Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.
ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ
ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ
ΠΜΣ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ
ΠΑΡΑΚΤΙΩΝ ΠΕΡΙΟΧΩΝ
ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ
ΠΑΡΑΚΤΙΩΝ
ΠΕΡΙ...
2
Η εργασία αυτή εκπονήθηκε στα πλαίσια του μαθήματος Διαχείριση Παράκτιων
Περιοχών, με επιβλέπουσα καθηγήτρια την κα Ουρα...
3
Περιεχόμενα
1 Περιοχή μελέτης .............................................................................................
4
4.2 Πρόβλεψη Ξηρασίας - Δείκτης Ξηρασίας Standardized Precipitation Index
(SPI) 35
4.2.1 Εφαρμογή του δείκτη SPI – Προσδ...
5
1 Περιοχή μελέτης
Ως περιοχή μελέτης ορίζεται ο κόλπος της Καλλονής και η λεκάνη απορροής του. Ο
Κόλπος Καλλονής είναι ο...
6
Εικόνα 1-2: Βαθυμετρικός Χάρτης Κόλπου Καλλονής
Οι ακτές που σχηματίστηκαν σε νεογενείς και τεταρτογενείς αποθέσεις είνα...
7
Σύμφωνα με δεδομένα του ΕΛ.ΚΕ.Θ.Ε. (αναφορά 1997) ο κόλπος της Καλλονής
παρουσιάζει ευτροφικά χαρακτηριστικά, ειδικά στη...
8
Εικόνα 1-3: Γεωλογικός Χάρτης Κόλπου Καλλονής
Η Λέσβος έχει πολλές θερμές πηγές: οι περισσότερες είναι πλούσιες σε κοινό...
9
• Το Ευρωπαϊκό Οικολογικό ∆ίκτυο NATURA 2000 («Φύση 2000»), ιδρύθηκε
µε σκοπό τη δημιουργία ενός συνεκτικού δικτύου προσ...
10
Πίνακας 1-1: Τύποι Οικοτόπων
Τύποι
Οικοτόπων
Αµµοσύρσεις που καλύπτονται διαρκώς από θαλασσινό νερό
µικρού βάθους
Εκτάσ...
11
περιοχές τύρφης και υδάτων φυσικής ή τεχνητής προέλευσης, µόνιµων ή πρόσκαιρων,
όπου το νερό γλυκό ή υφάλμυρο ή αλµυρό,...
12
1.6 Φυσικοί κίνδυνοι
• Σεισµοί. Το Βόρειο Αιγαίο προσβάλλεται από σεισµούς ισχυρούς και µη,
αυτόχθονες και αλλόχθονες. ...
13
περίπτωση αυτών, όσον αφορά στις χερσαίες γειτνιάζουσες θέσεις, έχει
συναρμοδιότητα και η Εφορεία Αρχαιοτήτων Λέσβου. Ε...
14
Λάθη του Αριστοτέλη: η επιστημονική του κληρονομιά δεν είναι εκτενής αλλά
μνημειώδης. Αναγνώστηκε, αντιγράφηκε και εκλά...
15
θέσεις στην ανατολική πλευρά του κόλπου της Καλλονής. Αντίστοιχου ενδιαφέροντος
αποµεινάρια εντοπίστηκαν στο Μεσιτζίκι ...
16
2.1.2 Λεκάνη Απορροής Μυλοπόταμου
Το μήκος του ποταμού είναι 4090 m, η έκταση που καταλαμβάνει η λεκάνη απορροής
του εί...
17
σχετικά απομακρυσμένα χωριά. Οι κύριες ασχολίες των κατοίκων στα χωριά αυτά
επικεντρώνονται στον πρωτογενή τοµέα, δηλαδ...
18
όπως αναφέρθηκε παραπάνω, αρχαιολογικές έρευνες του 19ου
αλλά και του 20ου
αι.
εντόπισαν αρχαίες εγκαταστάσεις, που σήμ...
19
2.2 Υδρογραφικό Δίκτυο
Εικόνα 0-2: Υδρογραφικό Δίκτυο
Το χερσαίο ανάγλυφο είναι λοφώδες και το υδρογραφικό δίκτυο πυκνό...
20
2.3 Υψομετρικός χάρτης λεκάνης απορροής Κόλπου Καλλονής
Εικόνα 2-6: Υψομετρικός χάρτης λεκάνης απορροής
Οι ορεινοί όγκο...
21
Εικόνα 2-7: Χάρτης κλίσεων λεκάνης απορροής
2.4 Χρήσεις γης
Εικόνα 2-8: Χρήσεις γης
22
Η μεγαλύτερη έκταση της Λεκάνης απορροής καλύπτεται από δάση ενδημικών
δέντρων, θαμνότοπους και χορτολειβαδικές εκτάσει...
23
• Προώθηση βιώσιμης χρήσης του νερού μέσω μακροπρόθεσμης προστασίας
των διαθέσιμων υδατικών πόρων·
• Διασφάλιση της προ...
24
Εικόνα 3-1: Ποτάμια και Λιμναία υδατικά Συστήματα- Λεκάνη Απορροής Ανατολικού Αιγαίου
Σύμφωνα με το σύστημα WFD/2000 η ...
25
Πίνακας 3-2: Χαρακτηριστικά κατηγοριοποίησης υδατικού συστήματος. (Πηγή DIRECTIVE 2000/60/EC
PDF)
26
27
28
Για την περιοχή του κόλπου Καλλονής, ενδιαφερόμαστε κυρίως για το σύστημα Α και
μόνο για το χαρακτηρισμό των τεσσάρων μ...
29
4 Χαρακτηρισμός κλίματος
Τα ημίξηρα περιβάλλοντα καλύπτουν περίπου το 35% της γήινης χερσαίας επιφάνειας.
Η Ευρώπη χαρα...
30
Εικόνα 4-1: Λεκάνη απορροής Κόλπου Καλλονής, Μετεωρολογικοί σταθμοί Στύψης, Κεραμίου & Αγ.
Παρασκευής.
4.1.1 Σταθμός Αγ...
31
Πίνακας 4-3: Αγ. Παρασκευή, μέσος όρος δείκτη Lang – Gracamin για την περίοδο 2003-2010
Αγ. Παρασκευή 2011-2014
Πίνακας...
32
Διάγραμμα 1: Αθροιστική βροχόπτωση σταθμού Αγ. Παρασκευής (2003-2014)
4.1.2 Σταθμός Στύψης
Για το σταθμό της Στύψης έχο...
33
Η ετήσια βροχόπτωση για την περίοδο 1989-2005 εμφανίζει αυξητική τάση, παρ’ όλα
αυτά τα δεδομένα δεν είναι συγκρίσιμα μ...
34
Πίνακας 4-8: Αναλυτικά αποτελέσματα Κεραμίου για το χρονικό διάστημα 1983-2005
Τα δεδομένα του Κεραμίου παρουσιάζουν κα...
35
Διάγραμμα 3: Αθροιστική βροχόπτωση σταθμού Κεραμίου (1985-2005)
4.2 Πρόβλεψη Ξηρασίας - Δείκτης Ξηρασίας Standardized
P...
36
τις ανάγκες των καλλιεργειών σε νερό, για την ανάπτυξή τους σε μία
συγκεκριμένη χρονική περίοδο.
Ο χαρακτηρισµός της ξη...
37
4.2.1 Εφαρμογή του δείκτη SPI – Προσδιορισμός ζωνών τρωτότητας ξηρασίας
(drought vulnerability zones)
Για την παρακολού...
38
Γράφημα 4-1: Αθροιστική πιθανότητα δείκτη SPI 12 μηνών
Διάγραμμα 4: SPI 12 μηνών πρόγνωση τάσεων
Διάγραμμα 5: SPI 12 πρ...
39
Πίνακας 4-12: SPI 24 μηνών
24μηνες
Πιθανότητα Πιθανότητα % Χαρακτηρισμός
2 0 0,0 0,0 extremely wet
13 11 0,0 4,0 severe...
40
Γράφημα 4-2: Αθροιστική πιθανότητα δείκτη SPI 24 μηνών
41
5 Ζώνες Διαχείρισης του Παράκτιου Χώρου
Η παράκτια ζώνη είναι μια μεταβατική ζώνη, η οποία παρουσιάζει δύο άξονες:
• ο ...
42
διαχείρισης των ακτών. Το κομμάτι αυτό του παράκτιου χώρου που ονομάζεται
«κρίσιμη ζώνη», περιλαμβάνει θαλάσσιο και χερ...
final_tzoraki
final_tzoraki
final_tzoraki
final_tzoraki
final_tzoraki
final_tzoraki
final_tzoraki
final_tzoraki
final_tzoraki
final_tzoraki
final_tzoraki
final_tzoraki
final_tzoraki
final_tzoraki
final_tzoraki
final_tzoraki
final_tzoraki
final_tzoraki
final_tzoraki
final_tzoraki
final_tzoraki
final_tzoraki
final_tzoraki
final_tzoraki
final_tzoraki
final_tzoraki
final_tzoraki
final_tzoraki
final_tzoraki
final_tzoraki
final_tzoraki
final_tzoraki
final_tzoraki
final_tzoraki
final_tzoraki
final_tzoraki
final_tzoraki
final_tzoraki
final_tzoraki
final_tzoraki
final_tzoraki
final_tzoraki
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

final_tzoraki

1,079 views

Published on

  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

final_tzoraki

  1. 1. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΠΜΣ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΠΑΡΑΚΤΙΩΝ ΠΕΡΙΟΧΩΝ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΠΑΡΑΚΤΙΩΝ ΠΕΡΙΟΧΩΝ Ολοκληρωμένη Διαχείριση Παράκτιας Ζώνης Κόλπου Καλλονής
  2. 2. 2 Η εργασία αυτή εκπονήθηκε στα πλαίσια του μαθήματος Διαχείριση Παράκτιων Περιοχών, με επιβλέπουσα καθηγήτρια την κα Ουρανία Τζωράκη, για το Ακαδημαϊκό έτος 2014-2015 από τους: • Ασλανίδου Μαρία • Βαλσαμίδης Μιχαήλ- Άγγελος • Κουκουρουβλή Νικολέττα • Λαγού Μαρία • Ντούζγος - Μούρτζος Δημήτρης
  3. 3. 3 Περιεχόμενα 1 Περιοχή μελέτης ..................................................................................................... 5 1.1 Το κλίμα ........................................................................................................... 7 1.2 Τεκτονική- Γεωλογία περιοχής........................................................................ 7 1.3 Προστατευτέες περιοχές .................................................................................. 8 1.4 Ειδικές Ζώνες Διατήρησης............................................................................... 9 1.4.1 Ζώνες Ειδικής Προστασίας..................................................................... 10 1.4.2 Υγρότοποι ............................................................................................... 10 1.5 Γεωπάρκο Λέσβου ......................................................................................... 11 1.6 Φυσικοί κίνδυνοι............................................................................................ 12 1.7 Χώροι που χρήζουν πολιτιστικής προστασίας............................................... 12 2 Υπολεκάνες Απορροής ......................................................................................... 15 2.1.1 Λεκάνη Απορροής Ποταμιάς.................................................................. 15 2.1.2 Λεκάνη Απορροής Μυλοπόταμου.......................................................... 16 2.1.3 Λεκάνη απορροής Τσικνιά ..................................................................... 16 2.1.4 Λεκάνη απορροής Βούβαρη ................................................................... 17 2.2 Υδρογραφικό Δίκτυο...................................................................................... 19 2.3 Υψομετρικός χάρτης λεκάνης απορροής Κόλπου Καλλονής........................ 20 2.4 Χρήσεις γης.................................................................................................... 21 3 Ζώνες Διαχείρισης (WFD 2000/60)...................................................................... 22 4 Χαρακτηρισμός κλίματος ..................................................................................... 29 4.1 Δείκτες χαρακτηρισμού κλίματος .................................................................. 29 4.1.1 Σταθμός Αγίας Παρασκευής................................................................... 30 4.1.2 Σταθμός Στύψης...................................................................................... 32 4.1.3 Σταθμός Κεραμίου.................................................................................. 33
