Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

ΠΛΗ20 ΜΑΘΗΜΑ 3.6

4,129 views

Published on

1) Ορισμός Αλήθειας Tarski
1.1) Ο κανόνας της ισότητας
1.2) Ο κανόνας του κατηγορηματικού συμβόλου
1.3) Ο κανόνας του μονοθέσιου συνδέσμου ¬
1.4) Ο κανόνας του διθέσιου συνδέσμου ∧
1.5) Ο κανόνας του διθέσιου συνδέσμου ∨
1.6) Ο κανόνας του διθέσιου συνδέσμου →
1.7) Ο κανόνας του διθέσιου συνδέσμου ↔
1.8) Ο κανόνας του ποσοδείκτη ∀
1.9) Ο κανόνας του ποσοδείκτη ∃
2) Εύρεση Αλήθειας Τύπου
2.1) Μεθοδολογία
2.2) Παραδείγματα
3) Ικανοποιήσιμος Τύπος
3.1) Ορισμός
3.2) Παραδείγματα
4) Ικανοποιήσιμο Σύνολο Τύπων
4.1) Ορισμός
4.2) Παραδείγματα
5) Έγκυρος ή Λογικά Αληθής Τύπος
5.1) Ορισμός
5.2) Παραδείγματα
6) Λογική Συνεπαγωγή
6.1) Ορισμός
6.2) Παραδείγματα
Ασκήσεις

Published in: Education
  • Be the first to comment

ΠΛΗ20 ΜΑΘΗΜΑ 3.6

  1. 1. ΠΛΗ20 ΕΝΟΤΗΤΑ 3: ΚΑΤΗΓΟΡΗΜΑΤΙΚΗ ΛΟΓΙΚΗ Μάθηµα 3.6: Θεωρία Κατηγορηµατικής Λογικής ∆ηµήτρης Ψούνης
  2. 2. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α. Σκοπός του Μαθήµατος Β.Θεωρία 1. Ορισµός Αλήθειας Tarski 1. Ο κανόνας της ισότητας 2. Ο κανόνας του κατηγορηµατικού συµβόλου 3. Ο κανόνας του µονοθέσιου συνδέσµου 4. Ο κανόνας του διθέσιου συνδέσµου ∧ 5. Ο κανόνας του διθέσιου συνδέσµου ∨ 6. Ο κανόνας του διθέσιου συνδέσµου → 7. Ο κανόνας του διθέσιου συνδέσµου ↔ 8. Ο κανόνας του ποσοδείκτη ∀ 9. Ο κανόνας του ποσοδείκτη ∃ 2. Εύρεση Αλήθειας Τύπου 1. Μεθοδολογία 2. Παραδείγµατα 3. Ικανοποιήσιµος Τύπος 1. Ορισµός 2. Παραδείγµατα 4. Ικανοποιήσιµο Σύνολο Τύπων 1. Ορισµός 2. Παραδείγµατα 2∆ηµήτρης Ψούνης, ΠΛΗ20, Μάθηµα 3.6: Θεωρία Κατηγορηµατικής Λογικής 5. Έγκυρος ή Λογικά Αληθής Τύπος 1. Ορισµός 2. Παραδείγµατα 6. Λογική Συνεπαγωγή 1. Ορισµός 2. Παραδείγµατα Γ.Ασκήσεις 1. Ερωτήσεις 2. Εφαρµογές
  3. 3. Α. Σκοπός του Μαθήµατος Επίπεδο Α Ορισµός Αλήθειας Tarski Εύρεση Αλήθειας Τύπου µε τον Ορισµό Αλήθειας Tarski. Έγκυρος ή Λογικά Αληθής Τύπος Επίπεδο Β Ικανοποιήσιµος Τύπος Ικανοποιήσιµο Σύνολο Τύπων Λογική Συνεπαγωγή Επίπεδο Γ (-) 3∆ηµήτρης Ψούνης, ΠΛΗ20, Μάθηµα 3.6: Θεωρία Κατηγορηµατικής Λογικής
  4. 4. Υπάρχουν δύο τρόποι για να µεταφράσουµε µια πρόταση: • Ο εµπειρικός τρόπος που µάθαµε στα προηγούµενα µαθήµατα, δηλαδή µε βασικό εργαλείο τον µεταφραστικό πίνακα. • Ο τυπικός τρόπος είναι να µεταφράζουµε µε χρήση του ορισµού του Tarski. Θα ξεκινήσουµε µε δύο εισαγωγικούς ορισµούς: B. Θεωρία 1. Ορισµός Αλήθειας Tarski 4∆ηµήτρης Ψούνης, ΠΛΗ20, Μάθηµα 3.6: Θεωρία Κατηγορηµατικής Λογικής Ορισµός: • Έστω ερµηνεία Α, τύπος και αποτίµηση . • Θα γράφουµε Α ⊨ αν ο τύπος αληθεύει στην ερµηνεία Α µε την αποτίµηση (λέµε ότι η ερµηνεία ικανοποιεί τον τύπο) • Θα γράφουµε Α ⊭ αν ο τύπος δεν αληθεύει στην ερµηνεία Α µε την αποτίµηση (λέµε ότι η ερµηνεία δεν ικανοποιεί τον τύπο) • Ειδικά αν ο τύπος αληθεύει ανεξάρτητα από την αποτίµηση θα λέµε ότι η Α είναι µοντέλο της φ και θα γράφουµε Α ⊨ . • Άρα όταν η πρόταση αληθεύει ανεξάρτητα από την αποτίµηση, θα λέµε ότι η ερµηνεία είναι µοντέλο της φ
  5. 5. Β. Θεωρία 1. Ορισµός Αλήθειας Tarski Ο ορισµός αλήθειας του Tarski µεταφράζει κάθε δοµή τύπου: 5∆ηµήτρης Ψούνης, ΠΛΗ20, Μάθηµα 3.6: Θεωρία Κατηγορηµατικής Λογικής Ορισµός Αλήθειας Tarski Έστω Α ερµηνεία, v αποτίµηση και φ τύπος. Η εύρεση για το αν η v ικανοποιεί τον φ στην A (ή ότι η ο φ αληθεύει για την v στην Α) και συµβολίζουµε µε Α ⊨ ορίζεται αναδροµικά ως εξής: 1. Α ⊨ ⟺ 2. Α ⊨ , … , ⟺ , … , ∈ 3. Α ⊨ ⟺ δεν ισχύει ότι Α ⊨ 4. Α ⊨ ∧ ⟺ Α ⊨ και Α ⊨ 5. Α ⊨ ∨ ⟺ Α ⊨ ή Α ⊨ 6. Α ⊨ → ⟺ Αν Α ⊨ τότε Α ⊨ 7. Α ⊨ ↔ ⟺ Α ⊨ αν και µόνο αν Α ⊨ 8. Α ⊨ ∀ ⟺ για κάθε α ∈ Α : Α ⊨ |# 9. Α ⊨ ∃ ⟺ υπάρχει α ∈ Α : Α ⊨ |#
