Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

շրջակա միջավայր

11,678 views

Published on

  • Be the first to comment

շրջակա միջավայր

  1. 1. Շրջակա միջավայր
  2. 3. Շրջակա միջավայր «Շրջակա միջավայր» — ընդհանուր հասկացություն, որը կոնկրետ ընտրված տարածքում բնութագրում է բնական պայմանները և տվյալ տարածքի  էկոլոգիական  վիճակը: Որպես կանոն, այս տերմինի կիրառումը վերաբերում է  երկիր  մոլորակի մակերևույթի բնական պայմանների նկարագրմանը, նրա լոկալ և գլոբալ  էկոհամակարգերի  վիճակին` ներառելով անկենդան բնությունը և նրա ներգործությունը  մարդու  հետ: Բարենպաստ շրջակա միջավայրը միջավայր է, որի որակը ապահովում է բնական էկոհամակարգերի, բնության և բնաանտրոպոգեն օբյեկտների կայուն գործառնությունը: Շրջակա միջավայրի պահպանության ոլորտի նորմատիվները (հետագայում նաև բնապահպանական նորմատիվներ) շրջակա միջավայրի որակի և նրա վրա թույլատրելի ազդեցության սահմանված նորմատիվներ են, որոնց պահպանումը ապահովում է բնական էկոլոգիական համակարգի կայուն գործունեությունը և պահպանում է կենսաբանական բազմազանությունը: Այսպիսով, բարենպաստ շրջակա միջավայր ունենալու իրավունքը ապահովվում է բնապահպանական նորմատիվների համակարգով, իսկ այդ իրավունքի պահպանման չափանիշը շրջակա միջավայրի որակի և նրա վրա ազդեցությունների համապատասխանությունն է բնապահպանական նորմատիվներին:
  3. 4. 163 երկրների էկոլոգիական վարկանիշի համաձայն, որ կազմել են ԱՄՆ փորձագետները, Հայաստանն զբաղեցնում է 76-րդ տեղը: ԱՄՆ փորձագետները հաշվի են առել ջրի, օդի վիճակը, ինչպես նաև շրջակա միջավայրի պահպանության պետական քաղաքականությունը: Մասնագետների կարծիքով, պարզվել է, որ  էկոլոգիական իրավիճակը Հայաստանում փոքր-ինչ ավելի բարվոք է, քան Ադրբեջանուն (84-րդ տեղ), և մի քիչ ավելի վատ, քան Վրաստանում (59-րդ տեղ):  ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՇՐՋԱԿԱ ՄԻՋԱՎԱՅՐԻ ՊԱՀՊԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ ԴԱՐՁԵԼ Է ԲԻԶՆԵՍԻ ԵՎ ՓՈՂԻ ՊԱՇՏԱՄՈՒՆՔԻ ԶՈՀ
