Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

Waluta lokalna w świetle prawa polskiego

Waluta lokalna w świetle prawa polskiego, ze szczególnym uwzględnieniem systemu DigiPay4Growth

Waluta lokalna w świetle prawa polskiego

  1. 1. Waluta lokalna w świetle prawa polśkiego, ze śzczegolnym uwzględnieniem śyśtemu DigiPay4Growth GrzegorzP. Kubalski 1. Wprowadzenie DigiPay4Growth to system płatności elektronicznych, oparty na funkcjonowaniu sieci przedsiębiorców, ukierunkowany na stymulowanie lokalnego (regionalnego) wzrostu ekonomicznego1 . Plany wdrożenia tego systemu w Polsce – w ślad za kilkoma innymi krajami – doprowadziły do konieczności oceny jego zgodności z prawem polskim. Właśnie to jest celem niniejszej ekspertyzy opracowanej w ramach projektu „DigiPay4Growth: Governments, SME`s and consumers make expenditures through a digital payment system that stimulates economic growth and job creation by increasing sales and access to credits for SME`s”, realizowanego w ramach programu Competitiveness and Innovation, Grant agreement no: 621052. Ekspertyzata podzielonajestna trzy części. Dwie pierwsze dotyczą problematyki walut lokalnych w ogólności. Na potrzeby niniejszej ekspertyzy walutę lokalną traktuje się jako szczególny przypadek waluty komplementarnej – alternatywnego do pieniądza państwowego sposobu regulowania zobowiązań –wyróżnionyze względunafakt,że jestakceptowananadobrze określonym, niewielkim obszarze (np. miasto, jednostka samorządu lokalnego). Pogłębiona analiza problematyki walut lokalnychjestniezbędnaze względuna fakt, że mimo rosnącego znaczenia jak do tej pory pozostaje ona pozagłównymnurtemrozważańpolskiej doktrynyprawa.Przezdługi czastemattenwystępował jedynie jako wątek uboczny przy okazji rozważań o walucie elektronicznej, zwłaszcza bitcoinie. Na szczególną uwagę zasługuje tutaj rozpowszechniania w formie elektronicznej publikacja Kancelarii Wardyński i Wspólnicy „Wirtualne waluty”2 . Dopiero w ostatnim czasie pojawił się przekrojowy, aczkolwiekdośćkrótki artykuł dotyczącypieniądzalokalnegoautorstwaWitoldaSrokosza3 .Dzieje się tak mimo tego, że waluty lokalne już pojawiły się w Polsce. Nie licząc lokalnych inicjatyw o charakterze przede wszystkim kolekcjonerskim4 odnotować należy istnienie: 1 www.digipay4growth.eu, dostęp 23 grudnia 2015 roku 2 E.Butkiewicz, J.Czarnecki, M.Pietkiewicz, J.Prokurat, P.Rutkowski, K.Wojdyło, Wirtualnewaluty,Wardyński i Wspólnicy,Warszawa 2014 3 W.Srokosz, Pieniądzlokalny,w: Finansesamorządowe po 25 latach samorządności.Diagnoza i perspektywy, pr.zb. pod red. W.Miemiec, Wolters Kulwer, Warszawa,2015,s.496-505 4 waluty takienoszą często zbiorczą nazwę „dukat lokalny”
  2. 2.  Dobrego – Polskiej Waluty Lokalnej5 ;  Piasta – Waluty Lokalnej6 ;  Zielonego – Polskiej Waluty Lokalnej7 . Zauważyć należy, że wbrew nazwie część z wymienionych wyżej walut staje się bardziej walutą komplementarnąniżwalutąlokalną –gdyż siećpodmiotów je akceptującychzaczynaobejmowaćcały obszar kraju (choć na razie tylko punktowo). Pierwsza część ekspertyzy koncentruje się na udzieleniu odpowiedzi na pytanie czym z punktu widzeniaprawajestwalutalokalnai czyjej funkcjonowanie jest dopuszczalne w krajowym porządku prawnym. Początkowe rozważania będą poświęcone relacji między walutą lokalną a pieniądzem – zarówno w ujęciu ogólnym, jak i pieniądzem polskim. Poczynione ustalenia pozwolą zbadać dopuszczalnośćfunkcjonowaniawalutylokalnejw prawie polskim.Jaksięokaże będzie to zależne od postaci walutylokalnej –materialnej lubniematerialnej. Rozdział ten zamkną rozważania dotyczące uznania waluty lokalnej w postaci niematerialnej za usługę płatniczą. Podkreślić należy, że w przeprowadzonej analizie ograniczymy się do walut lokalnych, dla których miernikiem wartości jest waluta narodowa. Poza sferą zainteresowania pozostają zatem waluty przeliczane na jednostkę czasu,czy fizyczne jednostki waluty,jaknp.używanyw Japonii WATstanowiącyrównowartość1 kWh prądu generowanego przez kooperatywę mieszkańców ze źródeł alternatywnych8 . Co więcej – zakładamy stałą wartość waluty lokalnej w stosunku do waluty narodowej. Uwzględniając cele stawiane walucie lokalnej dopuszczenie różnic kursowych miałoby charakter spekulacyjny i wobec ograniczonej płynności waluty lokalnej mogło stanowić dla niej istotne zagrożenie. Druga część ekspertyzybędziedotyczyłapraktykifunkcjonowaniawalutylokalnej.Rozpocznie sięona od aspektu dochodowego (wypłaty waluty lokalnej jako wynagrodzenia), by następnie zając się aspektem wydatkowym (opłacanie za walutę lokalną towarów i usług). Rozważania drugiej części zakończą się badaniem aspektów podatkowych funkcjonowania waluty lokalnej, w szczególności opodatkowaniaczynności prawnej polegającej napostawieniudo dyspozycji osoby zainteresowanej określonej kwoty waluty lokalnej na określony czas. Trzeciaczęść ekspertyzyjestdedykowana bezpośrednio systemowi DigiPay4Growth Rozpocznie się ona od wykazania, że jednostki rozliczeniowe wykorzystywane w ramach tego systemu mogą być traktowane jako szczególny przypadek waluty lokalnej, a tym samym mają do nich zastosowanie rozważaniawcześniejszychdwóchczęści.Następnie przeanalizowane zostanąkwestie specyficzne dla systemuDigiPay4Growth,wszczególności sposóbjegoorganizacji orazwybrane kwestie operacyjne. Podkreślić należy, że ekspertyza koncentruje się na aspektach prawnych. Oznacza to, że poza jej zakresem pozostaje ocena powodów, dla których waluty lokalne są coraz częściej spotykane, w szczególności ocena dominującego ładu ekonomicznego. 2. Charakter prawny waluty lokalnej 2.1. Waluta lokalna a pieniądz Rozważania niniejszego podrozdziału należy rozpocząć od przypomnienia definicji pieniądza w naukach ekonomicznych i naukach prawnych. Jak słusznie wskazuje doktryna w tych pierwszych zazwyczaj definiujesiępieniądzpoprzezfunkcje,które onpełni lubpełnićpowinien. W zależności od 5 http://dobry.org.pl, dostęp: 23 listopada 2015 roku.Odnotować należy, że w dniu dostępu najnowsze aktualności miały datę30 lipca 2014 roku 6 http://walutalokalna.pl,dostęp 23 listopada 2015 roku 7 http://zielony.biz.pl, dostęp 23 listopada 2015 roku 8 B.Lietaer, G.Hallsmith,Community Currency Guide, Global Community Initiatives,Montpelier 2006,s.16-17, dostępne tłumaczenie polskie:https://zielony.biz.pl/pages/content/6/przewodnik-po-walutach-lokalnych
  3. 3. poglądówkonkretnegoprzedstawicielanaukekonomicznychwybierana jest jedna lub kilka funkcji – co do zasady z katalogu obejmującego:  miernikwartości (jednostkęrozrachunkową) –jednostkęumożliwiającą wyrażenie wartości oraz porównywanie wartości;  środek wymiany (środek płatniczy) – czyli coś, co pozwala na dokonywanie płatności za dostarczone dobra lub wywiązywanie się z zobowiązań;  środek płatniczy – coś co umożliwia wywiązywanie się z zobowiązań (umarzanie zobowiązań);  środek trezauryzacji – coś, co umożliwia przechowywanie wartości w czasie, tj. umożliwia dokonywanie zakupów w przyszłości. W klasycznympodejściupieniądzjestuznawanyprzedewszystkimzaśrodekwymiany9 ,corazczęściej wskazuje się jednak na prymat funkcji miernika wartości10 . Na potrzeby niniejszej opinii wystarczy przyjąć, że wszystkie wymienione funkcje są równoważne. Podkreślić natomiast należy, że środek wymiany staje się pieniądzem dzięki przepisom prawa lub umowie społecznej, które prowadzą do powszechnego i bezwarunkowego akceptowania danego środka wymiany na danym obszarze. W prawie stosuje się natomiast wąskie rozumienie pieniądza. Uznaje się za niego bowiem tylko te środki płatnicze, których powszechne i bezwarunkowe stosowanie wynika z przepisów prawa11 i to prawa powszechnie obowiązującego na obszarze danego kraju. Pozwala to nam stwierdzić, że walutę lokalną, stanowiącą – jak to już zostało wspomniane – alternatywny sposób regulowania zobowiązań pieniężnych, można zdefiniować z punktu widzenia ekonomii jakopieniądz,którynie jest powszechnie i bezwarunkowo akceptowany, czyli – od strony pozytywnej – którego akceptacja na określonym obszarze wynika z umowy korzystających z niego podmiotów.Ztegoteżpowoduwalutalokalnanie jestnatomiast pieniądzem w rozumieniu wąskim (prawnym). Z punktu widzenia prawa jest to szczególny przypadek środka płatniczego. Dla porządku należy dodać, że waluta lokalna jest pojęciem funkcjonującym obok pojęć „waluta polska” i „waluta obca”. Te są bowiem definiowane przez ustawę z dnia 27 lipca 2002 roku – Prawo dewizowe12 odpowiednio jako:  znaki pieniężne (banknoty i monety) będące w kraju prawnym środkiem płatniczym, a także wycofane z obiegu lecz podlegające wymianie (art. 2 ust. 1 pkt 7);  znaki pieniężne (banknotyi monety) będące pozakrajemprawnymśrodkiem płatniczym, a także wycofane z obiegu, lecz podlegające wymianie (art. 2 ust. 1 pkt 10). 2.2. Waluta lokalna a złoty polski Po zdefiniowaniu pojęcia „waluta lokalna” należy przesądzić, czy jej stosowanie jest zgodne z przepisami prawa polskiego, przede wszystkim przepisami rangi konstytucyjnej. Zgodnie z art. 227 ust. 1 zd. 2 Konstytucji RP wyłączne prawo emisji pieniądza oraz ustalania i realizowania polityki pieniężnej zostało przypisane Narodowemu Bankowi Polskiemu. Co prawda przywołanyprzepis nie precyzuje, o jaki pieniądz chodzi, jednakże w sposób oczywisty wyłącznie o 9 D.Begg, S.Fischer, R.Dornbusch,Makroekonomia, PWE, Warszawa 2007,s.103;J.Włodarczyk, O kontrowersjach wokół funkcjonalnej definicji pieniądza,Zeszyty Naukowe Wydziałowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach.Studia ekonomiczne. Tom 176, 2014,,s. 138 10 J.Włodarczyk, op.cit., s. 141 11 Komentarz do art. 31, Nb 1, w: Ustawa o Narodowym Banku Polskim.Komentarz, p.zb. p.red. P.Zawadzkiej, LexisNexis 2013 12 t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 826 z późn.zm.