  4. 4. 4 4.2 Πρόβλεψη Ξηρασίας - Δείκτης Ξηρασίας Standardized Precipitation Index (SPI) 35 4.2.1 Εφαρμογή του δείκτη SPI – Προσδιορισμός ζωνών τρωτότητας ξηρασίας (drought vulnerability zones)................................................................................ 37 5 Ζώνες Διαχείρισης του Παράκτιου Χώρου .......................................................... 41 6 Τρωτότητα ακτής (CVI) ....................................................................................... 44 7 Υπολογισμός Μέσης Ετήσιας Παροχής ............................................................... 49 8 Υπολογισμός φορτίου θρεπτικών - Export coefficient........................................ 54 9 Μοντέλο LOICZ ................................................................................................... 58 10 Εφαρμογή του μοντέλου D.P.S.I.R. στην περιοχή του κόλπου Καλλονής Λέσβου 62 11 Οι επιπτώσεις στην αλιευτική παραγωγή από τη μείωση εισροής γλυκού νερού 70 11.1 Φράγμα Τσικνιά ......................................................................................... 70 11.2 Επιπτώσεις στην αλιεία .............................................................................. 72 11.2.1 Επιπτώσεις στα ψάρια............................................................................. 72 11.2.2 Επιπτώσεις στα όστρακα ........................................................................ 73 11.2.3 Συμπεράσματα ........................................................................................ 74 12 Ανάπτυξη υδατοκαλλιέργειας στον κόλπο της Καλλονής.................................... 75 12.1 Η Περιοχή Μελέτης.................................................................................... 76 12.2 Περιοχές Οργανωμένης Ανάπτυξης Υδατοκαλλιεργειών (Π.Ο.Α.Υ)........ 77 12.2.1 Πρόταση για μυδοκαλλιέργεια του είδους Mytilus galloprovincialis. ... 79 12.2.2 Πρόταση για Στρειδοκαλλιέργεια του είδους Ostrea edulis................... 79 12.2.3 Πρόταση για Χάβαροκαλλιέργεια του είδους Modiolus barbatus ......... 80 13 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ .................................................................................................. 82
  5. 5. 5 1 Περιοχή μελέτης Ως περιοχή μελέτης ορίζεται ο κόλπος της Καλλονής και η λεκάνη απορροής του. Ο Κόλπος Καλλονής είναι ο μεγαλύτερος κόλπος της Λέσβου, τυπικό παράδειγμα κόλπου της ανατολικής Μεσογείου. Βρίσκεται στο ΝΔ τμήμα της και έχει έκταση περίπου 110 km2 και συνολικό όγκο 1.3km3 . Συνδέεται με τα νερά του Αιγαίου με ένα στενό δίαυλο μήκους 4 km και πλάτους 2 km. Το μήκος του είναι περίπου 20 km και το πλάτος του 10 km. Πρόκειται για έναν αβαθή κόλπο (με μέσο όρο βάθους 10m και μέγιστο βάθος 25m) με σχετικά ομαλό πυθμένα, ο οποίος τείνει να γίνει βαθύτερος και σχετικά ανώμαλος κοντά στο στόμιό του (Καρύμπαλης κ.ά., 2004, Gavriil and Angelidis, 2005). Ο κόλπος διαχωρίζεται σε δύο περιοχές: μία στενή ΝΔ και μία ευρύτερη ΒΑ λεκάνη. Εικόνα 1-1: Χάρτης νήσου Λέσβου Η βόρεια ακτή είναι απόκρημνη και βραχώδης, με ιζηματογενείς αποθέσεις στις ποτάμιες εκβολές. Η νότια ακτή χαρακτηρίζεται τόσο από βραχώδεις περιοχές όσο και περιοχές με σύσταση που ποικίλει από κροκάλες έως και λεπτόκοκκη άμμο (διαβάθμιση από τα ανατολικά προς τα δυτικά). Σύμφωνα με το σύστημα γενετικής κατάταξης Shepard (1963), τμήμα των ακτών του κόλπου ταξινομείται (Κοντής κ.ά., 2015) στις πρωτογενείς ακτές αλλουβιακών πεδιάδων και ριπιδίων. Πρόκειται για σχετικά ευθύγραμμες ακτές, που διαρρέονται από πολλά ρεύµατα προερχόμενα από τα κοντινά βουνά. Αναπτύσσονται κυρίως στους κλειστούς κόλπους.
  6. 6. 6 Εικόνα 1-2: Βαθυμετρικός Χάρτης Κόλπου Καλλονής Οι ακτές που σχηματίστηκαν σε νεογενείς και τεταρτογενείς αποθέσεις είναι γενικά οµαλές µε εγκολπώσεις, όπου αναπτύσσονται αιγιαλοί. Εξαιτίας της πολύ µικρής κλίσης των παράκτιων περιοχών και της µεγάλης στερεοπαροχής από ρεύµατα που εκβάλλουν, καθώς και των πολύ ασθενών θαλάσσιων ρευµάτων και κυµάτων, δημιουργούνται λαγκούνες και έλη µόνιµα ή εποχικά, που αποτελούν πολύ σηµαντικούς υδροβιότοπους. Σε πολλά σηµεία των εκβολών τα εποχικά και µόνιµα έλη έχουν έκταση 8-10 km2 . Στις ελώδεις εκτάσεις αναπτύσσονται πολύριζα φυτά, που διασχίζονται από διάσπαρτες κοίτες. Οι ανταλλαγές νερού ελέγχονται από παλιρροϊκά ρεύματα και από την επιφανειακή κυκλοφορία του νερού, που προκαλείται από ανεμογενή ρεύματα (Gavriil and Angelidis, 2005). Ο κόλπος περιβάλλεται από χερσαία έκταση περίπου 400km, όπου λαμβάνουν χώρα ποικίλες ανθρώπινες δραστηριότητες, κυρίως αστικοποίηση, τουρισμός, γεωργία, κτηνοτροφία. Δέχεται, συνεπώς, επιφανειακή απορροή γεωργικών εκτάσεων και ταυτόχρονα ανεπεξέργαστα αστικά λύματα (κωμοπόλεις και χωριά συνολικού πληθυσμού 15.000 κατοίκων) και βιομηχανικά λύματα μικρών μονάδων/εγκαταστάσεων (ελαιοτριβεία, επεξεργασίας γάλακτος, βαφής υφασμάτων) (Spatharis, 2009, Gavriil and Angelidis, 2005). Οι πιο σημαντικοί ποταμοί από άποψης επιφάνειας αποστράγγισης και μεγέθους ροής είναι στο βόρειο τμήμα του κόλπου ο Τσικνιάς (84.6km2 ) και ο Μυλοπόταμος (50 km2 ), στα δυτικά η Ποταμιά (48.6 km2 ) και στην ανατολική πλευρά του κόλπου ο Βούβαρης (24.3 km2 ) (Ζέλιου κ.ά., 2015). Μεταξύ του ζεστού και ξηρού καλοκαιριού και του κρύου και υγρού χειμώνα και φθινοπώρου οι υδάτινες απορροές διακυμαίνονται. Οι πιέσεις που δέχεται ο κόλπος προκαλούν φαινόμενα ευτροφισμού, ιδίως κατά τη διάρκεια του χειμώνα (Spatharis, 2009).
  7. 7. 7 Σύμφωνα με δεδομένα του ΕΛ.ΚΕ.Θ.Ε. (αναφορά 1997) ο κόλπος της Καλλονής παρουσιάζει ευτροφικά χαρακτηριστικά, ειδικά στην παράκτια ζώνη (χρωματισμός νερού, φυτοπλαγκτονικές εξάρσεις, διατάραξη των βενθικών κοινοτήτων, συνθήκες ανοξίας στα βαθειά νερά) κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού (Gavriil and Angelidis, 2005). Κατά τις επιταγές της Ευρωπαϊκής νομοθεσίας η ποιότητα του νερού και των οστρακοειδών παρακολουθούνται σε τακτική βάση από το 2001. Τοξίνες που συνδέονται με δηλητηρίαση από οστρακοειδή και προκαλούν παράλυση και αμνησία έχουν αναφερθεί σε χαμηλές συγκεντρώσεις (Spatharis, 2009). 1.1 Το κλίμα Το κλίμα χαρακτηρίζεται από μια ζεστή και ξηρή περίοδο (Μάιος-Σεπτέμβριος) με ισχυρούς Β-ΒΔ ανέμους και από μια ψυχρή και υγρή περίοδο (Οκτώβριος-Απρίλιος) με ασταθείς ανέμους (Gavriil and Angelidis, 2005). Γενικότερα, η Ανατολική Λέσβος ανήκει στον C1 s B´3 b´4 κλιµατικό τύπο κατά Thornthwait, δηλαδή κλίµα ξηρό αποκλίνον προς το ηµίυγρο µε τιµές του δείκτη υγρασίας από –20 έως 0, που παρουσιάζει µεγάλο σχετικά πλεόνασµα νερού κατά το χειµώνα (Ih 33,3), ενώ η ∆υτική Λέσβος ανήκει στον D d B´3 b´4 κλιµατικό τύπο, δηλαδή ημίξηρο µε µικρό πλεόνασµα νερού κατά το χειµώνα και δυνητική εξατµισοδιαπνοή από 855 έως 995mm (Λειβαδίτης κ. ά., 2004). 1.2 Τεκτονική- Γεωλογία περιοχής Η περιοχή του Βορείου Αιγαίου, στην οποία περιλαμβάνεται η περιοχή της Λέσβου, από τεκτονική άποψη χαρακτηρίζεται αφενός μεν από μία ΒΑ-ΝΔ και ΒΔ-ΝΑ «basin and range1 » τοπογραφία, αφετέρου δε από το μεγάλο ρήγμα μετασχηματισμού της βόρειας Ανατολίας (NAF). Το αποτέλεσμα είναι ένα καθεστώς διαγώνιου εφελκυσμού (transtensional), στο οποίο οφείλεται ο σχηματισμός ΒΒΑ-ΝΝΔ και ΒΔ-ΝΑ ρηγμάτων οριζόντιας μετατόπισης (strike-slip) στη Λέσβο, με Β-Ν ως ΒΒΔ-ΝΝΑ διεύθυνση μέγιστης τάσης. Στο κεντρικό τμήμα της Λέσβου μία μεγάλη τεκτονική ζώνη ΒΒΑ-ΝΝΔ διεύθυνσης, η οποία τέμνει και παραμορφώνει την καλδέρα της Στύψης, φαίνεται ότι έχει ελέγξει την εξάπλωση του ιγκνιμβρίτη (οι ροές του οποίου αποτελούν το πιο καταστροφικό ηφαιστειακό φαινόμενο) του Πολυχνίτου. Κατά μήκος της ζώνης αυτής εμφανίζονται μεγάλα ηφαιστειακά κέντρα, όπως η καλδέρα του κόλπου της Καλλονής (Λαμέρα, 2004). Δυτικά και βόρεια του κόλπου της Καλλονής παρατηρούνται ηφαιστειακά κέντρα με κυριότερο την καλδέρα της Βατούσας, με αποτέλεσμα να παρατηρούνται μεγάλες μάζες από υπερβασικά πετρώματα και τόφφους. Δόμοι και οι ροές ρυόλιθου και δακίτη τοποθετήθηκαν βόρεια του κόλπου της Καλλονής. Η τελευταία μεγάλη ηφαιστειακή φάση εκδηλώθηκε με εκτόξευση λάβας, ανδεσίτη, δακίτη και βασάλτη στο κεντρικό τμήμα του νησιού. Μεταξύ αυτών των ηφαιστειακών κέντρων και των μεταμορφωμένων πετρωμάτων της ΝΑ Λέσβου συναντώνται μεγάλου μήκους καλύμματα ιγκνιμβριτικών σχηματισμών. Μικρά ρήγματα και καθίζηση του εδάφους ακολούθησαν αυτή την περίοδο της ηφαιστειότητας, επιτρέποντας σε ιζηματογενή πετρώματα να αποτεθούν κατά μήκος της ακτής και γύρω από τους κόλπους της Καλλονής και της Γέρας (Ταξείδης, 2003) . 1 Ο όρος από την επαρχία Basin and Range των δυτικών Η.Π.Α., η οποία αποτελείται από μια σειρά τεκτονικών κεράτων και τάφρων, που οριοθετούνται από κανονικά ρήγματα και αποτελεί μια περιοχή πρότυπο για τη δημιουργία και εξέλιξη των οροσειρών κάτω από εφελκυσμό (fault block mountains).
