SlideShare a Scribd company logo

BiH daruje 2021 - Izvještaj o stanju filantropije

Catalyst Balkans
Catalyst Balkans
Catalyst BalkansCatalyst Balkans

Bosna i Hercegovina daruje 2021 je godišnji izveštaj o stanju filantropije u Bosni i Hercegovini koji objavljuje Catalyst Balkans na osnovu analize medija monitoringa ključnih reči u vezi sa lokalnom filantropijom u periodu od januara do decembra 2021.

BiH daruje 2021 - Izvještaj o stanju filantropije

1 of 63
Download to read offline
Juli, 2022.
2021
IZVJEŠTAJ O STANJU
FILANTROPIJE
uz podršku
Ključni rezultati ......................................................................................
Uvod: Kako čitati izveštaj ......................................................................
Pregled prakse davanja u 2021. godini ................................................
· Geografska distribucija davanja .....................................................
· Kalendarska distribucija davanja ....................................................
· Oblasti davanja ..............................................................................
· Struktura donatora .........................................................................
· Struktura primalaca donacija .........................................................
· Struktura krajnjih korisnika donacija ...............................................
· Namjeravani efekt donacija ............................................................
· Načini prikupljanja donacija ............................................................
Davanja dijaspore ..................................................................................
Donacije u hrani .....................................................................................
Medijsko izveštavanje o filantropiji ......................................................
Preporuke ...............................................................................................
· Pojmovnik .......................................................................................
· Trendovi davanja prikazani po indikatorima ...................................
1
3
4
7
10
11
16
20
23
28
34
38
45
49
52
54
56
Sadržaj
1
Ključni rezultati
Filantropija u BiH ima humanitarni i razvojni karakter i dominantno je usmjerena
ka adresiranju tri ključna, ali usko povezana problema u bh. društvu, a to su:
siromaštvo, ekonomska nejednakost i zanemarenost sektora zdravstva i
obrazovanja. Time filantropija u BiH doprinosi društvenoj stabilnosti.
Iako ne postoje novi zvanični podaci o stanju siromaštva u BiH i socio-ekonom-
skim nejednakostima,1
osim onih iz 2015. godine prema kojima 16,9%2
osoba živi
u relativnom siromaštvu, drugi relevantni izvori ukazuju da su ovi društveni
trendovi u porastu.3
Zbog uticaja pandemije COVID-a 19 u 2019. i 2020. godini,
siromaštvo je poraslo, dok je u 2021. godini zabilježeno usporavanje krize.4
Kretanje bruto domaćeg proizvoda (BDP) u 2020. godini bilo je negativno od
3,1%, a u 2021. godini zabilježen je rast BDP-a od 7,1%.5
Ukoliko se davanja posmatraju po namjeravanom efektu akcije jednokratne
pomoći su zastupljenije u odnosu na strateška davanja. U 2021. godini značaj-
no je povećana suma za ekonomski razvoj usmjerena u obliku inicijalnog
kapitala za početničke biznise od nekoliko većih korporativnih donatora iz
poslovnog sektora.
1
Pogledati dostupne indikatore za UN-ove ciljeve br. 1 „Svijet bez siromaštva“ i br. 10 „Smanjenje nejednakosti“:
https://sdg.bhas.gov.ba/bs/1/
2
Agencija za statistiku BiH, „APD – Osnovni pokazatelji relativnog siromaštva“, 03.11.2021. Dostupno na: https://bhas.-
gov.ba/Calendar/Category/38
3
Amar Numanović, „Performance of Western Balkan Economies Regarding the European Pillar of Social Rights: 2021 review
on Bosnia and Herzegovina.” [Performanse ekonomija Zapadnog Balkana u vezi sa Evropskim stubom socijalnih prava:
pregled za Bosnu i Hercegovinu 2021.], Regionalno vijeće za saradnju (Regional Cooperation Council). Oktobar 2021.
Dostupno na: https://www.esap.online/docs/150/performance-of-western-bal-
kan-economies-regarding-the-european-pillar-of-social-rights-2021-review-on-bosnia-and-herzegovina; Svjetska banka.
„Western Balkans Regular Economic Report No.21: Steering Through Crises” [Redovni ekonomski izvještaj Zapadnog Balkana
br.21: Upravljanje kroz krize]. Proljeće 2022. Dostupno na: https://openknowledge.worldbank.org/bitstream/hand-
le/10986/37368/P17720607706c30e90841607b7d53ee8106.pdf
4
Ibid.
5
Svjetska banka. „GDP growth (annual %) - Bosnia and Herzegovina“ [Rast BDP (godišnji %)]. Dostupno na: https://data.worl-
dbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.KD.ZG?locations=BA
Zabilježena donirana
suma
17.085.341 €
Broj instanci doniranja
2.744
Donirana suma po
glavi stanovnika
5,2 €
Ipak, značajni iznosi i dalje se daju za medicinske tretmane i za obrazovanje.
Dok građani, kao i dijaspora, prije svega podržavaju oblike jednokratne
pomoći u ovim oblastima, poslovni sektor i privatne fondacije radije doniraju
sredstva za stipendije i start-up preduzeća kao osnovu za socio-ekonomski
razvoj društva.
Građani i poslovni sektor podjednako učestvuju u akcijama doniranja. Dodat-
no, u oblasti filantropije, nekoliko organizacija civilnog društva postalo je
prepoznato kao voditelji velikog broja akcija, te zadobilo povjerenje javnosti, a
to su prije svega udruženja „Pomozi.ba“, „Mozaik prijateljstva“, Fondacija
tuzlanske zajednice, SOS Kinderdorf i MFS-EMMAUS. Također, u posljednjoj
deceniji osnovano je nekoliko privatnih fondacija koje svojim radom podržava-
ju prvenstveno mlade, a to su Fondacija „Hastor“, Fondacija „Iman“ iz Velike
Kladuše, Humanitarna fondacija „Atlanta“, Klika Fondacija, Fondacija „Za
porodicu“ iz Banje Luke, Fondacija „Adriatic“ , Fondacija „Studenica“,
Telemach fondacija, Fondacija „Kemal Bakaršić“, Fondacija „La Terra
Nostra“, GO FAR Fondacija iz Banje Luke i Bošnjački institut – Fondacija Adila
Zulfikarpašića.
Konačno, 2021. godina ostaće zapamćena po osnivanju Filantropskog
foruma, prve institucionalne platforme u BiH za povezivanje kompanija,
organizacija i individualnih filantropa u cilju stvaranja održive filantropske
zajednice koja doprinosi pozitivnim društvenim promjenama. Ova platforma
trebala bi ponuditi zajedničku viziju za zajedničko djelovanje svih aktera u ovoj
oblasti.
2
Uvod: kako čitati Izvještaj
Fondacija Catalyst Balkans mapira dobrotvorna davanja građana i poslov-
nog sektora na Zapadnom Balkanu od 2013. godine kako bi pratila stanje
filantropije u pojedinačnim zemljama regije. Podaci kojima Catalyst Balkans
raspolaže i način na koji ih prikuplja jedinstveni su i prije svega se zasnivaju na
izvještajima tradicionalnih i online medija, kao i na podacima direktno
prikupljenim od velikih donatora i primalaca donacija, s obzirom da poreske
službe ne prikupljaju podatke o davanjima i ne posjeduju registre o donacija-
ma. Prema tome, podaci prikazuju zabilježene donirane sume, koje u stvarno-
sti mogu biti i veće s obzirom da postoje akcije za koje podaci nisu dostupni.
Dobrotvorna davanja odnosno stanje filantropije prvenstveno se prati u
pogledu ukupnih davanja, geografskoj i kalendarskoj distribuciji davanja,
oblastima, tipu donatora, primalaca i korisnika donacija, kao i načinima i
namjeravanim efektima doniranja. Određeni pokazatelji prikazani su i u
vremenskim serijama6
kako bi se ilustrovali trendovi davanja iz različitih
aspekata i identifikovale promjene. Dodatno, Catalyst Balkans prati izvješta-
vanje medija o filantropiji, koje je također adresirano u ovom izvještaju.
Svi ovi pokazatelji prikazani su u Izvještaju prema broju akcija doniranja
(instanci doniranja) i doniranim sumama. Ovdje je važno naglasiti da akcije
doniranja podrazumijevaju kako male, tako i masovne kampanje velikog broja
donatora u određenu svrhe, te time razlike u akcijama mogu biti značajne u
pogledu broja donatora i doniranih suma. Prema tome, doniranje treba
posmatrati po obje kategorije: broju akcija doniranja i zabilježenim doniranim
sumama.
Filantropija podrazumijeva davanja u dobrotvorne, humanitarne i razvoj-
ne svrhe za opće dobro od strane privatnog sektora, građanki i građana,
pojedinki i pojedinaca i neprofitnih organizacija. Ova definicija ukazuje na
potencijalne svrhe – dobrotvorne/humanitarne i razvojne, kao i na
donatore: privatni sektor, pojedinke i pojedinci i neprofitne organizacije
(bilo udruženja ili fondacije). Privatni sektor ovdje podrazumijeva sve
poslovne subjekte u proizvođačkim, komercijalnim ili uslužnim djelatnosti-
ma koji obavljaju poslove radi sticanje profita.
3
6
Vremenske serije predstavljaju podatke hronološki, obično po godinama, kako bi se prikazao trend promjena posmatrane
kategorije ili stavke u određenom vremenskom intervalu.
Pregled prakse davanja u 2021.
godini
Ukupna zabilježena suma data u dobrotvorne svrhe u 2021. godini iznosi 17
miliona eura odnosno 33,5 miliona KM. Ova suma prikupljena je kroz 2.744
različite dobrotvorne akcije doniranja. Time donirana suma po glavi stanovni-
ka u BiH iznosi 5,2 € odnosno 10,4 KM.
Trend davanja u BiH u konstantnom je porastu, a značajno je porastao u
2020. godini kada je 60% od ukupne zabilježene donirane sume bilo posveće-
no davanjima vezano za pandemiju COVID-a 19. U 2021. godini zabilježen je
blagi pad u davanjima u odnosu na prethodnu godinu, ali ukupna donirana
suma ostala je značajno visoka u poređenju sa prethodnim godinama. Naime,
2021. godine zabilježena donirana suma iznosi 17,0 € dok je u 2020. godini
iznosila 21,8€, 2019. godine 7,4 €, a 5,0 € 2018. godine. Očigledno, tokom
pandemije COVID-a 19, zabilježena je promjena u filantropiji i trendovima
davanja.
4

Recommended

Hrvatska daruje 2021: Izvješće o stanju filantropije
Hrvatska daruje 2021: Izvješće o stanju filantropijeHrvatska daruje 2021: Izvješće o stanju filantropije
Hrvatska daruje 2021: Izvješće o stanju filantropijeCatalyst Balkans
 
Filantropija u vrijeme krize: Odgovor na COVID-19 u regiji Zapadnog Balkana
Filantropija u vrijeme krize: Odgovor na COVID-19 u regiji Zapadnog BalkanaFilantropija u vrijeme krize: Odgovor na COVID-19 u regiji Zapadnog Balkana
Filantropija u vrijeme krize: Odgovor na COVID-19 u regiji Zapadnog BalkanaCatalyst Balkans
 
Bosna i Hercegovina daruje 2020: izvještaj o dobročinstvu
Bosna i Hercegovina daruje 2020: izvještaj o dobročinstvuBosna i Hercegovina daruje 2020: izvještaj o dobročinstvu
Bosna i Hercegovina daruje 2020: izvještaj o dobročinstvuCatalyst Balkans
 
Hrvatska daruje 2021 - sažetak nalaza
Hrvatska daruje 2021 - sažetak nalazaHrvatska daruje 2021 - sažetak nalaza
Hrvatska daruje 2021 - sažetak nalazaCatalyst Balkans
 
Hrvatska daruje 2018 – Izvješće o stanju filantropije
Hrvatska daruje 2018 – Izvješće o stanju filantropijeHrvatska daruje 2018 – Izvješće o stanju filantropije
Hrvatska daruje 2018 – Izvješće o stanju filantropijeCatalyst Balkans
 
Filantropija u vrijeme krize: Odgovor na Covid-19 u regiji Zapadnog Balkana
Filantropija u vrijeme krize: Odgovor na Covid-19 u regiji Zapadnog BalkanaFilantropija u vrijeme krize: Odgovor na Covid-19 u regiji Zapadnog Balkana
Filantropija u vrijeme krize: Odgovor na Covid-19 u regiji Zapadnog BalkanaCatalyst Balkans
 
Balkan daruje: Odgovor dobročinstva na COVID-19, 31. januar
Balkan daruje: Odgovor dobročinstva na COVID-19, 31. januarBalkan daruje: Odgovor dobročinstva na COVID-19, 31. januar
Balkan daruje: Odgovor dobročinstva na COVID-19, 31. januarCatalyst Balkans
 
Dijagnostička analiza poslovanja civilnog društva u Republici Hrvatskoj
Dijagnostička analiza poslovanja civilnog društva u Republici HrvatskojDijagnostička analiza poslovanja civilnog društva u Republici Hrvatskoj
Dijagnostička analiza poslovanja civilnog društva u Republici HrvatskojMarko Božac
 

More Related Content

Similar to BiH daruje 2021 - Izvještaj o stanju filantropije

MjesecniBiltenOMBiHDecembar
MjesecniBiltenOMBiHDecembarMjesecniBiltenOMBiHDecembar
MjesecniBiltenOMBiHDecembarguest642bb1
 
Crna Gora daruje 2020 - Godišnji izvještaj o stanju filantropije
Crna Gora daruje 2020 - Godišnji izvještaj o stanju filantropijeCrna Gora daruje 2020 - Godišnji izvještaj o stanju filantropije
Crna Gora daruje 2020 - Godišnji izvještaj o stanju filantropijeCatalyst Balkans
 
Hrvatska daruje 2019 - izviješće o stanju filantropije
Hrvatska daruje 2019 - izviješće o stanju filantropijeHrvatska daruje 2019 - izviješće o stanju filantropije
Hrvatska daruje 2019 - izviješće o stanju filantropijeCatalyst Balkans
 
Proračun u malom 2016. - Grad Pula
Proračun u malom 2016. - Grad PulaProračun u malom 2016. - Grad Pula
Proračun u malom 2016. - Grad PulaBoris Miletić
 