  6. 6. • Είναι ο κανόνας που µεταφράζει την ισότητα., δηλαδή αν ένας τύπος έχει την µορφή: • τότε δεδοµένης της ερµηνείας Α και της αποτίµησης v εφαρµόζοντας τον κανόνα 1 η πρόταση µεταφράζεται στην: • Όπου η αποτίµηση του όρου και η αποτίµηση του όρου B. Θεωρία 1. Ορισµός Αλήθειας Tarski 1. Ο κανόνας της ισότητας 6∆ηµήτρης Ψούνης, ΠΛΗ20, Μάθηµα 3.6: Θεωρία Κατηγορηµατικής Λογικής Ο κανόνας 1 του ορισµού Tarski: Α ⊨ ⟺ Παράδειγµα 1: • Στο σύµπαν των φυσικών αριθµών, µε την απότίµηση 1, % 2 η παράσταση Α ⊨ % • Μεταφράζεται µε χρήση του κανόνα 1 στην παράσταση 2=1 Παράδειγµα 2: • Στο σύµπαν των φυσικών αριθµών, µε την απότίµηση 3, % 2, την ερµηνεία των συναρτησιακών συµβόλων f(x,y): ( , % ) % και g(x,y): * , % ∗ % η παράσταση Α ⊨ ( * , , % * , % • Μεταφράζεται µε χρήση του κανόνα 1 στην παράσταση 11=6
  7. 7. • Είναι ο κανόνας που µεταφράζει έναν ατοµικό τύπο που αποτελείται από ένα κατηγορηµατικό σύµβολο, δηλαδή αν ένας τύπος έχει την µορφή: Α ⊨ , … , • τότε δεδοµένης της ερµηνείας Α και της αποτίµησης v εφαρµόζοντας τον κανόνα 1 η πρόταση µεταφράζεται στην: , … , ∈ Όπου , η αποτίµηση του όρου , για - 1, … , . και είναι η ερµηνεία του κατηγορήµατος P (µε άλλα λόγια ότι η διατεταγµένη n-άδα µε την αποτίµηση των ορισµάτων ανήκει στην σχέση που εκφράζεται από το κατηγορηµατικό σύµβολο). • Αµέσως µετά την εφαρµογή του κανόνα 2 µεταφράζουµε περαιτέρω την παραπάνω πρόταση ως: , … , αληθές ∆ηλαδή ότι το κατηγόρηµα µε τα συγκεκριµένα ορίσµατα είναι αληθές B. Θεωρία 1. Ορισµός Αλήθειας Tarski 2. Ο κανόνας του κατηγορηµατικού συµβόλου 7∆ηµήτρης Ψούνης, ΠΛΗ20, Μάθηµα 3.6: Θεωρία Κατηγορηµατικής Λογικής Ο κανόνας 2 του ορισµού Tarski: Α ⊨ , … , ⟺ , … , ∈
  8. 8. . B. Θεωρία 1. Ορισµός Αλήθειας Tarski 2. Ο κανόνας του κατηγορηµατικού συµβόλου 8∆ηµήτρης Ψούνης, ΠΛΗ20, Μάθηµα 3.6: Θεωρία Κατηγορηµατικής Λογικής Παράδειγµα εφαρµογής του κανόνα 2: Στο σύµπαν των φυσικών αριθµών, µε την απότίµηση 1, % 2 και την ερµηνεία του κατηγορήµατος / , % : / , % να αληθεύει αν x / y η παράσταση Α ⊨/ %, • Μεταφράζεται µε χρήση του κανόνα 1 στην παράσταση 2,1 ∈/ • Και περαιτέρω σηµαίνει (πάντα φτάνουµε στο 2ο επίπεδο όταν ερµηνεύουµε κατηγορηµατικό σύµβολο): / 2,1 αληθές • Εποµένως σηµαίνει ότι: 2<1 Παράδειγµα εφαρµογής του κανόνα 2: • Στο σύµπαν των φυσικών αριθµών µε 3, την ερµηνεία των συναρτήσεων f(x,y): ( , % ) % και g(x,y): * , % ∗ %, του κατηγορήµατος 2 , % : 2 , % να αληθεύει αν x διαιρείται από το y και την ερµηνεία της σταθεράς 3: 3 1 η παράσταση Α ⊨ 2 * , , ( 3, 3 • Μεταφράζεται µε χρήση του κανόνα 1 στην παράσταση 9,2 ∈ 2 • Και περαιτέρω σηµαίνει 2 9,2 αληθές • Εποµένως σηµαίνει ότι: «το 9 διαιρείται από το 2»
  9. 9. • Είναι ο κανόνας που µεταφράζει έναν µη ατοµικό τύπο που έχει την µορφή της άρνησης ενός τύπου, δηλαδή αν ένας τύπος έχει την µορφή: Α ⊨ • τότε δεδοµένης της ερµηνείας Α και της αποτίµησης v εφαρµόζοντας τον κανόνα 3 η πρόταση µεταφράζεται στην: δεν ισχύει ότι Α ⊨ • Και συνεχίζουµε την µετάφραση επιλέγοντας κατάλληλο κανόνα για τον τύπο φ B. Θεωρία 1. Ορισµός Αλήθειας Tarski 3. Ο κανόνας του µονοθέσιου συνδέσµου 9∆ηµήτρης Ψούνης, ΠΛΗ20, Μάθηµα 3.6: Θεωρία Κατηγορηµατικής Λογικής Ο κανόνας 3 του ορισµού Tarski: Α ⊨ ⟺ δεν ισχύει ότι Α ⊨ Παράδειγµα: Στο σύµπαν των φυσικών αριθµών, µε την απότίµηση 1, % 2 να µεταφραστεί η παράσταση % µε χρήση του ορισµού του Tarski: Λύση: Εφαρµόζω τον ορισµό Tarski: Α ⊨ % (εφαρµόζω κανόνα 3) ⟺ δεν ισχύει Α ⊨ % (εφαρµόζω κανόνα 1) ⟺ δεν ισχύει 2 1