  8. 8. 8 Εικόνα 1-3: Γεωλογικός Χάρτης Κόλπου Καλλονής Η Λέσβος έχει πολλές θερμές πηγές: οι περισσότερες είναι πλούσιες σε κοινό αλάτι και πολλές αναβλύζουν κοντά ή κάτω από τη θάλασσα. Το νερό σ’ αυτές τις πηγές αποτελεί ένα μίγμα βρόχινου και θαλασσινού νερού. Η πιο σημαντική πηγή αναβλύζει από ηφαιστειακές πέτρες περίπου 1.500 m νοτιοανατολικά του Πολυχνίτου. Είναι η μεγαλύτερη και θερμότερη πηγή (87°C) του νησιού, αλλά και μία από τις θερμότερες στην Ευρώπη (Ταξείδης, 2003). 1.3 Προστατευτέες περιοχές Στο κείμενο της μελέτης για την «Αξιολόγηση, Αναθεώρηση και Εξειδίκευση του εγκεκριμένου Περιφερειακού Πλαισίου Χωροταξικού Σχεδιασμού και Αειφόρου Ανάπτυξης» της Περιφέρειας Βορείου Αιγαίου (Π.Π.Χ.Σ.Α.Α.) αναφέρονται μεταξύ άλλων τα εξής: «Προστατευτέες2 περιοχές: 2 Οι Προστατευτέες περιοχές διέπονται από τις αρχές προστασίας των βιοτόπων καθώς και των ειδών πανίδας, που περιλαμβάνονται στη Σύµβαση Ramsar για τους υγροτόπους διεθνούς σηµασίας, τις Συµβάσεις της Βόννης και της Βέρνης για τη διατήρηση των Αποδηµητικών Πτηνών και για τη διατήρηση της Άγριας Ζωής και του Φυσικού Περιβάλλοντος της Ευρώπης αντίστοιχα, στην Οδηγία 2009/147/ΕΚ (αντικατέστησε την Οδηγία 79/409/ΕΟΚ) για τη διατήρηση όλων των ειδών πτηνών που ζουν εκ φύσεως σε άγρια κατάσταση, την Οδηγία 92/43/ΕΟΚ για την προστασία της βιολογικής ποικιλομορφίας µέσω της διατήρησης των φυσικών οικοτόπων και της άγριας χλωρίδας και πανίδας και τον Ν. 3937/2011 για τη διατήρηση της Βιοποικιλότητας, ο οποίος, µεταξύ άλλων, αντικαθιστά τα άρθρα 18, 19 και 21 του Ν.1650/86 για την προστασία του περιβάλλοντος.
  9. 9. 9 • Το Ευρωπαϊκό Οικολογικό ∆ίκτυο NATURA 2000 («Φύση 2000»), ιδρύθηκε µε σκοπό τη δημιουργία ενός συνεκτικού δικτύου προστατευμένων περιοχών στην Ευρώπη. Οι περιοχές αυτές περιλαμβάνουν συγκεκριμένους τύπους φυσικών οικοτόπων, καθώς και ειδών χλωρίδας και πανίδας, οι οποίοι είναι σηµαντικοί- προτεραιότητας σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Το ∆ίκτυο NATURA 2000 αποτελείται από δύο (2) κατηγορίες περιοχών: • Τις «Ζώνες Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ)» [Special Protection Areas (SPA)], για την Ορνιθοπανίδα, βάσει της Οδηγίας 79/409/EΟK, όπως τροποποιήθηκε µε την Οδηγία 2009/147/ΕΚ και ισχύει. • Τις «Ειδικές Ζώνες διατήρησης (ΕΖ∆)» [Sites of Community Importance (SCI)], βάσει της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ «για τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων, καθώς και της άγριας πανίδας και χλωρίδας» όπως τροποποιήθηκε και ισχύει. 1.4 Ειδικές Ζώνες Διατήρησης Στο νομό Λέσβου3 διακρίνονται 5 Ειδικές Ζώνες Διατήρησης, μεταξύ των οποίων η ΕΖ∆: Κόλπος Καλλονής & Χερσαία Παράκτια Ζώνη (GR4110004), έκτ. 18.311,04ha. Η περιοχή περιλαμβάνει ευαίσθητα οικοσυστήματα (στάσιµα νερά, ποτάμια, ποτάμιες εκβολές, λασπώδεις - αµµώδεις λιμνοθάλασσες, θαλάσσιες περιοχές, αλατούχες στέπες κλπ) (Πίνακας 1-1). Σηµαντική είναι η παρουσία των δασών τραχείας πεύκης (Pinus brutia) που φτάνουν µέχρι τη θάλασσα. Στην περιοχή φωλιάζουν, ή διέρχονται είδη πτηνών που είναι απειλούµενα και/ή µη συνήθη για την Ελλάδα όσο και την Ευρώπη. Ειδικότερα, ως προς τη χλωρίδα τα είδη Iris ochroleuca και Silene squamigera προστατεύονται από το Π.∆.67/81, ενώ η Cotula coronopifolia είναι πολύ σπάνια στην Ελλάδα. Το είδος Heodes alciphron είναι απειλούµενο Λεπιδόπτερο, τα είδη Cordulegaster charpentieri, Epallage fatima και Platycnemis pennipes χρειάζονται προστασία. Τέλος, η Hydraena filum είναι ένα ενδηµικό και απειλούµενο ασπόνδυλο, που χρειάζεται επίσης προστασία. Το Myotis blythi lesbiacus είναι ενδηµικό υποείδος της Λέσβου. Ειδικότερα, για την περιοχή GR 4110004 «Κόλπος Καλλονής και Χερσαία Παράκτια Ζώνη» έχει εκπονηθεί Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη (Ε.Π.Μ.)4 µε σκοπό την ακριβή οριοθέτηση και τον καθορισµό όρων και περιορισµών για την προστασία και ανάδειξη τόσο των σημαντικών οικοτόπων όσο και της ευρύτερης παράκτιας περιοχής. 3 Για την Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου οι περιοχές που είναι ενταγµένες στο δίκτυο NATURA 2000, µετά την επικαιροποίηση και την τροποποίηση που έγιναν, και καταγράφονται στο Ν. 3927/11, ανέρχονται σε 27. 4 Έχει εγκριθεί η πρώτη φάση της ΕΜΠ, όπου προστατεύονται κατ’ αρχήν µε Απόφαση ΠΕΧΩ Βορείου Αιγαίου, όλοι οι παράκτιοι υγρότοποι που οριοθετούνται και προτείνονται ως Ζώνες Περιοχών Προστασίας της Φύσης (Ν. 1650/86), ενώ εκπονείται το ΣΧΟΟΑΠ της ∆.Ε. Καλλονής το οποίο υποχρεούται να ενσωματώσει τις οριοθετήσεις της ΕΠΜ για τους πυρήνες των υγροτόπων στο τελικό σχέδιο.
  10. 10. 10 Πίνακας 1-1: Τύποι Οικοτόπων Τύποι Οικοτόπων Αµµοσύρσεις που καλύπτονται διαρκώς από θαλασσινό νερό µικρού βάθους Εκτάσεις θαλάσσιου βυθού µε βλάστηση (Ποσειδωνίες) Λασπώδεις και αµµώδεις επίπεδες εκτάσεις που αποκαλύπτονται κατά την αµπώτιδα Αβαθείς κολπίσκοι και κόλποι Ύφαλοι Μονοετής βλάστηση µμεταξύ των ορίων πλημμυρίδας και αµπώτιδος Μεσογειακά αλίπεδα (Juncetalia maritimi) Αλατούχες στέπες (Lίmonietalia) Η επιπλέουσα βλάστηση υδροχαρών φυτών (βατραχιώδη) των ποταµών στους πρόποδες των βουνών και στις πεδιάδες Φρύγανα Sarcopoterium spinosum Παρόχθια δάση-στοές της θερµής Μεσογείου (Nerio- Tamaricetea) ∆άση µε Quercus macrolepis Μεσογειακά πευκοδάση µε ενδηµικά είδη πεύκων της Μεσογείου 1.4.1 Ζώνες Ειδικής Προστασίας • Παράκτιοι Υγρότοποι Κόλπου Καλλονής (GR4110007), έκτασης 3.513,05 ha. Η περιοχή αλληλεπικαλύπτεται µε την περιοχή «ΕΖ∆: Κόλπος Καλλονής και Χερσαία παράκτια ζώνη (GR: Α41100004)» στο µεγαλύτερο µέρος της, ενώ έχει επεκτείνει τους υγροτόπους Εννέα Καµάρες και ποταµού Τσικνιά. Στο βόρειο και στο ανατολικό τµήµα του κόλπου σχηματίζονται αξιόλογοι υγρότοποι. Στην περιοχή φωλιάζουν ή διέρχονται σπάνια και απειλούµενα, τόσο για την Ελλάδα όσο και για την Ευρώπη, είδη πουλιών. • Όρος Όλυµπος Λέσβου (GR4110011), έκτασης 14.787,89 ha. Η περιοχή αλληλεπικαλύπτεται σε ορισμένα µέρη µε το «ΕΖ∆: Κόλπος Καλλονής και Χερσαία παράκτια ζώνη». Το όρος Όλυµπος είναι η χλωριδικά πιο ενδιαφέρουσα περιοχή της Λέσβου από άποψη τόσο αριθµού ειδών, όσο και παρουσίας των ελληνικών ενδηµικών και σπάνιων πουλιών. Η περιοχή οριοθετείται δυτικά και βόρεια του όρους Ολύµπου µέχρι τον Μυλοπόταµο Αγ. Παρασκευής και περιλαμβάνει το µεγαλύτερο πευκοδάσος (Pinus brutia) της Λέσβου. Είναι Σηµαντική περιοχή για είδη που ζουν σε δάση5 , καθώς και για την αναπαραγωγή αρπακτικών πτηνών. 1.4.2 Υγρότοποι Οι υγρότοποι είναι από τα πιο ευαίσθητα οικοσυστήματα και πρέπει να προστατεύονται από οποιαδήποτε δραστηριότητα και αλλαγή χρήσεων γης. Σύµφωνα µε το άρθρο 3 της Σύµβασης RAMSAR, ως υγρότοποι εννοούνται έλη, τέλµατα, 5 Στην περιοχή απαντάται το 80% του πληθυσμού του Τουρκοτσοπανάκου στην Ελλάδα. Το είδος αυτό δεν συναντάται πουθενά αλλού παρά µόνο στην Λέσβο και προτιµά τα δάση της Τραχείας Πεύκης. Στο Κόκκινο Βιβλίο των απειλούμενων σπονδυλόζωων της Ελλάδας έχει καταχωρηθεί στα σπάνια είδη.