Hrvatska daruje 2020 - Godišnje izviješće o stanju filantropije
Hrvatska daruje 2020 - Godišnje izviješće o stanju filantropijeHrvatska daruje 2020 - Godišnje izviješće o stanju filantropije
Hrvatska daruje 2020 - Godišnje izviješće o stanju filantropijeCatalyst Balkans
 
Ka općem dobru - Početna analiza zakonskog okvira u Bosni i Hercegovini u obl...
Ka općem dobru - Početna analiza zakonskog okvira u Bosni i Hercegovini u obl...Ka općem dobru - Početna analiza zakonskog okvira u Bosni i Hercegovini u obl...
Ka općem dobru - Početna analiza zakonskog okvira u Bosni i Hercegovini u obl...Catalyst Balkans
 
Bosna i Hercegovina daruje 2019: izvještaj o dobročinstvu
Bosna i Hercegovina daruje 2019: izvještaj o dobročinstvuBosna i Hercegovina daruje 2019: izvještaj o dobročinstvu
Bosna i Hercegovina daruje 2019: izvještaj o dobročinstvuCatalyst Balkans
 
Program i projekti Plinia Cuccurina za Izbor Istarskog župana
Program i projekti Plinia Cuccurina za Izbor Istarskog županaProgram i projekti Plinia Cuccurina za Izbor Istarskog župana
Program i projekti Plinia Cuccurina za Izbor Istarskog županaLadonja Ladonja
 

Similar to BiH daruje 2021 - Izvještaj o stanju filantropije (10)

MjesecniBiltenOMBiHDecembar
MjesecniBiltenOMBiHDecembarMjesecniBiltenOMBiHDecembar
MjesecniBiltenOMBiHDecembar
 
Crna Gora daruje 2020 - Godišnji izvještaj o stanju filantropije
Crna Gora daruje 2020 - Godišnji izvještaj o stanju filantropijeCrna Gora daruje 2020 - Godišnji izvještaj o stanju filantropije
Crna Gora daruje 2020 - Godišnji izvještaj o stanju filantropije
 
Hrvatska daruje 2019 - izviješće o stanju filantropije
Hrvatska daruje 2019 - izviješće o stanju filantropijeHrvatska daruje 2019 - izviješće o stanju filantropije
Hrvatska daruje 2019 - izviješće o stanju filantropije
 
Proračun u malom 2016. - Grad Pula
Proračun u malom 2016. - Grad PulaProračun u malom 2016. - Grad Pula
Proračun u malom 2016. - Grad Pula
 
Hrvatska daruje 2020 - Godišnje izviješće o stanju filantropije
Hrvatska daruje 2020 - Godišnje izviješće o stanju filantropijeHrvatska daruje 2020 - Godišnje izviješće o stanju filantropije
Hrvatska daruje 2020 - Godišnje izviješće o stanju filantropije
 
Ka općem dobru - Početna analiza zakonskog okvira u Bosni i Hercegovini u obl...
Ka općem dobru - Početna analiza zakonskog okvira u Bosni i Hercegovini u obl...Ka općem dobru - Početna analiza zakonskog okvira u Bosni i Hercegovini u obl...
Ka općem dobru - Početna analiza zakonskog okvira u Bosni i Hercegovini u obl...
 
Bosna i Hercegovina daruje 2019: izvještaj o dobročinstvu
Bosna i Hercegovina daruje 2019: izvještaj o dobročinstvuBosna i Hercegovina daruje 2019: izvještaj o dobročinstvu
Bosna i Hercegovina daruje 2019: izvještaj o dobročinstvu
 
Crna Gora daruje 2019
Crna Gora daruje 2019Crna Gora daruje 2019
Crna Gora daruje 2019
 
Program i projekti Plinia Cuccurina za Izbor Istarskog župana
Program i projekti Plinia Cuccurina za Izbor Istarskog županaProgram i projekti Plinia Cuccurina za Izbor Istarskog župana
Program i projekti Plinia Cuccurina za Izbor Istarskog župana
 
E-bilten 05_2013
E-bilten 05_2013E-bilten 05_2013
E-bilten 05_2013
 

More from Catalyst Balkans

Društveno odgovorno poslovanje u službi osnaživanja žena
 Društveno odgovorno poslovanje u službi osnaživanja žena Društveno odgovorno poslovanje u službi osnaživanja žena
Društveno odgovorno poslovanje u službi osnaživanja ženaCatalyst Balkans
 
Shqipëria dhuron 2021 – Raporti vjetor për gjendjen e filantropisë
Shqipëria dhuron 2021 – Raporti vjetor për gjendjen e filantropisëShqipëria dhuron 2021 – Raporti vjetor për gjendjen e filantropisë
Shqipëria dhuron 2021 – Raporti vjetor për gjendjen e filantropisëCatalyst Balkans
 
Giving Albania 2021 - Annual Report on the State of Philanthropy
Giving Albania 2021 - Annual Report on the State of PhilanthropyGiving Albania 2021 - Annual Report on the State of Philanthropy
Giving Albania 2021 - Annual Report on the State of PhilanthropyCatalyst Balkans
 
Kosovo daruje 2021 - Izveštaj o stanju filantropije
Kosovo daruje 2021 - Izveštaj o stanju filantropijeKosovo daruje 2021 - Izveštaj o stanju filantropije
Kosovo daruje 2021 - Izveštaj o stanju filantropijeCatalyst Balkans
 
BiH daruje 2021 - rezime nalaza
BiH daruje 2021 - rezime nalazaBiH daruje 2021 - rezime nalaza
BiH daruje 2021 - rezime nalazaCatalyst Balkans
 
Kosova dhuron 2021 - Raporti vjetor për gjendjen e filantropisë
Kosova dhuron 2021 - Raporti vjetor për gjendjen e filantropisëKosova dhuron 2021 - Raporti vjetor për gjendjen e filantropisë
Kosova dhuron 2021 - Raporti vjetor për gjendjen e filantropisëCatalyst Balkans
 
Giving Kosovo 2021 -Quick Facts
Giving Kosovo 2021 -Quick FactsGiving Kosovo 2021 -Quick Facts
Giving Kosovo 2021 -Quick FactsCatalyst Balkans
 
Giving Bosnia and Herzegovina 2021 - Report on the State of Philanthropy
Giving Bosnia and Herzegovina 2021 - Report on the State of PhilanthropyGiving Bosnia and Herzegovina 2021 - Report on the State of Philanthropy
Giving Bosnia and Herzegovina 2021 - Report on the State of PhilanthropyCatalyst Balkans
 
Giving Kosovo 2021 - Report on the State of Philanthropy
Giving Kosovo 2021 - Report on the State of PhilanthropyGiving Kosovo 2021 - Report on the State of Philanthropy
Giving Kosovo 2021 - Report on the State of PhilanthropyCatalyst Balkans
 
Giving Serbia 2021 - Report on the State of Philanthropy
Giving Serbia 2021 - Report on the State of PhilanthropyGiving Serbia 2021 - Report on the State of Philanthropy
Giving Serbia 2021 - Report on the State of PhilanthropyCatalyst Balkans
 
Maqedonia e Veriut Dhuron – Raporti për gjendjen e filantropisë 2021
Maqedonia e Veriut Dhuron – Raporti për gjendjen e filantropisë 2021Maqedonia e Veriut Dhuron – Raporti për gjendjen e filantropisë 2021
Maqedonia e Veriut Dhuron – Raporti për gjendjen e filantropisë 2021Catalyst Balkans
 
Северна Македонија донира 2021 – извештај за состојбата на филантропијата
Северна Македонија донира 2021 – извештај за состојбата на филантропијатаСеверна Македонија донира 2021 – извештај за состојбата на филантропијата
Северна Македонија донира 2021 – извештај за состојбата на филантропијатаCatalyst Balkans
 
Giving North Macedonia 2021 - Report on the State of Philanthropy
Giving North Macedonia 2021 - Report on the State of PhilanthropyGiving North Macedonia 2021 - Report on the State of Philanthropy
Giving North Macedonia 2021 - Report on the State of PhilanthropyCatalyst Balkans
 
Giving Montenegro 2021 - Report on the State of Philanthropy
Giving Montenegro 2021 - Report on the State of PhilanthropyGiving Montenegro 2021 - Report on the State of Philanthropy
Giving Montenegro 2021 - Report on the State of PhilanthropyCatalyst Balkans
 
Crna Gora daruje 2021 - Rezime nalaza
Crna Gora daruje 2021 - Rezime nalazaCrna Gora daruje 2021 - Rezime nalaza
Crna Gora daruje 2021 - Rezime nalazaCatalyst Balkans
 
Crna Gora Daruje 2021 - Izvještaj o dobročinstvu
Crna Gora Daruje 2021 - Izvještaj o dobročinstvuCrna Gora Daruje 2021 - Izvještaj o dobročinstvu
Crna Gora Daruje 2021 - Izvještaj o dobročinstvuCatalyst Balkans
 
Giving Croatia 2021 - Annual Report on the State of Philanthropy
Giving Croatia 2021 - Annual Report on the State of PhilanthropyGiving Croatia 2021 - Annual Report on the State of Philanthropy
Giving Croatia 2021 - Annual Report on the State of PhilanthropyCatalyst Balkans
 
Srbija Daruje 2021 - izveštaj o stanju filantropije
Srbija Daruje 2021 - izveštaj o stanju filantropijeSrbija Daruje 2021 - izveštaj o stanju filantropije
Srbija Daruje 2021 - izveštaj o stanju filantropijeCatalyst Balkans
 
„Lokalne fondacije u Srbiji”
„Lokalne fondacije u Srbiji”„Lokalne fondacije u Srbiji”
„Lokalne fondacije u Srbiji”Catalyst Balkans
 
Ka općem dobru - Početna analiza percepcija pravno-institucionalnog okvira u ...
Ka općem dobru - Početna analiza percepcija pravno-institucionalnog okvira u ...Ka općem dobru - Početna analiza percepcija pravno-institucionalnog okvira u ...
Ka općem dobru - Početna analiza percepcija pravno-institucionalnog okvira u ...Catalyst Balkans
 

More from Catalyst Balkans (20)

Društveno odgovorno poslovanje u službi osnaživanja žena
 Društveno odgovorno poslovanje u službi osnaživanja žena Društveno odgovorno poslovanje u službi osnaživanja žena
Društveno odgovorno poslovanje u službi osnaživanja žena
 
Shqipëria dhuron 2021 – Raporti vjetor për gjendjen e filantropisë
Shqipëria dhuron 2021 – Raporti vjetor për gjendjen e filantropisëShqipëria dhuron 2021 – Raporti vjetor për gjendjen e filantropisë
Shqipëria dhuron 2021 – Raporti vjetor për gjendjen e filantropisë
 
Giving Albania 2021 - Annual Report on the State of Philanthropy
Giving Albania 2021 - Annual Report on the State of PhilanthropyGiving Albania 2021 - Annual Report on the State of Philanthropy
Giving Albania 2021 - Annual Report on the State of Philanthropy
 
Kosovo daruje 2021 - Izveštaj o stanju filantropije
Kosovo daruje 2021 - Izveštaj o stanju filantropijeKosovo daruje 2021 - Izveštaj o stanju filantropije
Kosovo daruje 2021 - Izveštaj o stanju filantropije
 
BiH daruje 2021 - rezime nalaza
BiH daruje 2021 - rezime nalazaBiH daruje 2021 - rezime nalaza
BiH daruje 2021 - rezime nalaza
 
Kosova dhuron 2021 - Raporti vjetor për gjendjen e filantropisë
Kosova dhuron 2021 - Raporti vjetor për gjendjen e filantropisëKosova dhuron 2021 - Raporti vjetor për gjendjen e filantropisë
Kosova dhuron 2021 - Raporti vjetor për gjendjen e filantropisë
 
Giving Kosovo 2021 -Quick Facts
Giving Kosovo 2021 -Quick FactsGiving Kosovo 2021 -Quick Facts
Giving Kosovo 2021 -Quick Facts
 
Giving Bosnia and Herzegovina 2021 - Report on the State of Philanthropy
Giving Bosnia and Herzegovina 2021 - Report on the State of PhilanthropyGiving Bosnia and Herzegovina 2021 - Report on the State of Philanthropy
Giving Bosnia and Herzegovina 2021 - Report on the State of Philanthropy
 
Giving Kosovo 2021 - Report on the State of Philanthropy
Giving Kosovo 2021 - Report on the State of PhilanthropyGiving Kosovo 2021 - Report on the State of Philanthropy
Giving Kosovo 2021 - Report on the State of Philanthropy
 
Giving Serbia 2021 - Report on the State of Philanthropy
Giving Serbia 2021 - Report on the State of PhilanthropyGiving Serbia 2021 - Report on the State of Philanthropy
Giving Serbia 2021 - Report on the State of Philanthropy
 
Maqedonia e Veriut Dhuron – Raporti për gjendjen e filantropisë 2021
Maqedonia e Veriut Dhuron – Raporti për gjendjen e filantropisë 2021Maqedonia e Veriut Dhuron – Raporti për gjendjen e filantropisë 2021
Maqedonia e Veriut Dhuron – Raporti për gjendjen e filantropisë 2021
 
Северна Македонија донира 2021 – извештај за состојбата на филантропијата
Северна Македонија донира 2021 – извештај за состојбата на филантропијатаСеверна Македонија донира 2021 – извештај за состојбата на филантропијата
Северна Македонија донира 2021 – извештај за состојбата на филантропијата
 
Giving North Macedonia 2021 - Report on the State of Philanthropy
Giving North Macedonia 2021 - Report on the State of PhilanthropyGiving North Macedonia 2021 - Report on the State of Philanthropy
Giving North Macedonia 2021 - Report on the State of Philanthropy
 
Giving Montenegro 2021 - Report on the State of Philanthropy
Giving Montenegro 2021 - Report on the State of PhilanthropyGiving Montenegro 2021 - Report on the State of Philanthropy
Giving Montenegro 2021 - Report on the State of Philanthropy
 
Crna Gora daruje 2021 - Rezime nalaza
Crna Gora daruje 2021 - Rezime nalazaCrna Gora daruje 2021 - Rezime nalaza
Crna Gora daruje 2021 - Rezime nalaza
 
Crna Gora Daruje 2021 - Izvještaj o dobročinstvu
Crna Gora Daruje 2021 - Izvještaj o dobročinstvuCrna Gora Daruje 2021 - Izvještaj o dobročinstvu
Crna Gora Daruje 2021 - Izvještaj o dobročinstvu
 
Giving Croatia 2021 - Annual Report on the State of Philanthropy
Giving Croatia 2021 - Annual Report on the State of PhilanthropyGiving Croatia 2021 - Annual Report on the State of Philanthropy
Giving Croatia 2021 - Annual Report on the State of Philanthropy
 
Srbija Daruje 2021 - izveštaj o stanju filantropije
Srbija Daruje 2021 - izveštaj o stanju filantropijeSrbija Daruje 2021 - izveštaj o stanju filantropije
Srbija Daruje 2021 - izveštaj o stanju filantropije
 
„Lokalne fondacije u Srbiji”
„Lokalne fondacije u Srbiji”„Lokalne fondacije u Srbiji”
„Lokalne fondacije u Srbiji”
 
Ka općem dobru - Početna analiza percepcija pravno-institucionalnog okvira u ...
Ka općem dobru - Početna analiza percepcija pravno-institucionalnog okvira u ...Ka općem dobru - Početna analiza percepcija pravno-institucionalnog okvira u ...
Ka općem dobru - Početna analiza percepcija pravno-institucionalnog okvira u ...
 