  4. 5. «Իրավիճակը Հայաստանում այնպիսին է, որ երկրին հնարավորություն չի ընձեռում ավելի բարձր տեղ զբաղեցնել վարկանիշների ցուցակում , հանրապետությունում առկա է հողի և ջրապաշարների աղտոտման ինտենսիվ գործընթաց: Այդ ֆոնի վրա,  երկրում չեն գործում բնական պաշարների վերականգնման մեխանիզմները, ինչը կարող է հանգեցնել էկոլոգիական աղետի: «Դժբախտաբար, հանրապետությունում մոռանում են էկոլոգիայի մասին, երբ խոսք է գնում բիզնեսի և փողերի հետևից ընկնելու մասին»
  5. 6. Էկոլոգների շրջանում առավել մտահոգույթուն է հարուցում Հայաստանի ջրային պաշարների վիճակը. գետերն աղտոտվում են արդյունաբերական թափոններով, փոքր ՀԷԿ-երը կառուցվում են մի շարք նորմերի խախտումներով: Պակաս մտահոգիչ չէ նաև Սևանին առնչվող իրավիճակը, որը հայտնվել է մի շարք ընկերությունների ուշադրության կենտրոնում, որոնք ցանկանում են արտադրություն սկսել լճի հարևանությամբ: Ընդ որում, ՀՀ բնապահպանության նախարարությունը թուլացրել է իր դիրքերը և, գործնականում, ոչ մի ազդեցություն չունի գործընթացների վրա:
  6. 8. ԲՆԱԿԱՆ ՄԻՋԱՎԱՅՐԻ ՄԱՐԴԱԾԻՆ ԱՂՏՈՏՈՒՄԸ Երկիր մոլորակի աշխարհագրական թաղանթը և, մասնավորապես, կենսոլորտը, ինչպես հայտնի է մեզ, միակ նպաստավոր միջավայրն է, որտեղ ծագել և զարգանում է մարդկությունը: Բայց հենց մարդկությունն է, որ իր գործունեությամբ խախտում է այդ հավասարակշռությունը, աղտոտում է միջավայրը, դարձնում պակաս նպաստավոր, իսկ աոանձին դեպքերում էլ՝ աննպաստ և ուղղակիո­րեն մարդկանց կյանքի համար վտանգավոր:
  7. 9. Աղտոտում է կոչվում բնական միջավայրի այնպիսի փոփոխությունը, որը հանգեցնում է երկրահամակարգի էկոլոգիական հավասարակշռության խախտմանը և կենդանի օրգանիզմների, այդ թվում՝ մարդկանց գոյության պայմանների վատթարացմանը: Բնական միջավայրի աղտոտումը կարող է լինել ինչպես բնածին, այնպես էլ մարդածին: Բնական միջավայրի ներկայիս վատթարացման գլխավոր և առավել վտանգավոր պատճառը մարդածին աղտոտումն է և կապված է մարդու ար­տադրական գործունեության բացասական հետևանքների հետ:
  8. 11. ԱՂՏՈՏՄԱՆ ՏԵՍԱԿՆԵՐԸ <ul><li>Ֆիզիկական </li></ul><ul><li>քիմիական </li></ul><ul><li>կենսաբանական </li></ul>
