Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

ENDÜSTRİYEL ve BÜYÜK TÜKETİMLİ TESİSLERİN DOĞAL GAZ PROJELENDİRME ve DÖNÜŞÜM TEKNİKLERİ

17,928 views

Published on

ENDÜSTRİYEL ve BÜYÜK TÜKETİMLİ TESİSLERİN DOĞAL GAZ PROJELENDİRME ve DÖNÜŞÜM TEKNİKLERİ

Published in: Education
  • Finally found a service provider which actually supplies an essay with an engaging introduction leading to the main body of the exposition Here is the site ⇒⇒⇒WRITE-MY-PAPER.net ⇐⇐⇐
       Reply 
    Are you sure you want to  Yes  No
    Your message goes here
  • I pasted a website that might be helpful to you: ⇒ www.HelpWriting.net ⇐ Good luck!
       Reply 
    Are you sure you want to  Yes  No
    Your message goes here

ENDÜSTRİYEL ve BÜYÜK TÜKETİMLİ TESİSLERİN DOĞAL GAZ PROJELENDİRME ve DÖNÜŞÜM TEKNİKLERİ

  1. 1. - UGETAMUGETAM Eğitim Müdürlüğü 1UGT-2100 Eğitim NotlarıENDÜSTRİYEL ve BÜYÜKTÜKETİMLİ TESİSLERİN DOĞALGAZ PROJELENDİRME veDÖNÜŞÜM TEKNİKLERİGökhan TEZCANMakine Müh. / Eğitim Uzmanı
  2. 2. İÇİNDEKİLER1 - KAPSAM.................................................................................................................................................... 42 - GAZ TESLİM NOKTASI........................................................................................................................... 42.1 - Servis Kutusu.............................................................................................................................................. 42.2 - Basınç Düşürme ve Ölçüm İstasyonu......................................................................................................... 43 - İKİNCİL BASINÇ DÜŞÜRME İSTASYONU .......................................................................................... 54 - ÇELİK TESİSATIN KAYNAKLA BİRLEŞTİRİLMESİ........................................................................ 114.1 - Boruların kaynağa hazırlanması ............................................................................................................... 114.1.1 - Kaynak Adım Yüksekliği .................................................................................................................. 12Şekil 11. Kaynak Adım Yüksekliği............................................................................................................... 124.1.2 - Kaynak Ağız Açıklığı ........................................................................................................................ 124.2 - Kaynak işlemi ........................................................................................................................................... 134.3 - Kaynak Hataları........................................................................................................................................ 134.4 - Kurtağzı Kaynak (branşman alınması) ..................................................................................................... 134.5 - Kaynak Kalite Kontrolü............................................................................................................................ 134.6 - Kaynakçıların Kalifikasyonu .................................................................................................................... 145 - POLİETİLEN BORU KULLANIMI ........................................................................................................ 145.1 - Polietilen Borulara Ait Genel Özellikler................................................................................................... 145.2 - PE Boruların Tesisatlandırılması .............................................................................................................. 145.2.1 - PE Boru Boyutları.............................................................................................................................. 145.2.2 - Güzergah Tespiti................................................................................................................................ 155.2.3 - Polietilen Boruların Tranşeye Yerleştirilmesi.................................................................................... 155.2.4 - Polietilen Boruların Birleştirilmesi.................................................................................................... 166 - BORU HATTI TASARIMI ...................................................................................................................... 166.1 - Boru ve bağlantı elemanları...................................................................................................................... 166.2 - Yeraltı Gaz Boruları.................................................................................................................................. 166.3 - Çelik Boruların Tranşeye Yerleştirilmesi ................................................................................................. 176.4 - Gaz hattının, tesisat galerisinden geçirileceği durumlarda........................................................................ 186.5 - Boru Tesisatının Korozyona Karşı Korunması......................................................................................... 186.6 - Yer Üstü Gaz Boruları.............................................................................................................................. 196.7 - Boru Hattı Uzaması .................................................................................................................................. 206.8 - Boru Hattı ................................................................................................................................................. 206.9 - Tahliye Hattı (Vent).................................................................................................................................. 206.10 - Emniyet Solenoid Vanası........................................................................................................................ 206.11 - Sayaç....................................................................................................................................................... 206.12 - Fittingler ................................................................................................................................................. 217 - TESTLER ................................................................................................................................................. 217.1 - İkinci Sızdırmazlık testi (Mukavemet Testi) ............................................................................................ 217.2 - Birinci Sızdırmazlık testi .......................................................................................................................... 227.3 - Gaz Dağıtım Şirketi’nin Kontrolü ............................................................................................................ 227.4 - Gaz Teslim Noktası Sonrası Tesis Edilen PE Hattın Test İşlemleri ......................................................... 228 - KAZAN DAİRESİ TESİS KURALLARI ................................................................................................ 238.1 - Kazan Dairelerinde İlave Tedbirler .......................................................................................................... 238.2 - Havalandırma............................................................................................................................................ 238.3 - Tabii Havalandırma .................................................................................................................................. 238.4 - Elektrik Tesisatı........................................................................................................................................ 248.5 - Kesit Hesabı.............................................................................................................................................. 248.6 - Kazan Tadilatı ve Dönüşümü.................................................................................................................... 258.7 - Baca Gazı Emisyon Değerleri................................................................................................................... 259 - BRÜLÖR GAZ KONTROL HATTI (GAS TRAIN)................................................................................ 259.1 - Brülör Gaz Kontrol Hattı Ekipmanları...................................................................................................... 269.2 - Gaz kontrol hattı ekipmanları bağlantı şekilleri........................................................................................ 2810 - RADYANT ISITICILAR.......................................................................................................................... 2910.1 - Cihazların Yerleştirilmesi....................................................................................................................... 2910.2 - Havalandırma.......................................................................................................................................... 29