  11. 11. 11 περιοχές τύρφης και υδάτων φυσικής ή τεχνητής προέλευσης, µόνιµων ή πρόσκαιρων, όπου το νερό γλυκό ή υφάλμυρο ή αλµυρό, ρέει ή είναι στατικό, συμπεριλαμβανομένων και εκτάσεων που καλύπτονται από θαλάσσιο νερό, στην άµπωτη. Επίσης, στους υγροτόπους µπορεί να περιλαμβάνονται παρόχθιες και παράκτιες ζώνες, παρακείμενες των υγροτόπων και νησιά ή θαλάσσιες εκτάσεις στην άµπωτη, στα όρια του υγροτόπου, ειδικά αν αυτές έχουν σπουδαιότητα ως οικότοποι υδρόβιων πτηνών. Περιοχές (της υπό εξέταση περιοχής) που χαρακτηρίζονται ως υγροβιότοποι: Μεγάλοι υγρότοποι: Οι υγρότοποι, των οποίων η έκταση είναι μεγαλύτερη των 80 στρεµµάτων και µπορούν να χαρακτηριστούν ως “µεγάλοι υγρότοποι” είναι οι εξής: • Αλυκή Καλλονής, έκτασης 3,3Km2 , • Αλυκή Πολυχνίτου, έκτασης 1,6 Km2 , • Λιμνοθάλασσα Μέσων, έκτασης 1,2 Km2 , • Εννιά Καµάρες, έκτασης 1,1 Km2 , • Έλος Παρακοίλων, έκτασης 114 στρ., • Έλος & εκβολή Βούβαρη, έκτασης 150 στρ., • Εκβολή Τσικνιά, έκτασης 150 στρ. Σηµαντικές Περιοχές για την Ορνιθοπανίδα (Important Bird Areas - IBA) Ο Κόλπος Καλλονής (GR137) ανήκει στις Σηµαντικές Περιοχές για την Ορνιθοπανίδα που είναι καταχωρημένες στον διεθνή οργανισµό Birdlife International6 . 1.5 Γεωπάρκο Λέσβου Ως γεωπάρκα χαρακτηρίζονται από την UNESCO7 ευρύτερες περιοχές που περιέχουν ένα σηµαντικό αριθµό θέσεων γεωτόπων (ανεξάρτητα κλίµακας) ή ένα μωσαϊκό γεωλογικών στοιχείων ιδιαίτερης επιστημονικής αξίας, σπανιότητας ή αισθητικής ομορφιάς, αντιπροσωπευτικών της γεωλογικής ιστορίας της περιοχής, γεγονότων ή διεργασιών. Περιλαμβάνουν επίσης θέσεις οικολογικού, αρχαιολογικού, ιστορικού ή πολιτιστικού ενδιαφέροντος. Στα πλαίσια του 11ου Ευρωπαϊκού Συνεδρίου Γεωπάρκων στην περιοχή Arouca της Πορτογαλίας το Σεπτέμβριο του 2012, ανακοινώθηκε η απόφαση ένταξης του «ΓΕΩΠΑΡΚΟΥ ΛΕΣΒΟΥ» στο Παγκόσμιο ∆ίκτυο Γεωπάρκων της UNESCO. Η ανάδειξη και η αναγνώριση του «Γεωπάρκου Λέσβου» ως ενός από τα 89 γεωπάρκα της UNESCO συμβάλει στην προβολή ολόκληρου του νησιού ως τόπου ιδιαίτερης πολιτιστικής κληρονομιάς. 6 Η επικαιροποίηση των στοιχείων των ΙΒΑ από τους εταίρους πρέπει να γίνεται κάθε 4 χρόνια. Ειδικός στόχος της Birdlife International είναι η καταγραφή ειδών ορνιθοπανίδας (για τις περιοχές ΙΒΑ) σε ειδικά πρωτόκολλα πεδίου και περιλαμβάνει την αναφορά απειλών που ενδέχεται να έχουν επίπτωση στα πουλιά ή στον βιότοπο, τις δράσεις διατήρησης που λαβαίνουν χώρα στην περιοχή και τα είδη πουλιών που παρατηρούνται. 7 Η συγκρότηση του Ευρωπαϊκού ∆ικτύου Γεωπάρκων (EGN) το 2000 έγινε µε την ενίσχυση της Ε.Ε. σε συνεργασία µε την UNESCO. Ιδρυτικό µέλος του Ευρωπαϊκού ∆ικτύου Γεωπάρκων αποτελεί «Το Απολιθωμένο ∆άσος Λέσβου» και τρεις ακόµη προστατευόμενες περιοχές γεωλογικού ενδιαφέροντος από τη Γαλλία, Γερµανία και Ισπανία. Το 2004 συγκροτήθηκε το Παγκόσμιο ∆ίκτυο Γεωπάρκων της UNESCO.
  12. 12. 12 1.6 Φυσικοί κίνδυνοι • Σεισµοί. Το Βόρειο Αιγαίο προσβάλλεται από σεισµούς ισχυρούς και µη, αυτόχθονες και αλλόχθονες. Υποθαλάσσιες εστίες µεσαίων τεκτονικών σεισµών έχουν εντοπισθεί στη βόρεια και στην ανατολική ακτή της Λέσβου, καθώς και στον κόλπο της Καλλονής. • Διάβρωση εδάφους. Φαινόμενα διάβρωσης του εδάφους έχουν παρατηρηθεί σε διάφορες περιοχές και οφείλονται κυρίως στην υπερβόσκηση και στις πυρκαγιές. Τα σηµάδια της ερηµοποίησης8 είναι έντονα στην κορυφή του Λεπέτυµνου, στη ∆υτική Λέσβο και εµφανή από την ευρύτερη περιοχή, καθώς αποκαλύπτεται σταδιακά το βραχώδες υπόβαθρο και υποχωρεί κάθε χρόνο η ανάπτυξη της βλάστησης. • Νερά. Φαινόμενα υφαλµύρινσης του υπόγειου υδροφόρου ορίζοντα έχουν παρατηρηθεί στην παράκτια ζώνη του κόλπου Καλλονής στη Λέσβο. • Θάλασσα και ακτές. Τοπικά προβλήματα έχουν παρατηρηθεί από την ανεξέλεγκτη απόρριψη αποβλήτων των βιομηχανικών µονάδων στον κόλπο της Καλλονής.» 1.7 Χώροι που χρήζουν πολιτιστικής προστασίας Η περιοχή του κόλπου της Καλλονής αποτέλεσε από νωρίς πόλο έλξης για τους κατοίκους της περιοχής, αφενός εξαιτίας της δυνατότητας εξυπηρέτησης των πιστών του παρακείμενου παλλεσβιακού Ιερού του Μέσσου, αφετέρου χάρη στα φημισμένα από την αρχαιότητα οστρακοειδή και αλιεύματά του. Τη μεγάλη εξοικείωση των Λεσβίων με την υδατοκαλλιέργεια υπογραμμίζει και η ύπαρξη εγκαταστάσεων ιχθυοτροφείου που αποκαλύφθηκε στην περιοχή του πάρκου Παπανικολή στη Μυτιλήνη και εκτίθεται στην οδό Ελ. Βενιζέλου. Παρουσία παρόμοιων εγκαταστάσεων στον ελλαδικό χώρο διαπιστώνεται μόνο στην Κρήτη. Εντός της λεκάνης απορροής του Κόλπου σημειώνεται η ύπαρξη χαρακτηρισμένων παραδοσιακών οικισμών, Νεότερων Μνημείων μείζονος σηµασίας (Εκπαιδευτήρια Αγίας Παρασκευής και ∆ηµοτικό Σχολείο Καλλονής), ενώ προσφάτως κηρύχθηκε ως ιστορικός τόπος ολόκληρος ο οικισµός της Αγίας Παρασκευής. Επίσης, υπάρχουν κηρυγμένοι ενάλιοι9 αρχαιολογικοί χώροι στον κόλπο της Καλλονής10 . Στην 8 Σύµφωνα µε το Σύστηµα ∆εικτών Ερηµοποίησης για τη Μεσογειακή Ευρώπη, η υπερβόσκηση έχει αρνητική επίπτωση στην ποικιλία των φυτικών ειδών. Αν και ορισμένα είδη φυτών προσαρμόζονται στην εντατική βόσκηση ή φαίνεται να ευνοούνται, λόγω µείωσης του ανταγωνισµού, η συνολική επίδραση στη βιοποικιλότητα είναι αρνητική. 9 Με το ΦΕΚ 1498/Β/10-10-2003, καθορίζονται οι όροι άσκησης υποβρύχιων δραστηριοτήτων µε αναπνευστικές συσκευές, βαθυσκάφη ή άλλα µέσα επισκόπησης του βυθού. 10 ΦΕΚ 45/Β/20-1-2006.
  13. 13. 13 περίπτωση αυτών, όσον αφορά στις χερσαίες γειτνιάζουσες θέσεις, έχει συναρμοδιότητα και η Εφορεία Αρχαιοτήτων Λέσβου. Επισκέψιμοι είναι οι πρόσφατα αναδεδειγμένοι αρχαιολογικοί χώροι Ιερού Κλοπεδής και Ιερού Μέσσων. Σημειώνεται και η ύπαρξη Μουσείου Βιομηχανικής ελαιουργίας Λέσβου11 στην Αγ. Παρασκευή. Κατά την αρχαιότητα, το χώρο του κόλπου της Καλλονής επέλεξε και ο Αριστοτέλης για τη διετή παραμονή του στο νησί (345 - 343 π.χ.), όπου και επιδόθηκε στη μελέτη των έμβιων όντων θεμελιώνοντας πρώιμα την επιστήμη της Βιολογίας (Leroi, 2014). Συνεργάστηκε δε με τον Ερέσιο Θεόφραστο12 , τον κυριότερο μαθητή του, ο οποίος στον Κάμπο Καλλονής μελέτησε-θεμελίωσε τη Βοτανική13 . Η λιμνοθάλασσα του Αριστοτέλη14 Περί Ζώων Ιστορίαι15 είναι ο τίτλος του έργου του αρχαίου φιλοσόφου, το οποίο συνέγραψε μετά την αναχώρησή του από το νησί της Λέσβου και που μετέφρασε ο Σκωτσέζος ζωολόγος Ντ’ Άρσι Τόμπσον. Σε αυτό γίνονται αναλυτικές περιγραφές εκατοντάδων ζώων: περιγράφονται οι μορφές, οι συνήθειες και τα περιβάλλοντά τους. Μεταξύ αυτών και η ανατομία της πολύ σημαντικής για τον κόλπο της Καλλονής σουπιάς. Προχωρά ακόμη σε επιστημονική ταξινόμηση των ειδών βάσει συστήματος. Στα βιβλία του υπάρχουν τμήματα περί πέψης, αναπαραγωγής και κύκλων ζωής. Ο Αριστοτέλης περαιτέρω επιζητά την κατανόηση της ανάπτυξης και αρχίζει να επεξηγεί. Είναι ο πρώτος που άνοιξε ένα αυγό και περιέγραψε το έμβρυο ενός νεοσσού. Είναι ο πρώτος που περιγράφει την καταγωγή ενός έμβιου όντος. Το «είδος»: Ο Αριστοτέλης ισχυρίστηκε, ότι οι ιδιότητες της ύλης, τα θεμελιώδη δομικά στοιχεία του κόσμου, δεν εξηγούν πώς κατασκευάζεται ένα έμβρυο. Χρειάζεται κάτι άλλο, κάτι που λαμβάνει από τους γονείς του, κάτι που το διαμορφώνει. Αυτό το ονόμασε «είδος». Χρησιμοποιεί μια μεταφορά για την πληροφορία, τη διάταξη των «γραμμάτων», που μοιάζει με τη μεταφορά μας περί γενετικού κώδικα, περί DNA. Σχετικά με την εξέλιξη διατυπώνει παρόμοια άποψη με το Δαρβίνο περί προσαρμογής των πλασμάτων στα περιβάλλοντα όπου ζουν. 11 Πρόκειται για χώρο που ίδρυσε η Τράπεζα Πειραιώς και έχει µεγάλη επισκεψιµότητα. 12 Ο Θεόφραστος έχει προσφέρει γραπτές περιγραφές μιας πολύ μεγάλης ποικιλίας φυτών. Για την ακρίβεια, πολλά από τα σημερινά φυτά έχουν πάρει την επιστημονική τους ονομασία από το όνομα του Θεόφραστου. 13 http://www.emprosnet.gr 14 Ο Αrmand Μarie Lerοi είναι συγγραφέας και καθηγητής εξελικτικής αναπτυξιακής Βιολογίας στο Ιmperial Cοllege του Λονδίνου. Το παραπάνω κείμενο αποτελείτο από εκτεταμένα απομαγνητοφωνημένα αποσπάσματα από το ντοκιμαντέρ του Ηarry Κillas «Αristοtle’s's lagοοn», παραγωγής ΒΒC, το οποίο έγραψε και παρουσίασε ο dr Lerοi. Το τελικό κείμενο είναι προϊόν σύμπτυξης των γραφόντων. 15 Αποτελείτο από 50 βιβλία, εκ των οποίων σήμερα σώζονται τα 10. Το 10ο από αυτά, εάν είναι γνήσιο, είναι πιθανώς μετατεθειμένο.