  9. 12. Ֆիզիկական է կոչվում այն աղտոտումը, որի հետևանքով փոփոխվում են միջավայրի ֆիզիկական ցուցանիշները, օրինակ` ջերմությունը, խոնավությունը, լուսավորվածությունը, աղմուկի մակարդակը, ռադիոակտիվ ճառագայթումը, էլեկտրամագնիսականությունը։
  10. 13. Քիմիական աղտոտման դեպքում տեղի է ունենում միջավայրի քիմիական հատկանիշների փոփոխություն: Միջավայր են թափանցում այնպիսի քիմիական նյութեր, որոնք չեն «մարսվում» բնության կողմից և մյուս նյութերի հետ քիմիա­կան ռեակցիայի մեջ մտնելով՝ միջավայրը վտանգավոր են դարձնում կենդանի օրգանիզմների համար։
  11. 14. Կենսաբանական աղտոտում կոչվում են բնական միջավայրի այն փոփոխությունները, երբ միջավայր են թափանցում և բազմանում մարդու համար ոչ ցանկալի կենդանի օրգանիզմներում:
  12. 16. Օրգանիզմները կարող են մարդու առողջության համար ուղղակի վտանգ ծառայել կամ էլ փոխել կենսահամակեցությունների զարգացման ընթացքը անբարենպաստ ուղղությամբ և ի վերջո հանգեցնել բնական պայմանների ընդհանուր վատթարացման։ Բնական միջավայրի ֆիզիկական աղտոտման հետևանքները անզեն աչքի համար մեծ մասամբ տեսանելի են և հաղթահարելի։
  13. 17. Բնական միջավայրը ավելի բարդ և միանգամից դժվար նկատելի վտփոխություններ է կրում քիմիական ու կենսաբանական աղտոտման ժամանակ: Դրա հետևանքների վերացումը ավելի դժվարին բնապահպանական խնդիր է: Բնական միջավայրն աղտոտող նյութերը հաշվվում են և իրենց բնույթով ու ծագմամբ շատ բազմազան են: Բազմազան է նաև դրանց բացասական ազդեցությունը մարդու օրգանիզմի վրա: Բնական միջավայրի աղտոտում թույլ չտալու և աղտոտված միջավայրը մաքրելու համար անհրաժեշտ է ծանոթ լինել դրանցից գոնե գլխավորներին:
  14. 18. Բնական միջավայրն աղտոտող նյութերը Բնական միջավայրն աղտոտող նյութերը հաշվվում են և իրենց բնույթով ու ծագմամբ շատ բազ­մազան են։ Բազմազան է նաև դրանց բացասական ազդեցությունը մարդու օր­գանիզմի վրա։ Բնական միջավայրի աղտոտում թույլ չտալու և աղտոտված միջավայրը մաքրելու համար անհրաժեշտ է ծանոթ լինել դրանցից