  3. 3. 10.3 - Egzost havası tahliyesi............................................................................................................................ 2910.4 - Yakma Havası Temini ............................................................................................................................ 3111 - MUTFAK TESİSATI................................................................................................................................ 3111.1 - Basınç ..................................................................................................................................................... 3111.2 - Kapasite .................................................................................................................................................. 3111.3 - Havalandırma.......................................................................................................................................... 3211.4 - Mutfak cihazları emniyet ekipmanları.................................................................................................... 3212 - HAMLAÇLAR (ŞALUMALAR)............................................................................................................. 3312.1 - Hamlaçların Montaj Kuralları................................................................................................................. 3413 - BACALAR................................................................................................................................................ 3414 - HESAP YÖNTEMLERİ........................................................................................................................... 3514.1 - Boru Çapı Hesap Yöntemi...................................................................................................................... 3515 - ENDÜSTRİYEL SAYAÇLAR................................................................................................................. 3716 - KAYNAKLAR ......................................................................................................................................... 38
  4. 4. 1 - KAPSAMEndüstriyel ve büyük tüketimli tesisler, “Endüstriyel ve Büyük Tüketimli TesislerŞartnamesi”nde öngörülen şartlara göre yapılacak ve dönüştürülecektir.Bu şartnamede öngörülen kurallar:a) Kapasiteye bağlı kalmaksızın Gaz Teslim Noktası çıkış basıncı 300 mbarg’ın üzerindeolan yerler,b) Çıkış basıncına bağlı kalmaksızın doğal gaz ihtiyacı 180 m3/h’in üzerinde olan yerler,c) Doğal gazın proses (üretim) amaçlı kullanıldığı yerler (buhar kazanları, buharjeneratörleri, stand-by çalışan elektrik jeneratörleri, ekmek fırınları, yemek üretimiiçin kullanılan mutfak cihazları ve laboratuar bekleri bu Teknik Esaslarda tanımlananproses (üretim) kapsamı dışındadır),Eğer bir tesiste bu Teknik Esaslar kapsamı dahilinde olan (a, b, c maddeleri) tesisatlar ileproses kapsamı dışında olan cihazlar aynı projede yer alıyor ise, projenin tamamı kapsamiçindedir.2 - GAZ TESLİM NOKTASIEndüstriyel tesise gaz tesliminin yapılacağı noktadır. Gaz teslim noktasının tipi tesis içingerek duyulan gaz debisi, gaz basıncı veya bölgedeki Gaz Dağıtım Şirketi doğalgaz hattınınçelik veya PE olmasına göre değişkenlik gösterir.Yukarıdaki esaslara bağlı olarak gaz arzının sağlanacağı gaz teslim noktası tipleri;- Servis kutusu- RMS/RS C tipi istasyon (PE hattan beslenen)- RMS/RS B tipi istasyon (Çelik hattan beslenen) şeklinde olabilir.2.1 - SERVİS KUTUSUPE şebekeden beslenir. İhtiyaç duyulan gaz debisinin 180 m³/h’e kadar olduğu endüstriyeltesisler için uygundur. Giriş basıncı 1 – 4 barg, çıkış basıncı 21 veya 300 mbar’dır.İstanbul’da dört tip kutu kullanılmaktadır;S700, S 200 ve S 300 duvar tipi kutular ile CES 200 Gömülü Tip Kutu (Yer Tipi).Yandan delme uygulaması S700 ve S200 tip kutulara uygulanmaktadır. Yandan delinmişkutularda tesisat borusu toprağa girmeden binaya girer.Bu nedenle katodik koruma ve sıcakbant sargı uygulaması şartı da ortadan kalkmış olur. Her durumda tesisat boruları korozyonadayanıklı bir boya ile boyanmalıdır.2.2 - BASINÇ DÜŞÜRME VE ÖLÇÜM İSTASYONUa) RMS/RS C tipi istasyon (PE hattan beslenen)PE şebekeden beslenir. İhtiyaç duyulan gaz debisinin 325 m³/h’e kadar olduğuendüstriyel tesisler için uygundur. Giriş basıncı 1 - 4 barg, çıkış basıncı max. 0,3 barg’dır.(İstanbul dışındaki bazı gaz şirketleri max 1 barg’a müsaadeetmektedir)325 m3/h’in üzerindeki gaz debisi yada 0,3 barg basınç üzeri taleplerde Gaz DağıtımŞirketi’nin onayı alınmalıdır.b) RMS/RS B tipi istasyon (Çelik hattan beslenen)Çelik hattan beslenir. Giriş basıncı İstanbul’da 6-25 barg’dır (OSB’lerde genellikle19-12 barg giriş basıncı uygulanır). Çıkış basıncı min. 4 barg’dır. 4 barg’ın altındaki çıkışbasıncı taleplerinde Gaz Dağıtım Şirketi’nin onayı alınmalıdır.
  5. 5. 3 - İKİNCİL BASINÇ DÜŞÜRME İSTASYONUEndüstriyel tesislerde, gaz teslim noktası çıkış basıncının tesisatın tasarımı gereği farklıbasınç değerlerine düşürülmesi gerektiği durumlarda ikincil basınç düşürme istasyonu tesisedilmelidir. İkincil basınç düşürme istasyonunda da 25 m/s hız limiti aşılmamalıdır. Basınçdüşürme ve ölçüm istasyonu çift hatlı ise ikincil basınç düşürme istasyonu da çift hatlı olmalıveya ikinci bir monitör regülatör tesis edilmedir.İkinci basınç düşürme istasyonlarının her yıl periyodik olarak kontrolü endüstriyel tesistarafından yaptırılmalıdır. Kontrol sonuçlarını belirtir belge, endüstriyel tesisin yetkililerineteslim edilmelidir. Gerekli görüldüğü durumlarda Gaz Dağıtım Şirketi yetkilisinesunulmalıdır.İkinci basınç düşürme istasyonu yakınında doğalgaz yangınlarına uygun yangınsöndürücülerin bulunması tavsiye edilir. İkincil basınç düşürme istasyonu dizaynı ve yerseçim kriterleri aşağıda verilmiştir.Yer Seçim Kriterleri1. Olası bir sarsıntı durumunda istasyonun ve giriş vanasının, yıkıntı altında kalmamasıkonusuna dikkat edilmelidir.2. Olası bir yanma ve patlama durumunda, istasyonun etkilenmemesi, yangın sirayetiihtimalinin düşük olması konusuna dikkat edilmelidir.3. Bakım, kontrol ve montaj-demontaj amaçlı yaklaşımın ve ulaşımın kolay olması konusudikkate alınmalıdır.4. Yanıcı ve parlayıcı madde imalat sahaları ve depolarına olan uzaklığa dikkat edilmelidir.5. Tesise ait trafo binası, şalter sahası, enerji nakil hattı gibi noktalara olan mesafe konusugöz önünde bulundurulmalıdır.6. Tesis içi ve/veya dışı trafik akışından (otomobil, kamyon, forklift, iş makineleri, seyyarüretim bantları v.b.) istasyonun darbe görmemesi konusu dikkate alınmalıdır.7. İkinci basınç düşürme istasyonları bina dışında ise havalandırılmış kutu içinde olmalıdır.Şekil 1. İkincil basınç düşürme istasyonu şeması1-Giriş-Çıkış Vanası (Küresel) (TS EN 331, TS 9809)2-Manometre (Musluklu) (TS EN 837)3-Filtre (TS 10276)4-Ani Kapatmalı Regülâtör (TS EN 88, TS 10624, TS 11390 EN 334)5-Relief valf (TS 11655
  6. 6. GAZ TESLİM NOKTASININÇELİK HATTAN BESLENEN BASINÇ DÜŞÜRME VE ÖLÇÜM İSTASYONU OLMASI DURUMUNDAŞekil 2. Çelik hattan beslenen müşteri istasyonu bağlantısı.
  7. 7. GAZ TESLİM NOKTASININPOLİETİLEN HATTAN BESLENEN BASINÇ DÜŞÜRME VE ÖLÇÜM İSTASYONU OLMASI DURUMUNDAŞekil 3. PE hattan beslenen müşteri istasyonu bağlantısı.