  14. 14. 14 Λάθη του Αριστοτέλη: η επιστημονική του κληρονομιά δεν είναι εκτενής αλλά μνημειώδης. Αναγνώστηκε, αντιγράφηκε και εκλάπη από Ρωμαίους εγκυκλοπαιδιστές, μουσουλμάνους γιατρούς και αντιγραφείς χειρογράφων του Μεσαίωνα. Το 13ο αιώνα πλέον διδασκόταν σε όλα τα ευρωπαϊκά Πανεπιστήμια. Κατά την Αναγέννηση λόγιοι μετέτρεψαν τα βιβλία του σε καταλόγους με περίτεχνες απεικονίσεις, που έδειχναν τα πλάσματα, που είχε δει ο Αριστοτέλης. Ίδρυσαν μουσεία γεμάτα με φυσικά θαύματα. Γιατί όμως τον έχουμε ξεχάσει; Επί 2.000 χρόνια σχεδόν μετά τον Αριστοτέλη, εξ αιτίας του Αριστοτέλη, ο κόσμος πίστευε, ότι πολλά πλάσματα, έντομα, σαλιγκάρια, μαλάκια δημιουργούνται αυτογενώς. Ότι δεν αναπαράγονταν. Έλειπε κάτι όμως από τη μεθοδολογία του. Αυτό που προσδιορίζει τη σύγχρονη επιστήμη. Το πείραμα. Αυτό το απλούστατο πείραμα έκανε ο Φραντσέσκο Ρέντι το 1668. Καταβαράθρωσε τη θεωρία της αυτογενούς δημιουργίας του Αριστοτέλη και, τελικά, η φήμη του δεν αποκαταστάθηκε ποτέ. Ωστόσο, η επί 2.000 σχεδόν χρόνια έρευνα του ανθρώπου για το φυσικό κόσμο πρώτα ρωτούσε τι πίστευε ο Αριστοτέλης. Τέτοια ήταν η δύναμη του νου του και το πεδίο των ερευνών του. Γιατί είναι επίκαιρος; Μας λέει επίσης ότι για να κατανοήσουμε τα έμβια όντα, πρέπει να τα ξεμοντάρουμε, να τα χωρίσουμε στα μεμονωμένα κομμάτια τους. Αλλά, αφού το κάνουμε αυτό, πρέπει να τα μοντάρουμε και πάλι, διότι μόνο έτσι θα κατανοήσουμε πραγματικά πώς λειτουργούν. Αυτό κάνει τον Αριστοτέλη να μας μιλά σήμερα, διότι, αν ο διαχωρισμός ήταν ο σκοπός της Βιολογίας του 20ού αιώνα, η συναρμολόγησή τους είναι ο στόχος του 21ου αιώνα (Leroi, 2014). Η αρχαία Πύρρα Το αστικό κέντρο της κλασικής Πύρρας (αρχαία πόλη στην ανατολική πλευρά του κόλπου της Καλλονής), βρίσκεται στην κορυφή ενός τειχισμένου λόφου με δύο όρμους, στα βόρεια και τα νότια. Στην περιοχή αυτή η ακτογραμμή έχει αλλάξει σηµαντικά από την αρχαιότητα. Ο βόρειος όρμος είναι σήμερα επιχωμένος εξαιτίας των αποθέσεων του ποταμού Βούβαρη, ενώ ο νότιος όρμος, με πλήθος κεραμικής στην παραλία, διατηρεί θεμελιώσεις κτιρίων στη γένεση του ακρωτηρίου που τον ορίζει από βόρεια. Η πόλη καταστράφηκε από σεισμό, σύμφωνα με τον αρχαίο γεωγράφο Στράβωνα, αλλά στα χρόνια του υφίστατο το Προάστιον που διέθετε λιμάνι. Το Προάστιον ταυτίζεται με την περιοχή γύρω από τον νότιο όρμο. Το κλασικό λιμάνι της πόλης αναφέρεται από τον Ψευδοσκύλακα (μέσα 4ου αι. π.χ.) και θα πρέπει να αναζητηθεί πιθανόν στο βόρειο όρμο, όπου ο R. Koldewey στο τέλος του 19ου αιώνα και ο Ι. Κοντής τη δεκαετία του 1970 αναφέρουν ορατά κατάλοιπα νεωσοίκων16 , τα οποία σήμερα έχουν εξαφανισθεί κάτω από τις προσχώσεις του ποταμού. Στο νότιο όρμο οι δύο αρχαιολόγοι σημειώνουν ένα λιμενοβραχίονα να κλείνει τον όρμο από βόρεια. Η πρόσφατη υποβρύχια αρχαιολογική έρευνα δεν εντόπισε κατάλοιπα λιμενικού έργου, παρά μόνο κτιριακά λείψανα στη γένεση του θεωρούμενου ως λιμενοβραχίονα. Μοιάζει περισσότερο με φυσικό σχηματισμό (ακρωτήρι), στην επιφάνεια του οποίου αναπτύσσονταν κτίρια. Το ακρωτήρι φαίνεται ότι καταποντίστηκε στη διάρκεια των αιώνων, φαινόμενο που παρατηρείται και σε άλλες 16 Τα ειδικά κτίρια µέσα στα οποία φυλάσσονταν τα πολεµικά πλοία κατά τους χειµερινούς µήνες.
  15. 15. 15 θέσεις στην ανατολική πλευρά του κόλπου της Καλλονής. Αντίστοιχου ενδιαφέροντος αποµεινάρια εντοπίστηκαν στο Μεσιτζίκι του κόλπου της Καλλονής (Θεοδούλου, 2010, Θεοδούλου και Κουρτζέλλης, 2011). 2 Υπολεκάνες Απορροής Το 25% της επιφάνειας του νησιού αποστραγγίζεται µε δώδεκα χείμαρρους στον κόλπο της Καλλονής. Οι κυριότερες λεκάνες απορροής είναι οι εξής: 2.1.1 Λεκάνη Απορροής Ποταμιάς Η Ποταμιά έχει μήκος 6258 m και η έκταση της Λεκάνης είναι περίπου 33 km2 . Η ετήσια ροή της είναι 21 hm3 . Σε όλη την έκταση του υγροτόπου τα κυριότερα είδη βλάστησης είναι η ιτιά, η πικροδάφνη, η λυγαριά, ο πλάτανος, τα βούρλα, τα θαλάσσια φρύγανα και τα καλάμια. Σημαντική είναι εδώ και η παρουσία μικρού πληθυσμού κρίνου της θάλασσας. Η λεκάνη απορροής εμπεριέχει έναν σημαντικό για την περιοχή υγροβιότοπο, γνωστό ως υγροβιότοπος Ποταμιάς - Καραβούλια. Σε μια πρώτη προσέγγιση της οικολογικής κατάστασης, με βάση μόνο τις τιμές των φυσικοχημικών στοιχείων, όπως αυτές καταγράφηκαν σε δειγματοληψίες που πραγματοποιήθηκαν στα πλαίσια πτυχιακής εργασίας (Γκιοούσογλου Κ., 2007), προκύπτει ότι και το σώμα των υδάτων χαρακτηρίζεται από καλή έως μέτρια οικολογική κατάσταση. Εικόνα 2-1: Λεκάνη απορροής Ποταμιάς
  16. 16. 16 2.1.2 Λεκάνη Απορροής Μυλοπόταμου Το μήκος του ποταμού είναι 4090 m, η έκταση που καταλαμβάνει η λεκάνη απορροής του είναι 50.6 km2 , η ετήσια ροή του υπολογίζεται στα 9,3 hm3 και παρουσιάζει όμοια χαρακτηριστικά με τη βλάστηση, τη γεωλογία, και τις χρήσεις γης με τον Τσικνιά (βλ. κατωτέρω). Δεν υπάρχουν στοιχεία σχετικά με την ποιότητα των υδάτων του Μυλοπόταμου. Εικόνα 2-2: Λεκάνη απορροής Μυλοπόταμου 2.1.3 Λεκάνη απορροής Τσικνιά Ο Τσικνιάς αποτελεί τον πλέον επιβαρυντικό παράγοντα (Ζέλιου κ.α, 2015) στο υδάτινο σύστημα του κόλπου της Καλλονής και είναι ο ποταμός με τη μεγαλύτερη λεκάνη απορροής του νησιού. Είναι ένας από τους µεγαλύτερους χείμαρρους περιοδικής ροής της Λέσβου. Ο χείμαρρος Τσικνιάς έχει διαμορφώσει µια λεκάνη απορροής 89,57 km2 , που καλύπτει το µεγαλύτερο µέρος της βόρειας και κεντρικής Λέσβου. Η λεκάνη οριοθετείται βόρεια από το όρος Λεπέτυµνος (968 m), που είναι και ο υψηλότερος ορεινός όγκος του νησιού, δυτικά από τους ορεινούς όγκους Φουρτούνα και Πετσοφά και ανατολικά από τη Μαυριά και τις Τρουλιές. Η κεντρική κοίτη του ποταµού έχει γενική διεύθυνση ροής από τα βορειοανατολικά προς τα νοτιοδυτικά ενώ περίπου 3 km πριν τις εκβολές του στον κόλπο της Καλλονής διευθύνεται από Βορρά προς Νότο. Η περιορισμένη φυτοκάλυψη της λεκάνης και η παρουσία εν µέρει ευδιάβρωτων σχηµατισµών όπως τόφφοι και πυροκλαστικά λατυποπαγή, σε συνδυασµό µε τις ευνοϊκές συνθήκες που επικρατούν στον κόλπο της Καλλονής (µικρά βάθη, περιορισμένη δράση κυµατισµού, παράκτιων ρευµάτων και παλιρροιών) οδήγησαν στη διαμόρφωση ενός δελταϊκού ριπιδίου µικρής έκτασης στις εκβολές του χειμάρρου. Εντός της λεκάνης απορροής του χειμάρρου Τσικνιά, περιλαμβάνονται µικρά και
  17. 17. 17 σχετικά απομακρυσμένα χωριά. Οι κύριες ασχολίες των κατοίκων στα χωριά αυτά επικεντρώνονται στον πρωτογενή τοµέα, δηλαδή τη γεωργία και την κτηνοτροφία. Ωστόσο, πολύ κοντά στο χείμαρρο Τσικνιά βρίσκονται δύο µεγάλες κωμοπόλεις η Αγία Παρασκευή και η Καλλονή, η οποία είναι η δεύτερη σε πληθυσμό πόλη της Λέσβου. Πρέπει να επισημανθεί η διαπίστωση ότι ο χείμαρρος Τσικνιάς αποτελεί χώρο συγκέντρωσης αρκετών ζώων και ιδίως πουλιών, που διαβιούν είτε εποχικά είτε µόνιµα κατά µήκος της κοίτης του χειμάρρου και ιδίως κοντά στις εκβολές του, στον κόλπο της Καλλονής. Το ίδιο συμβαίνει και στην κοιλάδα του χωριού Νάπη, που βρίσκεται µέσα στη λεκάνη απορροής του Τσικνιά και αποτελεί χώρο συγκέντρωσης αρκετών πουλιών. Η λεκάνη απορροής του Τσικνιά αναπτύσσεται νότια του όρους Λεπέτυµνος, το οποίο αποτελεί ένα από τα µεγαλύτερα ηφαιστειακά κέντρα της Λέσβου, αλλά και ολόκληρου του Αιγαίου. Στο σύνολό της η λεκάνη δοµείται κυρίως από ηφαιστειακά πετρώµατα και µόνο σε µικρά τµήµατά της και κυρίως προς την εκβολή του χειμάρρου, παρατηρούνται συγκεντρώσεις χειµαρρωδών αποθέσεων (άργιλοι, άµµοι, ποτάµιες αποθέσεις), µικρού όµως πάχους. Μέσα στη λεκάνη απορροής του Τσικνιά αναπτύσσεται µια µεγάλη ποικιλία ηφαιστειακών σχηµατισµών (Κοντής κ.α, 2015). Εικόνα 2-3: Λεκάνη απορροής Τσικνιά 2.1.4 Λεκάνη απορροής Βούβαρη Ο Βούβαρης ποταμός έχει μήκος 5253 m, η έκταση της λεκάνης του είναι 24km2 και η ετήσια απορροή του 14,6 hm3 . Δεν διαφοροποιείται σημαντικά, τόσο στα φυσικά όσο και στα βιολογικά χαρακτηριστικά του, σε σχέση με τους άλλους κύριους χείμαρρους της περιοχής. Ενδεικτικό της ιζηματαπόθεσης στις εκβολές του, είναι το γεγονός ότι,
  18. 18. 18 όπως αναφέρθηκε παραπάνω, αρχαιολογικές έρευνες του 19ου αλλά και του 20ου αι. εντόπισαν αρχαίες εγκαταστάσεις, που σήμερα έχουν καλυφθεί από αλουβιακές αποθέσεις. Εικόνα 2-40-1: Λεκάνη απορροής Βούβαρη
  19. 19. 19 2.2 Υδρογραφικό Δίκτυο Εικόνα 0-2: Υδρογραφικό Δίκτυο Το χερσαίο ανάγλυφο είναι λοφώδες και το υδρογραφικό δίκτυο πυκνό, δενδριτικού τύπου με πολλούς μικρούς εφήμερους χείμαρρους διαλείπουσας ροής (Μαρτσούκα κ.ά., 2009).
  20. 20. 20 2.3 Υψομετρικός χάρτης λεκάνης απορροής Κόλπου Καλλονής Εικόνα 2-6: Υψομετρικός χάρτης λεκάνης απορροής Οι ορεινοί όγκοι συγκεντρώνονται κυρίως στη Β και ΒΔ πλευρά του κόλπου Καλλονής με υψόμετρα λιγότερα των 1000 m. Αντίθετα στο κεντρικό τμήμα του κόλπου υπάρχουν μεγάλες εκτάσεις ήπιας μορφολογίας, που έχουν προκύψει από την αποσάθρωση των μαλακών ηφαιστειογενών πετρωμάτων. Οι επιμέρους κλίσεις παρουσιάζονται λεπτομερέστερα στον παρακάτω χάρτη.