BiH daruje 2021 - Izvještaj o stanju filantropije

  • 1. Juli, 2022. 2021 IZVJEŠTAJ O STANJU FILANTROPIJE uz podršku
  • 2. Ključni rezultati ...................................................................................... Uvod: Kako čitati izveštaj ...................................................................... Pregled prakse davanja u 2021. godini ................................................ · Geografska distribucija davanja ..................................................... · Kalendarska distribucija davanja .................................................... · Oblasti davanja .............................................................................. · Struktura donatora ......................................................................... · Struktura primalaca donacija ......................................................... · Struktura krajnjih korisnika donacija ............................................... · Namjeravani efekt donacija ............................................................ · Načini prikupljanja donacija ............................................................ Davanja dijaspore .................................................................................. Donacije u hrani ..................................................................................... Medijsko izveštavanje o filantropiji ...................................................... Preporuke ............................................................................................... · Pojmovnik ....................................................................................... · Trendovi davanja prikazani po indikatorima ................................... 1 3 4 7 10 11 16 20 23 28 34 38 45 49 52 54 56 Sadržaj
  • 3. 1 Ključni rezultati Filantropija u BiH ima humanitarni i razvojni karakter i dominantno je usmjerena ka adresiranju tri ključna, ali usko povezana problema u bh. društvu, a to su: siromaštvo, ekonomska nejednakost i zanemarenost sektora zdravstva i obrazovanja. Time filantropija u BiH doprinosi društvenoj stabilnosti. Iako ne postoje novi zvanični podaci o stanju siromaštva u BiH i socio-ekonom- skim nejednakostima,1 osim onih iz 2015. godine prema kojima 16,9%2 osoba živi u relativnom siromaštvu, drugi relevantni izvori ukazuju da su ovi društveni trendovi u porastu.3 Zbog uticaja pandemije COVID-a 19 u 2019. i 2020. godini, siromaštvo je poraslo, dok je u 2021. godini zabilježeno usporavanje krize.4 Kretanje bruto domaćeg proizvoda (BDP) u 2020. godini bilo je negativno od 3,1%, a u 2021. godini zabilježen je rast BDP-a od 7,1%.5 Ukoliko se davanja posmatraju po namjeravanom efektu akcije jednokratne pomoći su zastupljenije u odnosu na strateška davanja. U 2021. godini značaj- no je povećana suma za ekonomski razvoj usmjerena u obliku inicijalnog kapitala za početničke biznise od nekoliko većih korporativnih donatora iz poslovnog sektora. 1 Pogledati dostupne indikatore za UN-ove ciljeve br. 1 „Svijet bez siromaštva“ i br. 10 „Smanjenje nejednakosti“: https://sdg.bhas.gov.ba/bs/1/ 2 Agencija za statistiku BiH, „APD – Osnovni pokazatelji relativnog siromaštva“, 03.11.2021. Dostupno na: https://bhas.- gov.ba/Calendar/Category/38 3 Amar Numanović, „Performance of Western Balkan Economies Regarding the European Pillar of Social Rights: 2021 review on Bosnia and Herzegovina.” [Performanse ekonomija Zapadnog Balkana u vezi sa Evropskim stubom socijalnih prava: pregled za Bosnu i Hercegovinu 2021.], Regionalno vijeće za saradnju (Regional Cooperation Council). Oktobar 2021. Dostupno na: https://www.esap.online/docs/150/performance-of-western-bal- kan-economies-regarding-the-european-pillar-of-social-rights-2021-review-on-bosnia-and-herzegovina; Svjetska banka. „Western Balkans Regular Economic Report No.21: Steering Through Crises” [Redovni ekonomski izvještaj Zapadnog Balkana br.21: Upravljanje kroz krize]. Proljeće 2022. Dostupno na: https://openknowledge.worldbank.org/bitstream/hand- le/10986/37368/P17720607706c30e90841607b7d53ee8106.pdf 4 Ibid. 5 Svjetska banka. „GDP growth (annual %) - Bosnia and Herzegovina“ [Rast BDP (godišnji %)]. Dostupno na: https://data.worl- dbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.KD.ZG?locations=BA Zabilježena donirana suma 17.085.341 € Broj instanci doniranja 2.744 Donirana suma po glavi stanovnika 5,2 €
  • 4. Ipak, značajni iznosi i dalje se daju za medicinske tretmane i za obrazovanje. Dok građani, kao i dijaspora, prije svega podržavaju oblike jednokratne pomoći u ovim oblastima, poslovni sektor i privatne fondacije radije doniraju sredstva za stipendije i start-up preduzeća kao osnovu za socio-ekonomski razvoj društva. Građani i poslovni sektor podjednako učestvuju u akcijama doniranja. Dodat- no, u oblasti filantropije, nekoliko organizacija civilnog društva postalo je prepoznato kao voditelji velikog broja akcija, te zadobilo povjerenje javnosti, a to su prije svega udruženja „Pomozi.ba“, „Mozaik prijateljstva“, Fondacija tuzlanske zajednice, SOS Kinderdorf i MFS-EMMAUS. Također, u posljednjoj deceniji osnovano je nekoliko privatnih fondacija koje svojim radom podržava- ju prvenstveno mlade, a to su Fondacija „Hastor“, Fondacija „Iman“ iz Velike Kladuše, Humanitarna fondacija „Atlanta“, Klika Fondacija, Fondacija „Za porodicu“ iz Banje Luke, Fondacija „Adriatic“ , Fondacija „Studenica“, Telemach fondacija, Fondacija „Kemal Bakaršić“, Fondacija „La Terra Nostra“, GO FAR Fondacija iz Banje Luke i Bošnjački institut – Fondacija Adila Zulfikarpašića. Konačno, 2021. godina ostaće zapamćena po osnivanju Filantropskog foruma, prve institucionalne platforme u BiH za povezivanje kompanija, organizacija i individualnih filantropa u cilju stvaranja održive filantropske zajednice koja doprinosi pozitivnim društvenim promjenama. Ova platforma trebala bi ponuditi zajedničku viziju za zajedničko djelovanje svih aktera u ovoj oblasti. 2
  • 5. Uvod: kako čitati Izvještaj Fondacija Catalyst Balkans mapira dobrotvorna davanja građana i poslov- nog sektora na Zapadnom Balkanu od 2013. godine kako bi pratila stanje filantropije u pojedinačnim zemljama regije. Podaci kojima Catalyst Balkans raspolaže i način na koji ih prikuplja jedinstveni su i prije svega se zasnivaju na izvještajima tradicionalnih i online medija, kao i na podacima direktno prikupljenim od velikih donatora i primalaca donacija, s obzirom da poreske službe ne prikupljaju podatke o davanjima i ne posjeduju registre o donacija- ma. Prema tome, podaci prikazuju zabilježene donirane sume, koje u stvarno- sti mogu biti i veće s obzirom da postoje akcije za koje podaci nisu dostupni. Dobrotvorna davanja odnosno stanje filantropije prvenstveno se prati u pogledu ukupnih davanja, geografskoj i kalendarskoj distribuciji davanja, oblastima, tipu donatora, primalaca i korisnika donacija, kao i načinima i namjeravanim efektima doniranja. Određeni pokazatelji prikazani su i u vremenskim serijama6 kako bi se ilustrovali trendovi davanja iz različitih aspekata i identifikovale promjene. Dodatno, Catalyst Balkans prati izvješta- vanje medija o filantropiji, koje je također adresirano u ovom izvještaju. Svi ovi pokazatelji prikazani su u Izvještaju prema broju akcija doniranja (instanci doniranja) i doniranim sumama. Ovdje je važno naglasiti da akcije doniranja podrazumijevaju kako male, tako i masovne kampanje velikog broja donatora u određenu svrhe, te time razlike u akcijama mogu biti značajne u pogledu broja donatora i doniranih suma. Prema tome, doniranje treba posmatrati po obje kategorije: broju akcija doniranja i zabilježenim doniranim sumama. Filantropija podrazumijeva davanja u dobrotvorne, humanitarne i razvoj- ne svrhe za opće dobro od strane privatnog sektora, građanki i građana, pojedinki i pojedinaca i neprofitnih organizacija. Ova definicija ukazuje na potencijalne svrhe – dobrotvorne/humanitarne i razvojne, kao i na donatore: privatni sektor, pojedinke i pojedinci i neprofitne organizacije (bilo udruženja ili fondacije). Privatni sektor ovdje podrazumijeva sve poslovne subjekte u proizvođačkim, komercijalnim ili uslužnim djelatnosti- ma koji obavljaju poslove radi sticanje profita. 3 6 Vremenske serije predstavljaju podatke hronološki, obično po godinama, kako bi se prikazao trend promjena posmatrane kategorije ili stavke u određenom vremenskom intervalu.
  • 6. Pregled prakse davanja u 2021. godini Ukupna zabilježena suma data u dobrotvorne svrhe u 2021. godini iznosi 17 miliona eura odnosno 33,5 miliona KM. Ova suma prikupljena je kroz 2.744 različite dobrotvorne akcije doniranja. Time donirana suma po glavi stanovni- ka u BiH iznosi 5,2 € odnosno 10,4 KM. Trend davanja u BiH u konstantnom je porastu, a značajno je porastao u 2020. godini kada je 60% od ukupne zabilježene donirane sume bilo posveće- no davanjima vezano za pandemiju COVID-a 19. U 2021. godini zabilježen je blagi pad u davanjima u odnosu na prethodnu godinu, ali ukupna donirana suma ostala je značajno visoka u poređenju sa prethodnim godinama. Naime, 2021. godine zabilježena donirana suma iznosi 17,0 € dok je u 2020. godini iznosila 21,8€, 2019. godine 7,4 €, a 5,0 € 2018. godine. Očigledno, tokom pandemije COVID-a 19, zabilježena je promjena u filantropiji i trendovima davanja. 4
  • 7. 5 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2,5 2,1 1,7 4,7 5,0 7,4 17,1 21,8 2,3 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 399 611 1050 1075 1577 2032 2527 3489 2744 Zabilježena donirana suma u milionima eura Broj instanci doniranja Trend davanja u BiH u periodu 2013. – 2021.
  • 8. Fondacija „Hastor“, Fondacija „Mozaik“ i „Pomozi.ba“ 2021. godine osnovali su Filantropski forum BiH koji okuplja filantropski orijentisane kompanije, organizacije, pojedince i pojedinke koji zajednički djeluju na razvoj filantropske zajednice. Filantropski forum nastoji da unaprijedi učinkovitost i kapacitete ključnih aktera u oblasti filantropije putem umrežavanja, razmjene znanja i informacija sa organizacijama koje dijele sličnu misiju u zemlji i inostran- stvu. Također, Filantropski forum će raditi na poboljšanju slike o filantro- piji u javnosti. Kako bi se unaprijedila transparentnost i odgovornost u sektoru filantro- pije, Filantropski forum će razvijati standarde i dobre prakse među svim svojim članovima i članicama. U tom pogledu, važan aspekt rada Filantropskog foruma je pružanje podrške u razvoju i promociji mehaniz- ma davanja, instrumenata za mjerenje rezultata i uticaja dobrotvornih davanja. Kako bi se ispunili postavljeni ciljevi, Filantropski forum će posebnu pažnju posvetiti razvoju ljudskih resursa i jačanju organizacionih kapaci- teta u filantropskom sektoru kroz treninge, radionice, konferencije i druge aktivnosti. U vrijeme pisanja ovog izvještaja, Filantropski forum okuplja sljedeće kompanije: Addiko Bank, Atlantbh, Bosna Bank International (BBI), DM-drogerie markt, Express Courier, Forsace Solutions, Hifa Petrol, Klika, Lanaco, Ministry of Programming, R&R, Telemach i Zira. Članice organizacije Filantropskog foruma su: Fondacija „Izvor nade“, organizacija MuslimAid Association i Telemach fondacija. Individualni filantropi i filantropkinje, članovi i članice Filantropskog foruma su: Sanja Dragić, Emir Jildizlar, Nina Kremenović, Sanja Miovčić, Hajdi Mostić, Elma Pašić, Lejla Pljevljak-Rašidagić, Sanela Pašić, Sabina Selvić-Oručević, Svjetlana Vučić i Tatjana Vučić. 6 Filantropski forum BiH