  8. 8. Şekil 4. Servis kutusu bağlantısı.GAZ TESLİM NOKTASININSERVİS KUTUSU OLMASI DURUMUNDA
  9. 9. 4 - ÇELİK TESİSATIN KAYNAKLA BİRLEŞTİRİLMESİİç tesisatın tasarımı, yapımı, yerleştirilmesi, kontrolü, işletmeye alınması ve işletilmesi ileilgili olarak TS, EN, ISO, IEC standartlarından herhangi birine, bu standartlar yok ise, TSEtarafından kabul gören diğer standartlara uyulması zorunludur.Standartlarda değişiklik olması halinde; değişiklik getiren standart, uygulanan standardın iptaledilmesi veya yürürlükten kaldırılması halinde ise yeni standart geçerli olur. Kullanılacakbütün cihazlar, gaz armatürleri, sayaç, boru, vana, fittings vb. malzemelerin standart uygunlukbelge kontrolü Gaz Dağıtım Şirketi tarafından yapılmış olmalıdır.Konusunda TS Standardı olmayan yakıcı cihazlar için (Kazan, brülör, bek v.b.) yukarıdakişartların sağlanamadığı durumlarda, TSE özel inceleme raporu veya akredite kuruluşlarınvereceği raporlar istenir.Endüstriyel tesislere ait doğalgaz tesisatlarında kullanılacak çelik borular TS 6047 EN 10208–1 veya API 5L standardına uygun olmalıdır. Kaynak birbirinin aynı veya erime aralıklarıbirbirine yakın iki veya daha fazla metal parçayı ısı, basınç veya her ikisi birden kullanarakaynı türden bir malzeme katarak veya katmadan birleştirmektir.Kaynaklar amacına, uygulama usulüne ve işlemin cinsine göre sınıflara ayrılır. Tesisatlardakullanılan başlıca kaynak yöntemleri;- Örtülü Elektrotla Elektrik Ark Kaynağı (Rutil, bazik, selülozik elektrotlarla)- TIG Kaynağı- MIG / MAG KaynağıEndüstriyel tesislerde yapılacak olan doğalgaz tesisatlarında oksiasetilen kaynağı kabuledilmemektedir.4.1 - BORULARIN KAYNAĞA HAZIRLANMASIa) Boruların Kontrolü : Kontrolde özellikle bükülme, başlarda eğilme, çentikler,çizikler, korozyona uğramış yerler, bombeler, kaplamada hasar hatalarına dikkatedilmelidir.b) İç Temizlik : Boruların içi montajdan önce temizlenmelidir. Montajıntamamlanmasından sonra bina girişindeki AKV. (L>50 m. ise) kapatılarak süpürmeTe’ si vasıtası ile, basınçlı hava kullanılarak boru içindeki kirlilik tahliye edilmelidir.c) Kaynak Ağzı Açılması : Boru uçları düzeltilmiş ve kaynak ağzı açılmış olmalıdır.Boru iç ve dış yüzeyinde kaynak ağzından itibaren 5 cm.’lik kısımda yüzey temizliğiyapılmalıdır.d) Parçaların Eksenlenmesi : Kaynak işlemi sırasında iç ve dış eksen kaçıklığıolmamalıdır.K aynakA ğzı5 cm .B oru dışyüzeyi5 cm .B oru iç yüzeyi
  10. 10. 4.1.1 - Kaynak Adım YüksekliğiBorular, kaynak ağzı açılmış olarak sahaya gelmektedir. Tüm çevrede adım yüksekliği, 1,6 mm olacakşekilde taşlanarak eşitlenmelidir. Boru başı kesilmiş borularda, kaynak adım yüksekliği, 1,6 mmolarak ayarlanmalıdır.1,6 ± 0,8 mmKaynak adım yüksekliğiŞekil 6. Kaynak Adım YüksekliğiOrijinal borularda kaynak ağzı açısı, 30°±5°/0o’ dir. Kesilmiş borularda, açılacak ağız açısı bu şekildeayarlanmalıdır. Kaynak ağzında hata (çentik yoksa) taşlanmamalıdır. Kaynak ağzı ne kadar iyi ise,kaliteli bir kaynak için o kadar iyi hazırlık yapılmış olur.Kaynak ağız açısı30° + 5°/-0Şekil 7. Kaynak ağız açısı4.1.2 - Kaynak Ağız AçıklığıDış kelepçe ile montajlanan bir borunun kaliteli bir kaynakla birleştirilmesi için, montajın tüm çevrede1,6 mm’ yi geçmemesi sağlanmalıdır. Tie-in noktalarında bu açıklık 3,25 mm’ ye kadar olabilir.Şekil 8. Kaynak ağız açıklığıKaynak ağzıAğız1,6 mm Tie-in: 3,25
  11. 11. 4.2 - KAYNAK İŞLEMİBoru et kalınlığı 3 ile 4 mm arasında ise işlem 3 pasoda yapılır; Kök, Sıcak, Kapak paso.Malzeme et kalınlığı 4 mm’yi geçen borularda kaynak işlemi en az; Kök, Sıcak, Dolgu,Kapak olarak 4 paso halinde yapılmalıdır.Şekil 9. Tamamlanmış bir kaynak kesiti4.3 - KAYNAK HATALARIKaynak noktalarında; yetersiz nüfuziyet, yapışma noksanlığı, soğuk bindirme, yakıp delmehatası, cüruf hataları, gözenek hataları, çatlak hataları, yanma çentiği oluşmamalıdır.4.4 - KURTAĞZI KAYNAK (BRANŞMAN ALINMASI)Kurtağzı kaynak, büyük çapta borudan küçük çapta branşman alındığında standart “TEE”mevcut olmadığı durumlarda manometre bağlantılarında v.b. şartlarda gerçekleştirilir.Kurtağzı yapılacak malzemenin iç çapına eşit derecede matkap ucu ile branşman alınacakbölge delinir. Endüstriyel Proje Onay ve Tesisat Konrol Mühendisi tarafından gözlemuayenenin yapılabilmesi için branşman bölgesine veldolet kaynatılmalıdır. Aşağıda detayıverilen şekilde montaj gerçekleştirilir. Kurtağzı branşman alınacak borunun çapı, branşmanborusunun çapının en az üç katı olmalıdır. DN 20 çapındaki borunun kurtağzı kaynak yöntemiile kaynak edileceği borunun çapı en az DN 65 olmalıdır.Şekil 10. Kurtağzı Kaynak Detayı4.5 - KAYNAK KALİTE KONTROLÜTahribatsız muayene metotları; radyografik metot, ultrasonik metot, dye penetrant, gözlemuayene şeklinde olabilir. Tahribatsız muayene metotları arasında en sıklıkla kullanılanradyografik metottur. Radyografik metot API 1104 no’lu standarda uygun olarak yapılır.