  10. 10. • Είναι ο κανόνας που µεταφράζει έναν µη ατοµικό τύπο που συνδέει δύο τύπους µε τον λογικό σύνδεσµο ΚΑΙ, δηλαδή αν ένας τύπος έχει την µορφή: Α ⊨ ∧ • τότε δεδοµένης της ερµηνείας Α και της αποτίµησης v εφαρµόζοντας τον κανόνα 4 η πρόταση µεταφράζεται στην: Α ⊨ και Α ⊨ • Και συνεχίζουµε την µετάφραση επιλέγοντας κατάλληλους κανόνες για τους τύπους φ και ψ B. Θεωρία 1. Ορισµός Αλήθειας Tarski 4. Ο κανόνας του διθέσιου συνδέσµου ∧ 10∆ηµήτρης Ψούνης, ΠΛΗ20, Μάθηµα 3.6: Θεωρία Κατηγορηµατικής Λογικής Ο κανόνας 4 του ορισµού Tarski: Α ⊨ ∧ ⟺ Α ⊨ και Α ⊨ Παράδειγµα: Στο σύµπαν των φυσικών, την ερµηνεία του κατηγορήµατος 2 , % : 2 , % να αληθεύει αν x διαιρείται από το y και την ερµηνεία της σταθεράς 3: 3 1 και d: = 3 µε χρήση του ορισµού του Tarski να µεταφράσετε την πρόταση: 2 =, 3 ∧ 3 = Λύση: Εφαρµόζω τον ορισµό Tarski: Α ⊨ 2 =, 3 ∧ 3 = (εφαρµόζω κανόνα 4) ⟺ Α ⊨ 2 =, 3 και Α ⊨ 3 = (εφαρµόζω κανόνες 2 και 1) ⟺ 3,1 ∈ D και 1 3 ⟺ D 3,1 αληθές και 1 3 ⟺ 3 EFGFHIFJGF GKό JM 1 και 1 3
  11. 11. • Είναι ο κανόνας που µεταφράζει έναν µη ατοµικό τύπο που συνδέει δύο τύπους µε τον λογικό σύνδεσµο Ή, δηλαδή αν ένας τύπος έχει την µορφή: Α ⊨ ∨ • τότε δεδοµένης της ερµηνείας Α και της αποτίµησης v εφαρµόζοντας τον κανόνα 5 η πρόταση µεταφράζεται στην: Α ⊨ ή Α ⊨ • Και συνεχίζουµε την µετάφραση επιλέγοντας κατάλληλους κανόνες για τους τύπους φ και ψ B. Θεωρία 1. Ορισµός Αλήθειας Tarski 5. Ο κανόνας του διθέσιου συνδέσµου ∨ 11∆ηµήτρης Ψούνης, ΠΛΗ20, Μάθηµα 3.6: Θεωρία Κατηγορηµατικής Λογικής Ο κανόνας 5 του ορισµού Tarski: Α ⊨ ∨ ⟺ Α ⊨ ή Α ⊨ Παράδειγµα: Στο σύµπαν των φυσικών, µε την ερµηνεία του κατηγορήµατος : να αληθεύει αν x είναι πρώτος και την ερµηνεία της σταθεράς 3: 3 2 µε χρήση του ορισµού του Tarski να ερµηνεύσετε την πρόταση: P c ∨ 3 Λύση: Εφαρµόζω τον ορισµό Tarski: Α ⊨ P c ∨ 3 (εφαρµόζω κανόνα 5) ⟺ Α ⊨ P c ή Α ⊨ 3 (εφαρµόζω κανόνα 2 και 3) ⟺ 2 ∈ P ή δεν ισχύει Α ⊨ 3 (εφαρµόζω κανόνα 2) ⟺ P 2 αληθές ή δεν ισχύει 2 ∈ P ⟺ JM 2 IFQGF KHώJMS ή δεν ισχύει ότι το 2 είναι πρώτος
  12. 12. • Είναι ο κανόνας που µεταφράζει έναν µη ατοµικό τύπο που συνδέει δύο τύπους µε τον λογικό σύνδεσµο →, δηλαδή αν ένας τύπος έχει την µορφή: Α ⊨ → • τότε δεδοµένης της ερµηνείας Α και της αποτίµησης v εφαρµόζοντας τον κανόνα 6 η πρόταση µεταφράζεται στην: Αν Α ⊨ τότε Α ⊨ • Και συνεχίζουµε την µετάφραση επιλέγοντας κατάλληλους κανόνες για τους τύπους φ και ψ B. Θεωρία 1. Ορισµός Αλήθειας Tarski 6. Ο κανόνας του διθέσιου συνδέσµου → 12∆ηµήτρης Ψούνης, ΠΛΗ20, Μάθηµα 3.6: Θεωρία Κατηγορηµατικής Λογικής Ο κανόνας 6 του ορισµού Tarski: Α ⊨ → ⟺ Αν Α ⊨ τότε Α ⊨ Παράδειγµα: Στο σύµπαν των φυσικών, µε την αποτίµηση της µεταβλητής 1 την ερµηνεία της συνάρτησης f(x): ( ) 2 και την ερµηνεία της σταθεράς 3: 3 2 µε χρήση του ορισµού του Tarski να ερµηνεύσετε την πρόταση: 3 → ( 3 ( ( Λύση: Εφαρµόζω τον ορισµό Tarski: Α ⊨ 3 → ( 3 ( ( (εφαρµόζω κανόνα 6) ⟺ Αν Α ⊨ 3 τότε Α ⊨ ( 3 ( ( (εφαρµόζω κανόνα 3 και 1) ⟺ Αν δεν ισχύει Α ⊨ 3 τότε 4 5 (εφαρµόζω κανόνα 1) ⟺ Αν δεν ισχύει 2 1 τότε 4 5
  13. 13. • Είναι ο κανόνας που µεταφράζει έναν µη ατοµικό τύπο που συνδέει δύο τύπους µε τον λογικό σύνδεσµο ↔, δηλαδή αν ένας τύπος έχει την µορφή: Α ⊨ ↔ • τότε δεδοµένης της ερµηνείας Α και της αποτίµησης v εφαρµόζοντας τον κανόνα 7 η πρόταση µεταφράζεται στην: Α ⊨ αν και µόνο αν Α ⊨ • Και συνεχίζουµε την µετάφραση επιλέγοντας κατάλληλους κανόνες για τους τύπους φ και ψ B. Θεωρία 1. Ορισµός Αλήθειας Tarski 7. Ο κανόνας του διθέσιου συνδέσµου ↔ 13∆ηµήτρης Ψούνης, ΠΛΗ20, Μάθηµα 3.6: Θεωρία Κατηγορηµατικής Λογικής Ο κανόνας 7 του ορισµού Tarski: Α ⊨ ↔ ⟺ Α ⊨ αν και µόνο αν Α ⊨ Παράδειγµα: Στο σύµπαν των φυσικών, µε την αποτίµηση της µεταβλητής 1 την ερµηνεία της συνάρτησης f(x): ( ) 2 και την ερµηνεία της σταθεράς 3: 3 2 µε χρήση του ορισµού του Tarski να ερµηνεύσετε την πρόταση: 3 ↔ ( 3 ( ( Λύση: Εφαρµόζω τον ορισµό Tarski: Α ⊨ 3 ↔ ( 3 ( ( (εφαρµόζω κανόνα 7) ⟺ Α ⊨ 3 αν και μόνο αν Α ⊨ ( 3 ( ( (εφαρµόζω κανόνα 3 και 1) ⟺ δεν ισχύει Α ⊨ 3 αν και μόνο αν 4 5 (εφαρµόζω κανόνα 1) ⟺ δεν ισχύει 2 1 αν και μόνο αν 4 5