  • 9. Mapa Bosne i Hercegovine - entiteti Raspodjela akcija doniranja po entitetima u BiH U pogledu geografske raspodjele davanja u BiH, 56,5% od ukupnog broja instanci doniranja primili su korisnici u Federaciji BiH, dok je 36% od ukupnog broja instanci doniranja usmjereno ka korisnicima iz Republike Srpske, 0,7% u Brčko Distrikt, dok je ostatak davanja bio usmjeren ka korisnicima izvan zemlje u omjeru od 4,5%. Republika Srpska 36,0% Federacija Bosne i Hercegovine 56,5% Izvan zemlje 4,5% Distrikt Brčko 0,7% Više regiona 2,3% 7 Geografska distribucija davanja
  • 10. Mapa Bosne i Hercegovine - općine Broj akcija na 1,000 stanovnika 0.7 - 0.5 33.2 - 0.8 0.4 - 0.3 <0.2 Geografska davanja po gradovima i općinama reflektuju broj stanovnika ovih jedinica lokalne samouprave. Tako je Sarajevo zaprimilo najveći broj davanja (19,1%), potom Banja Luka (13,7%), Mostar (4,8%), Tuzla (3,5%), Zenica (3,4%), Bijeljina (2%), Bihać (1,6%), Bosanska Krupa (1,2%), Prijedor (1,1%), Trebinje (1,1%), Goražde (1%) i Doboj (1%). 8 Geografska distribucija davanja
  • 11. Krajnji korisnici - osobe iz drugih zemalja Albanija BiH Hrvatska Kosovo Crna Gora Sjeverna Makedonija 2,8% 0,1% 5,0% 1,1% 1,9% 0,3% 6,6% N/A7 1,9% 0,6% 0% 0% Srbija 4,1% 2,3% Udio instanci doniranja Udio donirane sume 7 Podaci nisu dostupni. Od svih zemalja u regiji, BiH najviše donira van zemlje (5% instanci doniranja i 9,4% od ukupne donirane sume). Većina zabilježenih akcija doniranja usmjere- na je na korisnike izvan BiH koji prvenstveno borave u susjednim zemljama: Hrvatskoj (2,0%), Kosovu (1,5%) i Srbiji (0,7%), i to najviše za adresiranje poslje- dica zemljotresa koji se desio u Hrvatskoj. Pored ovih zemalja, dobrotvorna davanja donirana su i korisnicima u Jemenu (0,1%), Palestini (0,1%) i Švicarskoj (0,1%) kroz masovne kampanje građana. 9
  • 12. Dobrotvorna davanja u BiH ravnomjerno su raspoređena u toku godine, ali u pojedinim mjesecima ipak se bilježi veći broj akcija doniranja, i obično se radi o mjesecima kada su vjerski praznici, te na kraju godine kada se zatvara godišnji ciklus poslovanja. U 2021. godini, najveći broj akcija doniranja bio je u decembru (396), zatim u septembru (355) i u aprilu (248). Januar Februar Mart April Maj Jun Jul Avgust Septembar Oktobar Novembar Decembar 155 232 248 220 192 216 355 261 222 396 121 126 10 Kalendarska distribucija davanja Broj instanci doniranja po mjesecima
  • 13. Najveći broj akcija doniranja u 2021. godini bio je posvećen podršci marginali- zovanim grupama,8 zatim zdravstvu, adresiranju siromaštva, sezonskim davanjima, sportu i obrazovanju. Međutim, zabilježene donirane sume pokazuju da su značajna sredstva donirana i za ekonomski razvoj, prirodne i ljudske katastrofe, religijske aktivnosti i za javnu infrastrukturu. Što se tiče oblasti davanja, evidentno je da poslovni sektor zajedno sa građa- nima značajno učestvuje u razvojnim i socijalnim davanjima. Socijalna davanja podrazumijevaju akcije humanitarnog karaktera i obično se radi o jednokratnoj pomoći, dok su davanja u razvojne svrhe svi oblici strateških davanja čija je namjena dugoročno adresiranje nekog društvenog problema. Na primjer, davanja za liječenje u inostranstvu za pojedince predstavljaju jednokratnu pomoć, dok davanja za zdravstvene ustanove za kupovinu opreme i obuku zaposlenika predstavljaju strateško davanje. Iako su obje vrste davanja usmjerene u zdravstveni sektor, njihov efekt je drugačiji jer prvi primjer ima socijalni odnosno humanitarni karakter, a drugi primjer davanja razvojni. Iz prikupljenih podataka može se zaključiti da filantropija u BiH djelomično preuzima i ulogu javnog sektora kada je u pitanju investiranje u ključne oblasti važne za održiv i pravedan razvoj, te učestvuje u ublažavanju negativnih socio-ekonomskih posljedica ljudskih i prirodnih katastrofa, kriza i općenito negativnog trenda u društvenom razvoju. S druge strane, manje davanja izdvaja se za socijalno poduzetništvo, kulturno naslijeđe, ljudska prava, medije, zaštitu životinja i nauku. 8 Izbjeglice, osobe u pokretu, osobe koje su preživjele nasilje, žrtve trgovine ljudima, beskućnici, manjine itd. 11 Oblasti davanja
  • 14. Podrška marginalizovanim grupama Zdravstvo Siromaštvo Sezonska davanja Sport Obrazovanje Zaštita životne sredine 23,0% 811.180 € 16,3% 3.188.480 € 10,5% 615.615 € 9,5% 103.781 € 9,0% 191.523 € 8,8% 2.377.524 € 4,5% 121.924 € COVID-19 4,3% 836.761 € Kultura i umjetnost 3,1% 143.512 € Prirodne i ljudske katastrofe 3,0% 1.238.658 € Udio instanci doniranja Zabilježene donirane sume Religijske aktivnosti 1,9% 554.153 € 12 Oblasti davanja
  • 15. Javna infrastruktura Ekonomski razvoj Zaštita životinja Kulturno naslijeđe Socijalno poduzetništvo Ljudska prava 1,9% 254.429 € 1,1% 2.577.897 € 0,6% 1.544 € 0,5% 8.412 € 0,4% 23.007 € 0,3% 4.886 € Miješano Nezavisni mediji 0,3% 263.126 € 0,2% 2.052 € Nauka Ostalo 0% 0.0 € 0,8% 131.504 € Udio instanci doniranja Zabilježene donirane sume 13 Oblasti davanja
  • 16. U pogledu podrške marginalizovanim grupama, ona je najčešće fokusirana na djecu. Fondacija tuzlanske zajednice je preko svoje crowdfunding platforme Doniraj.ba pokrenula kampanju „Za moje sretnije djetinjstvo“ putem koje je prikupljeno 55.000 KM za rekonstrukciju prostorija Doma za djecu bez roditelj- skog staranja u Tuzli. Rudari Rudnika „Breza“ prikupili su 35.000 KM kako bi otplatili polovinu kredita porodice Zaimović, samohrane majke s troje djece njihovog kolege Adisa Zaimovića koji je poginuo u nesreći u rudniku. Prijatelji porodice devetogodišnjih blizanki Nejre i Nejle Agić prikupili su 18.000 i kupili automobil za porodicu. Nejra i Nejla boluju od cerebralne paralize i porodica se suočava sa brojnim izazovima u svakodnevnom životu. Hifa Petrol je organi- zirala događaj HPLUS Rally koji je okupio vlasnike i ljubitelje luksuznih automo- bila. Učesnici utrke i Hifa Petrol prikupili su 25.000 KM koje su namijenjene za specijalna invalidska kolica za djecu sa invaliditetom, korisnike Udruženja „Pomozi.ba“. Pored velike pomoći za liječenje, važno je naglasiti da davanja zdravstvenim ustanovama u BiH predstavljaju važan aspekt pomoći za ove javne institucije. Primjera takvih davanja ima nekoliko. Jusuf Nurkić, košarkaš Portland Trail Blazersa, donirao je sredstva za kupovinu mamografa za Dom zdravlja „Dr. Mustafa Šehović“ iz Tuzle. Razni donatori donirali su 80.000 KM za ugradnju dva lifta u Univerzitetskoj kliničkoj bolnici Mostar. Mtel a.d. Banja Luka donirao je 50.000 KM za kupovinu 20 ultrazvučnih inhalatora za Pedijatrijsko odjelje- nje Univerzitetskog kliničkog centra Republike Srpske. Intesa Sanpaolo Banka BiH, u partnerstvu sa Visom, provela je jednomjesečnu kampanju „Inspirisani srcem“ s ciljem prikupljanja sredstava za opremanje porodilišta širom Bosne i Hercegovine. Kroz kampanju je prikupljeno 36.000 KM. Među korisnicima je i Javna zdravstvena ustanova Bolnica „Dr. Mladen Stojanović“ iz Prijedora koja je dobila 18.000 KM. 14
  • 17. • Fondacija „Hastor“ obezbijedila je stipendije za učenike osnovnih i srednjih škola i studente u ukupnoj vrijednosti od 3.780.100 KM. Ovime je fondacija Hastor pružila finansijsku podršku najvećem broju stipendista u odnosnu na sve registrovane fondacije u BiH i regiji. Vrijednost stipen- dije za učenike osnovnih škola je 1.200 KM, za srednjoškolce 1.800 KM i za studente 3.000 KM. • Hrvatsko kulturno društvo „Napredak“ osiguralo je 120.000 KM za stipendije za 90 studenata (preddiplomski i doktorski studij). • Srpsko prosvjetno i kulturno društvo „Prosvjeta“ iz Mostara je putem javnog poziva za dodjelu stipendija „Vladimir Ćorović“ učenicima i studentima obezbijedilo 80.000 KM za stipendiranje 97 učenika i studenata. • Fondacija „Iman“ iz Velike Kladuše obezbijedila je 20 stipendija za učenike osnovnih i srednjih škola iz Velike Kladuše. Vrijednost svake stipendije koja je dodijeljena po javnom pozivu je 2.000 KM. • Fondacija „Klika“ dodijelila je 39 stipendija za studente Univerziteta u Sarajevu i Univerziteta u Banjoj Luci. Riječ je o jednokratnim stipendija- ma u iznosu od 1.000 KM koje su dodijeljene po javnom pozivu. • Medžlis Islamske zajednice iz Žepča obezbijedio je 44 jednogodišnje stipendije za učenike i studente u ukupnoj vrijednosti od 31.000 KM. Sredstva su obezbijeđena zahvaljujući džematu, preduzećima i ustano- vama. • Fondacija „Adriatic“ koju je osnovao Eastern Mining d.o.o., putem poziva za stipendiranje učenika srednjih škola iz Vareša, Breze ili Kaknja dodijelila je 15 stipendija u iznosu od 100 KM mjesečno za školsku 2021/2022. • Udruženje „Obrazovanje gradi Bosnu i Hercegovinu“ putem kampanje prikupilo je 16.500 KM za stipendiranje ekonomski ugrožene djece i u proteklih 27 godina podržalo je preko 50.000 djece. • Fondacija tuzlanske zajednice organizovala je crowdfunding kampa- nju za Fond „Prometej“ za stipendiranje studenata Univerziteta u Tuzli. Zahvaljujući donacijama građana i kompanija prikupljeno je 11.500 KM. 15 Najveći donatori stipendija i školarina u BiH
  • 18. Iako je najveću zabilježenu doniranu sumu u BiH u 2021. godini izdvojio poslov- ni sektor, najveći broj akcija doniranja organizovan je kroz kampanje u kojima su građani masovno učestvovali. Miješani donatori uključuju akcije u kojima su zajedno učestvovali i građani i poslovni sektor ili drugi donatori. Pored navedenog, važno je istaknuti da je udio davanja privatnih fondacija porastao u posljednje tri godine. Privatne fondacije („Hastor“, „Adriatic“, „Iman“) prvenstveno doniraju sredstva za mlade u vidu stipendija, kao i Fondacija „Studenica“ iz San Franciska koja je dodijelila 30 stipendija studen- tima posljednje godine studija na univerzitetima u Srbiji i regiji. U 2021. godini, Telemach fondacija podržala je 35 projekata usmjerenih na djecu u vrijednosti od 222.000 KM. Korisnici su bile neprofitne, obrazovne i zdravstvene ustanove i vjerske ustanove. Nekoliko privatnih fondacija donirale su knjige biblioteka- ma; Fondacija „Kemal Bakaršić“ iz Sarajeva donirala je Narodnoj biblioteci Trebinje 250 knjiga, dok je Bošnjački institut – Fondacija Adila Zulfikarpašića donirao 605 knjiga Medžlisu Islamske zajednice u Tomislavgradu i 200 knjiga Centru za kulturu Tomislavgrad. Sve do 2020. godine, građani su predstavljali najznačajnije donatore u oblasti filantropije u BiH. Međutim, u vrijeme pandemije COVID-a 19, ovaj trend se djelomično promijenio i još uvijek poslovni sektor izdvaja veće donirane sume, ali ipak građani su ti koji učestvuju u najvećem broju akcija doniranja. 16 Struktura donatora
  • 19. Građani (masovno) Poslovni sektor Miješani donatori Pojedinci OCD/Udruženja građana Privatne fondacije Ostalo 44,7% 3.539.290 € 35,8% 4.828.884 € 8,2% 2.339.372 € 7,5% 595.878 € 2,5% 159.205 € 0,6% 1.972.777 € 0,8% 14.568 € Udio instanci doniranja Zabilježene donirane sume 17 Davanja po tipu donatora u 2021. godini
  • 20. 2015. 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 2016. 2017. 2018. 2019. 2020. 2021. Poslovni sektor Pojedinci Građani (masovno) 52% 48,5% 47,7% 44,7% 64,3% 58,4% 35,3% 34,9% 31,3% 37,9% 16,9% 20,1% 46,3% 35,8% 11,1% 12,5% 5,5% 8,3% 7% 7,7% 7,5% 18 Trend davanja po broju akcija za vodeće tipove donatora u periodu 2015. – 2021. (%)
  • 21. Kada su u pitanju miješani donatori, obično se radi o kampanjama za prikupljanje sredstava u humanitarne svrhe (liječenje, pomoć socijalno ugroženim osobama, osobe koje su preživjele prirodne katastrofe i sl.). Najveći broj kampanja u kojima su učestvovali miješani donatori organizovalo je Udruženje „Pomozi.ba.“ Pored česte podrške „Pomozi.ba“, poslovni sektor podržao je i SOS Kinderdorf, Asocijaciju „Think Pink“, Udruženje „Srce za djecu koja boluju od raka“ i sl. Od januara do decembra 2021. godine, Udruženje „Pomozi.ba“ prikupilo je 3.8 miliona KM isključivo za liječenje građana BiH. Pored pomoći u prikupljanju sredstava za liječenje, organizovalo je veliki broj kampanja za pomoć povratnicima, starim i iznemoglim licima, samohranim majkama, porodicama bez stalnih primanja, djeci bez roditelja, osobama sa invaliditetom, oboljelima, migrantima i drugim ugroženim ljudima na području cijele Bosne i Hercegovine, ali i šire. Od svog osnivanja 2012. godine do danas, „Pomozi.ba“ pomoglo je oko 700.000 osoba kroz različite projekte i humanitarne akcije. 19