  12. 12. Tablo 1. Kaynak Filmi OranlarıTOPRAKALTI VE BİNA İÇİ HATLAR BİNA DIŞI HATLARTESİS GAZKULLANIMMAHALİQ ≥ 180 m³/hve/veyaP > 300 mbarQ < 180 m³/h veP ≤ 300 mbarQ ≥ 180 m³/hve/veyaP > 300 mbarQ < 180 m³/hveP ≤ 300 mbarPROSES %100 %25 %25 %25BUHAR %100 %25 %25 %25ISINMA %100 - %25 -MUTFAK %100 - %25 -4.6 - KAYNAKÇILARIN KALİFİKASYONUÇelik boru hatlarında kaynak işlemleri, akredite kuruluşlardan, TS 6868–1 EN 287–1,EN 287–1 veya API 1104 standartlarına göre sertifikalandırılmış olmalıdır. Yetkili tesisatçıfirmalar, endüstriyel tesislerde, çalıştırmak istediği kaynakçının sertifikasını Proje OnayŞefliklerine teslim ettikleri proje dosyasında bulundurmak zorundadır.5 - POLİETİLEN BORU KULLANIMIEndüstriyel tesislerde basınç düşürme ve ölçüm istasyonundan sonra PE hat döşenmesi,kullanılacak PE malzemenin Gaz Dağıtım Şirketi PE Boru ve Fitting Şartnamesi’neuygunluğu ve üretici firma tarafından alınmış standartlara uygunluk belgelerinin ilgili şirketesunulması ve Kalite Müdürlüğü’nden kullanım onayı alınması halinde mümkündür. Yeraltıborularının polietilen olması halinde hattın ve kaynakların kontrolü tamamı ile Gaz DağıtımŞirketi’nin sorumluluğundadır. İstanbul için endüstriyel tesislerde kullanılabilecek PE boruçapları 20, 32, 63, 110 ve 125 mm ile sınırlandırılmıştır. Diğer gaz dağıtımşirketlerinin büyük kısmı ayrıca 40 mm çaplı boru da kullandırmaktadır.5.1 - POLİETİLEN BORULARA AİT GENEL ÖZELLİKLER− İç tesisatlarda sadece yüksek yoğunluklu PE 80 HDPE borular kullanılmalıdır.− PE boru ve fittingsler TS EN 1555 normuna uygun olmalıdır. PE borular sarı renkliolmalıdır.− PE borularda standart boyut oranı SDR 11 (SBO 11)olmalıdır.− PE borular parça şeklinde yada kangal halinde sarılmış olmalıdır.5.2 - PE BORULARIN TESİSATLANDIRILMASI5.2.1 - PE Boru BoyutlarıEN 1555 standardına uygun imal edilen polietilen boruların (SDR 11) iç çapları alttakitabloda yer almaktadır.Tablo 2. Polietilen doğal gaz borularına ait iç çap değerleriANMA ÇAPI (mm) ET KALINLIĞI (mm) İÇ ÇAP (mm)20 3 1432 3 26(40) 3,7 32,663 5,8 51,4110 10,0 90125 11,4 102,2
  13. 13. 5.2.2 - Güzergah TespitiGüzergah tespitinde tesis yetkililerinin altyapı konusunda vereceği bilgiye göre hareketedilebilir. Bunun mümkün olmadığı durumlarda PE hattın projede geçmesi öngörülengüzergah üzerinde gaz dağıtım şirketinin tespit edeceği noktalarda, diğer yeraltı tesislerininyerlerinin netleştirilmesi amacıyla deneme çukurları açılmalı ve deneme çukurları neticesinegöre nihai güzergah tespit edilmelidir.5.2.3 - Polietilen Boruların Tranşeye YerleştirilmesiTüm boru çapları için tranşe derinlikleri 100 cm’dir ve dikey olarak kazılacaktır. Tranşeaçıldıktan sonra tabana sıkıştırılmış kalınlığı 10 cm. olan sarı kum serilmelidir. Tranşe yanduvarlarında borunun döşenmesi esnasında boruya hasar verebilecek kesici veya delici hiçbirmadde (kesici taş, kaya, inşaat atığı, demirler) bulunmamalıdır.Tranşeler mümkün olduğunca düz açılmalı, tranşenin yön değiştirmesi gereken durumlardadönüş yarı çapı boru dış çapının min. 30 katı olmalıdır. Bu değerin sağlanamadığıdurumlarda dirsek kullanılmalıdır. Kazıdan çıkan malzeme tranşe kenarından min. 50 cm.uzağa yığılmalıdır. Tranşe açıldıktan sonra tabana sıkıştırılmış kalınlığı 10 cm. olan sarıkum serilmelidir.PE borular ile binalar arasında en az 1 m. mesafe bulunmalıdır. Binalara yeraltından girişyapıldığı durumlarda temele en az 1 m. kala PE borudan çelik boruya geçiş yapılmalıdır. PEhat döşenmesi durumunda istasyon çıkışında ve bina girişlerinde kullanılması zorunlu olançelik hatlar PE kaplı olmalı (veya PE sıcak sargı yapılmalı) ve katodik korumauygulanmalıdır.Geri dolgu işleminde kaplama malzemesi olarak beton veya mekanik stabilize malzemekullanılmalıdır. Dolguda mekanik stabilize malzeme ve beton kalınlıkları sabit olup, kalınlığıdeğişen malzeme ikaz bandı üzerine konulan sarı kum olmalıdır. Sıkıştırma işlemi her 20cm.’de bir titreşimli sıkıştırma aleti (kompaktör) vasıtası ile yapılmalıdır. Toprak dolguiçerisinde bulunan taş, kaya gibi maddelerin çapı 5 cm.’den büyük olmamalıdır.Şekil 11. PE boru hatlarına ait tranşe detayı
  14. 14. 5.2.4 - Polietilen Boruların BirleştirilmesiPE boruların birleştirilmesi elektrofüzyon tekniği kullanılarak ve Gaz Dağıtım Şirketiyetkilisinin kontrolü altında yapılmalıdır. PE boruların ağızlanması ve kaynak yapılmasıesnasında pozisyonerler kullanılmalı ve kaynağı takiben soğuma süresi sonuna kadarpozisyonerler sökülmemelidir. Kaynak süresi, soğuma süresi ve kaynak yapabilme koşullarıiçin fitting üretici firmasının öngördüğü değerlere uyulmalıdır. Genel olarak elektrofüzyonkaynağı –5 °C ile +35 °C sıcaklıklar arasında yapılabilir. Sıcak havalarda PE boruların yüzeysıcaklığının +35 °C’yi geçmemesi sağlanmalıdır.6 - BORU HATTI TASARIMI6.1 - BORU VE BAĞLANTI ELEMANLARIKullanılacak malzemeler şu normlara uygun olmalıdır;1) Çelik borular: TS 6047–1 EN 10208–1, TS 6047–2 EN 10208–2, TS 6047–3 ISO 3183–32) Kaynak ağızlı çelik bağlantı elemanı: TS 2649, TS 2649/T1 TS, 2649/T23) Dişli bağlantı elemanı: TS 11 EN 10242, TS 11 EN10242/T14) PE borular: TS EN 1555–2: 20045) PE bağlantı elemanı: TS EN 1555–3: 20046) Küresel vana: TS EN 331, TS 98097) Flanşlar (Kaynak boyunlu): TS ISO 7005–18) Kompansatör: TS 108809) Esnek Borular ve Bağlantı Elemanları: TS 1087810) Hortumlar: TS 10670, TS 1139411) Filtreler: TS 10276, TS 1167212)Solenoid Valf (Otomatik Kapama Valfi): TSEK (UBM-M–01/14.02.2006)13)Contalık Malzemeler: TS EN 751–26.2 - YERALTI GAZ BORULARIDoğalgaz boru hattının güzergâh seçimi esnasında, boru hattı yakıt depoları, drenaj kanalları,elektrik kabloları, kanalizasyon vb. yerlere alttaki tabloda belirtilen mesafelerden daha yakınolmamalı, mekanik hasar ve aşırı gerilime maruz kalmayacağı emniyetli yerlerdengeçirilmelidir. Bu mesafelerin temin edilememesi durumunda, boru hattının korunması amacıile; hattın muhafaza borusu içine alınması (keysingleme), köprüye alınması, izolasyonmalzemesi kullanması v.b. tedbirler alınmalıdır.Tablo 3. Doğalgaz Hattı ile Diğer Hatlar Arasındaki MesafePARALEL VEYA DİKİNE GEÇİŞ MİNİMUM MESAFEElektrik Kabloları Alttaki şekilde belirtilmiştir.Kanalizasyon BorularıAgresif Akışkan BorularıOksijen BorularıDikine Geçiş = 50 cmParalel Geçiş = 100 cmMetal Borular 50 cmSentetik Borular 30 cmAçık Sistemler (Kanal vs.)Dikine Geçiş = 50 cmParalel Geçiş = 150 cmDiğer Altyapı Tesisleri 50 cm
  15. 15. Şekil 12. Doğal Gaz Hattının Enerji Hattına olan minimum mesafesi6.3 - ÇELİK BORULARIN TRANŞEYE YERLEŞTİRİLMESİYeraltına yerleştirilen çelik borular ve bağlantı yerleri ( kaynak yerleri ) hazır PE (Polietilen )kaplı veya TS 5139’a uygun sıcak sargı ile kaplanmış olmalı ve katodik koruma ile korozyonakarşı koruma altına alınmalıdır. PE kaplama, borunun toprak seviyesinden çıktığı yerden enaz 60 cm yukarıya kadar devam etmelidir. Toprakaltına döşenecek çelik doğal gaz hattı içingerekli olan tranşe derinlikleri alttaki şekilde verilmiştir.Şekil 13. Çelik boru hatlarına ait tranşe detayıÜstteki şekilde belirtilen tranşe derinliğin sağlanamayacağı durumlarda çelik kılıfkullanılmalıdır. Çelik kılıf kullanılarak tesis edilen çelik borulara ait tranşe derinliği en az 60cm olmalıdır. Kılıf borusunun iç çapı doğalgaz borusunun dış çapından en az 6 cm büyükolmalıdır. Kılıf borusunun ve doğalgaz borusunun birbirine temasını önlemek için arayakauçuk veya plastik gibi ayırıcılar konmalıdır. İlaveten kılıf ve doğalgaz borusu arasına su veyabancı madde girişini önlemek için uç kısımları kauçuk nevi bir malzeme ile kapatılmalıdır.Kılıf borusu ve doğalgaz borusunun kılıf içinde kalan kısmı da hazır PE kaplı olmalı veyasıcak PE sargı ile izole edilmelidir.Yol geçişlerinde tranşe derinliği en az 1 m olmalı veya üstteki şekildeki tranşe detayına ilaveolarak doğal gaz borusu çelik kılıf içerisine alınmalıdır.