  21. 21. 21 Εικόνα 2-7: Χάρτης κλίσεων λεκάνης απορροής 2.4 Χρήσεις γης Εικόνα 2-8: Χρήσεις γης
  22. 22. 22 Η μεγαλύτερη έκταση της Λεκάνης απορροής καλύπτεται από δάση ενδημικών δέντρων, θαμνότοπους και χορτολειβαδικές εκτάσεις. Οι πιέσεις από αστικές περιοχές είναι πολύ περιορισμένες αλλά λόγω της σημαντικής αγροτικής εκμετάλλευσης της περιοχής (μεγάλο ποσοστό από ελαιώνες και λοιπές καλλιεργήσιμες εκτάσεις) συμβάλλουν καθοριστικά στην αύξηση των θρεπτικών στον κόλπο. Γράφημα 2-0-1: Χρήσεις γης (%) 3 Ζώνες Διαχείρισης (WFD 2000/60) Η Οδηγία Πλαίσιο για τα Νερά 2000/60, αν και έχει ενσωματωθεί στην Ελληνική νομοθεσία από το 2003, δεν έχει γίνει ευρύτερα γνωστή. Το έτος 2009 αποτελεί σηµαντική προθεσμία και θα πρέπει να συνταχθούν και να δημοσιοποιηθούν μετά από δημόσιες διαβουλεύσεις τα ολοκληρωμένα προγράμματα διαχείρισης για κάθε λεκάνη απορροής ποταµού. Η Οδηγία Πλαίσιο για τα Νερά 2000/60/ΕΕ (Water Framework Directive-WFD) αναφέρεται στην αντιμετώπιση των σοβαρών προβλημάτων, που έχουν προκύψει σε Ευρωπαϊκό επίπεδο, εξαιτίας της υποβάθμισης της ποιότητας του νερού και των πιέσεων που υφίστανται τα αποθέµατά του σε όλη την Ευρώπη, λόγω της αύξησης της ζήτησης νερού καλής ποιότητας. Ο βασικός στόχος της Οδηγίας Πλαίσιο είναι η επίτευξη μέχρι το 2015 «καλής» κατάστασης για όλα τα επιφανειακά (ποτάµια, λίµνες, μεταβατικά και παράκτια) και τα υπόγεια νερά, η βιωσιμότητα των υδάτινων πόρων και η εξασφάλιση επαρκών ποσοτήτων νερού για τις διάφορες παραγωγικές χρήσεις αλλά και για τα οικοσυστήματα. Κύριοι στόχοι της Οδηγίας Πλαίσιο για το Νερό 2000/60/ΕΕ: • Αποτροπή περαιτέρω επιδείνωσης, προστασία και βελτίωση της κατάστασης των υδάτινων οικοσυστημάτων·
  23. 23. 23 • Προώθηση βιώσιμης χρήσης του νερού μέσω μακροπρόθεσμης προστασίας των διαθέσιμων υδατικών πόρων· • Διασφάλιση της προοδευτικής μείωσης της ρύπανσης των υπογείων υδάτων και αποτροπή της περαιτέρω μόλυνσής τους· • Εξασφάλιση επαρκούς παροχής επιφανειακού και υπόγειου νερού καλής ποιότητας που απαιτείται για τη βιώσιμη, ισόρροπη και δίκαιη χρήση ύδατος. Προστασία χωρικών και θαλάσσιων υδάτων Η Οδηγία Πλαίσιο για το Νερό προϋποθέτει για την επίτευξη της καλής κατάστασης των υδάτων την «ολοκληρωμένη διαχείριση» κάθε λεκάνης απορροής ποταμού (της περιοχής μεταξύ της πηγής και των εκβολών ενός ποταμού). Στο πλαίσιο αυτό περιλαμβάνεται, μεταξύ άλλων, η πραγματοποίηση διαχειριστικών σχεδίων που λαμβάνουν υπόψη τα δεδομένα των αναλύσεων και τις μελέτες της περιοχής. Όταν η Οδηγία Πλαίσιο για το Νερό τεθεί σε πλήρη εφαρμογή, θα αντικαταστήσει όλες τις προηγούμενες Οδηγίες που σχετίζονται με τη διαχείριση των υδάτων (πχ Οδηγία για τα ύδατα κολύμβησης, Οδηγία για το πόσιμο νερό, Οδηγία για την επεξεργασία των αστικών λυμάτων, Οδηγία για την προστασία από τη νιτρορύπανση). Η Οδηγία Πλαίσιο για το Νερό προτείνει κίνητρα για την ορθολογική χρήση του νερού αλλά και κυρώσεις για την αποφυγή της ρύπανσης ανάλογα µε το μέγεθος της ρύπανσης, ενώ παράλληλα απαιτεί: • Καλή οικολογική κατάσταση των υδάτινων σωμάτων, πέρα από τα φυσικοχημικά ή υδρομορφολογικά χαρακτηριστικά. • Ανάπτυξη προγραμμάτων παρακολούθησης των νερών (monitoring) με βάση φυσικοχημικούς αλλά και οικολογικούς δείκτες. • Διασυνοριακή συνεργασία χωρών μέσω της δημιουργίας σχεδίων διαχείρισης κοινών λεκανών απορροής, έτσι ώστε η διαχείριση να είναι περισσότερο αποτελεσματική και όχι αποσπασματική, δεδομένου ότι τα υδατικά συστήματα δε σταματούν στα διοικητικά σύνορα. • Πολιτική τιμολόγησης, που να ωθεί τους καταναλωτές να χρησιμοποιούν τους υδατικούς πόρους με αποτελεσματικό τρόπο και να συμβάλλει στην ανάκτηση του κόστους των υπηρεσιών που συνδέονται με τη χρήση των υδάτων, συμπεριλαμβανομένου του κόστους φυσικού πόρου και του περιβαλλοντικού κόστους. • Συμμετοχικές διαδικασίες, όπως η ευαισθητοποίηση του κοινού, η ενημέρωση για την εφαρμογή της Οδηγίας, η διαβούλευση µε όλους τους ενδιαφερομένους και η ενεργός συμμετοχή των τοπικών φορέων, των ΜΚΟ και του κοινού γενικότερα στη λήψη των αποφάσεων. Αποκέντρωση των αρμοδιοτήτων και ενδυνάμωση της περιφέρειας. • Ολοκλήρωση συγκεκριμένων δράσεων σε συγκεκριμένες προθεσμίες.
  24. 24. 24 Εικόνα 3-1: Ποτάμια και Λιμναία υδατικά Συστήματα- Λεκάνη Απορροής Ανατολικού Αιγαίου Σύμφωνα με το σύστημα WFD/2000 η εκάστοτε περιοχή μελέτης μπορεί να κατηγοριοποιηθεί με βάση το παρακάτω σύστημα (πίνακας 3-1). Ωστόσο, ενώ το ΥΠ.Α.ΠΕ ( πρώην ΥΠ.ΕΚΑ) έχει χωρίσει τη λεκάνη απορροής του Τσικνιά, λόγω μεγέθους, σε 3 λεκάνες, στην παρούσα εργασία ο Τσικνιάς έχει χωριστεί σε 1 λεκάνη. Επίσης, προτείνουμε ο Μυλοπόταμος και οι Εννιά Καμάρες να εξαιρεθούν του πίνακα του ΥΠ.Α.ΠΕ ( πρώην ΥΠ.ΕΚΑ) γιατί έχουν μικρή ροή. Πίνακας 3-1: Κατηγοριοποίηση Υπολεκάνης απορροής ποταμών κόλπου Καλλονής (ΥΠΕΚΑ) 17 Λέσβος GR1436R001900017N ΜΥΛΟΠΟΤΑΜΟΣ 4.090,71 18 Λέσβος GR1436R000600018N ΤΣΙΚΝΙΑΣ Π. 1.764,57 19 Λέσβος GR1436R000600019N ΤΣΙΚΝΙΑΣ Π. 17.711,09 20 Λέσβος GR1436R000602020N ΤΣΙΚΝΙΑΣ Ρ. 1.724,30 21 Λέσβος GR1436R002100021N ΕΝΝΙΑ ΚΑΜΑΡΕΣ Ρ. 4.923,17 22 Λέσβος GR1436R002300022N ΠΟΤΑΜΙΑ 6.258,00 Στην παρούσα εργασία συμπεριλαμβάνουμε και τον Βούβαρη ποταμό, ο οποίος δεν έχει συμπεριληφθεί στο σχέδιο του ΥΠ.ΑΠΕ. Τον συμπεριλαμβάνουμε διότι αποτελεί σημαντικό παράγοντα στη λεκάνη απορροής της Καλλονής.
  25. 25. 25 Πίνακας 3-2: Χαρακτηριστικά κατηγοριοποίησης υδατικού συστήματος. (Πηγή DIRECTIVE 2000/60/EC PDF)
  26. 26. 26
  27. 27. 27
  28. 28. 28 Για την περιοχή του κόλπου Καλλονής, ενδιαφερόμαστε κυρίως για το σύστημα Α και μόνο για το χαρακτηρισμό των τεσσάρων μεγαλύτερων ποταμοχειμάρρων της λεκάνης απορροής. Σύμφωνα με τα παραπάνω, τα κυριότερα ποτάμια της λεκάνης απορροής ανήκουν στην ίδια κατηγορία (πίνακας 3-3), καθώς οι μεταξύ τους διαφορές είναι αμελητέες ως προς το μηχανισμό κατηγοριοποίησης της WFD 2000/60. Πίνακας 3-3: Πηγή (Προσχέδιο Διαχείρισης Λεκανών Απορροής Ποταμών του Υδατικού Διαμερίσματος Νήσων Αιγαίου GR14) & (Εκτίμηση της υδρολογικής δίαιτας των ποταμών και της λεκάνης απορροής του κόλπου της Καλλονής μέσω επιτόπιων μετρήσεων, Τζωράκη 2015) ΟΝΟΜΑ ΤΥΠΟΣ ΥΣ ΜΗΚΟΣ (m) ΕΚΤΑΣΗ ΛΕΚΑΝΗΣ km2 ΑΠΟΡΡΟΗ hm3 /yr («Προσχέδιο Διαχείρισης Λεκανών…. GR14») ΑΠΟΡΡΟΗ hm3 /yr (Τζωράκη 2015 παράρτημα ΙΙ πίνακας 5) ΜΥΛΟΠΟΤΑΜΟΣ SsL1 4090,7 49,81 14,6 9,3 ΤΣΙΚΝΙΑΣ SsL1 1764,6 91,3 23,9 21,4 ΒΟΥΒΑΡΗΣ SsL1 5253 24,53 - 14,6 ΠΟΤΑΜΙΑ SsL1 6258 48,58 12,5 21,4 Εικόνα 3-2: Λεκάνες απορροής Καλλονής
  29. 29. 29 4 Χαρακτηρισμός κλίματος Τα ημίξηρα περιβάλλοντα καλύπτουν περίπου το 35% της γήινης χερσαίας επιφάνειας. Η Ευρώπη χαρακτηρίζεται από ένα μεγάλο ποσοστό ημίξηρου περιβάλλοντος κυρίως στην περιοχή της Μεσογείου (26 %). Το Μεσογειακό κλίμα δε διαφέρει σημαντικά κατά μήκος των ακτών της Μεσογείου και παρουσιάζει τρεις υποκατηγορίες: υγρό, ξηρό και ημίξηρο Μεσογειακό κλίμα. Κύριο χαρακτηριστικό του είναι υγρές περίοδοι με ήπιες θερμοκρασίες και γεγονότα βροχής κυρίως το διάστημα από Νοέμβριο – Ιανουάριο, και μακρύ διάστημα ξηρασίας με υψηλές θερμοκρασίες, με συνέπεια εξάτμιση, που συχνά υπερβαίνει το ποσοστό κατακρήμνισης και συνεπάγεται έλλειψη νερού. Οι διαφοροποιήσεις του κλίματος επηρεάζουν τη χλωρίδα, την πανίδα και τις ανθρώπινες δραστηριότητες που είναι ευαίσθητες στις κλιματικές αλλαγές. Ο ημίξηρος χαρακτήρας του Μεσογειακού κλίματος εγκυμονεί κινδύνους τόσο ξηρασίας, από την έλλειψη γεγονότων βροχής κατά τους θερινούς μήνες, όσο και ερημοποίησης και απογύμνωσης του εδάφους από τα πρώτα γεγονότα βροχής. Ένα ιδιάζον χαρακτηριστικό του ημίξηρου κλίματος είναι η ύπαρξη εφήμερων ποταμών ή ποταμών διαλείπουσας ροής. 4.1 Δείκτες χαρακτηρισμού κλίματος Έχουν αναπτυχθεί πολλοί δείκτες για τον προσδιορισμό της κλίματος, όπως Aridity Index, Tonini Index and Lang-Gracamin Index. Για το χαρακτηρισμό του κλίματος στην υπό μελέτη περιοχή χρησιμοποιήθηκε η μέθοδος των Lang – Gracamin. Ο Lang – Gracamin Index χρησιμοποιείται ευρέως στις μεσογειακές χώρες για το χαρακτηρισμό του κλίματος. Ο δείκτης αυτός υπολογίζεται ως ο λόγος της μέσης μηνιαίας βροχόπτωσης σε mm προς τη μέση μηνιαία θερμοκρασία σε o C. Ο παρακάτω πίνακας (πίνακας 4-1) παρουσιάζει τα όρια του δείκτη Lang-Gracamin για το χαρακτηρισμό του κλίματος. Πίνακας 4-1: Κλάσεις δείκτη Lang-Gragamin. Lang-Gracamin Aridity Index Climate Characterization <1.8 overdry 1.8 - 3.4 dry 3.5 - 5.0 semidry 5.1 - 8.3 semihumid 8.4 - 13.3 humid >13.3 overhumid Για τον υπολογισμό του συντελεστή ξηρασίας χρησιμοποιήθηκαν δεδομένα βροχόπτωσης από τους σταθμούς Κεραμίου, Αγ. Παρασκευής και Στύψης (εικόνα 4- 1).
