý é»ëáõñëÝ»ñÇ û·ï³·áñÍÙ³Ý, ³ÕïáïáÕ Çñ»ñÇ ³ñï³Ý»ïÙ³Ý ßñ³Ï³ ÙÇç³í³Ûñ և óփáÝÝ»ñÇ ï»Õ³µ³ßËÙ³Ý ë³ÑÙ³ÝÝ»ñÇ áñáßáõÙ, </li></ul><ul><li>µÝ³Ï³Ý é»ëáõñëÝ»ñÇ ¹ÇÙ³ó íճ³ñÙ³Ý ÝáñٳݻñÇ և ã³փ»ñÇ, ³ÕïáïáÕ ÝÛáõûñÇ ³ñï³Ý»ïÙ³Ý ßñç³Ï³ ÙÇç³í³Ûñ, óփáÝÝ»ñÇ ï»Õ³µ³ßËÙ³Ý և ³ÛÉ ï»ë³ÏÇ íݳë³Ï³ñ ³½¹»óáõÃÛáõÝÝ»ñÇ ë³ÑÙ³ÝáõÙÁ, </li></ul><ul><li>Ó»éݳñÏáõÃÛáõÝÝ»ñÇÝ, ÑÇÙݳ¹ñ³ÙÝ»ñÇÝ, ϳ½Ù³Ï»ñåáõÃÛáõÝÝ»ñÇÝ, ÇÝãå»ë ݳև ѳñϳÛÇÝ, Ïñ»¹Çï³ÛÇÝ և ³ÛÉ ³ñïáÝáõÃÛáõÝÝ»ñÇ ù³Õ³ù³óÇÝ»ñÇÝ Ýñ³Ýó ÏáÕÙÇó Ý»ñ¹ñí³Í ë³Ï³í³Ã³փáÝ և é»ëáõñë³Ëݳ ï»ËÝáÉá·Ç³Ý»ñÇ և ¿Ý»ñ·Ç³ÛÇ áã ³í³Ý¹³Ï³Ý ï»ë³ÏÝ»ñÇ, ÇÝãå»ë ݳև ßñç³Ï³ ÙÇç³í³ÛñÇ å³Ñå³ÝáõÃÛ³Ý Çñ³·áñÍÙ³Ý ³ÛÉ ³ñ¹Ûáõݳí»ï ÙÇçáóÝ»ñÇ ïñ³Ù³¹ñáõÙ, </li></ul><ul><li>Ýßí³Í ϳñ·áí ßñç³Ï³ µÝ³Ï³Ý ÙÇç³í³ÛñÇÝ և Ù³ñ¹áõ ³éáÕçáõÃÛ³ÝÁ ѳëóí³Í íݳëÇ փáËѳïáõóáõÙ, </li></ul><ul><li>¿ÏáÉá·Ç³Ï³Ý ³å³Ñáí³·ñÙ³Ý, ¿ÏáÉá·Ç³Ï³Ý ѳí³ëï³·ñÙ³Ý և ¿ÏáÉá·Ç³Ï³Ý ³áõ¹ÇïÇ Çñ³Ï³Ý³óáõÙ: </li></ul>
  17. 22. <ul><li>ßñç³Ï³ ÙÇç³í³ÛñÇ íñ³ í»ñ³ÑëÏáÕáõÃÛáõÝ, </li></ul><ul><li>ûñ»Ýë¹ñ³Ï³Ý µ³½³, </li></ul><ul><li>µÝ³å³Ñå³Ý³Ï³Ý ·áñÍáõÃÝ»áõÃÛ³Ý åɳݳíáñáõÙÁ, </li></ul><ul><li>ϳé³í³ñáÕ ·áñÍáÝÝ»ñ, </li></ul><ul><li>¿ÏáÝáÙÇÏ³Ï³Ý ·áñÍÇùÝ»ñ: </li></ul><ul><li>²ß˳ï³Ñ³ïáõóí³Í ³½·³ÛÇÝ µÝ³å³Ñå³Ý³Ï³Ý ·áñÍáõÝ»áõÃÛ³Ý ÁÝóóùáõÙ ³Ûë ѳٳϳñ·Á ¹ñí³Í ¿ ßñç³Ï³ ÙÇç³í³ÛñÇ Ï³é³í³ñÙ³Ý ÑÇÙùáõÙ և ³é³ç³ñÏíáõÙ ¿ å»ï³Ï³Ý և ÙÇç³½·³ÛÇÝ Ù³Ï³ñ¹³ÏÝ»ñáí û·ï³·áñÍ»Éáõ ѳٳñ: </li></ul><ul><li>Þñç³Ï³ ÙÇç³í³ÛñÇ å³Ñå³ÝáõÃÛ³Ý Ï³é³í³ñÙ³Ý Ñ³Ù³Ï³ñ·Á, áñÝ û·ï³·áñÍíáõÙ ¿ ½³ñ·³ó³Í »ñÏñÝ»ñáõÙ, ¿ÏáÉá·Ç³Ï³Ý Ý߳ݳϳÉÇó ѳçáÕáõÃÛáõÝÝ»ñÇ ¿ ѳë»É և ³é³ç³ñÏíáõÙ ¿ ½³ñ·³óáÕ »ñÏñÝ»ñáõÙ û·ï³·áñÍ»Éáõ ѳٳñ, å³ïÏ»ñí³Í ¿ (ÜÏ. 1.1): </li></ul>
  18. 23. <ul><li>¾ÏáÉá·Ç³Ï³Ý ϳé³í³ñÙ³Ý ³é³çݳÛÇÝ ËݹÇñÁ ßñç³Ï³ ÙÇç³í³ÛñÇ ³Õïáïٳٵ å³Ûٳݳíáñí³Í åñáµÉ»ÙÝ»ñÇ µ³ó³Ñ³ÛïáõÙÝ ¿: ¸ñ³ ѳٳñ ·áÛáõÃÛáõÝ áõÝÇ ßñç³Ï³ ÙÇç³í³ÛñÇ íñ³ í»ñ³ÑëÏáÕáõÃÛáõÝ և éÇëÏÇ ·Ý³Ñ³ï³Ï³Ý, áñÇÝ »ÝóñÏíáõÙ ¿ Ù³ñ¹áõ ³éáÕçáõÃÛáõÝÁ Ýñ³ ³ÕïáïÙ³Ý ³ñ¹ÛáõÝùáõÙ, ÇÝãå»ë ݳև µáõë³Ï³Ý և ϻݹ³Ý³Ï³Ý ³ß˳ñÑÁ áõ ÝÛáõÃ³Ï³Ý Ñ³ñëïáõÃÛáõÝÝ»ñÁ: Բ³óÇ ¹ñ³ÝÇó` Óև³íáñíáõÙ ¿ µÝ³û·ï³·áñÍÙ³Ý å³ÛÙ³ÝÝ»ñÁ և Ýñ³Ýó ˳ËïÙ³Ý ¹»åùáõÙ å³ï³ë˳ݳïíáõÃÛáõÝÁ ϳñ·³íáñáÕ ûñ»Ýë¹ñ³Ï³Ý µ³½³Ý: ¶áñÍáÕ ûñ»Ýùáí áñáßí³Í ï³ñ³ÍùáõÙ ûñ»Ýë¹ñ³Ï³Ý µ³½³ÛÇ ÑÇÙ³Ý íñ³ ëï»ÕÍíáõÙ »Ý ßñç³Ï³ ÙÇç³í³ÛñÇ µ³ñ»É³íÙ³Ý Ù³ëÇÝ »ñϳñ³Å³ÙÏ»ï և ϳñճ³Å³ÙÏ»ï Íñ³·ñ»ñ áõ µÝ³å³Ñå³Ý³Ï³Ý ÙÇçáó³éáõÙÝ»ñ: ijٳÝϳÏÇó ï»ËÝáÉá·Ç³Ý»ñÇ íñ³ ÑÇÙÝí³Í µÝ³å³Ñå³Ý³Ï³Ý ÙÇçáó³éáõÙÝ»ñÇ Ý³Ë³·ÍáõÙÁ µÝ³Ï³Ý é»ëáõñëÝ»ñÇ é³óÇáÝ³É û·ï³·áñÍáõÙÁ ³å³ÑáíáÕ և ßñç³Ï³ ÙÇç³í³ÛñÇ ³ÕïáïáÕ Çñ»ñÇ Ã³փ³ÝóáõÙÁ Ïñճ³ïáÕ »ñϳñ³Å³ÙÏ»ï Ý»ñ¹ñÙ³Ý ù³Õ³ù³Ï³ÝáõÃÛ³Ý Ù³ëÝ ¿ և ͳé³ÛáõÙ ¿ ûµÛ»ÏïÝ»ñÇ ¹³ë³Ï³ñ·Ù³ÝÁ Áëï ³é³çÝáõÃÛ³Ý: </li></ul>

×