  16. 16. 413 2 51- PE kaplı doğal gaz borusu2- Kılıf borusu ile boru arasına konulan ayırıcı (Separatör)3- PE kaplı kılıf borusu (Çelik)4- Kılıf borusu ile borunun arasını kapama yüksüğü (kauçuk, plastik v.b.)5- Yüksük bileziği (Paslanmaz çelik)Şekil 14. Kılıf borusu detayı6.4 - GAZ HATTININ, TESİSAT GALERİSİNDEN GEÇİRİLECEĞİ DURUMLARDA- Tesisat galerisi, doğalgaz hattının kontrolü yapılabilecek boyut ve biçimde olmalıdır.- Tesisat galerisinin havalandırılması sağlanmalıdır.- Tesisat galerisinde kullanılacak doğalgaz borusu hazır PE kaplı olmalıdır.- Tesisat galerisinde tesis edilen doğalgaz hattı, diğer tesisatların üst seviyesinden veminimum 15cm mesafeden geçmelidir.- Tesisat galerisi aydınlatması ex-proof olmalı, doğalgaz hattından daha düşük seviyedebulunmalıdır6.5 - BORU TESİSATININ KOROZYONA KARŞI KORUNMASIToprak altında kalan çelik boru hatlarına TS 5141 EN 12954’e göre katodik korumayapılmalıdır. Galvanik anotlarla yapılacak katodik koruma sistemlerinde galvanik anot olarakmagnezyum anotlar kullanılmalı ve doğalgaz tesisatı ile arasındaki yatay mesafe toprak altıhat uzunluğuna bağlı olarak mümkün olduğunca fazla olmalıdır.Şekil 15. Katodik Koruma Detayı- Doğal gaz hattının toprak altına tüm giriş ve çıkışlarında izolasyon flanşı uygulamasıyapılmalıdır.- Yer üstü doğal gaz boruları katodik koruma uygulamasından doğan koruma akımdanmuaf tutulmalıdır.- Galvanik anot boru hattından en az 3 m uzağa ve 0,75 – 1,5 m derinliğegömülmelidir.- Anot üstü mutlaka boru tabanından aşağıda olmalıdır.- Anodun su geçirmez muhafazası veya plastik ambalajı çıkarıldıktan sonra anotmontajı yapılmalı ve anodun bulunduğu bölgeye bir kova su döküldükten sonra (Su,anotta ilk reaksiyonun başlaması için çok önemlidir) bir müddet beklenmeli ve Tranşedolgu kurallarına uygun olarak kapatılmalıdır.
  17. 17. - Anot ve boru bağlantı kabloları en az 16 mm² kesitinde NYY tipi yalıtılmış bakırkablo olmalıdır.- Birden fazla anot kullanılacağı zaman anotlar arasındaki mesafe birbirine 3 m aralıklaparalel bağlanmalı ya da boru güzergâhı boyunca dağıtılmalıdır.- Toprak altı hatta kullanılacak anot tipi ve sayısı için anot seçim tablosundanfaydalanılabilir.- Boru hattının topraktan çıktığı noktaya yakın bir yere (tercihen 0,5 m yukarıya)izolasyon flanşı konmalıdır.6.6 - YER ÜSTÜ GAZ BORULARIGaz borusu hasara uğramayacak bir biçimde korunmuş olmalıdır. Doğalgaz hattı yangınmerdiveninin içinden ve bitişiğinden geçirilmemelidir. Doğalgaz boruları işletme tarafındanher zaman kolayca görülebilecek, kontrol edilebilecek ve gerektiğinde kolayca müdahaleedilebilecek yerlerden geçirilmelidir. Doğalgaz hatlarının, duvar ve döşemelerdengeçişlerinde koruyucu kılıf borusu kullanılmalı, gaz borusu ve koruyucu borunun eş merkezliolmasına özen gösterilmelidir.Gaz teslim noktasından sonra çekilecek boru hattının çelik olan kısımlarının tamamındakaynaklı birleştirme yapılmalıdır. Gaz teslim noktasından sonra tesis genelinde borutesisatının tamamı çelik veya bir kısmı çelik bir kısmı PE boru kullanılarak yapılabilir. PEboru kullanımına sadece toprak altında müsaade edilir.Döşeme geçişlerinde kullanılacak kılıf borusu PE kaplamalı Çelik Boru, duvar geçişlerindekullanılacak olan kılıf borusu ise PE kaplamalı Çelik Boru veya Plastik esaslı malzemedenolmalıdır. Koruyucu boru içinde kalan gaz borusunda ek yeri bulunmamalıdır.Doğal gaz boruları ile telefon, elektrik hatları ve sıcak, kızgın akışkan boruları arasında en az15 cm mesafe olmalıdır. 380 Volt ve üzerindeki elektrik hatları için bu mesafe en az 30 cmolmalıdır. Yüksek gerilim hatları ( havai hatlar ) ile doğal gaz tesisatı arasındaki mesafe en az10 m olmalıdır (İç tesisatın tanımına giren tüm ekipmanlar dâhil). Doğalgaz boruları kendiamacı dışında (elektrik ve yıldırımdan korunma tesislerinin topraklanması vb.)kullanılmamalıdır.Gaz boruları, kapalı hacim içinden geçirilmemelidir. Ancak tesisat şaftı içinden geçirildiğindebu şaft tam olarak havalanabilecek biçim ve boyutta olmalıdır. Diğer tesisatlar ile gaz borularıarasındaki mesafe en az 15 cm olmalıdır. Duvar içindeki şaftlardan geçen hatlar kelepçelerletespit edilmeli ve üstleri sadece havalandırmaya uygun kapak ve ızgaralarla örtülmelidir.Tesisat şaftı her kattan ulaşılabilir olmalıdır, içerisinden geçen borular hazır polietilenkaplamalı olmalıdır.Temel ve zeminin özellikleri nedeniyle binanın dilatasyonla ayrılmış iki kısmı arasında farklıoturma olabileceğinden, iç tesisat boruları TS 10878 normuna uygun esnek bağlantıelemanlarıyla bağlanmalıdır (kaplamalı esnek bağlantı elemanı kullanılması tavsiyeedilir).Tesisatlar gaz verme işlemi tamamlandıktan sonra antipas üzeri yağlı boya (sarı renk) ileboyanmalıdır. Rutubetli yerlere döşenen iç tesisat boruları, korozyona karşı tam korunmuşolmalıdır. Dişli bağlantılarda TS EN 751-2 standardına uygun plastik esaslı vb. sızdırmazlıkmalzemeleri kullanılmalıdır.Gaz tesisatı boruları bina topraklama tesisatına irtibatlanmalıdır. Bina topraklaması yoksa;• Min. 16 mm çapında ve 1,5 m uzunlukta veya• Min. 20 mm çapında ve 1,25 m uzunlukta bakır elektrotlar,• 0,5 m² ve 2 mm kalınlığında bakır levha veya• 0,5 m² ve 3 mm kalınlığında galvanizli levha kullanılmalıdır.Min. 16 mm² çok telli (örgülü) bakır kablo ve iletken pabuç kullanılarak doğal gaz tesisatınairtibatlandırılmalıdır.