  4. 4. pieniądzpolski.Jednoznacznie wynika to ze zd. 3 przywołanego ustępu, który nakłada na Narodowy Bank Polski odpowiedzialność za wartość pieniądza polskiego. Walutalokalnanie jestjednakpieniądzem sensu stricto,atymsamymnie naruszawyłączności NBP w zakresie emisji pieniądza. Normy zawarte w art. 227 Konstytucji rozwija ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 roku o Narodowym BankuPolskim13 .Zpunktuwidzenianaszychrozważań szczególne znaczenie ma art. 4 oraz rozdział 5 ustawy.Zgodnie zart. 4 przywołanej ustawy Narodowemu Bankowi Polskiemu przyznano wyłączne prawoemitowaniaznakówpieniężnychRzeczypospolitejPolskiej, którymi – zgodnie z art. 31 ustawy – są banknoty i monety opiewające na złote i grosze. Z kolei art. 32 ustawy wskazuje, że znaki pieniężne emitowane przez Narodowy Bank Polski są prawnymi środkami płatniczymi na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej. Przywołane przepisy ustanawiają zatem zasadę, iż jedynym prawnym środkiem płatniczym w Polsce jest pieniądz gotówkowy opiewający na złote i grosze – a więc znaki pieniężne opiewające nazłote i grosze. Pieniądz gotówkowy jest zatem jedynym pieniądzem sensu stricto. Zarównojęzykprawny,jaki językprawniczyposługująsięjednakdlaułatwieniapojęciempieniądzaw szerszym sensie wyróżniając w szczególności pieniądz bezgotówkowy – zdematerializowaną jednostkę pieniężną oderwaną od znaku pieniężnego mającą postać zapisów w księgach rachunkowych banków (pieniądz bankowy), czy też elektronicznych lub magnetycznych impulsów przechowywanych na odpowiednich nośnikach (pieniądz elektroniczny)14 15 . Choć przepis art. 32 ustawy o Narodowym Banku Polskim nie stwarza wyraźnej podstawy dla przymusowego obiegu (obowiązku przyjmowania) znaków pieniężnych emitowanych przez Narodowy Bank Polski16 , to jednak zarówno doktryna17 , jak i orzecznictwo – w powiązaniu z przepisami Kodeksu Cywilnego – za cechy prawnego środka płatniczego uznają: 1) obowiązekpowszechnej akceptacji na terytorium kraju. Obowiązek ten oznacza z jednej strony, że wierzyciel nie może odmówić przyjęcia znaków pieniężnych emitowanych przez Narodowy Bank Polski; 2) zgodność wartości realnej z wyrażoną na niej wartością nominalną; 3) możliwość zwolnienia się z każdego zobowiązania o charakterze pieniężnym, zarówno prywatnym, jak i publiczno-prawnym Nie może dziwić,że katalogtenpokrywasię z przywołanym w poprzednim podrozdziale katalogiem cech pieniądza sensu stricto – wszakże jest on definiowany jako prawny środek płatniczy. Wyłączność cechy prawnego środka płatniczego dla pieniądza gotówkowego denominowanego w złotychi groszachoznacza,że pieniądzbezgotówkowy,atakże inne środki płatnicze,pełniące funkcje pieniądza,nie sąprawnymśrodkiempłatniczymi nie korzystajązatrybutuprzymusowego umarzania zobowiązań pieniężnych. Wierzyciel nie ma obowiązku przyjmowania zapłaty za pomocą rozliczeń bezgotówkowych, jeżeli nie wyraża na to zgody18 . Nie ma jednak przeszkód do tego, by wierzyciel wyraził na to zgodę. Doktryna zajmuje stanowisko, iż przymusowa moc umarzania zobowiązań pieniężnychwodniesieniudorozliczeńpieniężnychw formie bezgotówkowejustępuje miejsca mocy 13 t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 908 z późn.zm. 14 Komentarz do art. 31, Nb 3, w: Ustawa o Narodowym Banku Polskim.Komentarz, op.cit. 15 W ślad za prawodawstwem unijnymstosujesięrównież inny podział, w którym pojęcie pieniądza bezgotówkowego jesttraktowane jako synonimpieniądza bankowego, zaś pieniądzelektroniczny jest traktowany jako trzeci rodzaj pieniądza – obok gotówkowego i bezgotówkowego. 16 M.Olechowski,Normatywne podstawy przymusowego umarzania zobowiązań pieniężnych, Państwo i Prawo z 2004 r. nr 5, s. 67-75 17 np. por. D.Cyman, Pieniądzjako wartość konstytucyjna,w: Konstytucyjneuwarunkowania tworzenia i stosowania prawa finansowego i podatkowego, p.zb. p.red. P.J.Lewkowicza i J.Stankiewicza, Temida 2, Białystok 2010,s. 646 18 por. uchwała SN z 14 lutego 2002 r., sygn. III CZP 81/01, OSNC z 2002 r. Nr 11, poz. 131
  5. 5. zależnej od woli stron, przede wszystkim od zgody dłużnika, ewentualnie woli prawodawcy wyrażonej w przepisach szczególnych19 . Analogicznieprzedstawiasięsytuacja w odniesieniu do walut lokalnych stanowiących alternatywny środekpłatniczy.Wierzycielnie maobowiązkuprzyjąćzapłaty oferowanej w walucie lokalnej; może to jednakuczynić.Oznaczato,że funkcjonowaniewalutylokalnej opiera się na woli stron i jako takie nie stoi w sprzeczności ani zKonstytucją,ani zustawąo NarodowymBankuPolskim.Wniosektenjest zgodny ze stanowiskiem NBP. NBP w wyjaśnieniu z dnia 6 lipca 2007 roku wskazał co prawda, że polskie przepisy nie przewidują możliwości wydawania pieniądza lokalnego, rozumianego jako prawny środek płatniczy, co nie stoi jednak na przeszkodzie w podejmowaniu różnych inicjatyw zmierzających do produkcji żetonów i bonów towarowych, a więc alternatywnych środków płatniczych. W tym samym wyjaśnieniu NBP wskazał, że sformułowania „pieniądz lokalny” lub „własny pieniądz” może wprowadzać w błąd odbiorców żetonów i bonów, co do ich prawnego charakteru.Z tegowzględuunikaćnależyrezygnowaćzposługiwania się sformułowaniem „pieniądz lokalny” na rzecz określenia „waluta lokalna”. Podsumowanie najważniejszych podobieństw i różnic pomiędzy walutą lokalną i walutą polską przedstawia tabela na następnej stronie. Waluta lokalna Waluta polska Pełnienie funkcji środka wymiany/miernika wartości Tak Tak Pieniądz w rozumieniu ekonomicznym Tak Tak Akceptacja Jedynie w ograniczonymgronie podmiotów,które zobowiązują się do honorowania waluty lokalnej Powszechna i bezwarunkowa na terenie Polski Źródło mocy umarzania zobowiązań Umowa, w tym umowa o charakterze organizacyjnym (tworząca nowy podmiot prawa) Przepisy prawa powszechnie obowiązującego (ustawy) Pieniądz w rozumieniu prawnym Nie Tak 2.3. Waluta lokalna w postaci materialnej Dotychczasowa doktryna sugeruje dość powszechnie (opatrując jednak nieraz tezę zastrzeżeniem „jak się wydaje”), że na gruncie polskiego prawa do waluty lokalnej, która przybiera postać materialną, mogą znaleźć zastosowanie przepisy art. 92115 Kodeksu Cywilnego, dotyczące znaków legitymacyjnych20 .Wskazuje sięjednocześnie, że duże kontrowersje budzi pogląd, że waluta lokalna może mieć charakter papierów wartościowych21 . Tak zarysowane stanowisko jest co najmniej kontrowersyjne. Waluta lokalna w postaci materialnej stanowi dokument, na mocy którego jego posiadacz może uzyskać określone świadczenie. W swojej istocie waluta w takiej postaci stanowi typowy przykład tzw. długu na okaziciela uregulowanego niegdyś w prawie polskim poprzez rozporządzenie PrezydentaRzeczypospolitej z dnia 27 października 1933 roku – Kodeks zobowiązań22 . Zgodnie z art. 225 Kodeksu zobowiązań kto wystawi dokument, w którym zobowiąże się spełnić świadczenie na 19 Ustawa o Narodowym Banku Polskim.Komentarz, p.zb. p.red. P.Zawadzkiej, LexisNexis,Warszawa 2013, komentarz do art. 32, Nb 6 20 W.Srokosz, op.cit., s.498 21 W.Srokosz, tamże 22 tekst pierwotny: Dz.U. Nr 82, poz. 598
  6. 6. żądanie okaziciela, obowiązany jest do świadczenia za zwrotem wydanego dokumentu, a w razie częściowego świadczenia za zaznaczeniem o tem23 na okazanym dokumencie. Konstrukcjadługunaokazicielanie zostałajednakprzeniesiona do Kodeksu cywilnego. Jest to o tyle istotne, że o ile w prawie polskim obowiązuje zasada swobody umów, o tyle w przypadku jednostronnych czynności prawnych obowiązuje zasada numerus clausus – t.j. zamknięty katalog takich czynności. Nie ma zatem dziś możliwości posługiwania się instytucją długu na okaziciela. Walutalokalnawpostaci materialnej mawielecechpapieru wartościowego, jednakże nie może być za taki uznana,gdyż zgodnie zdominującymstanowiskiem doktryny również w przypadku papierów wartościowych obowiązuje zasada numerus clausus. Zasadę tę należy rozumieć szeroko w ten sposób, że określony instrument finansowy może być uznany za papier wartościowy, jeżeli jego wystawienie lubemisjaznajdujewyraźnąpodstawęw przepisachprawaorazjeżeli taki status nadaje mu przepis prawa lub odpowiedni organ władzy państwowej zgodnie ze swymi kompetencjami określonymi we właściwych przepisach24 . Brak lepszej alternatywy skłania doktrynę do kwalifikowania waluty lokalnej w postaci papierowej jakoszczególnegoprzypadkuznakulegitymacyjnego.Przypomniećw tymmiejscunależy,że zgodniez art. 92115 §1 KodeksuCywilnegoznaki