  14. 14. • Είναι ο κανόνας που µεταφράζει έναν µη ατοµικό τύπο που έχει τη µορφή ∀ … , δηλαδή αν ένας τύπος έχει την µορφή: Α ⊨ ∀ • τότε δεδοµένης της ερµηνείας Α και της αποτίµησης v εφαρµόζοντας τον κανόνα 8 η πρόταση µεταφράζεται στην: για κάθε α ∈ |Α|: Α ⊨ |# • όπου η παράσταση |# διαβάζεται «η αποτίµηση της µεταβλητής x είναι α» που σηµαίνει ότι όταν κάνουµε την αποτίµηση της µεταβλητής x θα την αντικαταστήσουµε µε το α. • Και συνεχίζουµε την µετάφραση επιλέγοντας κατάλληλο κανόνα για τον τύπο φ. B. Θεωρία 1. Ορισµός Αλήθειας Tarski 8. Ο κανόνας του ποσοδείκτη ∀ 14∆ηµήτρης Ψούνης, ΠΛΗ20, Μάθηµα 3.6: Θεωρία Κατηγορηµατικής Λογικής Ο κανόνας 8 του ορισµού Tarski: Α ⊨ ∀ ⟺ για κάθε α ∈ |Α|: Α ⊨ |# Παράδειγµα: Στο σύµπαν των φυσικών, µε την ερµηνεία του κατηγορήµατος P , % : P , % να αληθεύει αν x /y µε χρήση του ορισµού του Tarski να ερµηνεύσετε την πρόταση: ∀ P x, x Λύση: Εφαρµόζω τον ορισµό Tarski: Α ⊨ ∀ P x, x (εφαρµόζω κανόνα 8) ⟺ για κάθε α ∈ Α : Α ⊨ , # (εφαρµόζω κανόνα 2) ⟺ για κάθε α ∈ Α : #, # ∈ ⟺ για κάθε α ∈ Α : #, # G^_`IS ⟺ για κάθε α ∈ Α : α / α
  15. 15. • Είναι ο κανόνας που µεταφράζει έναν µη ατοµικό τύπο που έχει τη µορφή ∃ … , δηλαδή αν ένας τύπος έχει την µορφή: Α ⊨ ∃ • τότε δεδοµένης της ερµηνείας Α και της αποτίµησης v εφαρµόζοντας τον κανόνα 9 η πρόταση µεταφράζεται στην: υπάρχει α ∈ |Α|: Α ⊨ |# • όπου η παράσταση |# διαβάζεται όπως πριν «η αποτίµηση της x είναι α» • Παρατηρήστε ότι η x είναι ελεύθερη µετά την εφαρµογή του κανόνα. • Και συνεχίζουµε την µετάφραση επιλέγοντας κατάλληλο κανόνα για τον τύπο φ. B. Θεωρία 1. Ορισµός Αλήθειας Tarski 9. Ο κανόνας του ποσοδείκτη ∃ 15∆ηµήτρης Ψούνης, ΠΛΗ20, Μάθηµα 3.6: Θεωρία Κατηγορηµατικής Λογικής Ο κανόνας 9 του ορισµού Tarski: Α ⊨ ∃ ⟺ υπάρχει α ∈ |Α|: Α ⊨ |# Παράδειγµα: Στο σύµπαν των φυσικών, µε την ερµηνεία του κατηγορήµατος P , % : P , % να αληθεύει αν x by µε χρήση του ορισµού του Tarski να ερµηνεύσετε την πρόταση: ∃ P x, x Λύση: Εφαρµόζω τον ορισµό Tarski: Α ⊨ ∃ P x, x (εφαρµόζω κανόνα 8) ⟺ υπάρχει α ∈ Α : Α ⊨ , # (εφαρµόζω κανόνα 2) ⟺ υπάρχει α ∈ Α : #, # ∈ ⟺ υπάρχει α ∈ Α : #, # G^_`IS ⟺ υπάρχει α ∈ Α : α b α
  16. 16. • Η διαδικασία της µετάφρασης ενός τύπου µπορεί να γίνει µε δύο τρόπους: • (Α) Με τον τρόπο που µάθαµε στα 5 προηγούµενα µαθήµατα, δηλαδή έχοντας σαν βασικά εργαλείο τον µεταφραστικό πίνακα του µαθήµατος 3.1 • (Β) Με τον ορισµό του Tarski • Οι δύο τρόποι δίνουν µια µετάφραση διαφορετικής οπτικής µορφής µε το ίδιο νόηµα. • Η απόφαση για το αν ένας τύπος είναι αληθής ή ψευδής γίνεται µε τους τρόπους που έχουµε µάθει στα προηγούµενα µαθήµατα. • Ισχύει ότι ΠΟΤΕ δεν θα κάνουµε εφαρµογή του ορισµού του Tarski για να κάνουµε την µετάφραση ενός τύπου εκτός και αν ΜΑΣ ΤΟ ΖΗΤΑΕΙ ΡΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΦΩΝΗΣΗ • Θα χρησιµοποιούµε τυπικά τον ορισµό του Tarski για να µεταφράσουµε την πρόταση. • Για την σωστή εφαρµογή των βηµάτων ίσως να µας φανεί χρήσιµο να κατασκευάσουµε το δενδροδιάγραµµα του τύπου, αφού σε κάθε βήµα ο τύπος θα έχει µια συγκεκριµένη µορφή από τις 9 µορφές. • Θα καταλάβουµε αν είναι Α/Ψ από τις γνώσεις µας του µεταφραστικού πίνακα. B. Θεωρία 2. Εύρεση Αλήθειας Τύπου 1. Μεθοδολογία 16∆ηµήτρης Ψούνης, ΠΛΗ20, Μάθηµα 3.6: Θεωρία Κατηγορηµατικής Λογικής