  18. 18. 6.7 - BORU HATTI UZAMASIMevsimsel ısı değişiklikleri ve ortama bağlı olarak oluşabilecek ısıl genleşmelere karşı borudaoluşabilecek uzama ve büzülmelerden tesisatın olumsuz etkilenmemesi amacı ile aşağıdaverilen formülasyon neticesine göre uzama miktarı 40 mm daha büyükse TS 10878standardına uygun esnek bağlantı elemanı kullanılmalıdır. Bir borunun uzama miktarı “ΔL”aşağıdaki formülle bulunur.ΔL = L × α × Δt = L × α × (t1 – t2)ΔL: Uzama miktarı (m)L: Borunun ısınmadan önceki uzunluğu (m)α: Borunun uzama katsayısı (m / m°C)Δt = (t1 – t2) : Borunun ilk ve son sıcaklığı arasındaki fark (°C)Mevsimsel ısıl değişiklikler için,t1 = 35 °Ct2 = -10 °Cα = 1,18 x 10–5(m / m°C)alınmalıdır.* ΔL ≤ 40 mm. olmalıdır. ΔL > 40 mm olması durumunda borunun uzama ve büzülmesinikarşılamak üzere genleşme bağlantısı konulmalıdır.6.8 - BORU HATTIGaz teslim noktasından sonra çekilecek boru hattının çelik olan kısımlarının tamamındakaynaklı birleştirme yapılmalıdır. Gaz teslim noktasından sonra tesis genelinde borutesisatının tamamı çelik veya bir kısmı çelik bir kısmı PE boru kullanılarak yapılabilir. PEboru kullanımı ile ilgili uygulamalar gaz teslim noktasının tipine göre değişir. Gaz teslimnoktasının çelik hattan beslenen istasyon olması durumunda; toprak altı hatlarda PE borukullanılması söz konusu ise, istasyon çıkışından sonraki en az 5 m’lik kısım çelik boru olmalı(P0 hattı), daha sonra PE/Çelik geçiş parçası ile PE boruya geçilmelidir.6.9 - TAHLİYE HATTI (VENT)Boru hattındaki gazın gerektiğinde tahliyesi için; boru hattına (hat binaya girmeden önce),emniyet kapama vanaları sistemine, basınç tahliye vanalarına (relief valf), brülör öncesi gazkontrol hattına monte edilmelidir. Tahliye hattı; bir kesme vanası ve bir çıkış borusundanibarettir. Tercihen tahliye borusunun çapı emniyet kapama vanası girişindeki boru çapının¼’ü olmalıdır (min. DN 20).6.10 - EMNİYET SOLENOİD VANASIHerhangi bir gaz kaçağı durumunda kapalı mahallerde birikebilecek gazı algılayarak sesli veışıklı sinyal verecek, exproof özellikli gaz alarm cihazı ve bina dışında buna irtibatlı solenoidvana konulmadır (TS EN 161). Gaz alarm cihazı ve solenoid vanaların konulacağı mahallerve adetleri hakkında gaz dağıtım şirketinin onayı alınmalıdır.6.11 - SAYAÇGaz teslim noktasının servis kutusu olması durumunda sayaç bina dışına konulmalıdır.Sayacın bina içine konulmasının gerektiği durumlarda bina dışına mutlaka bir Ana KesmeVanası konulmalı ve sayaç mahalli havalandırılmalıdır (Bu uygulama Gaz DağıtımŞirketinin onayı alınmak suretiyle yapılabilir). Türbin ve rotary tip sayaç kullanılmasıdurumunda sayaçtan önce filtre konulmalıdır (TS 10276). Kullanılacak filtrenin gözenekaçıklığı 50 µm olmalıdır. (İstanbul dışındaki bazı gaz dağıtım şirketleri körüklü sayaç önceside filtre istemektedir.)