  • 22. Podaci o strukturi primalaca donacija pokazuju koje kategorije organizacija ili pojedinaca su zaprimile najveći broja akcija doniranja i za koje su prikupljene zabilježene sume. Davanja u 2021. godini u najvećem obimu datih iznosa bila su usmjerena ka lokalnim udruženjima građana potom ka pojedincima. Udruženja građana prikupljena sredstva usmjeravaju dalje ka pojedincima i lokalnim zajednicama. 20 Religijske zajednice 527.114 € 1,9% Ostalo 2.565.293 € 0,5% Miješano 282.046 € 0,1% Udio instanci doniranja Zabilježene donirane sume 4.004.892 € 41,9% Neprofitne organizacije Ustanove 1.588.263 € 16,4% Lokalne i nacionalne vlasri 624.578 € 7,1% Pojedinci i porodice 3.857.788 € 32,1% Struktura primalaca donacija Donacije po tipu primalaca
  • 23. 50,4% 58,8% 35,3% 37,0% 40,0% 30,7% 32,1% 21,8% 22,2% 34,1% 32,4% 31,3% 27,1% 41,9% 21,6% 16,6% 24,5% 23,5% 24,2% 34,6% 16,4% 0,7% 0,6% 2,5% 5,6% 2,9% 5,4% 7,1% 0,5% 1,4% 3,3% 1,2% 1,0% 1,4% 1,9% 5,0% 0,5% 0,3% 0,3% 0,6% 0,9% 0,5% OCD/udruženja građana Javne ustanove Udio instanci doniranja 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 Pojedinci ili porodice Lokalne i nacionalne vlasti Religijske zajednice Ostalo 29,6% 54,2% 27,0% 28,7% 62,3% 26,1% 28,7% 50% 30,1% 25,7% 29,1% 13,5% 9,2% 29,8% 12,9% 12,0% 23,9% 33,7% 15,3% 38,1% 11,8% 6,8% 1,8% 5,4% 6,8% 5,6% 24,6% 4,6% 0,5% 1,3% 3,0% 1,3% 0% 1,4% 3,9% 0,2% 0,6% 14,9% 0,3% 3,2% 0,6% 21,2% OCD/udruženja građana Javne ustanove Udio donirane sume 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 Pojedinci ili porodice Lokalne i nacionalne vlasti Religijske zajednice Ostalo Uvid u trend davanja ukazuje na činjenicu da su donacije najčešće usmjerene ka pojedincima/kama i porodicama, a potom ka organizacijama civilnog društva (OCD), tj. udruženjima građana. Značajan primalac donacija su i javne ustanove, posebno iz oblasti zdravstva i obrazovanja. Tokom pandemije COVID-a 19, povećanu podršku dobile su javne ustanove, dok je u 2021. godini zabilježen najveći broj akcija za organizacije civilnog društva (OCD), tj. udruženja građana. Trend davanja po kategorijama primalaca za period 2015. – 2021. 21
  • 24. 152 97 52 24 22 20 „Mozaik prijateljstva“ „Srce za djecu oboljelu od raka“ OCD/Udruženje građana Broj instanci doniranja Zabilježene donirane sume (€) „Pomozi.ba“ „Think Pink – Zajedno smo jedno“ SOS Kinderdorf „Zajedno za naš grad Mostar“ 13 10 10 9 7 7 „Nova generacija“ „Podrži me“ – Udruženje roditelja sa djecom sa posebnim potrebama (Kosovska Mitrovica) „Iskra“ - Udruženje roditelja djece oboljele od malignih bolesti 14 Humanitarna fondacija „BUDI HUMAN - Aleksandar Šapić“ „PIPOL“ Tuzla FK „Čelik“ Zenica MFS-EMMAUS (Međunarodni forum solidarnosti Emmaus) 7 6 FK „Velež“ Mostar „Srbi za Srbe“ – humanitarna organizacija (Pale) 7 2.563.279 28.646 94.301 73.631 76.925 4.755 1.680 1.838 5.617 0 11.078 3.932 2.824 2.980 58.131 356 Udruženje roditelja sa četvoro i više djece „4+" Kada su u pitanju davanja za organizacije civilnog društva (OCD), tj. za udruženja građana, najveći broj akcija i najveće zabilježene prikupljene donirane sume obezbijedilo je „Pomozi.ba“ za akcije liječenja i pomoći siromašnim i marginalizovanim grupama stanovništva. I davanja za preostale organizacije civilnog društva usmjerena su upravo za akcije prikupljanja sredstava za liječenje. Dodatno, važno je istaknuti da su i fudbalski klubovi „Čelik“ iz Zenice i „Velež“ iz Mostara prikupili istaknute donacije u 2021. godini. Klubovi su organizovali utakmice i kampanje za podršku klubovima od njihovih simpatizera. Najveći primaoci donacija – organizacije civilnog društva 22
  • 25. Korisnici usluga lokalne zajednice su najznačajniji primalac donacija u dobro- tvorne svrhe, potom socijalno ugrožene osobe, te osobe sa zdravstvenim problemima i invaliditetom. Uzimajući u obzir ostale podatke iz ovog izvještaja zajedno s dugoročnim trendovima davanja po kategorijama primalaca, može se pretpostaviti da krajnja svrha davanja jeste adresiranje dva ključna, ali usko povezana problema u bh. društvu: siromaštva i socio-ekonomskih nejednakosti, te zanemarenosti sektora zdravstva i obrazovanja. Time filantropija u BiH ima prije svega humanitarni karakter, a istovremeno podrža- va dugoročnu društvenu stabilnost i pored evidentnih socio-ekonomskih nejednakosti. Struktura krajnjih korisnika donacija 23
  • 26. Korisnici usluga lokalne zajednice Socijalno ugrožene osobe Osobe sa zdravstvenim problemima Osobe sa invaliditetom Osobe iz drugih zemalja Djeca bez roditelja Samohrani roditelji Religijske zajednice Opća populacija Starije osobe Osobe koje se preživjele nasilje Životinje Udio instanci doniranja Udio donirane sume 32,5% 12,2% 22,8% 7,0% 10,8% 3,7% 10,8% 3,7% 5,0% 9,4% 4,6% 1,4% 2,5% 1,3% 2,0% 4,1% 1,1% 37,8% 1% 0% 0,7% 0% 0,6% 0% Donacije po krajnjim korisnicima u 2021. godini 24
  • 27. Majke i bebe Talentovani /nadareni Migranti Miješano Manjine Osobe u riziku Nezaposleni Udio instanci doniranja Udio donirane sume 0,5% 0,1% 0,5% 0,3% 0,4% 0% 0,3% 2,1% 0,2% 0% 0,1% 0% 0% 0% Donacije po krajnjim korisnicima u 2021. godini 25
  • 28. Od ukupnog broja akcija doniranja za korisnike usluga lokalne zajednice, njih 41% date su za djecu i mlade. Također, od ukupnog broja akcija za socijalno ugrožene osobe, 17% je također usmjereno za djecu i mlade. Davanja za migrante prvenstveno su prikupljena kroz masovne akcije građa- na. Muzej ratnog djetinjstva, zahvaljujući prikupljenim donacijama, obezbije- dio je 1.400 novogodišnjih poklona za djecu migranata. Humanitarna organi- zacija „SOS Bihać“, koja okuplja dijasporu iz Njemačke, pružila je pomoć migrantima koji prolaze kroz Unsko-sanski kanton u hrani, odjeći, medicinskoj pomoći i drugim vidovima podrške. Ova organizacija također je pružila pomoć MUP-u Unsko-sanskog kantona u premještanju migranata iz napuštenih objekata u izbjeglički kamp „Lipa“ u Bihaću. Udruženje žena „IZVOR“ iz Bužima organizovalo je dobrotvornu akciju prikupljanja hrane i odjeće za izbjeglice koje je podijelilo u neformalnom izbjegličkom kampu u Velikoj Kladuši. Učenici Medrese „Džemaludin ef. Čaušević“ u Cazinu su organizovali humanitarnu akciju povodom ramazana. Prikupili su oko 700 KM i pripremili 180 ramazan- skih poklona za djecu migranata iz kampa „Sedra“ kod Cazina. Hajrudin i Suada Jusić, koji žive i rade u Njemačkoj, organizovali su kampanju u dijaspori i pripremili 1.000 paketa za migrante u migrantskom kampu „Lipa“. Kada su pitanju davanja usmjerena ka religijskim zajednicama u BiH, zabilje- žene su akcije prvenstveno pojedinaca, dok podaci o masovnim davanjima građana ka ovim institucijama nisu dostupni. Jedan primjer individualnog davanja u ovu svrhu je Mesud Hrbat, vlasnik Penny plus d.o.o., koji je donirao sredstva za rekonstrukciju crkvenog dvorišta crkve svetog arhanđela Gavrila i za rekonstrukciju fasade crkve svetog Luke Evanđelista u Sarajevu, kao i za rekonstrukciju fasade Jevrejske općine u Sarajevu i za izgradnju Mesudija džamije u selu Rečica, općina Novi Grad. 26
  • 29. „Mozaik prijateljstva” je udruženje građana iz Banje Luke, nastalo 2004. godine kada se sastala grupa ljudi sa istim ciljem – nahraniti gladne i pomoći ljudima kojima je najpotrebnije. Od tada postoji i njihova javna kuhinja „Obrok ljubavi” u kojoj se svakodnevno pripremaju obroci za preko 1.300 osoba. Udruženje je nedavno otvorilo i javno kupatilo, a pored ovih resursa vode i „Bakin kutak” odnosno dnevni centar za starija lica kao i dnevni centar za beskućnike. https://www.facebook.com/mozaikprijateljstva.bl/ https://www.hocu.ba/indexphp/hocuinfo/banja-luka-mozaik-prija- teljstva-kroz-obrok-ljubavi/ Adresiranje strukturalnih društvenih problema, posebno siromaštva i zanema- renosti sektora zdravstva i obrazovanja, kroz dobrotvorna davanja provode se kroz dva podjednako zastupljena pristupa: jednokratnu pomoć i strateška davanja. Strateška davanja imaju za cilj dugoročni aspekt adresiranja društvenih potreba i značajna su osnova za socio-ekonomski razvoj, dok je jednokratna pomoć humanitarnog karaktera i adresira hitne potrebe ugrože- nih pojedinaca/ki i porodica. Dugoročni uvid u odnos između dva pristupa ukazuje preferenciju za jednokratnu pomoć u odnosu na strateška davanja, posebno kada je u pitanju poslovni sektor. Mozaik prijateljstva Namjeravani efekt donacija 27
  • 30. Adresiranje strukturalnih društvenih problema, posebno siromaštva i zanema- renosti sektora zdravstva i obrazovanja, kroz dobrotvorna davanja provode se kroz dva podjednako zastupljena pristupa: jednokratnu pomoć i strateška davanja. Strateška davanja imaju za cilj dugoročni aspekt adresiranja društvenih potreba i značajna su osnova za socio-ekonomski razvoj, dok je jednokratna pomoć humanitarnog karaktera i adresira hitne potrebe ugrože- nih pojedinaca/ki i porodica. Dugoročni uvid u odnos između dva pristupa ukazuje preferenciju za jednokratnu pomoć u odnosu na strateška davanja, posebno kada je u pitanju poslovni sektor. Namjeravani efekt donacija 28
  • 32. Kao i prethodni podaci, i svrhe davanja kada se radi o jednokratnoj pomoći ukazuju da su davanja najčešće usmjerena za liječenje pojedinaca, a potom na ostale oblike humanitarne pomoći. Veću humanitarnu pomoć prikupili su Caritas Mostar – Duvno i Trebinje, Vrhbosanska nadbiskupija, Crveni križ Zapadne Hercegovine i Krajiški kulturni centar „Sveti Sava“ kroz masovne kampanje za pomoć žrtvama zemljotresa u Petrinji i Sisačko-moslavačkoj županiji u Hrvatskoj. Značajna humanitarna pomoć prikupljena je zahvaljujući „Pomozi.ba“ i „Merhametu“ za Jemen i Palestinu, zemlje u ratu. Također, Memorijalni centar Srebrenica pokrenuo je kampanju prikupljanja sredstava za pružanje humanitarne podrške ljudima u Bangiju, glavnom gradu Central- noafričke Republike, koji se suočava sa glađu kao posljedicom građanskog rata. Zahvaljujući volonterima ove ustanove prikupljeno je 50.000 KM koji će biti distribuirani preko Aegis Trust, britanske neprofitne organizacije. Samo iz zabilježenih podataka, pomoć za stanovanje data je najmanje 42 ugrožene porodice širom BiH, kao i za sedam OCD/udruženja građana koja su ovu pomoć također usmjerila u istu svrhu. 30
  • 33. Potrošni materijal i zalihe Medicinski tretmani Humanitarna pomoć Stanovanje 39,6% 10,9% 9,9% 20,0% 6,7% 8,6% 3,5% 4,0% Udio instanci doniranja Udio donirane sume Svrhe davanja u oblasti jednokratne pomoći u 2021. godini 31
  • 34. Oprema Usluge Stipendije /školarine Kapitalne investicije Podizanje društvene svijesti/ zagovaranje Start-up/ početni kapital Istraživanje i razvoj 16,1% 10,1% 11,5% 2,7% 1,8% 15,9% 1,2% 4,3% 0,5% 0,1% 0,4% 19,1% 0,1% 0,1% Nepoznato 8,5% 4,2% Udio instanci doniranja Udio donirane sume Svrhe davanja u oblasti strateških davanja u 2021. godini 32