  17. 17. B. Θεωρία 2. Ορισµός Αλήθειας Τύπου 2. Παραδείγµατα 17∆ηµήτρης Ψούνης, ΠΛΗ20, Μάθηµα 3.6: Θεωρία Κατηγορηµατικής Λογικής Παράδειγµα 1: Στο σύµπαν των φυσικών, µε την ερµηνεία του κατηγορήµατος P , % : P , % να αληθεύει αν x / y µε χρήση του ορισµού του Tarski να ερµηνεύσετε την πρόταση: ∀ ∀y P x, y → P y, x Λύση: Εφαρµόζω τον ορισµό Tarski: Α ⊨ ∀ ∀y P x, y → P y, x (εφαρµόζω κανόνα 8) ⟺ για κάθε α ∈ Α : Α ⊨ ∀y P x, y → P y, x # (εφαρµόζω κανόνα 8) ⟺ για κάθε α ∈ Α , cFα κάθε β ∈ Α : Α ⊨ P x, y → P y, x #, %|e (εφαρµόζω κανόνα 6) ⟺ για κάθε α ∈ Α , cFα κάθε β ∈ Α : αν Α ⊨ P x, y #, %|e τότε Α ⊨ P y, x #, %|e (εφαρµόζω κανόνα 2 και 3) ⟺ για κάθε α ∈ Α , cFα κάθε β ∈ Α : αν #, e ∈ τότε δεν ισχύει Α ⊨ P y, x #, %|e (εφαρµόζω κανόνα 2) ⟺ για κάθε α ∈ Α , cFα κάθε β ∈ Α : αν #, e ∈ τότε δεν ισχύει e, G ∈ ⟺ για κάθε α ∈ Α , cFα κάθε β ∈ Α : αν #, e G^_`ες τότε δεν ισχύει e, G G^_`IS ⟺ για κάθε α ∈ Α , cFα κάθε β ∈ Α : αν G / e τότε δεν ισχύει e / G Που είναι προφανώς αληθής.
  18. 18. B. Θεωρία 2. Ορισµός Αλήθειας Τύπου 2. Παραδείγµατα 18∆ηµήτρης Ψούνης, ΠΛΗ20, Μάθηµα 3.6: Θεωρία Κατηγορηµατικής Λογικής Παράδειγµα 2: Στο σύµπαν των φυσικών, µε την ερµηνεία του κατηγορήµατος P , % : P , % να αληθεύει αν EFGFHIιται από το y, την ερµηνεία της σταθεράς 3: 3 2 και την αποτίµηση της µεταβλητής v(y)=1, µε χρήση του ορισµού του Tarski να ερµηνεύσετε την πρόταση: ∃ P x, c → ∀ P x, y Λύση: Εφαρµόζω τον ορισµό Tarski: Α ⊨ ∃ P x, c → ∀ P x, y (εφαρµόζω κανόνα 6) ⟺ fν Α ⊨ ∃ P x, c JόJI Α ⊨ ∀ P x, y (εφαρµόζω κανόνα 9 και 8) ⟺ fν υπάρχει α ∈ Α : Α ⊨ P x, c # JόJI για κάθε α ∈ Α : Α ⊨ P x, y |# (εφαρµόζω κανόνα 2) ⟺ fν υπάρχει α ∈ Α : #, 2 ∈ JόJI για κάθε α ∈ Α : #, 1 ∈ ⟺ fν υπάρχει α ∈ Α : #, 2 αληθές JόJI για κάθε α ∈ Α : #, 1 G^_`IS ⟺ fν υπάρχει α ∈ Α τIJMFM ώgJI JM G QG EFGFHIFJGF hI JM 2 JόJI για κάθε α ∈ Α : JM G EFGFHIFJGF hI JM 1. Η οποιά αληθεύει, αφού η υπόθεση της συνεπαγωγής είναι αληθής (π.χ. για α=4), ενώ και το συµπέρασµα της συνεπαγωγής αληθέυει (αφού όλοι οι φυσικοί διαιρούνται ακριβώς µε το 1). Άρα ο τύπος είναι Α→Α=Α (Για περαιτέρω εξάσκηση βλ. ασκ.κατανοήσης 1-3)
  19. 19. B. Θεωρία 3. Ικανοποιήσιµος Τύπος 1. Ορισµός Ικανοποιήσιµου Τύπου 19∆ηµήτρης Ψούνης, ΠΛΗ20, Μάθηµα 3.6: Θεωρία Κατηγορηµατικής Λογικής Ορισµός: Ένας τύπος θα λέµε ότι είναι ικανοποιήσιµος, αν υπάρχει δοµή (ερµηνεία) και αποτίµηση που ικανοποιεί τον τύπο. Μια δοµή που ικανοποιεί τον τύπο θα λέµε ότι είναι µοντέλο του τύπου Μεθοδολογία: Μελετάµε αν ένας τύπος είναι ικανοποιήσιµος δοκιµάζοντας τις γνωστές ερµηνείες που έχουµε µελετήσει. Σηµαντικό!! Η καλύτερη ερµηνεία για να εξετάσουµε αν ο τύπος είναι ικανοποιήσιµος είναι η γλώσσα των κατευθυνόµενων γραφηµάτων (βλ.επόµενο µάθηµα): • Για να αποδείξουµε ότι ο τύπος είναι ικανοποιήσιµος: • ∆ιατυπώνουµε την ερµηνεία και την αποτίµηση (αν απαιτείται), µεταφράζουµε την πρόταση και δείχνουµε ότι είναι αληθής. • Για να αποδείξουµε ότι ο τύπος δεν είναι ικανοποιήσιµος: • ∆είχνουµε ότι η άρνηση του τύπου είναι λογικά έγκυρος τύπος (βλέπε ορισµό λογικά έγκυρου τύπου)
  20. 20. B. Θεωρία 3. Ικανοποίησιµος Τύπος 2. Παραδείγµατα 20∆ηµήτρης Ψούνης, ΠΛΗ20, Μάθηµα 3.6: Θεωρία Κατηγορηµατικής Λογικής Παράδειγµα 1: Έστω P/2 κατηγορηµατικό σύµβολο. Να εξετάσετε αν ο τύπος ∃ ∀yP x, y είναι ικανοποιήσιµος Λύση: Έστω η ερµηνεία µε σύµπαν τους φυσικούς αριθµούς: f j και µε ερµηνεία του κατηγορηµατικού συµβόλου P: , % είναι αληθές ανν k %. Τότε η πρόταση ερµηνεύεται ως: «Υπάρχει φυσικός που είναι µικρότερος ή ίσος από όλους τους φυσικούς» Και είναι αληθής (για x=0) Παράδειγµα 2: Έστω P/2 κατηγορηµατικό σύµβολο, c:σταθερά και f/3 κατηγορηµατικό σύµβολο. Να εξετάσετε αν ο τύπος ∃ P x, f x → ∀ ( , 3 είναι ικανοποιήσιµος Λύση: Έστω η ερµηνεία µε σύµπαν τους φυσικούς αριθµούς: f j και µε ερµηνεία του κατηγορηµατικού συµβόλου P: , % είναι αληθές ανν b % και την ερµηνεία του συν.συµβ. f: ( και την ερµηνεία της σταθεράς 3 0 Τότε η πρόταση γράφεται ως: ∃ x b → ∀ b 0] άρα ερµηνεύεται: «Αν υπάρχει φυσικός που είναι µεγαλύτερος ή ίσος από το τετράγωνό του, τότε το τετράγωνο κάθε φυσικού είναι µεγαλύτερο ή ίσο του µηδέν» και είναι αληθής (διότι είναι Α→Α=Α) (Για περαιτέρω εξάσκηση βλ. ασκ.κατανοήσης 4)