legitymacyjne są dokumentami, które stwierdzają obowiązek świadczenia.Stanowiązatemszczególnyprzypadekdokumentu dowodowego – dowodu powstania, istnienia, treści lub ustania stosunku prawnego25 . Dokument dowodowy nie inkorporuje zatem w sobie danego prawa – jak jest w przypadku papierów wartościowych, a tylko podąża za uprawnieniemjakośrodekdowodowy.Znaklegitymacyjny jest zatem potwierdzeniem istniejącego skądinądzobowiązaniamiędzywystawcąaposiadaczemznakulegitymacyjnego.Przykładem znaków legitymacyjnychsąnp.biletykomunikacjipublicznej (powiązany z umową przewozu), bilety do kina (powiązany z umową o dzieło), kwity bagażowe, czy numerki w szatni (powiązane z umową przechowania).Znaklegitymacyjnyniejestzatemsamoistnymnośnikiem zobowiązania. Obserwacja ta pozwala zrozumieć, dlaczego znaki legitymacyjne co do zasady nie są zbywalne. Właśnie na tym polegapodstawowaróżnicamiędzypapierami wartościowymi adokumentamidowodowymi.Papiery wartościowe są zbywalne, a więc wykazują funkcję obiegową. Dokumenty dowodowe nie są zbywalne,awięcnie wykazująfunkcji obiegowej. Obrót papierami wartościowymi oznacza, iż obrót dokumentemjesttożsamyzobrotemprawem.Obrótdokumentemdowodowymnie stanowi obrotu prawem26 . Co więcej – wobec odesłania przez ustawodawcę do stosowania przepisów o papierach wartościowychodpowiedniodoznakówlegitymacyjnych,jednym pewnym kryterium pozwalającym odróżnić w okolicznościach konkretnego przypadku znak legitymacyjny od papieru wartościowego jestbrak funkcji obiegowej27 .Tymczasemwalutalokalnaw postaci materialnej ma mieć co do zasady funkcję obiegową, co jednak oznacza, że co do zasady waluty w takiej postaci nie można uznać za znak legitymacyjny. Jest to możliwe co najwyżej w odniesieniu do walut o charakterze kolekcjonerskim – gdyż w tym przypadku funkcja obiegowa ma charakter Sformułowanej tezie nie przeczy praktyczna zbywalność niektórych znaków legitymacyjnych na okaziciela(np.odsprzedażbiletukomunikacji miejskiej).Zbywalnośćtakastanowi bowiemw praktyce przeniesienie uprawnień z umowy, która jest potwierdzana znakiem legitymacyjnym. Wykluczeniemożliwości uznaniawaluty lokalnej w postaci materialnej mającej charakter obiegowy za znak legitymacyjnyprowadzidotezy,że w świetle przepisów prawapolskiegoniedopuszczalne jest funkcjonowanie waluty lokalnej w takiej postaci. 23 Pisownia oryginalna 24 M.Romanowski w: System Prawa Prywatnego. Tom 18. Prawo papierówwartościowych,p.zb. p.red. A.Szumańskiego, Beck i INP PAN, Warszawa 2010,s.154 25 Tamże, s.54 26 Tamże 27 Tamże
  7. 7. 2.4. Waluta lokalna w postaci niematerialnej Argumentyprzesądzająceoniedopuszczalności funkcjonowaniaobiegowej walutylokalnej w postaci materialnej niemajązastosowaniadowalutylokalnej w postaci niematerialnej. Wynika to z faktu, że co do zasady używanie waluty lokalnej w postaci niematerialnej wiąże się z uprzednim zawarciem umowymiędzy emitentem waluty lokalnej w postaci niematerialnej, a posługującym się tą walutą. Oznacza to jednak, że o ile waluta lokalna w postaci materialnej powstaje w wyniku jednostronnej czynności prawnej,takwalutalokalnawpostaci niematerialnej jest przedmiotem umowy i jako taka korzysta z zasady swobody umów. Należy jednak dokonać oceny, czy waluta lokalna w takiej postaci stanowi usługę płatniczą lub pieniądzelektroniczny.Definicjaobutychpojęć zawartajestw ustawie zdnia 19 sierpnia 2011 roku o usługach płatniczych28 . Zasygnalizować należy, że ustawa ta z dniem 8 października 2013 roku wchłonęła treść normatywną ustawy z dnia 12 września 2002 roku o elektronicznych instrumentach płatniczych29 . Przedprzystąpieniemdoanalizyprzepisów mogącychpotencjalnie dotyczyćwalutylokalnej w postaci niematerialnej należy wyjaśnić pojęcie instrumentu płatniczego. Pełne odkodowanie tej definicji wymaga analizy kolejnych pojęć:  instrument płatniczy to zindywidualizowane urządzenie lub uzgodniony przez użytkownika i dostawcę zbiór procedur, wykorzystywane przez użytkownika do złożenia zlecenia płatniczego (art. 3 ust. 1 pkt 10 ustawy);  zlecenie płatnicze to z kolei oświadczenie płatnika lub odbiorcy skierowane do jego dostawcy zawierające polecenie wykonania transakcji płatniczej (art. 3 ust. 1 pkt 36 ustawy);  transakcja płatnicza to z kolei zainicjowana przez płatnika lub odbiorcę wpłata, transfer lub wypłata środków pieniężnych (art. 3 ust. 1 pkt 29 ustawy). Instrumentpłatniczytozatemzindywidualizowane urządzenie lubuzgodnionymiędzystronami zbiór procedur, wykorzystywane do złożenia dyspozycji wpłaty, transferu lub wypłaty środków pieniężnych. Niestety ustawa nie definiuje co jest rozumiane pod pojęciem środków pieniężnych. Wydaje się, że za środki pieniężne uznać należy środki płatnicze, których powszechne i bezwarunkowestosowanie wynika z przepisów prawa – niezależnie od ich postaci. Będzie to zatem pieniądz (tak polski, jak i obcy) w rozumieniu prawnym – zarówno w postaci gotówki, jak i bezgotówkowej. Jak zostałowcześniejwskazanewalutalokalnapieniądzem nie jest zatem operacje jej dotyczące nie stanowiłyby usługi płatniczej. Zwrócićnależyjednakuwagęna istotnąrozbieżnośćmiędzyprzywołanymi powyżej przepisamiprawa polskiego,a implementowaną przez nie dyrektywą 2007/64/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia13 listopada2007 roku w sprawie usługpłatniczychw ramachrynkuwewnętrznego zmieniająca dyrektywy 97/7/WE, 2002/65/WE, 2005/60/WE i 2006/48/WE i uchylającą dyrektywę 97/5/WE30 (dalej:dyrektywaw sprawie usług płatniczych). Dyrektywa ta definiując transakcję płatniczą odnosi się nie do pojęcia „środków pieniężnych”, lecz „środków” definiując je w swoim art. 4 pkt 15 jako banknoty i monety (a zatem pieniądz gotówkowy), zapis księgowy (pieniądz bezgotówkowy bankowy),ale równieżjakopieniądz elektroniczny w rozumieniu dyrektywy 2000/46/WE (zgodnie z dosłownym brzmieniem przepisu, obecnie jest to dyrektywa nr 2009/110/WE. Ze względu na wzajemną relację ustawy i dyrektywy wykładnia prowadzi do wniosku, że za środki pieniężne w rozumieniuustawyousługachpłatniczychnależyrozumiećrównieżpieniądzelektroniczny.Uzależnia 28 t.j. Dz.U. z 2014 r., poz. 873 29 Tekst pierwotny - Dz.U. z 2012 r., poz. 1232 30 Dz.U.UE L Nr 319,poz. 1
  8. 8. to uznanie działańzwiązanychzwalutąlokalnąw postaci niematerialnej odstwierdzenia,czyjest ona pieniądzem elektronicznym, czy też nie. Unijna definicja pieniądza elektronicznego zawarta jest w dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/110/WE z dnia 16 września 2009 roku w sprawie podejmowania i prowadzenia działalności przez instytucje pieniądza elektronicznego oraz nadzoru oszczędnościowego nad ich działalnością, zmieniającą dyrektywy 2005/60/WE i 2006/48/WE oraz uchylającą dyrektywę 2000/46/WE31 (dalej:dyrektywaopieniądzuelektronicznym). Przywołana dyrektywa w swoim art. 2 pkt 2 pieniądzelektronicznydefiniuje jakowartośćpieniężną przechowywaną elektronicznie, w tym magnetycznie,stanowiącąprawodo roszczenia wobec emitenta, która jest emitowana w zamian za środki pieniężne wceludokonywania transakcji płatniczych i akceptowana przez osoby fizyczne lub prawne inne niż emitent pieniądza elektronicznego. Definicja ta została przeniesiona do prawa polskiego z jedną, dość istotną różnicą. Zgodnie z art. 2 pkt 21a ustawy o usługach płatniczych jako pieniądz elektroniczny zdefiniowano wartość pieniężną przechowywaną elektronicznie, w tym magnetycznie, wydawaną, z obowiązkiem jej wykupu, w celu dokonywania transakcji płatniczych, akceptowanąprzez podmiotyinneniżwyłączniewydawca pieniądza elektronicznego. O ile zatem w prawie wspólnotowymobowiązekwykupujestkonsekwencjąuznaniaokreślonejwartości zapieniądz elektroniczny,towprawie polskimzapieniądzelektronicznyuznaje się jedynie takie wartości, które podlegają wykupowi. Oznacza to,że na gruncie prawakrajowego odmiennie należy traktować przypadek walut lokalnych podlegającychwykupowi (czyli możliwychdozwrotnej zamianyna walutę krajową) i walut lokalnych bez możliwości wykupu (po pierwotnym wyemitowaniu znajdują się w obiegu bez możliwości zwrotnej zamianyna walutę krajową). Ta druga nie stanowi pieniądza elektronicznego, a zatem nie podlega rygorom ustawy o usługach płatniczych, w tym rygorom dotyczącym pieniądza elektronicznego. Nie oznaczato jeszcze,że walutalokalnaw postaci niematerialnej podlegająca wykupowi przepisom tym będzie podlegała. Art. 6 pkt 11 ustawy o usługach płatniczych – w ślad za