  • 35. U 2021. godini zabilježena su i značajnija davanja za start-up preduzeća odnosno početni kapital koji prije svega osigurava privatni sektor kroz poseb- ne inicijative. U sklopu svoje Grants Platforme BH Tech Lab, BH Telecom će u naredne tri godine dodijeliti 15.000.000 KM za start-up kompanije u Bosni i Hercegovini, a u 2021. godini već je izdvojio 2.560.680 KM. Bosna Bank International, u okviru Sarajevo Business Forum Start-up Challen- ge-a, podržava inovativne ideje mladih i projekte koji bi generisali dalji razvoj. Pobjednici se biraju u TV emisiji i dodjeljuju im se sredstva za dalji razvoj projek- ta. Nagrade su obezbijedili BBI banka, TV Hayat, Bamcard, Fondacija „Mozaik“, RSG Media Group, Uni-Expert, Klix.ba, Akta.ba, Poslovni magazin, Poslovne novine i Studomat.ba. U cilju osnaživanja žena, kompanija Bingo je zajedno sa partnerima Oasis, Plazma (Bambi) i Schwarzkopf, te prijateljima projekta Dita, Violeta, Delimano, Alma Ras, La Rive, Elode i Klas realizovala projekat „Odvažne i hrabre, to ste vi!“ za sve žene koje žele pokrenuti posao. Kroz ovu inicijativu podržano je pet projekata. Grad Mostar i INTERA Tehnološki park potpisali su sporazum o saradnji koji bi trebao doprinijeti jačanju privrednih aktivnosti i novom zapošljavanju kroz promociju digitalnih alata i tehničkog znanja, usmjeravanju poduzetnih pojedinaca i investitora ka stvaranju novih kompanija kroz inkubatore i tehno- loški razvoj. Sparkasse Bank d.d. Bosna i Hercegovina podržava omladinsko poduzetništvo kroz Startup studio Fondacije „Mozaik“. Mladi su podržani u razvoju projekata koji se bave društvenim i ekološkim pitanjima, a najbolji projekat se zatim dalje podržava i nagrađuje početnim kapitalom. 33
  • 36. Pregled podataka po ovoj kategoriji ukazuje na metode koje organizatori akcija koriste u prikupljanju donacija. Najveći broj kampanja za prikupljanje sredstava organizovane su za marginalizovane grupe, zatim za medicinsku pomoć, potom za siromašne, u oblasti obrazovanja, za adresiranje prirodnih i ljudskih katastrofa i za ekološke akcije. Konkursi se najčešće koriste za davanja za mlade u obliku stipendija ili jednokratne pomoći, kao i za pomoć za ugrožene kategorije društva. Najveću poznatu direktnu donaciju obezbijedio je BH Telecom d.d. u iznosu od 1.000.000 KM za zdravstveni sistem BiH radi nabavke vakcina protiv COVID-a 19. Kampanje za prikupljanje sredstava Direktne donacije Konkursi Događaji - izložbe i sajmovi Događaji - sportske manifestacije Događaji - ostalo Događaji - koncerti 46,0% 33,3% 8,2% 4,2% 3,8% 1,9% 1,7% Događaji - ručkovi ili večere Događaji - aukcije 0,5% 0,4% Načini prikupljanja donacija Načini prikupljanja donacija u 2021. godini (udio u ukupnom broju instanci doniranja) 34
  • 37. Niz sportskih događaja organizovano je u 2021. godini prvenstveno radi prikupljanje sredstava u medicinske svrhe, odnosno liječenje. Akcija Race for the Cure organizovana je u 31 gradu u BiH i prikupljeno je 85.000 KM. U trci je učestvovalo 5.500 građana, a timove je podržalo 700 kompanija. Sredstva su namijenjena za mamografske preglede, kupovinu poklon-paketa za žene oboljele od raka dojke i druge vidove podrške ženama. Povodom 100. godišnji- ce Fudbalskog kluba „Željezničar“, 10. oktobra je na stadionu „Grbavica“ organizovana humanitarna utakmica. Prihod od ulaznica namijenjen je liječenju korisnika „Pomozi.ba“. Na događaju je prikupljeno 40.000 KM od korporativnih donatora, kupovine ulaznica i malih donacija. Košarkaški klub „Borac“ organizovao je humanitarnu utakmicu prvotimaca i bivših igrača „Borca“. Prikupljeni iznos u ukupnoj vrijednosti od 14.500 KM namijenjen je Slobodanu Kesiću koji je izgubio vid i prikuplja sredstva za liječenje. U istu svrhu, prikupljeno je dodatnih 3.140 KM tokom utakmice za Kup grada Banje Luke između „Borca“ i „Željezničara Sport“. Većina sredstava prikuplja se i daje u novcu i znatno manje u robi ili materijalu. Raspoloživi podaci pokazuju da je u BiH u 2021. godini održano najmanje 89 velikih volonterskih akcija. U većini su učestvovali mladi koji su radili u ekološ- kim akcijama ili pomagali udruženjima građana. Vidljivije su i volonterske akcije poslovnog sektora, posebno stranih korporacija u BiH, čiji zaposlenici volontiraju u svrhu akcija pomoći za udruženja građana. Većina akcija posve- ćene su ekologiji i humanitarnom radu. 35
  • 38. U naturi - roba ili materijal 6,8% U novcu 88,3% U naturi - profesionalne usluge 1,2% Miješano - u novcu i naturi 0,4% Volontiranje 3,2% Kada je u pitanju davanje profesionalnih usluga, provedene akcije većinom se odnose na besplatno pružanje usluga kompanija prema određenim, ali manjim ugroženim skupinama u zajednicama. Primjera u kojima kompanije pružaju i dijele svoje znanje volonterski je vrlo malo. Izdvaja se primjer Addiko banke i Deloitte BH koji su pokrenuli projekat „Ženska mentorska mreža“ s ciljem podrške ženama poduzetnicama kroz koji žene top-menadžerice nude svoje mentorstvo za 50 odabranih kandidatkinja sa ciljem da ih podrže u njihovom poslovanju. DM Drogerie Markt d.o.o. je podržala 15 start-up predu- zeća u razvoju proizvoda koji će se prodavati u DM shopovima. Stručnjaci kompanije su mentorisali start-up, mala i srednja preduzeća u prilagođavanju njihovih proizvoda potrebama tržišta, organizovanju marketinške kampanje i ugrađivanju proizvoda u ponudu maloprodajnih lanaca. Startup studio Fondacije „Mozaik“ partner je ovog projekta. Ipak, važno je naglasiti da volontiranje i besplatno pružanje profesionalnih usluga nisu medijski jako popraćeni kao što su davanja u novcu, te navedene podatke treba uzeti s rezervom jer je vrlo moguće da ovakvih tipova donacija ima mnogo više nego što su javno vidljiva. Način doniranja Udio instanci doniranja 36
  • 39. Mehanizme za online donacije ima vrlo malo organizacija u BiH, a najpo- znatije su: „Pomozi.ba“, Fondacija tuzlanske zajednice i SOS Kinderdorf. Ovi mehanizmi su ključ uspjeha prikupljanja donacija od velikog broja donatora iz svih dijelova svijeta, pa tako i bh. dijaspore. Ovakve transak- cije ujedno omogućavaju transparentnost kao i sigurnost da se uplaćena donacija iskoristi upravo za namjenu za koju je data. Online donacije 37
  • 40. Sa više od dva miliona bh. državljana u iseljeništvu,9 dijaspora predstavlja važan ekonomski faktor za privredu i porodice u BiH.10 Sa 9% udjela u bruto domaćem proizvodu (BDP),11 doznake koje dijaspora šalje u BiH predstavljaju važan izvor finansiranja. Iako iznosi doznaka opadaju u poređenju s ranijim godinama,12 u 2021. godini u BiH su stigle doznake u vrijednosti od oko 3 milijarde KM, što je povećanje za 500 miliona KM u odnosu na 2020. godinu.13 Prema dostupnim izvorima, u posljednje 24 godine, odnosno od 1998. do kraja 2021. godine, dijaspora je poslala oko 55 milijardi KM u BiH.14 Dijaspora je i važan pokretač filantropije u BiH. Iako udio davanja dijaspore nije visok kao u Albaniji i na Kosovu, dijaspora iz BiH izdvojila je značajna sredstva u proteklim godinama u dobrotvorne svrhe. Važno je naglasiti da je davanje dijaspore sigurno veće od zabilježene sume, ali potpuni podaci nisu dostupni. 9 Bh. dijaspora živi u velikom broju država, ali prvenstveno u SAD-u, Australiji i zemljama zapadne Evrope: Njemačkoj, Austriji, Sloveniji, Danskoj, Italiji, Holandiji, Švedskoj i Švicarskoj. „Mapiranje dijaspore iz Bosne i Hercegovine“. Projekat „Dijaspora za razvoj“, 2018. Dostupno na: http://www.mhrr.gov.ba/PDF/Mapiranje%20dijaspore%20iz%20Bosne%20i%20Hercegovine.pdf 10 Svjetska banka. „ Systematic Country Diagnostic Update: Bosnia and Herzegovina 2021” [Sistematsko ažuriranje dijagnostike zemlje: Bosna i Hercegovina 2021]. Dostupno na: https://documents1.worldbank.org/cura- ted/en/211081591353275875/pdf/Bosnia-and-Herzegovina-Systematic-Country-Diagnostic-Update.pdf 11 Podaci Svjetske banke. „Personal remittances, received (% of GDP) - Bosnia and Herzegovina“ [Primljene lične doznake (% BDP-a) - Bosna i Hercegovina]. Dostupno na: https://data.worldbank.org/indicator/BX.TRF.PWKR.DT.GD.ZS?en- d=2020&locations=BA&start=1998&view=chart 12 Ibid. 13 Centralna banka. „Godišnji izvještaj za 2021. godinu“. Dostupno na: https://www.cbbh.ba/Content/Archive/36?lang=bs ; Tatjana Čalić. „ODLAZI NAS SVE VIŠE: Dijaspora nikad nije poslala više novca u BiH“. Buka Mazagin, 1.4.2022. Dostupno na: https://6yka.com/bih/odlazi-nas-sve-vise-dijaspora-nikad-nije-poslala-vise-novca-u-bih 14 Ibid. Zabilježena donirana suma u 2021. godini 618.000 € Broj instanci doniranja u 2021. godini 194 Udio dijaspore u ukupnom broju akcija doniranja Udio dijaspore u ukupnoj doniranoj sumi 7,1 % 3,6 % Davanja dijaspore 38
  • 41. Udio dijaspore u ukupnom broju instanci doniranja Udio dijaspore u doniranim sumama Albanija 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 BIH Crna Gora Hrvatska Kosovo Sjeverna Makedonija Srbija Albanija BIH Crna Gora Hrvatska Kosovo Sjeverna Makedonija Srbija 34,5% 7,1% 6,1% 2,5% 49,8% 15,8% 3,8% 23,0% 7,9% 10,8% 1,7% 30,9% 16,0% 3,4% 30,8% 8,5% 3,2% 0,6% 48,9% 16,0% 5,5% 9,8% 7,1% 5,4% 0,7% 35,5% 15,7% 2,6% 1,4% 7,0% 6,9% 1,4% 44,5% 13,2% 2,1% 2,5% 13,1% 6,3% 1,5% 25,6% 14,7% 5,0% 1,2% 11,1% 6,1% 1,8% 37,8% 17,9% 3,1% 14,5% 4,6% 26,4% 74,7% 15,7% 2,5% 6,9% 26,9% 9,7% 9% 1,9% 55% 4,7% 4,5% 38% 10,7% 12,2% 14% 43,2% 5,2% 9,7% 76,5% 25,0% 6% 0,6% 24,5% 6% 6% 5,1% 6,1% 6,1% 1,6% 24,3% 5,1 % 5,7% 1,5% 6,8% 6,4% 6,9% 16,9% 3,1% 45,3% 0% 4,7% 10,9% 5,7% 23,3% 16,2% 6,6% Trend davanja dijaspore u zemljama Zapadnog Balkana, 2015. – 2021. 39
  • 42. Dijaspora iz BiH najviše učestvuje u akcijama doniranja iz Njemačke, potom SAD-a, Austrije, Australije i Švicarske, što djelomično reflektuje i veličinu dijaspore u navedenim državama. Njemačka SAD Austrija Australija Švicarska Švedska Italija 26,8% 128.375 € 19,6% 225.263 € 16,5% 108.948 € 13,4% 15.924 € 12,4% 85.325 € 4,6% 49.111 € 1% 5.100 € Udio instanci doniranja Zabilježene donirane sume Države porijekla dijaspore s najvećim brojem akcija i doniranim sumama u BiH u 2021. godini 40
  • 43. Dijaspora je najveću sumu izdvojila u oblasti zdravstva, dok je učestvovala u najvećem broju akcija koje se odnose na podršku marginalizovanim grupama i adresiranju siromaštva. Ovi podaci ukazuju na opredijeljenost dijaspore da daje najugroženijim i socijalno isključenim kategorijama stanovništva u BiH: bolesnim, siromašnim i marginalizovanim. U skladu s tim, davanja dijaspore imaju prije svega humanitarni karakter, a manje razvojni aspekt. Naime, od ukupnog broja instanci doniranja dijaspore, 65,5% je dato u obliku jednokrat- ne pomoći, a 32,0% kao strateška davanja. 41
  • 44. Podrška marginalizovanim grupama Siromaštvo Sezonska davanja Zdravstvo Religijske aktivnosti Obrazovanje Sport 29,9% 116.530 € 19,6% 170.260 € 13,9% 28.994 € 10,3% 183.504 € 6,2% 67.519 € 5,2% 24.923 € 4,6% 14.670 € COVID-19 2,6% 1.200 € Prirodne i ljudske katastrofe 2,1% 5.021 € Kultura i umjetnost 2,1% 422 € Ostalo 3,6% 5.000 € Udio instanci doniranja Zabilježene donirane sume Oblasti davanja dijaspore u 2021.godini 42
  • 45. Davanja dijaspore često pokreću manje dijasporske zajednice i to za vrlo konkretnu pomoć socijalno ugroženim osobama. Dijaspora iz SAD-a prikupila je 14.000 KM za porodicu Leščešin iz Gornjih Srđevića, odnosno samohranu majku s četvoro maloljetne djece. Također iz SAD-a, Selma Krehmić Imširević inicirala je akciju prikupljanja sredstava i prikupila 70.000 USD za kupovinu kuće u Sarajevu za četvoricu braće bez roditelja. Dijaspora iz Australije, okupljena oko crkve Svetog Georgija u Sidneju, prikupila je 7.000 AUD za porodicu Đurić iz Banje Luke, samohranog oca dvije djevojčice. Građani Srpca organizovali su humanitarnu akciju sa ciljem prikupljanja sredstava za novu kuću Nebojše Vučenovića (37) koji ima smetnje u razvoju. Zahvaljujući dijaspori iz Austrije i Njemačke prikupljeno je 35.000 KM. U pogledu metoda davanja odnosno načina na koji se prikupljaju sredstva, dijaspora najčešće učestvuje u kampanjama za prikupljanje sredstava, te daje direktne donacije. Kampanje za prikupljanje sredstava Direktne donacije Konkursi Događaji - sportske manifestacije 60,3% 403.982 € 38,1% 203.960 € 1,0% 2.126 € 0,5% 7.978 € Udio instanci doniranja Zabilježene donirane sume Načini prikupljanja donacija dijaspore u 2021. godini 43