  21. 21. B. Θεωρία 4. Ικανοποιήσιµο Σύνολο Τύπων 1. Ορισµός Ικανοποιήσιµου Συνόλου Τύπων 21∆ηµήτρης Ψούνης, ΠΛΗ20, Μάθηµα 3.6: Θεωρία Κατηγορηµατικής Λογικής Ορισµός: Ένα σύνολο τύπων θα λέµε ότι είναι ικανοποιήσιµο, αν υπάρχει δοµή (ερµηνεία) και αποτίµηση που ικανοποιεί κάθε τύπο του συνόλου τύπων. Μία δοµή που ικανοποιεί όλους τους τύπους θα λέµε ότι είναι µοντέλο του συνόλου τύπων Μεθοδολογία: Μελετάµε αν ένα σύνολο τύπων είναι ικανοποιήσιµο δοκιµάζοντας τις γνωστές ερµηνείες που έχουµε µελετήσει. Σηµαντικό!! Η καλύτερη ερµηνεία για να εξετάσουµε αν όλοι οι τύποι είναι ικανοποιήσιµοι είναι η γλώσσα των κατευθυνόµενων γραφηµάτων (βλ.επόµενο µάθηµα): • Για να αποδείξουµε ότι το σύνολο τύπων είναι ικανοποιήσιµο: • ∆ιατυπώνουµε την ερµηνεία και την αποτίµηση (αν απαιτείται), µεταφράζουµε τις προτάσεις και δείχνουµε ότι είναι αληθείς όλοι οι τύποι του συνόλου τύπων • Για να αποδείξουµε ότι το σύνολο τύπων δεν είναι ικανοποιήσιµο: • ∆είχνουµε ότι η άρνηση της σύζευξης όλων των τύπων είναι λογικά έγκυρος τύπος (βλέπε ορισµό λογικά έγκυρου τύπου)
  22. 22. B. Θεωρία 4. Ικανοποίησιµο Σύνολο Τύπων 2. Παραδείγµατα 22∆ηµήτρης Ψούνης, ΠΛΗ20, Μάθηµα 3.6: Θεωρία Κατηγορηµατικής Λογικής Παράδειγµα 1: Έστω P/2 κατηγορηµατικό σύµβολο, R/1 κατηγορηµατικό σύµβολο, Τ/1 κατηγορηµατικό σύµβολο. Να εξετάσετε αν το σύνολο τύπων είναι ικανοποιήσιµο: n∃ ∀yP x, y , ∀ ∃yP x, y , ∀ R x → Τ q είναι ικανοποίησιµο Λύση: Είναι ικανοποιήσιµο. Στο σύµπαν των φυσικών αριθµών µε την ερµηνεία των συµβόλων: • P(x,y) είναι αληθές αν x≤y • R(x) είναι αληθές αν το x είναι άρτιος αριθµός • T(x) είναι αληθές αν το x είναι περιττός αριθµός Με την αποτίµηση αυτοί οι 3 τύποι του συνόλου τύπων έχουν την ερµηνεία: • 1ος τύπος: «Υπάρχει φυσικός που είναι µικρότερος ή ίσος από όλους του φυσικούς». Είναι αληθής ( για x=0) • 2ος τύπος: «Κάθε φυσικός είναι µικρότερος ή ίσος από τουλάχιστον έναν φυσικό». Είναι αληθής. • 3ος τύπος: «Κάθε άρτιος αριθµός δεν είναι περιττός». Είναι αληθής. ΄ (Για περαιτέρω εξάσκηση βλ. ασκ.κατανοήσης 5)
  23. 23. B. Θεωρία 5. Λογικά Έγκυρος Τύπος 1. Ορισµός Λογικά Έγκυρου Τύπου 23∆ηµήτρης Ψούνης, ΠΛΗ20, Μάθηµα 3.6: Θεωρία Κατηγορηµατικής Λογικής Ορισµός: • Ένας τύπος θα λέµε ότι είναι λογικά έγκυρος τύπος (ή λογικά αληθής τύπος), αν αληθεύει για οποιαδήποτε ερµηνεία και οποιαδήποτε αποτίµηση. • Θα συµβολίζουµε µε ⊨ έναν λογικά έγκυρο τύπο. • Ένας λογικά έγκυρος τύπος είναι και τυπικό θεώρηµα του κατηγορηµατικού λογισµού Μεθοδολογία: • Για να αποδείξουµε ότι ένας τύπος είναι λογικά έγκυρος: • Είτε δείχνουµε ότι είναι συντακτική αντικατάσταση σε νόµο προτασιακής ή κατηγορηµατικής λογικής ή αξιωµατικό σχήµα του ΠΛ. • Είτε κάνουµε εφαρµογή του Tarski και αφού καταλήξουµε στην µετάφραση αποδεικνύουµε ότι αληθεύει σε κάθε δοµή και σε κάθε αποτίµηση χρησιµοποιώντας µαθηµατικά επιχειρήµατα. • Για να αποδείξουµε ότι ένας τύπος δεν είναι λογικά έγκυρος: • ∆είχνουµε ότι υπάρχει δοµή και αποτίµηση που κάνει τον τύπο ψευδή ως εξής • ∆ιατυπώνουµε µια ερµηνεία (σύµπαν, κατηγορηµατικά σύµβολα κ.λπ.) • Μεταφράζουµε την πρόταση. • ∆είχνουµε ότι είναι ψευδής.