przepisami unijnymi – wyłącza spod stosowania przepisów ustawy usługi oparte na instrumentach, które można wykorzystywać: 1) w celu nabycia towarów lub usług wyłącznie w placówkach wydawców tych instrumentów lub placówkach podmiotów trzecich związanych z wydawcą umową handlową, inną niż umowa o wydawanie instrumentu płatniczego (zgodnie z dosłownym brzmienie „świadczenie usługi płatniczej, o której mowa w art. 3 ust. 1 pkt 4”), 2) w tamach ograniczonej sieci dostawców usług lub 3) w odniesieniu do ograniczonego zakresu towarów lub usług. Tutaj ponownie pojawiasiędrobnarozbieżnośćmiędzyprawempolskima implementowanym przez nie prawem wspólnotowym. Odpowiedni przepis dyrektywy w sprawie usług płatniczych (a tym samym poprzez zastosowaną metodę odesłania również dyrektywy o pieniądzu elektronicznym) zwolnieniemobejmuje usługi oparte na instrumentach, które można wykorzystywać w celu nabycia towarów lub usług wyłącznie w pomieszczeniach wykorzystywanych przez wydawcę lub na podstawie umowy handlowej z wydawcą w ramach ograniczonej sieci dostawców usług albo w odniesieniu do ograniczonego asortymentu towarów i usług. Analiza wskazuje, że tak długo jak waluta lokalna w postaci niematerialnej podlegająca wymianie będzie stosowana przy spełnieniu następujących warunków: 1) podmioty akceptujące tę walutę będą miały zawartą umowę z wydawcą waluty wykraczającą poza samo wydawanie i posługiwanie się instrumentem płatniczym; 31 Dz.U.UE L Nr 267,poz. 7
  9. 9. 2) sieć dostawców usług możliwych do nabycia za walutę lokalną jest ograniczona, tj. obejmuje jedynie niektóre przedsiębiorstwa usługowe funkcjonujące na danym terenie; 3) w zamian za walutę lokalną można nabyć ograniczony zakres towarów i usług. Rozumienietychpojęćnaświetlapreambuła dyrektywy o pieniądzu elektronicznym, która w swoim pkt 5 stwierdza:„Właściwe jestograniczenie zakresustosowanianiniejszej dyrektywy do dostawców usług płatniczych, którzy emitują pieniądz elektroniczny. Niniejsza dyrektywa nie powinna mieć zastosowania do wartości pieniężnej przechowywanej przy użyciu szczególnych instrumentów przedpłaconych, mających odpowiadać na konkretne potrzeby, które to instrumenty można wykorzystywać jedynie w ograniczony sposób, ponieważ pozwalają one posiadaczowi pieniądza elektronicznegonabywaćtowarylubusługi wyłącznie w siedzibie emitentapieniądzaelektronicznego lub na podstawie bezpośredniej umowy handlowej z profesjonalnym emitentem w ramach ograniczonej sieci podmiotów świadczących usługi, albo ponieważ można je wykorzystywać wyłącznie do nabycia ograniczonego asortymentu towarów lub usług. Instrument można uznać za wykorzystywanywograniczonymzakresie,jeślimożnagowykorzystaćwyłączniedonabyciatowarów i usługw określonymsklepielubsieci sklepów albodonabyciaograniczonego asortymentu towarów lubusług,bezwzględuna geograficzne położeniepunktusprzedaży.Dotakichinstrumentów zaliczyć możnakarty sklepowe,kartystacji benzynowych, karty członkowskie, karty transportu publicznego, bonyna posiłki lubbony usługowe (takie jak bony opieki nad dziećmi, bony socjalne lub usługowe, które dofinansowują zatrudnienie pracowników wykonujących prace związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, takie jak sprzątanie, prasowanie lub prace ogrodnicze), które podlegają niekiedy szczególnemu opodatkowaniu lub ramom prawnym dotyczącym pracy, mającym wspierać korzystanie z takich instrumentów zgodne z celami określonymi w przepisach socjalnych. W przypadku gdy taki instrument o celu szczególnym przeradza się w instrument o celu ogólnym, wyłączenie (exemption) z zakresu niniejszej dyrektywy nie powinno mieć dłużej zastosowania. Z zakresu niniejszej dyrektywy nie należy wyłączać instrumentów, które można wykorzystać do zakupów w sklepach określonych handlowców, ponieważ takie instrumenty są zazwyczaj projektowane dla ciągle powiększających się sieci podmiotów świadczących usługi.” W przypadku, gdy waluta lokalna w postaci niematerialnej podlegająca wymianie na tyle się upowszechni,że będzie przyjmowanaprzezznacznąliczbęprzedsiębiorstw (lubinnychakceptantów), lubasortymenttowarówi usługdostępnychza niąstanie sięnieograniczony,przestanie mieścić się w granicach zwolnienia i będą do niej miały zastosowania wszystkie przepisy ustawy o usługach płatniczych. Stanowisko takie zostało zresztą sformułowane w doktrynie32 . Zasugerować w tym miejscu należy, że prawodawca unijny dostrzegł nadużywanie przywołanego wyłączenia i należy spodziewać się, że w kolejnych przepisach jego zakres zostanie zawężony. W świetle tego na etapie podejmowania decyzji o ewentualnej emisji waluty lokalnej należy z góry zastanowić się, czy nie dokonać tego w zgodzie z przepisami ustawy o usługach płatniczych. 3. Praktyka funkcjonowania waluty lokalnej 3.1. Dopuszczalność wypłaty wynagrodzenia w walucie lokalnej 3.1.1. Wynagrodzenie z tytułu stosunku pracy Analizę dopuszczalności wypłaty wynagrodzenia z tytułu stosunku pracy należy rozpocząć od przepisów międzynarodowego prawa pracy. Za najważniejsze źródła tego prawa uznaje się konwencje Międzynarodowej Organizacji Pracy. Konwencje uchwala Międzynarodowa Konferencja Pracy większością 2/3 głosów obecnych przedstawicieli i przedkłada do ratyfikacji poszczególnym państwom członkowskim MOP. 32 W.Srokosz, op.cit., s.500-501
  10. 10. Z punktu widzenia rozważanego tematu szczególne znaczenie ma konwencja (nr 95) dotycząca ochrony płacy przyjęta w Genewie dnia 1 lipca 1949 roku, a ratyfikowana w Polsce przez Radę Państwa w dniu 18 września 1954 roku33 . Zgodnie z art. 241 ust. 1 Konstytucji umowy ratyfikowane przez Rzeczpospolitą Polską przed wejściem w życie Konstytucji na podstawie przepisów konstytucyjnychobowiązującychwczasie ichratyfikacji i ogłoszone w Dzienniku ustaw uznaje się za umowy ratyfikowane za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie i stosuje się do nich przepisy art. 91 Konstytucji, o ile dotyczą one kategorii spraw wymienionych w art. 89 ust. 1 Konstytucji. Wobec faktu, że Konwencje MOP dotyczą członkostwa Rzeczypospolitej Polskiej w organizacji międzynarodowej uznaje się, że Konwencje ratyfikowane i ogłoszone przed dniem wejścia w życie Konstytucji stanowiączęśćkrajowegoporządkuprawnegoi codo zasadysą bezpośredniostosowane, przy czym mają one pierwszeństwo przed ustawami, jeżeli ustawy tej nie da się pogodzić z Konwencją34 .Słusznyjestzatempogląd,że w Polsce ratyfikowanakonwencjawywieraskutki prawne w stosunkach wewnętrznych bez potrzeby przetwarzania jej na normy prawa wewnątrzpaństwowego35 . Przywołana Konwencja nr 95 co do zasady przyjmuje dwie formy wypłaty wynagrodzenia – w gotówce i w naturze,przyczym ta druga formama charakter jedynie subsydiarny.Wypłataw naturze jest dopuszczalna jedynie przy spełnieniu czterech warunków: 1) w naturze jest wypłacana jedynie część wynagrodzenia (art. 4 ust. 1); 2) ma miejsce w zawodach lub przemysłach, gdzie ten rodzaj wypłaty jest ogólnie przyjęty w praktyce lub pożądany ze względu na charakter danego przemysłu lub zawodu (art. 4 ust. 1). Doktrynawskazuje,że wynagrodzenie wypłacane częściowow naturze jestprzyjęte w rolnictwie, górnictwie, przy pracach budowlanych i konstrukcyjnych na obszarach pozbawionych infrastruktury społecznej, w usługach gastronomicznych, hotelarskich, placówkach służby ochrony zdrowia, a także przez pracodawców zatrudniających służbę domową36 ; 3) świadczenia w naturze służą do osobistego użytku pracownika i jego rodziny i odpowiadają ich interesom(art.4 ust.2 lit.a).Co do zasady nie mogą to być zatem świadczenia przeznaczone do dalszej odsprzedaży; 4) wartość świadczeń w naturze jest wyceniona słusznie i rozsądnie (art. 4 ust. 2 lit. b). W sposób oczywisty wypłaty w walucie lokalnej nie można uznać za wypłatę wynagrodzenia w naturze. W odniesieniu do płacy w gotówce art. 3 ust. 1 Konwencji wyraźnie przesądza, że wypłacana może być wyłącznie wpieniądzumającymprawnyobieg,awypłatyw postaci weksli, bonów, kuponów lub we wszelkiej innej formie uważanej zareprezentującąpieniądz mający prawny obieg będą zakazane. Pod pojęciem „pieniądza mającego prawny obieg” należy rozumieć pojęcie „prawnego środka płatniczego”. Wypłata wynagrodzenia może zatem nastąpić jedynie w złotych polskich. Konwencja wskazuje, że w określonych przypadkach – w szczególności w przypadku braku umowy zbiorowej lub orzeczenia rozjemczego na podstawie zgody pracownika, wypłata w gotówce może nastąpić czekiem na bank lub przekazem pocztowym czy pieniężnym. W każdym jednak przypadku wypłata musi być w złotych polskich. 33 Dz.U. z 1955 r. Nr 38, poz. 234 34 por. A.M.Świątkowski, Międzynarodowe prawo pracy.Tom 1. Międzynarodowe publiczneprawo pracy. Wolumen 1, Beck, Warszawa 2008,s.68 35 T.Liszcz, Prawo Pracy,LexisNexis,Warszawa 2006,s.69 36 Poglądy doktryny zagranicznej cytowane za: A.M.Świątkowski, Międzynarodowe prawo pracy.Tom 1. Międzynarodowe publiczneprawo pracy – standardy międzynarodowe. Wolumen 2, Beck, Warszawa 2008,s. 333