  30. 30. 30 Εικόνα 4-1: Λεκάνη απορροής Κόλπου Καλλονής, Μετεωρολογικοί σταθμοί Στύψης, Κεραμίου & Αγ. Παρασκευής. 4.1.1 Σταθμός Αγίας Παρασκευής Για το σταθμό της Αγ. Παρασκευής έχουμε 2 σετ δεδομένων. Το πρώτο είναι για την περίοδο 2003-2010 και το δεύτερο για την περίοδο 2011-2014. Και για τα δύο σετ έχει γίνει ανάλυση με βάση τον δείκτη Lang – Gracamin. Πίνακας 4-2: Αναλυτικά αποτελέσματα σταθμού Αγ. Παρασκευής για το χρονικό διάστημα 2003-2010 Στον παρακάτω πίνακα παρατηρούμε το μέσο όρο του δείκτη Lang – Gracamin για τον σταθμό της Αγ. Παρασκευής την περίοδο 2003-2010. Μπορούμε να παρατηρήσουμε την ιδιαιτερότητα του μεσογειακού κλίματος, όπου έχουμε σχετικά υγρούς χειμώνες και εξαιρετικά ξηρά καλοκαίρια.
  31. 31. 31 Πίνακας 4-3: Αγ. Παρασκευή, μέσος όρος δείκτη Lang – Gracamin για την περίοδο 2003-2010 Αγ. Παρασκευή 2011-2014 Πίνακας 4-4: Αναλυτικά αποτελέσματα σταθμού Αγ. Παρασκευής για το χρονικό διάστημα 2011-2014 Στον παρακάτω πίνακα (πίνακας 4-5) παρατηρούμε το μηνιαίο μέσο όρο του δείκτη Lang – Gracamin για τον σταθμό της Αγ. Παρασκευής την περίοδο 2011-2014. Την περίοδο αυτή παρατηρείται μια σημαντική διαφοροποίηση στο κλίμα της περιοχής, καθώς είναι εμφανής η μείωση της υγρής περιόδου τόσο σε ένταση όσο και σε διάρκεια. Κατ’ επέκταση η διάρκεια της ξηρής περιόδου έχει αυξηθεί αισθητά. Η παρατήρηση αυτή επιβεβαιώνεται αν παρατηρήσουμε τη μειωτική τάση του συστήματος ειδικότερα μετά το 2010. Πίνακας 4-5: Αγ. Παρασκευή, μηνιαίος μέσος όρος δείκτη Lang – Gracamin για την περίοδο 2011-2014
  32. 32. 32 Διάγραμμα 1: Αθροιστική βροχόπτωση σταθμού Αγ. Παρασκευής (2003-2014) 4.1.2 Σταθμός Στύψης Για το σταθμό της Στύψης έχουμε δεδομένα από το 1989-2005 Πίνακας 4-6: Αναλυτικά αποτελέσματα Στύψης για το χρονικό διάστημα 1989-2005 Τα αποτελέσματα στο σταθμό της Στύψης είναι πανομοιότυπα με τα αρχικά αποτελέσματα της Αγ. Παρασκευής, άρα έχουν παρόμοιο μοτίβο. Πίνακας 4-7: Στύψη, μηνιαίος μέσος όρος δείκτη Lang – Gracamin για την περίοδο 1989-2005
  33. 33. 33 Η ετήσια βροχόπτωση για την περίοδο 1989-2005 εμφανίζει αυξητική τάση, παρ’ όλα αυτά τα δεδομένα δεν είναι συγκρίσιμα με αυτά της Αγ. Παρασκευής καθώς αναφερόμαστε σε διαφορετικές χρονικές περιόδους. Διάγραμμα 2: Αθροιστική βροχόπτωση σταθμού Στύψης (1989-2005) 4.1.3 Σταθμός Κεραμίου Για το σταθμό Κεραμίου έχουμε δεδομένα της περιόδου 1983-2005.
  34. 34. 34 Πίνακας 4-8: Αναλυτικά αποτελέσματα Κεραμίου για το χρονικό διάστημα 1983-2005 Τα δεδομένα του Κεραμίου παρουσιάζουν και αυτά τη μορφή των δύο προηγούμενων σταθμών με το μοτίβο του Μεσογειακού κλίματος να είναι εμφανές. Θα μπορούσαμε να προσθέσουμε ότι, σε σύγκριση με τα αποτελέσματα του σταθμού της Στύψης, παρουσιάζουν καλύτερη κατανομή (πιο κανονική) με σαφή εναλλαγή του κλίματος αναλόγως της εποχής. Πίνακας 4-9:, Κεράμι, μηνιαίος μέσος όρος δείκτη Lang – Gracamin για την περίοδο 1983-2005 Η μέση ετήσια βροχόπτωση παρουσιάζει σαφώς αυξητική τάση αλλά, όπως και στην περίπτωση του σταθμού της Στύψης, δεν μπορούμε να εξαγάγουμε ασφαλή συμπεράσματα, καθώς τα δεδομένα δεν είναι πρόσφατα. Συνεπώς, δεν είναι συγκρίσιμα με πρόσφατα δεδομένα.
  35. 35. 35 Διάγραμμα 3: Αθροιστική βροχόπτωση σταθμού Κεραμίου (1985-2005) 4.2 Πρόβλεψη Ξηρασίας - Δείκτης Ξηρασίας Standardized Precipitation Index (SPI) Η ξηρασία είναι ένα ακραίο μετεωρολογικό-κλιµατικό φαινόµενο, που µπορεί να εµφανιστεί σε ανύποπτο χρόνο, σε οποιαδήποτε περιοχή και µε απροσδιόριστη διάρκεια, ενώ είναι αποτέλεσµα της συνδυασµένης δράσης πολλών παραµέτρων. Από τη µέχρι σήµερα µετεωρολογική έρευνα, φαίνεται ότι είναι ένα φαινόµενο, που τα τελευταία χρόνια παρουσιάζει σηµαντική αύξηση στη συχνότητα εµφάνισής του, σε πολλές χώρες του κόσµου, γεγονός που έχει ως αποτέλεσµα σηµαντικές οικονοµικές, κοινωνικές και περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Η ξηρασία είναι µία σχετική κατάσταση, εφόσον η εµφάνισή της είναι συνάρτηση πολλών παραµέτρων και διαφέρει από τις άλλες ακραίες µετεωρολογικές καταστάσεις σε πολλά σηµεία. Οι κύριοι ορισμοί της ξηρασίας δίνονται παρακάτω (National Drought Mitigation Center, 1996 b): • Μετεωρολογική ξηρασία, που θεωρείται μία παρατεταμένη, μη κανονική έλλειψη υγρασίας. Είναι μία έκφραση της απόκλισης της βροχόπτωσης από τις κανονικές συνθήκες, με βάση το κλίμα της περιοχής. • Υδρολογική ξηρασία, χαρακτηρίζεται μία περίοδος κατά την οποία η παροχή νερού (επιφανειακή και υπόγεια) είναι μικρότερη από την ελάχιστη που απαιτείται για την ικανοποίηση των αναγκών μιας περιοχής. Είναι, δηλαδή, μια περίοδος υδρολογικού ελλείμματος (π.χ. στην απορροή, στην αποθήκευση σε ταμιευτήρες, στα υπόγεια υδροφόρα στρώματα). • Γεωργική ξηρασία, που είναι αποτέλεσμα της ανεπάρκειας της εδαφικής υγρασίας (ως συνέπεια της περιορισμένης διαθεσιμότητας νερού) να καλύψει
  36. 36. 36 τις ανάγκες των καλλιεργειών σε νερό, για την ανάπτυξή τους σε μία συγκεκριμένη χρονική περίοδο. Ο χαρακτηρισµός της ξηρασίας είναι περίπλοκος και υπάρχει ένα µεγάλο φάσµα µετεωρολογικών ή υδρολογικών δεικτών που µπορεί να χρησιµοποιηθεί. Η ξηρασία είναι ένα τρισδιάστατο φαινόµενο που µπορεί να αξιολογηθεί µε βάση την ένταση, τη διάρκεια και τη γεωγραφική έκταση. Επιπλέον, το µεγάλο πλήθος ορισµών της ξηρασίας, η µεγάλη µεταβλητότητα που εµφανίζει σε σχέση µε την τοπογραφία και το κλίµα της κάθε περιοχής και οι πολύπλοκες φυσικές διεργασίες που την προκαλούν επέβαλλαν τη δηµιουργία δεικτών ξηρασίας, έτσι ώστε να είναι εφικτή η αναγνώριση των χαρακτηριστικών της, καθώς επίσης και η δυνατότητα αξιολόγησής της όχι µόνο σε τοπικό επίπεδο αλλά και σε µία ευρύτερη περιοχή. Ως περιοχή μελέτης του φαινομένου, νοείται είτε μια σχετικά εκτεταμένη περιοχή (π.χ. υδρολογική λεκάνη, αγρόκτημα) είτε ένα σύνολο σημειακών πηγών που συνιστούν ένα σύστημα (π.χ. ένας η περισσότεροι ταμιευτήρες αποθήκευσης νερού που εξυπηρετούν τις υδρευτικές ανάγκες μιας μεγαλούπολης) είτε, τέλος, ένα μόνο σημείο (π.χ. μετεωρολογικός σταθμός). Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μεγάλη τάση να χρησιμοποιείται ο δείκτης SPI λόγω της απλότητας των δεδομένων που χρησιμοποιεί και της ευκολίας στην κατανόηση των αποτελεσμάτων που δίνει. Ο SPI διαφέρει από τους περισσότερους δείκτες, διότι μπορεί και αναγνωρίζει τα διάφορα επεισόδια ξηρασίας έγκαιρα, ενώ μπορεί να υπολογιστεί για διαφορετικά χρονικά κατώφλια δίνοντας σε κάθε περίπτωση ανάλογα αποτελέσματα. Ο SPI υπολογίζεται από τη διαφορά της βροχόπτωσης από τη μέση τιμή για μία ορισμένη χρονική περίοδο διαιρώντας την με την τυπική απόκλιση. Τα δεδομένα βροχόπτωσης προσαρμόζονται σε μια κατανομή πιθανότητας (Probability Density Function, PDF) και έπειτα, αυτή μετασχηματίζεται σε μία κανονικοποιημένη μεταβλητή z, η οποία είναι η τιμή του SPI. Επομένως, η μέση τιμή του SPI για μία χρονική περίοδο και για συγκεκριμένη περιοχή είναι 0 και η τυπική απόκλιση είναι 1. O SPI είναι αδιάστατος δείκτης, όπου θετικές τιμές υποδεικνύουν βροχοπτώσεις υψηλότερες από το 50% των παρατηρήσεων και, αντίστοιχα, αρνητικές τιμές υποδεικνύουν βροχοπτώσεις χαμηλότερες από το 50% των παρατηρήσεων. Αυτή η κανονικοποίηση του δείκτη SPI αποτελεί πλεονέκτημα, έτσι ώστε τα υγρότερα και ξηρότερα επεισόδια να μπορούν να αναπαρασταθούν με τον ίδιο τρόπο. Μαθηματικά ο SPI βασίζεται στην αθροιστική πιθανότητα ενός δεδομένου γεγονότος βροχής να συμβεί σε ένα σταθμό. Δηλαδή, αν ένα συγκεκριμένο γεγονός βροχής έχει μικρή πιθανότητα στην αθροιστική συνάρτηση πιθανότητας, τότε αυτό σημαίνει ότι είναι ένα πιθανό γεγονός ξηρασίας.