  • 46. Tabela s općinama u koje najviše pristižu donacije dijaspore ukazuje na činjenicu da je ovaj tip donacija najviše usmjeren u sjevernije dijelove BiH. Interesantna je činjenica da davanja dijaspore nisu proporcionalna veličini zajednica kao što je to evidentno u trendu svih zabilježenih davanja. Iz datih podataka vidljiva su davanja u manje lokalne zajednice, kao što su Šekovići, Srbac i Jajce. Vrlo je moguće da davanja dijaspore po općinama reflektuju njeno porijeklo kao i intenzitet organizovanosti filantropskih akcija i donatora. Općine Bijeljina Zenica Prijedor Banja Luka Mostar Bosanski Brod Srbac Lopare Istočni Stari Grad Laktaši Srebrenica Udio donirane sume 5,3% 0,6% 9,1% 1,0% 0,3% 1,0% 4,1% 2,1% 0,2% 0,1% 0,2% Udio instanci doniranja 7,2% 5,7% 5,2% 5,2% 5,2% 3,6% 3,6% 3,6% 3,1% 3,1% 2,6% Općine Bihać Novi Grad Sanski Most Kalesija Gradiška Velika Kladuša Goražde Cazin Šekovići Glamoč Trebinje Udio donirane sume 0,6% 0,0% 0,5% 0,2% 9,0% 2,6% 5,0% 10,0% 3,7% 3,4% 1,7% Udio instanci doniranja 2,6% 2,1% 2,1% 1,5% 1,5% 1,5% 1,5% 1,5% 0,5% 0,5% 0,5% Tuzla Jajce Novo Sarajevo 12,1% 3,7% 11,1% 2,6% 2,6% 2,6% Kiseljak Modriča Čelinac 1,2% 1,8% 1,0% 0,5% 0,5% 0,5% Općine u BiH s najvećim prilivom donacija dijaspore u 2021. godini 44
  • 47. Jedna od najbitnijih kategorija donacija u naturi jeste hrana. Donacije u hrani posebno su bitne u kriznim periodima kada namirnice trebaju stići pravovre- meno do najugroženijih društvenih grupa. U tim kriznim periodima, hranu distribuišu humanitarne organizacije, ali i samoorganizovane neformalne skupine građana i građanki kao i udruženja građana, prema pojedincima i zajednicama koje su posebno ugrožene krizom (izbjeglice, migranti, zajednice pogođene prirodnom katastrofom i sl.). Kada su u pitanju redovne donacije u hrani, one su usmjerene za socijalno ugrožene kategorije društva koje nisu u finansijskoj mogućnosti da obezbijede osnovne namirnice. Takvu vrstu pomoći prvenstveno pružaju javne kuhinje. U BiH djeluje oko 60 javnih kuhinja koja adresiraju oko 17.000 korisnika.15 Potrebe ovih ustanova su sve veće s obzirom na porast siromaštva i gladi kao posljedica pandemijske krize, poremećaja globalnih lanaca snabdijevanja i inflacije zbog rata u Ukrajini. Radi povećanog rizika daljeg porasta siromaštva i gladi,16 ovaj Izvještaj posebno obrađuje podatke o donacijama u hrani. Važno je naglasiti da je, pored prepoznavanja potrebe javnih kuhinja za donacijama u hrani, potrebno sistematski adresirati javne politike koje će kreirati povoljno i sigurno okruženje za takve donacije. U EU-u su 2017. godine usvojene Smjernice o doniranju hrane17 kojima su obuhvaćeni svi akteri uključeni u svaku fazu lanca opskrbe hranom, bez obzira jesu li donatori ili primaoci. Cilj ovih Smjernica je usklađivanje regulative u svim državama članicama kako bi se zajednice potakle da razviju sisteme doniranja hrane i njenog potpunog iskorištavanja. Pored procedura o uslovima i učesnicima lanca doniranja hrane, Smjernice EU-a uključuju i fiskalna pravila jer porez na dodanu vrijednost (PDV) može uticati na prenos viška hrane od donatora prema bankama hrane i ostalim humanitarnim organizacijama. Porez na dodanu vrijednost (PDV) na nivou EU-a uređuje se Direktivom o PDV-u koja se mora prenijeti u nacionalno zakonodavstvo. U određenim državama članica- ma plaća se malo ili gotovo ništa PDV-a kada se bankama hrane donira hrana jer se smatra da je vrijednost donirane hrane za koju se bliži datum „najbolje upotrijebiti do/upotrijebiti do” mala ili nikakva. 15 Mapiranje Fondacije Catalyst u okviru projekta „Pravni okvir za filantropiju u BiH“. 16 Amar Numanović, „Performance of Western Balkan Economies Regarding the European Pillar of Social Rights: 2021 review on Bosnia and Herzegovina.” [Performanse ekonomija Zapadnog Balkana u vezi sa Evropskim stubom socijalnih prava: pregled za Bosnu i Hercegovinu 2021.], Regionalno vijeće za saradnju (Regional Cooperation Council). Oktobar 2021. Dostupno na: https://www.esap.online/docs/150/performance-of-western-bal- kan-economies-regarding-the-european-pillar-of-social-rights-2021-review-on-bosnia-and-herzegovina; Svjetska banka. „Western Balkans Regular Economic Report No.21: Steering Through Crises” [Redovni ekonomski izvještaj Zapadnog Balkana br.21: Upravljanje kroz krize]. Proljeće 2022. Dostupno na: https://openknowledge.worldbank.org/bitstream/hand- le/10986/37368/P17720607706c30e90841607b7d53ee8106.pdf 17 Smjernice EU-a o doniranju hrane, Evropska komisija, 2017. Donacije u hrani 45
  • 48. Ovakav sistem neophodno je razviti i u BiH. Upravo, ukidanje obaveze plaća- nja PDV-a na donacije u hrani pred istekom roka predstavlja jedan od prvih koraka koji bi stvorio povoljno okruženje za doniranje hrane jer bi se time motivisale kompanije da, umjesto uništavanja hrane na deponijama, hranu doniraju. Naime, prema trenutnoj regulativi, kompanije, da bi bile oslobođene obaveze plaćanja PDV-a na hranu koju nisu prodale, moraju je uništiti na deponiji. U BiH se godišnje u prosjeku baci oko 44 tone hrane po stanovniku iz maloprodaje i potrošnje izvan domaćinstava (ugostiteljstvo i sl.). Ovaj podatak postaje i više problematičan ukoliko se doda i otpad hrane iz domaćinstava, što onda znači da se po stanovniku baca godišnje 126 tona hrane.18 Pored činjenice da bi donirana hrana koja je sigurna za upotrebu imala veliki potencijal za adresiranje trenutnih, a i sve više rastućih potreba za osnovnim namirnicama, kreiranjem sistema doniranja hrane pred istekom roka smanjio bi se i negativan učinak na okoliš. Naime, nakon uništavanja hrane na deponi- jama emituje se staklenički gas. Od 8 do 10% staklenog gasa koje emituju zemlje potiče od hrane s deponija. Godišnje BiH emituje oko 27.25 miliona tona ekvivalenta CO2.19 Prema podacima Catalyst Balkans-a o donacijama u hrani, zabilježen je konstantan rast, posebno u kriznim periodima (migrantska kriza, pandemija COVID-a 19). 18 „UN ciljevi održivog razvoja u BiH: Odgovorna proizvodnja i potrošnja“, Agencija za statistiku BiH. 19 Hannah Ritchie & Max Roser, „Greenhouse gas emissions“ [Emisije stakleničkog gasa]. Our world in data, 2016. Dostupno na: https://ourworldindata.org/greenhouse-gas-emission 46
  • 49. 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 76 3.676 € 74 12.310 € 109 279.745 € 92 46.458 € 146 121.660 € 284 337.147 € 176 44.558 € Udio instanci doniranja Zabilježene donirane sume Donacije u hrani za period 2015. — 2021. 47
  • 50. Organizacije koje vode najveći broj javnih kuhinja su „Merhamet“ (koja ima kuhinje u 23 lokalne zajednice u BiH), Caritas Vrhbosanske nadbiskupije i HKO „Kruh sv. Ante“ koji vode šest javnih kuhinja. Crveni križ FBiH vodi dvije, a Crveni križ RS-a u saradnji sa općinama vodi pet javnih kuhinja. U Sarajevu djeluje i Javna kuhinja Srpske humanitarne udruge „Dobrotvor", a u Trebinju Narodna kuhinja Eparhije ZHiP. „Pomozi.ba“ ima tri javne kuhinje u Sarajevu, Bihaću i Travniku, dok Udruženje MFS-EMMAUS ima javnu kuhinju u Doboju i distribuiše hranu u tom gradu, ali i za korisnike u Srebrenici, Bratuncu i Zvorni- ku. Humanitarna organizacija „Help Others” iz Salzburga vodi dvije narodne kuhinje u Kalesiji i Vitinici. Jedina javna kuhinja čiji voditelj je javna ustanova jeste Gradska kuhinja JU „Dom porodica“ koju finansira Grad Zenica. Vlada Brčko Distrikta snosi troškove restorana (po tenderu) koji priprema obroke za socijalno ugrožene osobe. Pokrenuta je i inicijativa osnivanja javne kuhinje u Goraždu. Nekoliko manjih udruženja građana vodi svoje javne kuhinje.20 U saradnji sa partnerima, Fondacija „Mozaik“ pokreće inicijativu „Niko gladan, niko sam“ koja ima za cilj da podigne svijest javnosti o potrebi sistematskog adresiranja potreba za hranom i doniranjem hrane pred istekom roka kroz ukidanje PDV-a na donacije iz hrane i kreiranje lanca sigurnog doniranja hrane prema javnim kuhinjama. Ova inicijativa bi trebala smanjiti i količine uništavanja hrane na deponijama, te time smanjiti i emisije staklenog gasa. 20 Udruženje Centar „Fenix” Udruženje „Narodna kuhinja Stari Grad” Dječija javna kuhinja — Udruženje altruista „Ruke prijateljstva" Udruženje „Mladi volonteri” Visoko Punkt „Narodne kuhinje Stari Grad” Udruženje „Obraduj nekoga” — Baby javna kuhinja Udruženje „Mozaik prijateljstva"— Javna kuhinja „Obrok ljubavi" Javna kuhinja u Glamoču— Organizacija „Misija bez granica” „Hleb života” Javna kuhinja UG „Optimisti” Prijedor Humanitarna organizacija „Imaret” „Iskra" Novi Grad 48
  • 51. O akcijama doniranja prvenstveno izvještavaju online mediji, potom štampani i vrlo malo elektronski mediji kao što su TV i radio stanice. Većina ovih izvještaja je vrlo pozitivna, i samo 1,4% medijskih izvještaja negativno izvještava o filantropiji. Mediji najčešće objavljuju informacije iz oblasti filantropije kao vijesti o kampanjama za prikupljanje sredstava. Često pišu i o direktnim donacijama, ali se rjeđe objavljuju vijesti o donatorskim događajima, a najrjeđe o konkursi- ma. Kada su u pitanju ovi donatorski događaji, mediji nešto više objavljuju vijesti o donatorskim izložbama, sajmovima, sportskim manifestacijama i koncertima nego o aukcijama, ručkovima ili večerama. Moguće je da je posljednja vrsta događaja i nešto rjeđa u praksi. Samo oko 1,4% medijskih objava sadrži negativno izvještavanje o filantropiji, odnosno sadrži određenu vrstu kritike. Mediji najmanje objavljuju vijesti i informacije posvećene općoj tematici iz filantropije kako što su dodjele nagrada, priznanja i podržavajuće okruženje. Vrsta medija Broj medija Udio medija Broj medijskih objava Udio medijskih objava 980 33 18 1.031 5.799 1.171 24 6.994 95,1% 3,2% 1,7% 100,0% 82,9% 16,7% 0,3% 100,0% Internet portali Štampani mediji Elektronski mediji Ukupno Medijsko izvještavanje o filantropiji 49
  • 52. Sljedeće liste predstavljaju medije s najvećim brojem objava o dobrotvornim akcijama. Najistaknutiji internet portali Najistaknutiji štampani mediji Najistaknutiji elektronski mediji21 Srpskainfo.com Glassrpske.com Nezavisne.com Klix.ba Hayat.ba Nezavisne novine Glas Srpske Dnevni avaz Euro Blic Oslobođenje Radio Televizija Republike Srpske NOVA BH TV Sarajevo Radio televizija BN HR1 Alternativna televizija Banja Luka Oslobodjenje.ba Tuzlanski.ba Radiosarajevo.ba Banjaluka.com Fokus.ba Poslovne novosti Večernji list BiH Naša riječ Večernje novosti - Republika Srpska Dnevni list RTV1 Običan radio Mostar NTV Hayat Hrvatski katolički radio 21 Catalyst Balkans-ovo mapiranje zabilježilo je samo ovih 9 medija. 50
  • 53. Fondacija „Mozaik“ od 2014. godine dodjeljuje nagradu DOBRO za filantropiju kompanijama i osobama koje su svojim filantropskim djelova- njem, volonterskim radom i finansijskom podrškom značajno doprinijele razvoju zajednica u kojima djeluju i posluju. Nagradom DOBRO želi se potaći dalji razvoj filantropije u BiH, vjerujući da će se time ohrabriti i druge kompanije, pojedinke i pojedinci da lično doprinesu poboljšanju kvalitete života u BiH. https://www.lonac.pro/nagrada-dobro-za-filantropiju-2 Nagrada DOBRO za filantropiju 51