գոնե գլխավորներին։ Ինչպես աղտոտման տեսակները, որի մասին ասվեց վերևում, այնպես էլ աղտոտող նյութերը ըստ ծագման բաժանվում են երկու խմբի՝ բնական և արհեստական։ Բնական ծագման աղտոտող նյութերը տարածվում են հրաբխային գոր­ծունեության, հողի և լեռնապարների լվացման ու տեղատարման, անտառային հրդեհների, ծովի ալեկոծության ու ալեբախության, բույսերի ու մանրէների քայ­քայման և այլ, բնական երևույթների հետևանքով։ Արհեստական ծագման (մարդածին) նյութերը գոյանում են հանածո վառե­լիքի, արդյունաբերական ու կենցաղային թափոնների ցրման-տարածման, ինչ­պես նաև այրման հետևանքով։ Մեծ չափով այդպիսի նյութեր են առաջանում ներ­քին այրման շարժիչներում, ջերմաէլեկտրակայաններում, հնոցներում ու արդյու­նաբերական վառարաններում էներգակիրների այրումից, դրանց կենցաղային նպատակներով օգտագործելիս։ Մարդածին աղտոտող նյութերում մեծ բաժին ունեն քիմիական արդյունաբերության ու ատոմային էներգետիկայի թափոնները, ատոմային զենքի վարձարկումների հետևանքով գոյացած նյութերը։
  15. 20. Þðæ²Î² ØÆæ²ì²ÚðÆ ä²Ðä²ÜàôÂÚ²Ü Î²è²ì²ðØ²Ü Î²èàôòì²ÌøÀ ºì Բ²Ô²¸ð²Ø²êºðÀ
  16. 21. ԲÜú¶î²¶àðÌØ²Ü Î²è²ì²ðØ²Ü Ð²Ø²Î²ð¶Æ βèàôòì²ÌøÀ <ul><li>Þñç³Ï³ ÙÇç³í³ÛñÇ å³Ñå³ÝÙ³Ý ¿ÏáÝáÙÇÏ³Ï³Ý Ù»Ë³ÝǽÙÁ áñáßíáõÙ ¿ ‘’Þñç³Ï³ ÙÇç³í³ÛñÇ å³Ñå³ÝÙ³Ý Ù³ëÇÝ’’ ý»¹»ñ³ïÇí ûñ»Ýùáí և ݳ˳ï»ëáõÙ ¿. </li></ul><ul><li>µÝ³å³Ñå³Ý³Ï³Ý ÙÇçáó³éáõÙÝ»ñÇ Ý³Ë³·ÍáõÙ և ýÇݳÝë³íáñáõÙ, </li></ul><ul><li>µÝ³Ï³Ý é»ëáõñëÝ»ñÇ û·ï³·áñÍÙ³Ý, ³ÕïáïáÕ Çñ»ñÇ ³ñï³Ý»ïÙ³Ý ßñ³Ï³ ÙÇç³í³Ûñ և óփáÝÝ»ñÇ ï»Õ³µ³ßËÙ³Ý ë³ÑÙ³ÝÝ»ñÇ áñáßáõÙ, </li></ul><ul><li>µÝ³Ï³Ý é»ëáõñëÝ»ñÇ ¹ÇÙ³ó íճ³ñÙ³Ý ÝáñٳݻñÇ և ã³փ»ñÇ, ³ÕïáïáÕ ÝÛáõûñÇ ³ñï³Ý»ïÙ³Ý ßñç³Ï³ ÙÇç³í³Ûñ, óփáÝÝ»ñÇ ï»Õ³µ³ßËÙ³Ý և ³ÛÉ ï»ë³ÏÇ íݳë³Ï³ñ ³½¹»óáõÃÛáõÝÝ»ñÇ ë³ÑÙ³ÝáõÙÁ, </li></ul><ul><li>Ó»éݳñÏáõÃÛáõÝÝ»ñÇÝ, ÑÇÙݳ¹ñ³ÙÝ»ñÇÝ, ϳ½Ù³Ï»ñåáõÃÛáõÝÝ»ñÇÝ, ÇÝãå»ë ݳև ѳñϳÛÇÝ, Ïñ»¹Çï³ÛÇÝ և ³ÛÉ ³ñïáÝáõÃÛáõÝÝ»ñÇ ù³Õ³ù³óÇÝ»ñÇÝ Ýñ³Ýó ÏáÕÙÇó Ý»ñ¹ñí³Í ë³Ï³í³Ã³փáÝ և é»ëáõñë³Ëݳ ï»ËÝáÉá·Ç³Ý»ñÇ և ¿Ý»ñ·Ç³ÛÇ áã ³í³Ý¹³Ï³Ý ï»ë³ÏÝ»ñÇ, ÇÝãå»ë ݳև ßñç³Ï³ ÙÇç³í³ÛñÇ å³Ñå³ÝáõÃÛ³Ý Çñ³·áñÍÙ³Ý ³ÛÉ ³ñ¹Ûáõݳí»ï ÙÇçáóÝ»ñÇ ïñ³Ù³¹ñáõÙ, </li></ul><ul><li>Ýßí³Í ϳñ·áí ßñç³Ï³ µÝ³Ï³Ý ÙÇç³í³ÛñÇÝ և Ù³ñ¹áõ ³éáÕçáõÃÛ³ÝÁ ѳëóí³Í íݳëÇ փáËѳïáõóáõÙ, </li></ul><ul><li>¿ÏáÉá·Ç³Ï³Ý ³å³Ñáí³·ñÙ³Ý, ¿ÏáÉá·Ç³Ï³Ý ѳí³ëï³·ñÙ³Ý և ¿ÏáÉá·Ç³Ï³Ý ³áõ¹ÇïÇ Çñ³Ï³Ý³óáõÙ: </li></ul>