  19. 19. İstasyon sayaç tipinin belirlenmesinde endüstriyel tesise ait abonelik işlemi yapılmadan önce;- Tesisin ihtiyaç duyacağı max. gaz debisi,- Max. gaz basıncı ve- Tesiste kullanılan en düşük tüketimli cihaza ait gaz tüketim miktarının ne kadarolduğunun belirtildiği dilekçe aboneden alınır ve abonelik işlemleri bu kriterlerdoğrultusunda gerçekleştirilir.Rotary ve türbinli sayaçlar imalatçı katalog ve talimatlarına göre yağlanabilecek vebakımı yapılabilecek şekilde yerleştirilmelidir. Türbinli tip sayaçlarda sayaç giriş veçıkışında 5D mesafesinde bağlantı elemanı kullanılmamalıdır.6.12 - FİTTİNGLERDoğal gaz tesisatında kullanılan; Tee Parçası, Dirsek, İstavroz, Deve Boynu, Kapak ve Tapa,Manşon, Nipel v.b. fittingler TS 2649, TS 11 EN 10242 standartlarına uygun olmalıdır.Fittinglerin basınç sınıfları maksimum çalışma basıncına göre seçilmelidir.Vanalar; TS EN 331, TS 9809 standartlardan birine uygun olmalı, basınç sınıfları maksimumçalışma basıncına göre seçilmelidir. Toprak altına rögar içerisinde vana uygulamalarıişletmenin onayı alınmadan yapılmamalıdır.Flanşlar kaynak boyunlu ve TS ISO 7005–1, TS ISO 7005–2 standartlardan birine uygunolmalıdır. Kaynak boyunlu flanşların sızdırmazlık yüzeyleri, çalışma koşullarına ve contalaragöre ayarlanmalıdır. Doğal gaz tesisatında kullanılan; saplama, cıvata, somun v.b. vida dişiaçılmış bağlama elemanları TS 80 standardına uygun olmalıdır. Contalar, TS EN 682standardına uygun olmalı ve izolasyon flanşlarında kullanılan izolasyon malzemeleri vecontalar ısı, basınç, nem v.b. diğer koşullar altında yalıtıcı özelliklerini muhafazaedebilmelidir.Dişli bağlantılarda kullanılacak malzemeler; keten veya plastik esaslı sızdırmazlıkmalzemeleri TS EN 751–2, TS EN 751–3, sızdırmazlık macunu TS EN 751–1 standardınauygun olmalıdır. İstanbul’da keten + macun veya sıvı conta kullanılmaktadır. (Teflon bantamüsaade edilmemektedir). Bazı şehirlerde keten ve doğalgaz macunu kullanılmamaktadır.Plastik esaslı sızdırmazlık malzemesi (özellikle teflon bant) ve sıvı conta kullanılmaktadır.7 - TESTLERTesisatın tamamlanmasından sonra Sertifikalı Firma testleri yaptığına dair evrakı, GazDağıtım Şirketinin kontrolünden önce ilgili Endüstriyel Proje Onay Tesisat Kontrol Şefliğineteslim etmelidir. Mukavemet ve sızdırmazlık testleri tesisat firması tarafından yapıldıktansonra gaz dağıtım şirketi son kontrol sırasında firma ile beraber son testleri icra edecektir.7.1 - İKİNCİ SIZDIRMAZLIK TESTİ (MUKAVEMET TESTİ)Yeraltı boru hatları için:Test basıncı: Maksimum çalışma basıncının 1,5 katıTest süresi: 2 SaatTest akışkanı: Test basıncının 6 barg’ın üzerinde olması durumunda mukavemettestinin su ile yapılması zorunludur. Test basıncının 6 barg’ın altında olması durumda test,hava veya azot gazı ile yapılmalıdır.Test ekipmanı: 0,1 barg hassasiyetli metalik manometreYerüstü boru hatları için:Test basıncı: Maksimum çalışma basıncının 1,5 katıTest süresi: Test edilen kısmın tamamını kontrol etmeye yetecek süre
  20. 20. Test akışkanı: Test basıncının 6 barg’ın üzerinde olması durumunda mukavemettestinin su ile yapılması zorunludur. Test basıncının 6 barg’ın altında olması durumda test,hava veya azot gazı ile yapılmalıdır.7.2 - BİRİNCİ SIZDIRMAZLIK TESTİYeraltı boru hatları için:Test basıncı: Maksimum çalışma basıncının 1,5 katıStabilizasyon süresi: 24 Saat (Boruyu basınçlandırdıktan sonra, teste başlamadan evvel,boru, hava ve toprak arasındaki sıcaklık dengelenmesi için geçecek süre)Test süresi: 48 Saat (Ölçümler her gün aynı saatte alınmalıdır)Test akışkanı: Hava veya azot gazı.Test ekipmanı: 5 mbar hassasiyetli cıvalı U manometre veya metalik manometre.Ölçülen basınç değerleri, boru yanına toprağa yerleştirilecek ( 1 / 10 °C ) hassasiyetli birtermometre ile ölçülen yer sıcaklığı değişimine göre düzeltilmelidir.Toprak sıcaklığı değişimine göre düzeltilen ilk ve son basınç değerleri arasındaki fark 13mbar’ dan az ise test kabul edilebilir.Yerüstü boru hatları için:Test basıncı: Maksimum çalışma basıncının 1,5 katıStabilizasyon süresi: 15 Dak. (Boruyu basınçlandırdıktan sonra, teste başlamadan evvel,boru ve hava arasındaki sıcaklık dengelenmesi için geçecek süre)Test süresi: Test edilen kısmın tamamını kontrol etmeye yetecek süre.Test akışkanı: Hava veya azot gazı.Test ekipmanı: 5 mbar hassasiyetli cıvalı U manometre veya metalik manometre.İlk ve son okunan basınç değerleri arasındaki fark 5 mbar’dan az ise test kabul edilir.7.3 - GAZ DAĞITIM ŞİRKETİ’NİN KONTROLÜKontrol esnasında tesisatın tamamı işletme basıncının 1,5 katı basınçta, 0,1 bar hassasiyetlimetalik manometre ile 45 dakika (15 dakika stabilizasyon, 30 dakika test) ikinci sızdırmazlıktestine tabi tutulur. Birinci sızdırmazlık testi ise U manometre vasıtası ile 80–110 mbarbasınçta ve tesisatın büyüklüğüne göre 15–30 dakika süre ile yapılır. Birinci ve İkincisızdırmazlık testlerinde basınç düşümü olmamalıdır. Test işlemlerindeki süreler gerekirseuzatılabilir. Bazı gaz dağıtım şirketleri (veya müşavirler) tesisat firmaları tarafından yapılantestlere nezaret etmekte ve yukarıda bahsedilen testleri uygulamamaktadırlar.7.4 - GAZ TESLİM NOKTASI SONRASI TESİS EDİLEN PE HATTIN TEST İŞLEMLERİBoru hattı test basıncı 6 barg’da yapılacaktır. Stabilizasyon için 24 saat beklenerekmukavemet testi yapıldıktan sonra boru hattı basıncı 0,5–1 barg’a düşürülecektir. İlk basınçve sıcaklık okumaları yapılarak, 0 oC de düzeltilmiş mutlak basınç (Pa1) bulunacaktır. Testsüresinden sonra ikinci basınç ve sıcaklık okumaları yapılarak, 0 oC de düzeltilmiş mutlakbasınç (Pa2) bulunacaktır.Pa1 – Pa2 < 13 mbar ise test olumlu, aksi halde kaçak var demektir. Sertifikalı Firmatarafından kaçak tespiti yapılarak kaçak giderilecek ve test işlemi tekrar yapılacaktır.İstanbul’da PE hat testlerini şebeke şeflikleri gerçekleştirmektedir.