  • 54. Filantropija u BiH je važan faktor njenog društvenog blagostanja. Iako ima prvenstveno socijalni karakter, odnosno usmjerena je ka pomoći osobama i porodicama u socijalnoj potrebi, filantropija ima i razvojni efekt. Dodatno, filantropija okuplja ogroman broj pojedinaca i pojedinki ne samo iz države, nego i iz svijeta kroz dijasporu i međunarodne organizacije, te kompanija, udruženja građana i fondacija koji su vođeni zajedničkom idejom da pomognu onima i tamo gdje je pomoć najpotrebnija. Glavna preporuka ovogodišnjeg izvještaja je da je neophodno iskoristiti veliki potencijal koji sektor filantropije ima i kanalisati ga u strateškim pravcima koji će biti od koristi svim zaintereso- vanim stranama. Važnu ulogu u tom radu ima novoosnovani Filantropski forum BiH koji treba umrežiti korporativni sektor, fondacije i vodeća udruženja građana kako bi osmišljavali zajedničke inicijative i nastup prema donosiocima odluka, a u cilju kreiranja povoljnog okruženja za razvoj filantropije u BiH. Ujedno, zajedničke inicijative bi trebale doprinijeti i boljem planiranju u davanjima i razvoju sinergije u akciji koja bi trebala rezultirati još značajnijem društvenom uticaju u davanjima i adresiranju socio-ekonomskih i razvojnih potreba bh. društva. U tom pogledu, neophodno je iskoristiti i potencijal bh. dijaspore koja nesebič- no pomaže ne samo svoje porodice, nego i sve druge u potrebi, te razviti direktnu komunikaciju između Filantropskog foruma sa dijasporskim zajedni- cama širom svijeta. Važan mehanizam za prikupljanje davanja bh. dijaspore je razvoj alata za online donacije. Iako je nekoliko organizacija razvilo sopstvene alate, važno je ovakvu mogućnost pružiti svim provjerenim udruženjima i akcijama kako bi se omogućio lakši i sigurniji pristup za doniranje. Digitalizacija procesa davanja i transparentnost transakcija popraćeni s kasnijim izvještavanjima o utrošenim sredstvima predstavljaju važnu prednost alata za online donacije. Ovakve online alate uveliko bi mogla koristiti i udruženja koja vode javne kuhinje jer bi im pomogli u prikupljanju sredstava za njihovo poslovanje. Istovremeno, važno je razviti i sistem povoljnog i sigurnog doniranja hrane u skladu sa standardima EU-a, kako bi kompanije bile motivisane, a ne finansij- ski kažnjene kada doniraju hranu pred istekom roka. Prvi korak u tom pravcu jeste oslobađanje obaveze plaćanja PDV-a na doniranu hranu pred istekom roka. Naravno, ove zakonske izmjene trebaju biti praćene razvojem pravila o sigurnom doniranju hrane koja bi regulisala aktere u tom lancu, procese donacija i praćenje provedbe postojećih propisa. Preporuke 52
  • 55. Na kraju, ali od jednakog značaja, jeste potreba povećane vidljivosti filantro- pije u javnom mnijenju, i to ne samo u odnosu na informacije o kampanjama koje se organiziraju, nego i iz aspekta razvoja filantropije, kreiranja povoljnog okruženja i tema koje su bitne akterima u filantropiji. Razvoj saradnje sa medijima kroz partnerstva, kreiranje sadržaja i održavanje obuka predstavlja- ju moguće pristupe u tom pogledu. Stoga, upravo ovaj izvještaj koji se nalazi pred vama nastoji da doprinese svim navedenim preporukama. Nadamo se da će podaci koje nudimo biti od koristi svim filantropskim organizacijama u njihovom radu. Podaci koji pokreću opće dobro. 53
  • 56. Filantropija podrazumijeva davanja privatnog sektora, građanki i građana, pojedinki i pojedinaca i neprofitnih organizacija u dobrotvorne, humanitarne i razvojne svrhe za opće dobro. Ova definicija ukazuje na potencijalne svrhe – dobrotvorne/humani- tarne i razvojne, kao i na donatore: privatni sektor, pojedinke i pojedinci i neprofitne organizacije (bilo udruženja ili fondacije). Filantropija Donacija ili davanje Instanca doniranja / Akcija doniranja Donator Građani (masovno) Privatni sektor Pojedinci Mješoviti donatori Primaoci donacija Krajnji korisnici donacija Korisnici usluga lokalne zajednice Predmet darivanja, tj. novac, roba, vrijeme i/ili usluga koja se dobrovoljno pruža onome kome je pomoć potrebna, bez ostvarivanja naknade. Instanca doniranja je akcija doniranja ili donacija, odnosno jedinstveni događaj, tj. slučaj prikupljanja donacija. Može se sastojati od pojedinačnih ili višestrukih donacija (npr. kampanja u kojoj građani prikupljaju masovne donacije za nečije liječenje). Instance doniranja, iako prikazane agregatno, nisu jednake veličine, te ih je teško međusobno upoređivati. Fizičko ili pravno lice koje daruje novac, vrijeme, usluge i/ili robu. Radi lakšeg praćenja trendova, donatori su podijeljeni na tipove. Tip donatora – veliki broj građana koji se stoga ne mogu identifikovati po imenu. Privatni sektor ovdje podrazumijeva sve poslovne subjekte u proizvođačkim, komerci- jalnim ili uslužnim djelatnostima koji obavljaju poslove radi sticanja profita. Tip donatora – građani koji se mogu identifikovati. Tip donatora – slučajevi gdje jedna instanca odnosno akcija doniranja uključuje više tipova donatora. Privatna i/ili pravna lica koja primaju donacije direktno od donatora. Tipovi primala- ca donacija su neprofitne organizacije, pojedinci i porodice, javne institucije, lokalne i nacionalne vlasti. Kao primaoci, pojedinci i porodice su uglavnom i korisnici donaci- ja, dok su ostali tipovi primalaca često kanal pružanja pomoći krajnjim korisnicima. Ciljne grupe za čiju dobrobit su donacije namijenjene. Na primjer, ako je određena škola primalac donacije, krajnji korisnici su djeca koja idu u tu školu. Ciljne grupe koje ostvaruju dobrobit pri korištenju onih usluga za čije pružanje je ustanova lokalne zajednice primila donaciju. Namjeravani efekat donacije Tip učinka koji bi donacija trebalo da ostvari. Kratkoročne donacije su potrošna roba, materijali, zalihe i slično, dok u dugoročne donacije spadaju kapitalna ulaganja, oprema, stipendije itd. Pojmovnik 54
  • 57. Slučaj u kojem poznati donator bira primaoca (instituciju korisnika) i donira direktno bez posrednika; donacija može, ali ne mora, biti dio šire kampanje. Direktna donacija Kampanja Događaj Konkurs Fondacije Široko objavljeni poziv za donacije za određenu namjenu. Ona je kontinuirana, odvija se u dužem vremenskom periodu i može se sastojati od više događaja. Kampanje mogu biti lokalne, regionalne ili nacionalne. Zbivanje organizovano s ciljem prikupljanja sredstava za određene pojedinačne ili višestruke svrhe. Može biti samostalan ili kao dio kampanje. Javno objavljen poziv za podnošenje prijedloga/aplikacija za grantove/donacije. Najavljuje ga donator i obično ima dobro razrađene kriterije za odabir. Korporativne fondacije su fondacije koje osnivaju korporacije ili mediji, koje se primarno finansiraju iz sredstava kompanije i posluju u skladu sa interesom brenda kompanije. Privatne fondacije definišemo kao fondacije koje osnovaju privatna lica ili porodice ili više osoba. 55
  • 58. Distribucija davanja po mjesecima (Udio u akcijama doniranja) 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 5% 6% 10% 12% 4% 5% 6% 3% 9% 6% 8% 17% 4% 5% 4% 14% 9% 9% 7% 11% 9% 15% 7% 8% 7% 9% 17% 9% 9% 6% 9% 8% 6% 8% 8% 5% 8% 7% 7% 6% 5% 7% 10% 5% 4% 8% 5% 4% 4% Januar Mart April Jun Jul Maj 8% 7% 5% 5% 5% 10% 8% 8% 9% 6% 9% 6% 8% 13% 10% 5% 7% 6% 8% 6% 10% 6% 7% 9% 7% 8% 12% 7% 17% 17% 20% 14% 19% 10% 14% Avgust Septembar Novembar Decembar Oktobar Februar Statistički značajne razlike na nivou α=0.01 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 26 31 42 56 73 93 72 24 27 48 54 58 95 77 Federacija Bosne i Hercegovine Republika Srpska Geografska distribucija davanja (broj instanci na 100.000 stanovnika) Trendovi davanja prikazani po indikatorima 56
  • 59. 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 19% 13% 12% 9% 11% 7% 11% 33% 44% 31% 26% 22% 12% 16% 8% 6% 10% 18% 18% 10% 9% 24% 25% 29% 23% 26% 20% 23% 16% 12% 18% 24% 23% 51% 41% Udio instanci doniranja Zdravstvo Obrazovanje Ostalo Udio donirane sume Podrška marginalizovaniim grupama 4% 4% 5% 8% 6% 3% 5% 46% 55% 62% 29% 29% 12% 24% 6% 5% 5% 14% 37% 14% 18% 17% 28% 11% 31% 12% 4% 6% 27% 8% 17% 18% 16% 67% 47% Smanjenje siromaštva Zdravstvo Podrška marginalizovaniim grupama Ostalo Obrazovanje Smanjenje siromaštva 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 58% 64% 52% 49% 48% 35% 45% 20% 17% 35% 31% 38% 46% 36% 11% 13% 6% 8% 7% 8% 8% 11% 6% 7% 12% 7% 11% 11% Udio instanci doniranja Poslovni sektor Pojedinci Udio donirane sume Ostali 30% 48% 28% 38% 38% 15% 26% 32% 36% 39% 29% 26% 33% 36% 10% 7% 2% 14% 4% 6% 4% 28% 9% 31% 19% 32% 46% 34% Građani (masovno) Poslovni sektor Ostali Pojedinci Građani (masovno) Oblasti davanja Struktura donatora Statistički značajne razlike na nivou α=0.01 Trendovi davanja prikazani po indikatorima 57
  • 60. 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 11% 13% 7% 7% 9% 8% 7% 5% 7% 6% 25% 11% 10% 5% Udio donirane sume Udio istanci doniranja 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 Udio instanci doniranja Neprofitne organizacije Javne institucije Ostali Udio donirane sume Lokalne i nacionalne vlasti 30% 54% 27% 29% 62% 26% 29% 50% 30% 26% 29% 14% 9% 30% 13% 12% 24% 34% 15% 38% 12% 7% 2% 5% 7% 6% 25% 5% 0% 2% 18% 1% 3% 2% 24% Pojedinci i porodice Neprofitne organizacije Lokalne i nacionalne vlasti Ostali Javne institucije Pojedinci i porodice 50% 59% 35% 37% 40% 31% 32% 22% 22% 34% 32% 31% 27% 42% 22% 17% 25% 24% 24% 35% 16% 1% 1% 3% 6% 3% 5% 7% 5% 1% 3% 1% 2% 2% 3% Davanja dijaspore Struktura primalaca Statistički značajne razlike na nivou α=0.01 Trendovi davanja prikazani po indikatorima 58
  • 61. Udio instanci doniranja Osobe sa zdravstvenim problemima Socijalno ugrožene osobe Ostali Udio donirane sume Korisnici usluga lokalne zajednice Osobe sa invaliditetom Osobe sa zdravstvenim problemima Korisnici usluga lokalne zajednice Ostali Socijalno ugrožene osobe Osobe sa invaliditetom 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 30% 20% 31% 27% 27% 44% 33% 35% 42% 33% 36% 33% 36% 46% 33% 37% 33% 26% 25% 8% 13% 2% 1% 3% 11% 15% 12% 8% Udio instanci doniranja Kampanje za prikupljanje sredstava Događaji Udio donirane sume Konkursi 43% 14% 24% 32% 21% 36% 18% 34% 62% 35% 36% 34% 48% 43% 20% 19% 31% 22% 11% 2% 3% 3% 5% 10% 10% 34% 14% 36% Direktne donacije Kampanje za prikupljanje sredstava Konkursi Događaji Direktne donacije 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 14% 17% 19% 13% 16% 8% 11% 21% 32% 23% 23% 17% 20% 15% 21% 19% 23% 17% 20% 22% 23% 14% 8% 17% 29% 29% 33% 33% 30% 24% 18% 18% 18% 17% 18% 13% 31% 10% 14% 9% 4% 4% 4% 5% 12% 23% 11% 13% 7% 17% 6% 19% 29% 42% 35% 12% 27% 19% 16% 14% 16% 26% 57% 39% 39% 43% 20% 22% 22% 20% Struktura krajnjih korisnika donacija Načini prikupljanja doniranja Statistički značajne razlike na nivou α=0.01 Trendovi davanja prikazani po indikatorima 59
  • 62. 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 61% 70% 55% 53% 58% 57% 60% 19% 18% 28% 38% 34% 37% 32% 20% 12% 17% 9% 8% 6% 8% Udio instanci doniranja Strateška davanja Nepoznato Udio donirane sume 42% 52% 55% 35% 37% 46% 44% 35% 36% 33% 57% 59% 52% 52% 23% 12% 12% 8% 4% 2% 4% Jednokratna pomoć Strateška davanja Nepoznato Jednokratna pomoć Namjeravani efekt donacija Statistički značajne razlike na nivou α=0.01 Trendovi davanja prikazani po indikatorima 60
  • 63. Catalyst Balkans 38 Takovska, 11000 Beograd, Srbija catalystbalkans.org Lektura Enida Pecikoza Prikupljanje podataka Zorana Brozović Kvalitet podataka Jelena Bekčić i Maja Gligorić Dizajn Dragana Pavlović Autorica Elma Demir Urednik Vuk Vuković Juli, 2022. Sarajevo, BiH Beograd, Srbija Izvor podataka: givingbalkans.org U sjećanje na Aleksandru Vesić Istraživanje Bosna i Hercegovina daruje 2021.: Godišnji izvještaj o stanju filantropije dio je šire inicijative promicanja i poticanja filantropije u regiji koju provodi Fondacija Catalyst Balkans. Predmetno istraživanje i ovu publikaciju osmislila je Fondacija Catalyst Balkans uz velikodušnu podršku Fondacije C. S. Mott (C.S. Mott Foundation) i Fonda braće Rockefeller (Rockefeller Brothers Fund). Mišljenja izražena u ovoj publikaciji ne odražavaju nužno mišljenja Fondacije C. S. Mott i Fonda braće Rockefeller ili njihovih partnera.