  37. 37. 37 4.2.1 Εφαρμογή του δείκτη SPI – Προσδιορισμός ζωνών τρωτότητας ξηρασίας (drought vulnerability zones) Για την παρακολούθηση της ξηρασίας απαιτείται δίκτυο υδρομετεωρολογικών σταθμών με μακροχρόνιες χρονοσειρές βροχοπτώσεων και απορροής, κατάλληλα τοποθετημένων για τον προσδιορισμό δεικτών της ξηρασίας, που εκφράζουν την απόκλιση από τις κανονικές μετεωρολογικές και υδρολογικές συνθήκες, τις συνθήκες για την εδαφική υγρασία για την ανάπτυξη των καλλιεργειών και την έλλειψη σε νερό για τις κοινωνικές ανάγκες. Η ανάλυση αυτών των δεδομένων μπορεί να προσδιορίσει τις μετεωρολογικές και υδρολογικές περιόδους ξηρασίας (καταγραφή των φαινομένων ξηρασίας) και την ποσοτικοποίηση τους. Πίνακας 4-10: Κατηγοριοποίηση κλίματος βάσει του δείκτη SPI • Βροχομετρικά στοιχεία από 2 σταθμούς (Αγίας Παρασκευής και Αεροδρομίου) • Στοιχεία θερμοκρασίας από 2 σταθμούς (Αγίας Παρασκευής και Αεροδρομίου) Μετά από μορφοποίηση των δεδομένων, τα εισαγάγαμε στο μορφοποιημένο πρόγραμμα-μοντέλο του Excel, και καταλήξαμε στους παρακάτω πίνακες: Πίνακας 4-11: SPI 12 μηνών 12μηνες Πιθανότητα Πιθανότητα % Χαρακτηρισμός 0 6 0,0 2,2 extremely wet 22 22 0,1 7,9 severely wet 77 55 0,2 19,8 moderately wet 202 125 0,4 45,0 mild wet 255 53 0,2 19,1 mild drought 266 11 0,0 4,0 moderate drought 272 6 0,0 2,2 severe drought 0 0,0 0,0 extreme drought
  38. 38. 38 Γράφημα 4-1: Αθροιστική πιθανότητα δείκτη SPI 12 μηνών Διάγραμμα 4: SPI 12 μηνών πρόγνωση τάσεων Διάγραμμα 5: SPI 12 πρόγνωση τάσεων περιόδου 2000-2015
  39. 39. 39 Πίνακας 4-12: SPI 24 μηνών 24μηνες Πιθανότητα Πιθανότητα % Χαρακτηρισμός 2 0 0,0 0,0 extremely wet 13 11 0,0 4,0 severely wet 45 32 0,1 11,5 moderately wet 236 191 0,7 68,7 mild wet 259 23 0,1 8,3 mild drought 260 1 0,0 0,4 moderate drought 260 0 0,0 0,0 severe drought 0 0,0 0,0 extreme drought Διάγραμμα 6: SPI 24 μηνών 1960-2015 Στο παρακάτω γράφημα παρατηρούμε μια μειωτική τάση στην πιθανότητα παρουσίας ξηρασίας στην περιοχή του Αεροδρόμιου (όπου και έχουμε χρονοσειρά δεδομένων), και θα μπορούσαμε να υποθέσουμε ότι στο νησί της Λέσβου είναι δύσκολο να εμφανιστεί άμεσα φαινόμενο ξηρασίας, μιας και οι βροχές αλλά και η έντασή τους, έχουν αυξηθεί. Διάγραμμα 7: SPI 24 μηνών 1962-2015
  40. 40. 40 Γράφημα 4-2: Αθροιστική πιθανότητα δείκτη SPI 24 μηνών
  41. 41. 41 5 Ζώνες Διαχείρισης του Παράκτιου Χώρου Η παράκτια ζώνη είναι μια μεταβατική ζώνη, η οποία παρουσιάζει δύο άξονες: • ο ένας επιμήκης, παράλληλος κατά μήκος της ακτής και • ο δεύτερος κάθετος σ' αυτήν. Το όριο του πρώτου δεν τέμνει κάποιο όριο περιβαλλοντικού συστήματος, με εξαίρεση βέβαια τα χερσαία υδρογραφικά όρια, αντίθετα με τον δεύτερο όπου εμφανίζονται ισχυρές δυσκολίες ως προς το εύρος του ορίου. Σαν συνέπεια, ένα από τα συχνά απαντώμενα προβλήματα στην περιβαλλοντική διαχείριση των φυσικών πόρων και των ανθρώπινων δραστηριοτήτων στην παράκτια ζώνη, είναι η χωρική οριοθέτηση του παράκτιου συστήματος, τόσο στο θαλάσσιο όσο και στο χερσαίο τμήμα του. Η παράκτια ζώνη λοιπόν, εν δυνάμει μεταβάλλεται χωρικά, ανάλογα με τους σκοπούς οριοθέτησής της (οικονομικούς, διοικητικούς, περιβαλλοντικούς, γεωμορφολογικούς), συνυπολογιζόμενης της μορφολογίας της περιοχής. Έτσι, το χερσαίο όριο της παράκτιας ζώνης μπορεί να ποικίλλει, εκτεινόμενο από μερικά μέτρα από την ακτογραμμή, έως τα όρια της λεκάνης απορροής, ενώ ταυτόχρονα το θαλάσσιο όριο από την υφαλοκρηπίδα έως τα όρια του κράτους. Φαίνεται, λοιπόν, να υπάρχουν διαφορετικές προσεγγίσεις στο περιεχόμενο της παράκτιας ζώνης και τον τρόπο που αυτή λαμβάνεται υπόψη σε τοπικό επίπεδο, αναδεικνύοντας τη δυσκολία εφαρμογής ενός ενιαίου ορισμού με εθνική προοπτική. Η οριοθέτηση της παράκτιας ζώνης σύμφωνα με το Ειδικό Πλαίσιο Χωροταξικού Σχεδιασμού του ΥΠ.ΕΚΑ (νυν ΥΠ.Α.ΠΕ), όπως εφαρμόσθηκε και στην περίπτωση της περιοχής μελέτης που ακολουθεί, περιλαμβάνει το θαλάσσιο και το χερσαίο τμήμα, τα οποία ορίζονται ως: • Το θαλάσσιο τμήμα, που αποτελείται από τη ζώνη που οριοθετείται από την ακτογραμμή και την ισοβαθή των 50 μέτρων. Σε οποιαδήποτε περίπτωση το πλάτος της δεν μπορεί να είναι μικρότερο των 200 μέτρων. • Το χερσαίο τμήμα, που κατά κανόνα αποτελεί υποσύνολο της εδαφικής περιφέρειας ενός ή περισσοτέρων παράκτιων Ο. Τ. Α. (που έχουν παράκτιο μέτωπο), που συγκροτούν μια φυσική ή και ανθρωπογεωγραφική ενότητα (διαχειριστικό Επίπεδο Αναφοράς). Στον παράκτιο χώρο διακρίνονται η κρίσιμη και η δυναμική ζώνη, όπου: • Η Κρίσιμη Ζώνη είναι το μέτωπο του παράκτιου χώρου προς τη θάλασσα εκατέρωθεν της ακτογραμμής, αποτελεί το πλέον ευαίσθητο περιβαλλοντικά κομμάτι του, ενώ παράλληλα δέχεται σημαντικές πιέσεις από ανθρώπινες δραστηριότητες. Κατά συνέπεια, κρίνεται απαραίτητη η εξειδικευμένη αντιμετώπισή του σε επίπεδο σχεδιασμού των χρήσεων γης και γενικότερα
  42. 42. 42 διαχείρισης των ακτών. Το κομμάτι αυτό του παράκτιου χώρου που ονομάζεται «κρίσιμη ζώνη», περιλαμβάνει θαλάσσιο και χερσαίο τμήμα: Το θαλάσσιο τμήμα της Κρίσιμης Ζώνης εκτείνεται από την ακτογραμμή μέχρι την ισοβαθή των 10 μέτρων. Σε κάθε περίπτωση το πλάτος της δεν μπορεί να είναι μικρότερο των 100 μέτρων από την ακτογραμμή. Το χερσαίο τμήμα της Κρίσιμης Ζώνης, για τις εκτός εγκεκριμένων σχεδίων πόλεως και εκτός ορίων οικισμών προ του 1923 ή κάτω των 2000 κατοίκων περιοχές, ξεκινά από την ακτογραμμή και εκτείνεται προς την ξηρά σε ζώνη πλάτους 100 μέτρων από την καθορισμένη γραμμή του αιγιαλού (ή το χειμέριο κύμα, όπου αυτή δεν είναι καθορισμένη). Αν τα συγκεκριμένα χαρακτηριστικά της περιοχής απαιτούν διαφορετικό προσδιορισμό, το πλάτος μπορεί να τροποποιηθεί κατά περίπτωση κατά τη διαχείριση, με βάση τεκμηριωμένα στοιχεία.. Κατά τον προσδιορισμό του λαμβάνονται υπόψη, μεταξύ άλλων: a. Γεωγραφικά και γεωμορφολογικά χαρακτηριστικά. b. Περιβαλλοντικά και οικολογικά δεδομένα (αμμοθίνες, εκβολές, δέλτα ποταμών, υγροβιότοποι, καταφύγια ζώων, δάση που βρίσκονται σε άμεση φυσική και λειτουργική συσχέτιση με την ζώνη των 100 m). c. Ο αιγιαλός, ο παλαιός αιγιαλός και η παραλία. d. Υφιστάμενες κατασκευές, έργα και δραστηριότητες (λιμένες, οδοί κ.ά) e. Οι νόμιμες ή αυθαίρετες προσχώσεις. • Η Δυναμική ζώνη περιλαμβάνει επίσης θαλάσσιο και χερσαίο τμήμα. Το θαλάσσιο τμήμα της Δυναμικής Ζώνης ξεκινά από το όριο της Κρίσιμης Ζώνης (δηλαδή την ισοβαθή των 10 μέτρων και κατ’ ελάχιστον 100 μέτρα από την ακτογραμμή) και εκτείνεται μέχρι την ισοβαθή των 50 μέτρων. Σε κάθε περίπτωση το ακραίο προς την θάλασσα όριο της δεν μπορεί να απέχει λιγότερο των 200 μέτρων από την ακτογραμμή. Το χερσαίο τμήμα της Δυναμικής Ζώνης, για τις εκτός εγκεκριμένων σχεδίων πόλεως και εκτός ορίων οικισμών προ του 1923 ή κάτω των 2000 κατοίκων περιοχές, ξεκινά από το ακραίο προς την ξηρά όριο της Κρίσιμης Ζώνης και εκτείνεται κατ΄ ελάχιστον σε ζώνη πλάτους 200 μέτρων από την καθορισμένη γραμμή του αιγιαλού (ή το χειμέριο κύμα, όπου αυτή δεν είναι καθορισμένη). Αν τα συγκεκριμένα χαρακτηριστικά της περιοχής απαιτούν διαφορετικό προσδιορισμό, το πλάτος μπορεί να τροποποιηθεί κατά περίπτωση, με βάση τεκμηριωμένα επιστημονικά στοιχεία. • Υπόλοιπη Παράκτια Ζώνη: Η ζώνη αυτή περιλαμβάνει επίσης θαλάσσιο και χερσαίο τμήμα. a. Το θαλάσσιο τμήμα της εν λόγω ζώνης εκτείνεται από το εξώτερο προς τη θάλασσα όριο της Δυναμικής Ζώνης μέχρι το όριο των χωρικών υδάτων.

×