  11. 11. W ślad za Konwencjąnr95 polski Kodekspracyprzesądził,że wypłatywynagrodzenia dokonuje się w formie pieniężnej, zaś częściowe spełnienie wynagrodzenia w innej formie niż pieniężna jest dopuszczalne tylkowówczas,gdyprzewidują to ustawowe przepisy prawa pracy lub układ zbiorowy pracy (art. 86 §2 Kodeksupracy).Oczywiście swobodaczęściowegospełnieniawynagrodzeniaw innej formie niż pieniężna musi się mieścić w granicach zakreślonych przez przepisy Konwencji nr 95. Oznacza to jednak,że nie mamożliwości wypłatywynagrodzenianależnegopracownikami w walucie lokalnej.Niemanatomiastżadnych przeszkód w wypłacie w walucie lokalnej niektórych świadczeń związanych z pracą, np. świadczeń z Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych. Należy w tym miejscu wskazać, że odmienną opinię prezentuje Piotr Szeszko37 . Opinia ta została jednak sformułowana jedynie w oparciu o przepisy Kodeksu Pracy, bez uwzględnienia przepisów międzynarodowego prawa pracy. Dla porządku należy dodać, iż Konwencja nr 95 w swoim art. 6 dodatkowo zabrania pracodawcy ograniczaniawjakikolwieksposóbwolności pracownika w dysponowaniu swą płacą według własnej woli. Niedopuszczalne jest zatem oczywiście wprowadzenie np. obowiązkowej wymiany wynagrodzenia wypłacanego w polskich złotych na walutę lokalną. 3.1.2. Niepracownicze formy zatrudnienia W tym przypadkusytuacjawygląda odmiennieniżw przypadku zatrudnienia na podstawie stosunku pracy. Pod pojęciem niepracowniczych form zatrudnienia rozumie się bowiem zatrudnienie na podstawie umówcywilnoprawnych.Wramach zasadyswobodyumów nie maprzeszkóddoustalenia wypłaty wynagrodzenia w walucie lokalnej. 3.2. Nabywanie towarów i usług za walutę lokalną W świetle zasadyswobodyumównie budzi żadnej wątpliwości dopuszczalnośćnabywania towarów i usług w zamian za walutę lokalną. Istotne jest natomiast ustalenie charakteru prawnego takiej umowy – czy mamy tu do czynienia z którąś z umów nazwanych, czy też z umową nienazwaną. Zagadnienie to sprowadza się do analizy dogmatycznej, czy używane w Kodeksie Cywilnym pojęcia „ceny” (w odniesieniu do umowy sprzedaży) i „wynagrodzenia” (w odniesieniu do innych umów) wymagają posługiwania się pieniądzem polskim. W odniesieniudosprzedażyi pojęciacenywartojestprzytoczyćdefinicję zawartą w art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawyz dnia9 maja2014 rokuo informowaniuocenachtowarów i usług38 . Zgodnie z przywołanym przepisem za cenę uważa się wartość wyrażoną w jednostkach pieniężnych, którą kupujący jest obowiązany zapłacić przedsiębiorcy za towar lub usługę. O ile zatem cena musi być każdorazowo wyrażona w jednostkach pieniężnych, t.j. złotych i groszach, to nie przesądza to jeszcze o sposobie uregulowania tej wartości. Klasyczna doktryna cywilistyczna opowiada się za wyłącznością płatności poprzez środki pieniężne. Tytułem przykładu można przytoczyć następujące stanowisko: „przedmiotem świadczenia kupującegojestsumapieniężnaokreślona –w stosunkachkrajowych –w walucie polskiej alboobcej. […] Gdyby w umowie zamiastsumypieniężnej uzgodnionowydanie np. papieru wartościowego (np. obligacji), trzeba by ją zakwalifikować, ściśle biorąc, nie jako umowę sprzedaży, ale albo jako zamianę,albojakoodnowienie (art. 506) lub nawet – zależnie od okoliczności – jako świadczenie w miejsce wykonania.”39 40 .Stanowiskotakie wydaje sięzbytwąskie i pomija zarówno rozwój techniki, 37 http://dobry.org.pl/wiedza/historia-i-wspolczesnosc/alternatywne-waluty/,dostęp: 23 listopada 2015 roku. Materiałzamieszczony na tej stroniejestkopią usuniętego już artykułu z serwera www.ekonomiaspoleczna.pl 38 Dz.U. z 2014 r., poz. 915 39 Cz.Żuławska, Komentarz do art. 535, Nb 7 w: Komentarz do Kodeksu cywilnego. Księga trzecia.Zobowiązania, p.zb. p.red. G.Bieńka, LexisNexis,Warszawa 2011 40 R.Trzaskowski,Cz.Żuławska, Komentarz do art. 535, Nb 7, w: Kodeks cywilny.Komentarz. Księga trzecia. Zobowiązania,p.zb. p.red. J.Gudowskiego, LexisNexis,Warszawa 2013
  12. 12. jak i nowe narzędzia społeczne. Jak już zostało wskazane wcześniej w ramach prawa polskiego pieniądzem w sensie ścisłym jest jedynie pieniądz gotówkowy. Literalne odczytanie wymogu uiszczeniazapłatypieniądzemprowadziłobydokuriozalnegowniosku,że sprzedażprzyktórej zapłata ceny nastąpiła pieniądzem elektronicznym nie jest już umową sprzedaży. W mojej ocenie należy podzielić stanowisko, iż „odpowiednikiem świadczenia sprzedawcy jest umówiona cena, a więc ustalona przez strony i wyrażona w pieniądzu wartość rzeczy lub prawa będących przedmiotemumowy.”41 Każdorazowo cena musi być wyrażona jako kwota pieniężna. „W sytuacji gdy strony zamiast kwoty pieniężnej wskazałyby inny rodzaj świadczenia, umowa taka nie podlegałaby przepisom o sprzedaży, a regulacjom dotyczących innych umów, np. zamiany”42 . O ile jednak cena musi być wyrażona w pieniądzu, to jej zapłata może nie mieć formy pieniężnej, sprzedawca może przyjąć na poczet ceny inne świadczenie43 . Zastrzec jedynie, że świadczenie to powinno mieć charakter zapłaty środkami płatniczymi (w przeciwnym wypadku faktycznie trudno byłobyuznaćzawartą umowęza umowę sprzedaży,a nie np. umowę zamiany). Skoro jednak waluta lokalnastanowi środekpłatniczytonabycie zaniątowarów powinnobyćtraktowane jakosprzedaż w rozumieniu kodeksowym. Teza ta jest innym ujęciem formułowanej w ramach prawa bankowego zasady, że o charakterze świadczenia jako pieniężnego nie przesądza jego substrat fizyczny, lecz wartość ekonomiczna, jaką ono reprezentuje44 . Sformułowanywniosektymbardziej przenosi sięnate umowy kodeksowe, które jako zobowiązanie jednej ze stron podają zapłatę wynagrodzenia. 3.3. Wypłata wynagrodzenia z tytułu zamówienia publicznego Przystępując do rozważania tytułowego zagadnienia należy przypomnieć, że definicję zamówienia publicznego zawartą w art. 2 pkt 13 ustawy z dnia 29 stycznia 2004 roku – Prawo zamówień publicznych45 .Zgodnie ztymprzepisemzamówienie publicznetoumowaodpłatnazawieranamiędzy zamawiającym a wykonawcą, których przedmiotem są usługi, dostawy lub roboty budowlane. Zamówieniepubliczne jest zatem szczególnym przypadkiem umowy cywilnoprawnej – wyróżniony przede wszystkim ze względu podmiotowego – stroną umowy otrzymującą określone towary lub usługi jestbowiempodmiotzobowiązanydostosowaniaprzepisów Prawa zamówień publicznych. O ile zatem Prawo zamówień publicznych nie przesądza inaczej zastosowanie mają ogólne zasady dotyczące umów.Przesądzaotym zresztąart. 139 Prawa zamówieńpublicznychzgodnie z którym do umóww sprawachzamówieńpublicznychstosuje się przepisy ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 roku – Kodekscywilny,jeżeliprzepisyustawynie stanowiąinaczej.PrzepisyPrawazamówieńpublicznych co do zasady nie odnoszą się do kwestii wynagrodzenia – może zatem być ono zaproponowane w dowolnej dopuszczalnej przez Kodeks Cywilny formie. Ocenę tę powszechnie podziela Krajowa Izba Odwoławcza w swoich wyrokach, np.:  w wyrokuz dnia8 grudnia2011 r., sygn.KIO 2542/11 stwierdzono,że odpłatnośćobejmujekażdy rodzaj korzyści, które przedstawia wartość pieniężną, z tym jednak zastrzeżeniem iż korzyść, wynikająca z umowy nie musi być uiszczana w postaci pieniężnej. Pojęcie odpłatności należy interpretowaćszerokoi obejmujeononie tylkoświadczeniapieniężne,leczrównież każdy rodzaj korzyści, które zamawiający akceptuje w zamian za wykonanie zamówienia; 41 Z.Gawlik, Komentarz do art. 535,Nb. 6, w: Kodeks cywilny.Komentarz. Tom III.Zobowiązania –część szczególna,p.zb. p.red. A.Kidyby, LEX, Warszawa 2014 42 K.Jędrej, Komentarz do art. 535, Nb 6, w: Kodeks cywilny.Komentarz. Tom II,p.zb. p.red. J.Ciszewskiego, LexisNexis,Warszawa 2014 43 Tamże, Nb 16 44 A.Socha, Bankowe rozliczenia pieniężnea świadczeniepieniężne, Radca Prawny z 2000 r., s.73 45 t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 907 z późn. zm.