  24. 24. B. Θεωρία 5. Λογικά Έγκυρος Τύπος 2. Παραδείγµατα 24∆ηµήτρης Ψούνης, ΠΛΗ20, Μάθηµα 3.6: Θεωρία Κατηγορηµατικής Λογικής Παράδειγµα 1: Έστω P/2 κατηγορηµατικό σύµβολο. Εξετάσετε αν ο παρακάτω τύπος είναι λογικά έγκυρος τύπος: ∃ ∀yP x, y ∨ ∃ ∀yP x, y είναι λογικά έγκυρος τύπος Λύση: Είναι λογικά έγκυρος τύπος ως συντακτική αντικατάσταση στον νόµο αποκλεισµού τρίτου της προτασιακής λογικής ∨ θέτοντας όπου φ: ∃ ∀yP x, y Παράδειγµα 2: Έστω P/2 κατηγορηµατικό σύµβολο. Εξετάσετε αν ο παρακάτω τύπος είναι λογικά έγκυρος τύπος: ∃ P x, → %, ∧ s, → ∃ P x, είναι λογικά έγκυρος τύπος Λύση: Είναι λογικά έγκυρος τύπος ως συντακτική αντικατάσταση στο ΑΣ1 του προτασιακού λογισµού θέτοντας όπου φ: ∃ P x, και όπου ψ: P %, ∧ s,
  25. 25. B. Θεωρία 5. Λογικά Έγκυρος Τύπος 2. Παραδείγµατα 25∆ηµήτρης Ψούνης, ΠΛΗ20, Μάθηµα 3.6: Θεωρία Κατηγορηµατικής Λογικής Παράδειγµα 3: Έστω P/1 κατηγορηµατικό σύµβολο και c σταθερά. Να αποδείξετε ότι ο τύπος P c → ∃ P x είναι λογικά έγκυρος τύπος Λύση: Έστω τυχούσα δοµή και τυχούσα αποτίµηση v. Εφαρµόζουµε τον ορισµό του Tarski: Α ⊨ P c → ∃ P x (εφαρµόζω κανόνα 6) ⟺ fν Α ⊨ P c JόJI Α ⊨ ∃ P x (εφαρµόζω κανόνα 2 και 9) ⟺ fν 3 ∈ JόJI υπάρχει G ∈ Α : Α ⊨ P x |# (εφαρµόζω κανόνα 2) ⟺ fν 3 G^_`IS JόJI υπάρχει G ∈ Α : G ∈ ⟺ fν 3 G^_`IS JόJI υπάρχει G ∈ Α : G G^_`IS Απόδειξη: Πράγµατι έστω ότι 3 G^_`IS. Τότε υπάρχει G ∈ Α : G G^_`IS (ισχύει για α 3 )
  26. 26. B. Θεωρία 5. Λογικά Έγκυρος Τύπος 2. Παραδείγµατα 26∆ηµήτρης Ψούνης, ΠΛΗ20, Μάθηµα 3.6: Θεωρία Κατηγορηµατικής Λογικής Παράδειγµα 4: Έστω P/1 κατηγορηµατικό σύµβολο και c σταθερά. Να εξετάσετε αν ο τύπος P c → ∀ P x είναι λογικά έγκυρος τύπος Λύση: ∆εν είναι λογικά έγκυρος τύπος. Θεωρώ την ερµηνεία: • Ως σύµπαν έχει τους φυσικούς αριθµούς • P(x) αληθεύει αν το x είναι πρώτος αριθµός • Η σταθερά c ερµηνεύεται στον φυσικό 3. Τότε η πρόταση ερµηνεύεται «Αν το 3 είναι πρώτος, τότε κάθε φυσικός είναι πρώτος» Είναι ψευδής, έχουµε ότι το 3 είναι πρώτος αλλά δεν ισχύει ότι κάθε φυσικός είναι πρώτος (άρα είναι Α→Ψ=Ψ) (Για περαιτέρω εξάσκηση βλ. εφαρµογές 2 και 3)
  27. 27. • Η λογική συνεπαγωγή είναι το ισοδύναµο της ταυτολογικής συνεπαγωγής της προτασιακής λογικής. • Για να ισχύει: • Πρέπει όταν οι υποθέσεις του συνόλου τύπων είναι ΑΛΗΘΕΙΣ, να αληθεύει και το συµπέρασµα της λογικής συνεπαγωγής. B. Θεωρία 6. Λογική Συνεπαγωγή 1. Ορισµός Λογικής Συνεπαγωγής 27∆ηµήτρης Ψούνης, ΠΛΗ20, Μάθηµα 3.6: Θεωρία Κατηγορηµατικής Λογικής Ορισµός: • Θα λέµε ότι ένα σύνολο τύπων Τ συνεπάγεται λογικά τον τύπο φ • Ή ότι ο φ είναι σηµασιολογική συνέπεια του Τ • Και θα συµβολίζουµε µε Τ ⊨ (∆ιαβάζεται Τ λογική συνεπαγωγή φ) αν και µόνο αν • Για όλες τις δοµές και αποτιµήσεις που το σύνολο τύπων Τ είναι ικανοποιήσιµο, ικανοποιείται και ο τύπος φ.