  17. 22. <ul><li>ßñç³Ï³ ÙÇç³í³ÛñÇ íñ³ í»ñ³ÑëÏáÕáõÃÛáõÝ, </li></ul><ul><li>ûñ»Ýë¹ñ³Ï³Ý µ³½³, </li></ul><ul><li>µÝ³å³Ñå³Ý³Ï³Ý ·áñÍáõÃÝ»áõÃÛ³Ý åɳݳíáñáõÙÁ, </li></ul><ul><li>ϳé³í³ñáÕ ·áñÍáÝÝ»ñ, </li></ul><ul><li>¿ÏáÝáÙÇÏ³Ï³Ý ·áñÍÇùÝ»ñ: </li></ul><ul><li>²ß˳ï³Ñ³ïáõóí³Í ³½·³ÛÇÝ µÝ³å³Ñå³Ý³Ï³Ý ·áñÍáõÝ»áõÃÛ³Ý ÁÝóóùáõÙ ³Ûë ѳٳϳñ·Á ¹ñí³Í ¿ ßñç³Ï³ ÙÇç³í³ÛñÇ Ï³é³í³ñÙ³Ý ÑÇÙùáõÙ և ³é³ç³ñÏíáõÙ ¿ å»ï³Ï³Ý և ÙÇç³½·³ÛÇÝ Ù³Ï³ñ¹³ÏÝ»ñáí û·ï³·áñÍ»Éáõ ѳٳñ: </li></ul><ul><li>Þñç³Ï³ ÙÇç³í³ÛñÇ å³Ñå³ÝáõÃÛ³Ý Ï³é³í³ñÙ³Ý Ñ³Ù³Ï³ñ·Á, áñÝ û·ï³·áñÍíáõÙ ¿ ½³ñ·³ó³Í »ñÏñÝ»ñáõÙ, ¿ÏáÉá·Ç³Ï³Ý Ý߳ݳϳÉÇó ѳçáÕáõÃÛáõÝÝ»ñÇ ¿ ѳë»É և ³é³ç³ñÏíáõÙ ¿ ½³ñ·³óáÕ »ñÏñÝ»ñáõÙ û·ï³·áñÍ»Éáõ ѳٳñ, å³ïÏ»ñí³Í ¿ (ÜÏ. 1.1): </li></ul>
  18. 23. <ul><li>¾ÏáÉá·Ç³Ï³Ý ϳé³í³ñÙ³Ý ³é³çݳÛÇÝ ËݹÇñÁ ßñç³Ï³ ÙÇç³í³ÛñÇ ³Õïáïٳٵ å³Ûٳݳíáñí³Í åñáµÉ»ÙÝ»ñÇ µ³ó³Ñ³ÛïáõÙÝ ¿: ¸ñ³ ѳٳñ ·áÛáõÃÛáõÝ áõÝÇ ßñç³Ï³ ÙÇç³í³ÛñÇ íñ³ í»ñ³ÑëÏáÕáõÃÛáõÝ և éÇëÏÇ ·Ý³Ñ³ï³Ï³Ý, áñÇÝ »ÝóñÏíáõÙ ¿ Ù³ñ¹áõ ³éáÕçáõÃÛáõÝÁ Ýñ³ ³ÕïáïÙ³Ý ³ñ¹ÛáõÝùáõÙ, ÇÝãå»ë ݳև µáõë³Ï³Ý և ϻݹ³Ý³Ï³Ý ³ß˳ñÑÁ áõ ÝÛáõÃ³Ï³Ý Ñ³ñëïáõÃÛáõÝÝ»ñÁ: Բ³óÇ ¹ñ³ÝÇó` Óև³íáñíáõÙ ¿ µÝ³û·ï³·áñÍÙ³Ý å³ÛÙ³ÝÝ»ñÁ և Ýñ³Ýó ˳ËïÙ³Ý ¹»åùáõÙ å³ï³ë˳ݳïíáõÃÛáõÝÁ ϳñ·³íáñáÕ ûñ»Ýë¹ñ³Ï³Ý µ³½³Ý: ¶áñÍáÕ ûñ»Ýùáí áñáßí³Í ï³ñ³ÍùáõÙ ûñ»Ýë¹ñ³Ï³Ý µ³½³ÛÇ ÑÇÙ³Ý íñ³ ëï»ÕÍíáõÙ »Ý ßñç³Ï³ ÙÇç³í³ÛñÇ µ³ñ»É³íÙ³Ý Ù³ëÇÝ »ñϳñ³Å³ÙÏ»ï և ϳñճ³Å³ÙÏ»ï Íñ³·ñ»ñ áõ µÝ³å³Ñå³Ý³Ï³Ý ÙÇçáó³éáõÙÝ»ñ: ijٳÝϳÏÇó ï»ËÝáÉá·Ç³Ý»ñÇ íñ³ ÑÇÙÝí³Í µÝ³å³Ñå³Ý³Ï³Ý ÙÇçáó³éáõÙÝ»ñÇ Ý³Ë³·ÍáõÙÁ µÝ³Ï³Ý é»ëáõñëÝ»ñÇ é³óÇáÝ³É û·ï³·áñÍáõÙÁ ³å³ÑáíáÕ և ßñç³Ï³ ÙÇç³í³ÛñÇ ³ÕïáïáÕ Çñ»ñÇ Ã³փ³ÝóáõÙÁ Ïñճ³ïáÕ »ñϳñ³Å³ÙÏ»ï Ý»ñ¹ñÙ³Ý ù³Õ³ù³Ï³ÝáõÃÛ³Ý Ù³ëÝ ¿ և ͳé³ÛáõÙ ¿ ûµÛ»ÏïÝ»ñÇ ¹³ë³Ï³ñ·Ù³ÝÁ Áëï ³é³çÝáõÃÛ³Ý: </li></ul>

×