  13. 13.  w wyroku z dnia 3 stycznia 2012 r., sygn. KIO 2725/11 wskazano, że pojęcie odpłatności należy interpretowaćszerokoi obejmujeononie tylkoświadczeniapieniężne,leczrównież każdy rodzaj korzyści, które zamawiający akceptuje w zamian za wykonanie zamówienia. Ocena odpłatnego charakteru umowy powinna być zatem zgodnie z dyspozycją art. 139 ust. 1 Prawa zamówień publicznych, dokonywana z uwzględnieniem reguł właściwych dla umów prawa cywilnego. W świetle wcześniejszych rozważań wskazujących na dopuszczalność wypłaty wynagrodzenia z umowywalutąlokalnąnależystwierdzić,że nie mażadnychprzeszkóddoustaleniawynagrodzeniaza wykonanie zamówienia publicznego w walucie lokalnej. 3.4. Wybrane podatkowe aspekty funkcjonowania waluty lokalnej Poczynione ustalenia pozwalają relatywnie prosto rozstrzygnąć większość aspektów podatkowych funkcjonowania waluty lokalnej: 1. Dochód uzyskany zarówno przez osoby fizyczne, jak i osoby prawne w walucie lokalnej jest traktowanyna równi zdochodemuzyskanymw walucie polskiej (po przeliczeniu stałym kursem wymiany waluty lokalnej) i podlega opodatkowaniu na zasadach ogólnych. 2. Skoro nabycie towarów za walutę lokalną powinno być traktowane jako sprzedaż to podlega opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych na zasadach odpowiadających umowie sprzedaży. Podobnie sytuacja przedstawia się w odniesieniu do podatku od wartości dodanej (VAT). Zauważyć należy, że powyższe stanowiska są zgodne z przyjętą praktyką. Tezy takie zawierają bowiem przedstawiane przez poszczególnych emitentów walut lokalnych opinie: podatkowa M.Celibały46 orazksięgowo-podatkowaA.Bator47 .Wtymzakresie walutalokalnajest zatem zgodna z poszczególnymi ustawami podatkowymi. Znacznie większej uwagi wymaga ocena, czy krótkoterminowa „pożyczka” udzielona w walucie lokalnej podlega opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych. Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 9 września 2000 roku o podatku od czynności cywilnoprawnych48 tytułowemu podatkowi podlega umowa pożyczki pieniędzy lub rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku. Użyte sformułowanie jest o tyle niefortunne, ze w świetle art. 720 §1 Kodeksu cywilnego umowa pożyczki może dotyczyć wyłącznie pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku. Umowy, których przedmiotem są prawa choć zbliżone do pożyczki pożyczką sensu stricto nie są, zatemi „pożyczka”walutylokalnejtakiegocharakteruniema.Ztym zastrzeżeniem należy traktować stanowisko doktryny, iż pożyczki, których przedmiotem są inne przedmioty majątkowe niż wymienione, nie podlegają opodatkowaniu tym podatkiem49 . Doktryna prawa powszechnie podziela stanowisko, że użyte w przepisie pojęcie pieniędzy należy utożsamiaćz pieniądzemgotówkowym – znakami pieniężnymi emitowanymi przez Narodowy Bank Polski50 . Przedmiotem pożyczki, a tym samym opodatkowania podatkiem od czynności cywilnoprawnych,nie może byćpieniądzbezgotówkowy51 .Skoronawetpieniądz bezgotówkowy nie 46 https://zielony.biz.pl/pages/content/7/opinie, dostęp: 23 listopada 2015 roku 47 http://dobry.org.pl/wiedza/opinie/opinia-podatkowa/,dostęp: 23 listopada 2015 roku 48 t.j. Dz.U. z 2015 r., poz. 626 z późn.zm. 49 M.Gargul, Podatek od czynności cywilnoprawnych.Komentarz, LexisNexis,Warszawa 2013, komentarz do art. 1 50 por. np. Z.Gawlik, Komentarz do art. 720, Nb 6, w: Kodeks cywilny.Komentarz. Tom III, op.cit. 51 Wyrok NSA w Warszawiez8 czerwca 2006 r., sygn. II FSK 819/05;wyrok WSA w Poznaniu z 9 grudnia 2010 r., sygn. III SA/Po 463/10
  14. 14. jest przedmiotem podatku od czynności cywilnoprawnych, to tym bardziej waluta lokalna pod podatek ten nie podlega. 4. System DigiPay4Growth a prawo polskie 4.1. Istota systemu DigiPay4Growth to system płatności elektronicznych, oparty na funkcjonowaniu sieci przedsiębiorców, ukierunkowany na stymulowanie lokalnego (regionalnego) wzrostu ekonomicznego52 . Jego istotą jest tworzenie jednostek rozliczeniowych systemu (JRS), mających postać elektroniczną, o ustalonym z góry terminie wykupu. Jednostki te mogą służyć jako środek regulacji zobowiązań pomiędzy przedsiębiorcami (i na pewnych warunkach konsumentami), którzy wyrazili zainteresowanie uczestnictwemw systemieDigiPay4Growth. Ze względu na ograniczoną (co najmniej wsensieterytorialnym) siećpodmiotów korzystającychz systemu uzyskuje się zwiększenie obrotów tych właśnie podmiotów, a tym samym lokalny wzrost gospodarczy. Owa sieć jest zinstytucjonalizowana – co do zasady ma charakter spółdzielni. Spółdzielnia też odpowiada za tworzenie i wykup elektronicznych jednostek rozliczeniowych. W ramach systemu jednostki rozliczeniowe mogą powstać na jeden z trzech sposobów: 1) jako równowartość kwoty faktury, do zapłacenia której zobowiązana jest jednostka sektora finansów publicznych. Termin wykupu jednostek rozliczeniowych pokrywa się z terminem płatności faktury. Jednostek może dostarczyć organizacja zarządzająca systemem – mechanizm ten jest zbliżony do mechanizmu faktoringu, z tym zastrzeżeniem że wykup faktury od jej wystawcy nie następuje za walutę krajową lecz za jednostki rozliczeniowe53 , albo jednostka sektora finansów publicznych – co upodabnia operację do wcześniejszej zapłaty faktury54 ; 2) jakorównowartośćkwotyubezpieczonej faktury.Wystawcafaktury przedstawia ją do akceptacji wybranemu towarzystwu ubezpieczeniowemu i jeśli jest ono skłonne objąć fakturę ubezpieczeniem (czyli podmiot zobowiązany do zapłaty faktury uznaje za dostatecznie wiarygodny) to organizacja zarządzająca systemem udostępnia odpowiednią ilość jednostek rozliczeniowych o terminie wykupu pokrywającym się z terminem płatności faktury55 . W przypadku, gdy faktura nie została zapłacona odpowiednia kwota jest pokrywana w 80% przez towarzystwo ubezpieczeniowe, które zapłatę faktury ubezpieczyło, zaś w 20% przez fundusz stabilizacyjny; 3) na zasadzie quasi-kredytu. W tym przypadku organizacja zarządzająca systemem udostępnia pewną ilość jednostek rozliczeniowych z wyznaczonym terminem wykupu. W tym terminie jednostki muszą być spłacone za gotówkę przez podmiot, do dyspozycji którego jednostki rozliczeniowe zostały postawione.56 Warto zauważyć, że w odróżnieniu od dwóch poprzednich 52 www.digipay4growth.eu, dostęp 23 grudnia 2015 roku 53 Social TradeCredit Circuitmodel.Counter cyclical creditfor SMEs, Social TradeOrganisation,s.9 54 Tamże, s.10 55 Tamże, s.11 56 Tamże, s.13
  15. 15. metod, ta jest obciążona poważnym ryzykiem. Z tego względu konieczne jest zaangażowanie niezależnegopodmiotudokonującegowyznaczenia ryzyka związanego z konkretnym kredytem. Konstrukcja przewiduje, że niespłacone kwoty są pokrywane w 80% przez towarzystwo ubezpieczeniowe, a w 20% - przez fundusz stabilizacyjny. Od strony technicznej płatności wykonywane są system teleinformatyczny Cyclos. Jak wskazuje podmiot odpowiedzialny za powstanie Cyclosa – Social Trade Organisation (STRO) – jest to system typu bankowego umożliwiający zarówno dokonywanie operacji typu bankowego, jak i płatności, a także oferującysysteme-handlu.Cyclosjestużywanynie tylkopoprzez system DigiPay4Growth, lecz równieżnp.przezniektóre lokalnebanki,systemywymianybarterowej,systemywalutlokalnych, czy baki czasu. 4.2. Kwalifikacja prawna systemu DigiPay4Growth Uwzględniającopisane powyżej zasady funkcjonowania systemu DigiPay4Growth należy przyjąć, że jednostki rozliczeniowe systemu są szczególnym przypadkiem waluty lokalnej w postaci niematerialnej zmożliwościąwykupu. Oznacza to, że mają do nich zastosowanie wszystkie wniosku sformułowane w toku analizy cech takiej właśnie waluty. Należy zatem przyjąć co następuje: 1) funkcjonowanie JRS jest zgodne z prawem polskim, co jednocześnie oznacza dopuszczalność wdrożenia w Polsce systemu DigiPay4Growth. Szczegóły dotyczące tego wdrożenia będą omówione w dalszej części niniejszej ekspertyzy; 2) JRS stanowią pieniądz elektroniczny; 3) do JRS nie będzie się stosowało przepisów ustawy o usługach płatniczych, w tym przepisów dotyczących emisji pieniądza elektronicznego, tak długo jak będą stosowana jedynie w ograniczonej sieci dostawcówusług lub w odniesieniu do ograniczonego asortymentu towarów lub usług. Warunek ten należy uznać za spełniony, jeżeli JRS będzie stosowane do rozliczeń przeprowadzanychmiędzyczłonkami jednej organizacji, nie mającej charakteru powszechnego i mającej ograniczony terytorialnie zasięg. Uwzględniając mechanizm działania systemu DigiPay4Growthnależyprzyjąć, że co do zasady sytuacja taka będzie miała miejsce – chyba że w wynikurozwojusystemuJRSzacznąbyć akceptowane przez znaczną część dostawców towarów i usług.Zauważyćw tymmiejscunależy,że wyłączenie stosowania ustawy o usługach płatniczych jest kluczowe z punktu widzenia sprawnego funkcjonowania systemu. Zgodnie z art. 59l ust. 1 ustawyo usługachpłatniczych wydawca pieniądza elektronicznego jest obowiązany umożliwić, na żądanie posiadacza pieniądze elektronicznego, wykup pieniądza elektronicznego w każdym czasie, według jego wartości nominalnej. W realiach funkcjonowania systemu DigiPay4Growth oznaczałobytomożliwośćżądaniawykupJRSw dowolnymmomencie,nawetprzedterminemich wykupu – co bardzo łatwo mogłoby zachwiać stabilnością całego systemu. Zwrócić należy jeszcze uwagę na dwie kwestie. Z samego mechanizmu funkcjonowania systemu DigiPay4Growth wynika posługiwanie się JRS w postaci elektronicznej. W niektórych miejscach na świecie postać elektroniczna jest jednak uzupełniana postacią materialną (papierową). W mojej
  16. 16. ocenie jest to jednak w świetle prawa polskiego niedopuszczalne, choć część doktryny stałoby na stanowisku uznania materialnych JRS za szczególny przypadek znaku legitymacyjnego. Od strony praktycznej dla JRS rekomenduje się przyjęcie nazwy nie mającej bezpośredniego powiązania z ani z pojęciem „pieniądz”, ani z nazwą waluty polskiej (np. złoty terminowy). 4.3. Kwestie instytucjonalne funkcjonowania systemu SystemDigiPay4Growthwymagaistnieniapodmiotu prawnego, który gromadzi podmioty publiczne oraz przedsiębiorców (i ewentualnie konsumentów) zainteresowanych dokonywaniem rozliczeń w oparciu o JRS. Podmiot ten jest jednocześnie odpowiedzialny za emitowanie oraz wykup JRS. W dalszej części niniejszego rozdziału podmiot ten będzie określany jako „operator systemu”. Analiza sposobu funkcjonowania systemu DigiPay4Growth wskazuje, że podmiot taki powinien spełniać trzy główne warunki: 1) dopuszczenie przynależności do operatora systemu osób prawnych na równych zasadach z osobami fizycznymi.Warunektenwyklucza formęprawnąstowarzyszenia.Prawopolskie stanęło bowiem na stanowisku, że stowarzyszenie co do zasady zrzesza jedynie osoby fizyczne 57 . Przesądza to art. 10 ust. 3 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 roku – Prawo o stowarzyszeniach58 zgodnie z którym osoba prawna może być jedynie wspierającym członkiem stowarzyszenia; 2) zagwarantowanie przewagi substratu osobowego nad kapitałowym. Istota przynależności do operatora systemu polega bowiem na deklaracji akceptowania takich właśnie jednostek przez konkretny podmiot w nim uczestniczący. Prawa i obowiązki podmiotu są zatem związane bezpośrednio z nim, nie zaś z kapitałem, który ewentualnie miałby zostać wniesiony. Warunek ten wyklucza zarówno formę fundacji, jak i kapitałowych spółek handlowych; 3) ograniczona odpowiedzialność podmiotów przynależących za zobowiązania operatora. W przeciwnymwypadkumielibyśmydoczynieniazbardzoograniczonąskłonnościądowłączaniasię do systemu. Jego ewentualne problemy finansowe mogłyby prowadzić bowiem nie tylko do utraty kapitałuzaangażowanegowsystem, leczprzekładaćsięna pozostałe elementymajątkui w konsekwencji być powodem bankructwa. Warunek ten wyklucza osobowe spółki handlowe. Oznacza to jednak,że optymalnąformądziałaniaoperatorajestformaspółdzielni. Zgodnie z art. 1 §1 ustawyz dnia16 września1982 r. – Prawospółdzielcze59 spółdzielniajestdobrowolnymzrzeszeniem nieograniczonej liczby osób, o zmiennym składzie osobowym i zmiennym funduszu udziałowym, które w interesie swoich członków prowadzi wspólną działalność gospodarczą. Członkami spółdzielni mogą być zarówno osoby fizyczne, jak i osoby prawne. Nie będzie zatem przeszkódwuczestnictwie wsystemie zarówno przedsiębiorców mających osobowość prawną, jak i przedsiębiorców – osób fizycznych. Nie ma również ograniczeń podmiotowych wykluczających uczestnictwo w spółdzielni jednostek samorządu terytorialnego. Będzie jednak konieczność uwzględnienia ograniczeń przedmiotowych. Działalność operatora systemu będzie miała charakter działalności gospodarczej wykraczającej pozazadaniaużyteczności publicznej. Tymczasem zgodnie z art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 roku o samorządzie powiatowym60 powiat nie może 57 Od tej zasady występują wyjątki uregulowane w przepisach szczególnych –nie mają one jednak zastosowania w opisywanej wekspertyzie sytuacji 58 t.j. Dz.U. z 2015 r., poz. 1393 59 t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 1443 z późn. zm. 60 t.j. Dz.U. z 2015 r., poz. 1445 z późn. zm.