  28. 28. B. Θεωρία 6. Λογική Συνεπαγωγή 1. Ορισµός Λογικής Συνεπαγωγής 28∆ηµήτρης Ψούνης, ΠΛΗ20, Μάθηµα 3.6: Θεωρία Κατηγορηµατικής Λογικής Μεθοδολογία: • Για να αποδείξουµε ότι ισχύει µια λογική συνεπαγωγή • Α’τρόπος: • Κάνουµε Tarski σε όλες τις υποθέσεις. • ΕΠΙΒΑΛΛΟΥΜΕ όλες οι υποθέσεις να είναι αληθείς και εξετάζουµε τις συµπεράσµατα βγαίνουν. • ΕΠΑΛΗΘΕΥΟΥΜΕ ότι το συµπέρασµα της λογικής συνεπαγωγής είναι επίσης αληθές, λόγω των συµπερασµάτων του προηγούµενου βήµατος • Β’τρόπος: • Π.χ. Αν έχουµε να δείξουµε ότι n , , uq ⊨ αρκεί να δείξουµε ότι ο τύπος: ∧ ∧ u → είναι λογικά έγκυρος. • Για να αποδείξουµε ότι δεν ισχύει µία λογική συνεπαγωγή: • Επιλέγουµε µια δοµή και µία αποτίµηση που κανει τις υποθέσεις αληθείς και το συµπέρασµα ψευδές. • ∆ιατυπώνουµε µια ερµηνεία (σύµπαν, κατηγορηµατικά σύµβολα κ.λπ.) • Μεταφράζουµε υποθέσεις και συµπέρασµα. • ∆είχνουµε ότι οι υποθέσεις είναι αληθείς και το συµπέρασµα είναι ψευδές. (Για περαιτέρω εξάσκηση βλ. εφαρµογές 4 και 5)
  29. 29. Γ. Ασκήσεις Άσκηση Κατανόησης 1 29∆ηµήτρης Ψούνης, ΠΛΗ20, Μάθηµα 3.6: Θεωρία Κατηγορηµατικής Λογικής Στο σύµπαν των φυσικών, µε την ερµηνεία του κατηγορήµατος P , % : P , % να αληθεύει αν EFGFHIιται από το y, την ερµηνεία της σταθεράς 3: 3 0, µε χρήση του ορισµού του Tarski να ερµηνεύσετε την πρόταση: ∀ P x, c → ∃ P c, x
  30. 30. Γ. Ασκήσεις Άσκηση Κατανόησης 2 30∆ηµήτρης Ψούνης, ΠΛΗ20, Μάθηµα 3.6: Θεωρία Κατηγορηµατικής Λογικής Στο σύµπαν των φυσικών, µε την ερµηνεία του κατηγορήµατος P , % : P , % να αληθεύει αν v y, την ερµηνεία της σταθεράς 3: 3 0, µε χρήση του ορισµού του Tarski να ερµηνεύσετε την πρόταση: ∀ ∃yP y, x → ∃ 3
  31. 31. Γ. Ασκήσεις Άσκηση Κατανόησης 3 31∆ηµήτρης Ψούνης, ΠΛΗ20, Μάθηµα 3.6: Θεωρία Κατηγορηµατικής Λογικής Στο σύµπαν των φυσικών, µε την ερµηνεία του κατηγορήµατος P , % : P , % να αληθεύει αν / y, την ερµηνεία της σταθεράς 3: 3 0 της σταθεράς d: = 1, και του συναρτησιακού f : f ) 1 µε χρήση του ορισµού του Tarski να ερµηνεύσετε την πρόταση: ∃x P ( 3 , x ∧ , ( ( =
  32. 32. Γ. Ασκήσεις Άσκηση Κατανόησης 4 32∆ηµήτρης Ψούνης, ΠΛΗ20, Μάθηµα 3.6: Θεωρία Κατηγορηµατικής Λογικής Εξετάστε αν οι παρακάτω τύποι είναι ικανοποιήσιµοι (P,Q είναι κατηγορηµατικά σύµβολα, c είναι σταθερά) ∀ ∃% , % → ∃ ∀% , % ∀ → w ] x ∃ 3 ∧ ∃ 3
  33. 33. Γ. Ασκήσεις Εφαρµογή 1 33∆ηµήτρης Ψούνης, ΠΛΗ20, Μάθηµα 3.6: Θεωρία Κατηγορηµατικής Λογικής ∆εδοµένου του συνόλου τύπων: y n∃ w , 3 , ∀% 3, % , 3, z ∧ 3, z q 1. Είναι το σύνολο ικανοποιήσιµο; 2. Προτείνετε ερµηνεία και αποτίµηση στην οποία να αληθεύουν οι δύο πρώτοι τύποι και όχι ο τρίτος 3. Προτείνετε ερµηνεία και αποτίµηση που να µην αληθεύει κανένας από τους τύπους του συνόλου τύπων
  34. 34. Γ. Ασκήσεις Εφαρµογή 2 34∆ηµήτρης Ψούνης, ΠΛΗ20, Μάθηµα 3.6: Θεωρία Κατηγορηµατικής Λογικής Αποδείξτε ότι ο τύπος: ∀x∀yQ x, y → ∃x∃yQ x, y είναι λογικά έγκυρος θεωρώντας ότι το Q είναι ένα διµελές κατηγορηµατικό σύµβολο.
  35. 35. Γ. Ασκήσεις Εφαρµογή 3 35∆ηµήτρης Ψούνης, ΠΛΗ20, Μάθηµα 3.6: Θεωρία Κατηγορηµατικής Λογικής Αποδείξτε ότι ο τύπος: ∃xQ x → ∀xQ x είναι λογικά έγκυρος θεωρώντας ότι το Q είναι ένα µονοµελές κατηγορηµατικό σύµβολο.
  36. 36. Γ. Ασκήσεις Εφαρµογή 4 36∆ηµήτρης Ψούνης, ΠΛΗ20, Μάθηµα 3.6: Θεωρία Κατηγορηµατικής Λογικής Αποδείξτε ότι ισχύει η ακόλουθη λογική συνεπαγωγή: nR c , ∀xQ x q ⊨ ∃x R x ∧ w όπου τα R/1 και Q/1 είναι µονοθέσια κατηγορηµατικά σύµβολα.

×