  17. 17. prowadzić działalności gospodarczej wykraczającej poza zadania o charakterze użyteczności publicznej. Oznacza to, że powiat nie będzie mógł być członkiem spółdzielni – operatora systemu. Takiego ograniczenia nie ma w przypadku gmin – one będą mogły być członkami spółdzielni – operatora systemu. 4.4. Kwestie operacyjne funkcjonowania systemu W niniejszej sekcji omówione zostaną niektóre istotne aspekty praktycznego funkcjonowania systemu DigiPay4Growth w ramach prawa polskiego. 1. System DigiPay4Growth nie musi obejmować wyłącznie członków spółdzielni – operatora systemu. Operator systemu może udostępnić możliwość korzystania z płatności w JRS innym osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym) na podstawie umowy zawartej z tymi osobami. Forma ta będzie szczególnie istotna dla powiatu (które jak zostało wyżej wskazane nie będą mogłybyć członkami spółdzielni) orazdlaosóbfizycznychincydentalniekorzystającychz systemu (które mogą nie chcieć brać na siebie zobowiązań związanych z członkostwem w spółdzielni). 2. Ważną częścią systemu DigiPay4Growth jest system gwarancyjny. Co do zasady składa się on z dwóch filarów – kapitałowego oraz ubezpieczeniowego. Konstrukcjafilarukapitałowegomusi znaleźćodzwierciedleniejużw statucie spółdzielni.Zgodnie z art. 78 §1 Prawa spółdzielczegowkażdej spółdzielni musząwystępować dwa fundusze własne: 1) fundusz udziałowy powstający z wpłat udziałów członkowskich, odpisów na udziały członkowskie z podziału nadwyżki bilansowej lub z innych źródeł określonych w odrębnych przepisach. Fundusz ten jest odpowiednikiem kapitału własnego w spółkach handlowych i jako taki ma ograniczone znaczenie dla stworzenia systemu gwarancyjnego. Udziały podlegają bowiem zwrotowi członkowi opuszczającemu spółdzielnię; 2) fundusz zasobowy powstający z wpłat przez członków wpisowego, części nadwyżki bilansowej lub innych źródeł określonych w odrębnych przepisach. W odróżnieniu od funduszu udziałowego fundusz ten jest bezzwrotny. Jak wskazuje art. 26 §2 Prawa spółdzielczego – byłemu członkowi nie przysługuje w szczególności prawo do funduszu zasobowego. Z tego właśnie funduszu następuje w pierwszej kolejności pokrycie straty bilansowej spółdzielni. Przesądza o tym art. 90 §1 Prawa spółdzielczego. Zgodnie z art. 78 §2 spółdzielnia może tworzyć inne fundusze własne. O ile nie mają one umocowania w odrębnych przepisach ustawowych muszą być przewidziane w statucie. Tak ukształtowanystanprawnyoznacza,że możliwe jest stworzenie systemu gwarancyjnego na jeden z dwóch sposobów: 1) w oparciu o ustawowy fundusz zasobowy. Wynagrodzenie uzyskiwane przez operatora systemu za świadczone przez siebie usługi nie są na bieżąco przekazywane na fundusz zasobowy, ale trafiają tam w określonej części w ramach podziału wypracowanej nadwyżki bilansowej.Równieżpokrycie zaistniałych strat następuje po zakończeniu roku bilansowego w ramach pokrycie straty bilansowej;
  18. 18. 2) w oparciu o pozaustawowy fundusz gwarancyjny. W tym przypadku statut przewiduje utworzenie odrębnego funduszu własnego wskazując, że składa się nań wynagrodzenie uzyskiwane przez operatora systemu. Jednocześnie wskazuje się, że fundusz ten służy do pokrycia strat wynikających z niewykupienia w terminie JRS. Wydaje się, że praktyczniejsza będzie pierwsza z opisywanych metod. Wskazać w tymmiejscunależy,że wynagrodzenie operatora systemu za dokonywane czynności (pobierane nawet na potrzeby systemu gwarancyjnego) będzie co do zasady traktowane jako dochód.Z kolei stratywynikające zniewykupieniaw terminieJRSbędąuwzględniane jakokoszty. Wysokośćpodatkudochodowegoodosóbprawnychpłaconego przez operatora systemu będzie uzależniona od osiągniętego dochodu. Filarubezpieczeniowybędzie miał charakterkontraktowy –sprowadzasięon bowiem do umowy ubezpieczenia.Zgodniezart.805 §1 przezumowęubezpieczeniaubezpieczyciel zobowiązuje się, w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa, spełnić określone świadczenie w razie zajścia przewidzianego w umowie wypadku, a ubezpieczający zobowiązuje się zapłacić składkę. Wypadkiemwrozumieniutegoprzepisubędzie niewykupienie w terminie JRS. Trudność w jego stworzeniu nie będzie zatem polegała na kwestiach prawnych, lecz na przypuszczalnym braku zakładu ubezpieczeń zainteresowanego zawarciem takiej umowy, ewentualnie zawarciem umowy przy składce w wysokości niemożliwej do zaakceptowania przez operatora systemu. W tej sytuacji być może należałoby rozważyć utworzenie równolegle ze spółdzielnią – operatorem systemu zakładu ubezpieczeń w formie towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych. Zwiększyłoby to pewność funkcjonowania systemu, gdyż podmiotu uzyskujące JRS byłyby jednocześnie członkami towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych i wspólnie ponosiły odpowiedzialność za ewentualną niemożność wykupu uzyskanych JRS. 3. Funkcjonowanie systemuDigiPay4Growthnie będziekolidowałozprzepisami o ochronie danych osobowych. Art. 23 ust 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku o ochronie danych osobowych61 zawiera katalog przypadków, w których przetwarzanie danych jest dopuszczalne. Obejmuje on w szczególności przypadki, gdy przetwarzanie danych: 1) jest niezbędne dla zrealizowania uprawnienia lub spełnienia obowiązku wynikającego z przepisu prawa (pkt 2). Doktryna przyjmuje, że ten przypadek obejmuje również przypadki realizacji obowiązkówzwiązanychzprawami członków określonego podmiotu – dotyczy ona zatem osób fizycznych – członków spółdzielni będącej operatorem systemu; 2) jest konieczne do realizacji umowy, gdy osoba, której dane dotyczą, jest jej stroną lub gdy jestto niezbędne dopodjęciadziałańprzedzawarciemumowynażądanie osoby,której dane dotyczą (pkt 3). Ta przesłanka w sposób oczywisty obejmuje te osoby fizyczne, które korzystają z systemu DigiPay4Growth na podstawie zawartej umowy. Podkreślić należy, że zbiór danych dotyczących członków spółdzielni – operatora systemu oraz osób korzystających z systemu DigiPay4Growth na postawie umowy nie wymaga rejestracji u Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych. Wynika to z przepisu art. 43 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie danych osobowych wprowadzającego zwolnienie dotyczące danych przetwarzanychwzwiązkuzzatrudnieniem u administratora danych, świadczeniem im usług na podstawie umów cywilnoprawnych, a także dotyczących osób u niego zrzeszonych lub uczących się. 61 t.j. Dz.U. z 2015, poz. 2135
  19. 19. 4. Przepisy prawa polskiego nie zawierają odrębnych przepisów regulujących reklamę systemu DigiPay4Growth.Oznaczato,że zastosowanie będąmiałyregulacje ogólne.Wymienićtunależyw pierwszej kolejności przepisy ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 roku o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji62 .Wswoimart.16 ustawata wskazuje, że nieuczciwa konkurencja może przybierać formę nieuczciwej reklamy. Za nieuczciwą reklamę uznaje się w szczególności: 1) reklamę sprzeczną z przepisami prawa, dobrymi obyczajami lub uchybiającą godności człowieka; 2) reklamę wprowadzającą klienta w błąd i mogącą przez to wpłynąć na jego decyzję co do nabycia towaru lub usługi; 3) reklamę odwołującą się do uczuć klientów przez wywoływanie lęku, wykorzystywanie przesądów lub łatwowierności dzieci; 4) wypowiedź,która,zachęcającdo nabywaniatowarów lubusług,sprawiawrażenie neutralnej informacji; 5) reklamę, która stanowi istotną ingerencję w sferę prywatności, w szczególności przez uciążliwe dla klientów nagabywanie w miejscach publicznych, przesyłanie na koszt klienta niezamówionych towarów lub nadużywanie technicznych środków przekazu informacji. Podkreślić należy, że katalog ten nie jest zamknięty. Oznacza to, że ocena dopuszczalności określonej formyreklamysystemuDigiPay4Growhtpowinna być dokonana po stworzeniu planu marketingowego. 5. Nie ma przeszkódprawnychdołączeniaJRS o różnym terminie wykupu w jednorodne pakiety o terminie wykupu stanowiącym średnią ważoną terminów wykupu pierwotnych JRS. Zauważyć jednaknależy,że rozwiązanie takiewprowadzaistotne skomplikowanie systemuwykupui należy poważnie rozważyć na ile jest ono zasadne do wprowadzenia. Prowadzi ono bowiem do zaistnieniarozbieżności pomiędzyterminemrealizacji zobowiązaniado wykupu (wynikającej np. z terminu płatności faktury), a terminem wykupu określonej ilości JRS. W efekcie operator systemu będzie zmuszony w części przypadków przyjmować środki związane z realizacją pierwotnegozobowiązaniai przechowywaćje jakodepozytdochwili zapadalności JRS, a w części przypadków kredytować wykup JRS przed otrzymaniem należności. 4.5. Tryb wdrożenia systemu DigiPay4Growth Przeprowadzonadotychczasanalizapozwalazaproponowaćnajważniejsze etapy procesu wdrażania systemu DigiPay4Growth. Zestawienie obejmuje zarówno kroki wymagana przepisami prawa, jak i wskazane z punktu widzenia praktycznego: 1. Przeprowadzenieszerokiej akcji informacyjnej osystemie DigiPay4Growthnaokreślonymterenie – dedykowanej przede wszystkim przedsiębiorcom. Optymalnym rozwiązaniem będzie 62 t.j. Dz.U. z 2003 r. Nr 153,poz. 1503 z późn. zm.
  20. 20. prowadzenie takiej akcji przy wsparciu wszystkich gmin z terenu, który ma być objęty funkcjonowaniemsystemu,cooznaczaże przy założeniupowiatowegozasięgusystemumoże być potrzebne uprzednie zorganizowanie spotkań przedstawicieli samorządu lokalnego – powiatu i gmin wchodzących w jego skład. 2. Zebranie wstępnych deklaracji przedsiębiorców o uczestniczeniu w systemie. 3. Przeprowadzenie przez grupę inicjatywną (optymalnie przedstawicieli władz lokalnych) wstępnychrozmówz zakładami ubezpieczeń.Celemrozmów jestustalenie,czyktóryśzzakładów będzie zainteresowany uczestniczeniem w systemie gwarancyjnym. W przypadku braku podmiotuzainteresowanegonależyprzesądzić,czyzostaje podjętapróbatworzeniatowarzystwa ubezpieczeń wzajemnych, czy też rezygnacja z trzeciego z opisanych w sekcji 4.1 sposobów tworzenia JRS. Nie przewiduje się odrębnego poszukiwania agencji ratingowej przewidywanej przez system DigiPay4Growth z tego względu, że w warunkach polskich należy oczekiwać, że wskazania odpowiedniego podmiotu będzie chciał dokonać zakład ubezpieczeń. 4. Zorganizowanie formalnego zebrania założycielskiego, na którym nastąpi uchwalenie statutu tworzonej spółdzielni – operatora systemu oraz wybór organów spółdzielni (rady nadzorczej i zarządu). Statut powinien jednoznacznie wskazywać, że spośród trzech opisanych wcześniej sposobów tworzenia JRS trzeci nie będzie miał zastosowania do chwili znalezienia 5. Dokonanie wpisuspółdzielni doKrajowegoRejestruSądowego.Z chwiląwpisuoperator systemu nabywa osobowość prawną. 6. Przeprowadzenie negocjacji z zakładem ubezpieczeń i zawarcie umowy ubezpieczenia. 7. Przeprowadzenie działań organizacyjno-technicznych, w tym uruchomienie systemu teleinformatycznego Cyclos. Uruchomienie systemu będzie wymagało przygotowania czterech podstawowych dokumentów: 1) statutu spółdzielni – operatora systemu; 2) umowy operatora systemu z podmiotem nie będącym jego członkiem a chcącym korzystać z systemu DigiPay4Growth; 3) ogólnego regulaminu tworzenia, obrotu i wykupu JRS; 4) umowy ubezpieczenia. Ze względu na fakt, że kształt poszczególnych wymienionych dokumentów będzie bardzo silnie uzależnionyodwarunkówlokalnych(wszczególnościdecyzji o sposobach funkcjonowania systemu) nie jest możliwe na tym etapie opracowanie wzorów wymienionych wyżej dokumentów. Ze względu na pionierski charakter wdrożenia oraz problemy prawne, jakie mogą pojawić się na etapie wdrażania(wszczególności wtrakcie negocjacjizzakładem ubezpieczeń), sugeruje się wybór kancelarii, która będzie udzielała bieżącego wsparcia prawnego.
  21. 21. 5. Podsumowanie 5.1. Kwestie ogólne 1. Z punktu widzenia ekonomii waluta lokalna stanowi pieniądz. Z prawnego punktu widzenia pieniądzem jednak nie jest. Jest natomiast środkiem płatniczym, którego zdolność umarzania zobowiązań wynika z umowy posługujących się nim stron. 2. Waluta lokalna nie będąc pieniądzem nie stoi w sprzeczności ani z Konstytucją, ani z ustawą o NarodowymBankuPolskim –zastrzegającychwyłączność NBP w zakresie emitowania prawnych środków płatniczych (pieniądza gotówkowego) w Polsce. 3. Ze względuna charakter walutylokalnej niedopuszczalne jest określanie jej mianem „pieniądza lokalnego”. 4. Niedopuszczalne jest emitowanie obiegowej waluty lokalnej w postaci materialnej. 5. Kolekcjonerska waluta lokalna w postaci materialnej może być uznana za znak legitymacyjny i jako taka jest dopuszczalna w świetle prawa polskiego. 6. Waluta lokalna w postaci niematerialnej bez możliwości wykupu nie stanowi pieniądza elektronicznego w rozumieniu przepisów krajowych. 7. Walutalokalnawpostaci niematerialnej zmożliwościąwykupujest pieniądzem elektronicznym. Nie stosuje się jednak do niej przepisów ustawy o usługach płatniczych, w tym przepisów dotyczących emisji pieniądza elektronicznego, tak długo jak dotyczy ograniczonej sieci dostawcówusługlubjeststosowanaw odniesieniudo ograniczonego asortymentu towarów lub usług. 8. Nie jestdopuszczalnewypłacanie wynagrodzeniaztytułustosunkupracyw walucie lokalnej. Jest natomiast możliwa wypłata w walucie lokalnej świadczeń dodatkowych związanych ze stosunkiem pracy. 9. Nie ma przeszkód prawnych do wypłaty w walucie lokalnej wynagrodzenia w przypadku niepracowniczych form zatrudnienia. Wymaga to jednak zgody zainteresowanego. 10. Nabycie za walutę lokalną towarów powinno być traktowane jako sprzedaż w rozumieniu Kodeksu Cywilnego. 11. Przewidziane przepisami prawa cywilnego w przypadku poszczególnych umów nazwanych wynagrodzeniemoże byćuiszczone w walucielokalnej –o ile zostałoto uzgodnione przezstrony. 12. Wynagrodzenie zawykonanie zamówieniapublicznegomoże być wypłacone w walucie lokalnej. 5.2. Problematyka systemu DigiPay4Growth 1. System DigiPay4Growth jest co do zasady zgodny z systemem prawa polskiego.
  22. 22. 2. Jednostki rozliczeniowe systemu DigiPay4Growth (dalej JRS) należy uznać za środek płatniczy, którego zdolność umarzania zobowiązań wynika z umowy posługujących się nim stron. 3. Dla JRSrekomenduje sięprzyjęcie nazwyniemającej bezpośredniegopowiązaniazani z pojęciem „pieniądz”, ani z nazwą waluty polskiej. 4. Umowa, o której mowa w pkt 2, może mieć w szczególności charakter umowy tworzącej nowy podmiot prawa, a charakteryzujący się tym, że jego członkowie akceptują wzajemne honorowanie JRS. Podmiotem takim może być również spółdzielnia, która w świetle prawa polskiego może zrzeszać zarówno osoby fizyczne, jak i osoby prawne. 5. W mojej ocenie niedopuszczalne jest emitowanie JRS w postaci materialnej. Nie stanowi to ograniczenia z punktu widzenia systemu DigiPay4Growth, który opiera się na JRS w postaci niematerialnej znajdującychsięwobieguw oparciuo systemCyclos. Część doktryny dopuściłaby emitowanie JRS mającego charakter znaku legitymacyjnego – jest to jednak rozwiązanie dość kontrowersyjne. 6. Ze względu na niemożność emitowania JRS w postaci materialnej należy wykluczyć możliwość korzystania z JRS przez osoby, które nie wstąpiły do organizacji emitującej JRS lub nie zawarły odpowiedniej umowy z emitentem, w szczególności w zakresie wykorzystania systemu Cyclos. 7. JRS jako środek płatniczy w postaci niematerialnej podlegający wykupowi stanowi w świetle prawa polskiego pieniądz elektroniczny. 8. Do JRS nie będzie się stosowało przepisów ustawy o usługach płatniczych, w tym przepisów dotyczących emisji pieniądza elektronicznego, tak długo jak będzie stosowana jedynie w ograniczonej sieci dostawców usług lub w odniesieniu do ograniczonego asortymentu towarów lub usług. Warunek ten należy uznać za spełniony, jeżeli JRS będzie stosowane do rozliczeń przeprowadzanych między członkami jednej organizacji, nie mającej charakteru powszechnego i mającej ograniczony terytorialnie zasięg. Wyłączenie stosowania ustawy o usługach płatniczych jest o tyle istotne, że umożliwia ustalenie określonego terminu wykupu JRS – co stanowi istotną cechę systemu DigiPay4Growth. 9. Warto zadbać by wraz ze wzrostem skali swojego działania organizacja emitująca JRS osiągnęła warunki stawiane hybrydowym instytucjom płatniczym lub hybrydowym instytucjom pieniądza elektronicznego. 10. Statut spółdzielni może przewidzieć utworzenie wewnętrznego funduszu gwarancyjnego na pokrycie części ewentualnych niespłaconych należności. 11. Istnienie zewnętrznego funduszu gwarancyjnego jest możliwe poprzez zawarcie odpowiedniej umowy ubezpieczenia. Możliwość jego uruchomienia jest jednak
  23. 23. zdeterminowane nie tyle przepisami prawa, co zainteresowaniem firm ubezpieczeniowych.

×