  21. 21. 8 - KAZAN DAİRESİ TESİS KURALLARIIsı üreticisi, ilgili mamül standartlarına ve kural standartlarına; (TS 377–1 EN 12953–1, TS430, TS 497, TS 3101, TS 4040 ve TS 4041 vb.) uygun olmak mecburiyetindedir. Isıüreticisinin yerleştirildiği mahallerdeki duvar ve tavan aralıklarının ölçüleri TS 3818’e uygunolmak şartı ile imalatçı tarafından şart koşulan değerlerin altına düşmemelidir. Bakım veonarım amaçları için brülörün yerinden geri çıkarılması veya yana alınması imkânını verecek,gerektiğinde kapısı da olan, yeterli alanlar mevcut olmalıdır. Basınçlı kap kullanılmasıdurumunda; Yetkili kurum veya kuruluşlardan alınan, buhar kazanları veya buharjeneratörlerinin periyodik bakımlarının ve yerleştirileceği hacimlerin İşçi Sağlığı ve İşGüvenliği Tüzüğü’ne göre uygun olduğunu belirtir belgenin gaz dağıtım şirketine sunulmasıgerekmektedir.8.1 - KAZAN DAİRELERİNDE İLAVE TEDBİRLER- Kazan dairelerinde katı, sıvı, gaz yakıt tankı veya depoları bulunmamalıdır.- Kazan dairesi kapıları yanmaz malzemeden ve dışarıya açılacak şekilde yapılmalıdır.- Muhtemel tehlikeler karşısında kazan dairesi dışına kazan dairesinin tüm elektriğininkesilmesini sağlayacak bir ilave tesisat yapılmalıdır.- Kazan dairesine emniyet kuralları ve cihazların kullanım talimatları asılmalı,sertifikalı firma kullandığı cihazlara (kazan, brülör) ait garanti belgelerini, yetkiliservislerin listesini, acil durumlarda başvurulması gereken telefonları aboneyevermelidir.- Kazan dairesi ara kat veya çatı katında ise binadaki yeni statik yük dağılımı, inşaatmühendisleri odasına kayıtlı inşaat mühendisinin vereceği onay raporu neticesindekontrol edilmelidir.- Kazan dairelerinde elektrik jeneratörleri bulunmamalıdır.8.2 - HAVALANDIRMAHavalandırma açıklıkları dış ortama direkt olarak açılmalı, bunun mümkün olmadığıdurumlarda havalandırma kanallarla yapılmalıdır. Mahaller indirekt olarakhavalandırılmamalıdır. Kanal uzunluğu (yatay ve düşey uzunluklar ile dirsek eşdeğeruzunlukları toplamı) 10 m ve üzerinde ise havalandırma cebri (mekanik) olarak yapılmalıdır.Havalandırma kanallarında 90°’lik dirsek eşdeğer uzunluğu 3 m, 45°’lik dirsek eşdeğeruzunluğu 1,5m ve ızgaralar için eşdeğer uzunluk 0,5 m alınmalıdır. Üst havalandırma,havalandırma bacası ile tabii olarak yapılabilir. Alt havalandırma kanalı brülör seviyesinekadar indirilmelidir. Alt ve üst havalandırmaların her ikisi de tabii veya cebri yapılabilir.Tekbaşına üst havalandırma cebri olamaz. Alt havalandırma cebri, üst havalandırma tabii olabilir.Taze hava veya egzost fanlarının herhangi bir nedenle devre dışı kalması durumunda brülöründe devre dışı kalmasını sağlayan otomatik kontrol sistemi kullanılmalıdır. Üst ve altmenfezler mümkün olduğu kadar mahalin üst ve alt seviyelerine kısa devre hava akımınınengellenmesi için birbirlerinden mümkün olduğunca uzak yerleştirilmelidir. Üst havalandırmamenfezi tavandan en fazla 40 cm aşağıda, alt havalandırma menfezi döşemeden en fazla 50cm yukarıda olacak şekilde açılmalıdır. Sıvı yakıtlı kazanların gaz yakıtlı kazanlar ile aynıkazan dairesinde kullanılması durumunda, bu kazanların da kapasiteleri hesaba dahil edilerekhavalandırma açıklıkları bulunmalıdır.8.3 - TABİİ HAVALANDIRMATabii havalandırmada alt ve üst menfezlerin dış hava ile direkt temas etmesi sağlanmalıdır.Kazan dairesi toprak kotunun altında kalıyor ise havalandırma uygun boyutlarda kanallar ilesağlanmalıdır. Havalandırma menfez ve kanalları korozyona karşı mukavim, kolay yanmayan;galvaniz, alüminyum, bakır, DKP sac v.b. malzemelerden imal edilebilir (TS 3419). DKP sackullanılması durumunda menfez ve kanallar antipas üzeri yağlı boya ile boyanacaktır.
  22. 22. 8.4 - ELEKTRİK TESİSATIKazan dairelerine tesis edilen cihazların elektrik enerjisinin alınacağı elektrik panosu etanj tipiveya ex-proof olmalı, kumanda butonları pano ön kapağına monte edilmeli ve kapakaçılmadan butonlarla açma ve kapama yapılabilmelidir. Elektrik dağıtım panosunun kazandairesi dışında olması durumunda pano ve aksesuarlarının exproof olmasına gerek yoktur.Brülör kumanda panosu etanj tipi veya ex-proof olmalı, ana kumanda panosundan ayırtedilebilecek şekilde ve brülöre yakın bir yere monte edilmelidir. Ana pano ile brülör kumandapanosu arasında çekilecek besleme hattı projede hesaplanmış kesitte ve yanmaz TTR tipifleksible kablo ile yapılmalıdır.Aydınlatma sistemi tavandan en az 50 cm aşağıya sarkacak biçimde veya üst havalandırmaseviyesinin altında kalacak şekilde zincirlerle veya yan duvarlara etanj tipi exproof flouresanarmatürlerle yapılmalıdır. Kazan dairelerinde muhtemel tehlikeler karşısında kazan dairesinegirmeden dışarıdan kumanda edebilecek şekilde tüm elektriğin kesilmesini sağlayacak ilavetesisat yapılarak kazan daireleri kontrol altına alınmalıdır. Her kazan dairesi için özeltopraklama tesisatı yapılmalıdır. Kazan ve kazana ait çelik baca için tek bir topraklamatesisatı yapılması yeterlidir.8.5 - KESİT HESABIP = 3 . U . I . CosφP : Güç (Brülör, pompa, aydınlatma v.s. kazan dairesi toplam elektrik gücü)(W)U : Gerilim (380 V)I : Akım (A)Cosφ : Güç faktörüPI =3.U.Cosϕ(A)Yukarıdaki formülle bulunan akım değerine göre gerekli iletken kesiti alttaki tablodan alınmalıdır.Tablo 4. Kablo kesitleriKesit Akım Kapasitesi( mm² )Toprak(A)Hava(A)4x1,5 27 184x2,5 36 254x4 46 344x6 58 444x10 77 604x16 100 804x25 130 1054x35 155 1304x50 185 1604x70 230 2004x95 275 2454x120 315 2854x150 355 3254x185 400 3704x240 465 435
  23. 23. 8.6 - KAZAN TADİLATI VE DÖNÜŞÜMÜKatı yakıtlı yarım veya tam silindirik, sıvı yakıtlı yarım silindirik kazanlar ve etiketsiz, TSE veyaTSEK belgesi olmayan tam silindirik sıvı yakıtlı kazanlar, doğal gaza dönüştürülmeyecektir.TSE veyaTSEK belgesi olan tam silindirik sıvı yakıtlı kazanların doğal gaza dönüşümü, kazan kapasitesi veözelliklerine uygun doğal gaz brülörü (TS 11392 EN 676) kullanılması ve Gaz Dağıtım Şirketininbelirleyeceği kurum ve kuruluşlardan alınacak uygunluk raporu ile yapılabilir.8.7 - BACA GAZI EMİSYON DEĞERLERİBaca gazı emisyon ve kirletici parametrelere ait sınır değerleri Endüstriyel Kaynaklı Hava KirliliğininKontrolü Yönetmeliği’ne uygun olmalıdır.Tablo 5. Baca Gazı Emisyon ve Kirletici Parametre Sınır DeğerleriYAKIT BACAGAZI DEĞERLERİ MİN. MAX.DOĞALGAZO2 % 1 4,5CO2 % 9,5 11,5Hava Fazlalığı 1,05 (1,2 - 1,25)Yakma Isıl Gücü 100 MWın altında olantesislerde% 3 O2)Yakma Isıl Gücü 100 MWınüstünde olan tesislerde(% 3 O2)CO (Karbonmonoksit)miktarı100 mg/m³80 ppm0,008 %100 mg/m³80 ppm0,008 %NO2(Azotdioksit) miktarı 800 mg/m³500 mg/m³243 ppm0,024 %SO2(Kükürtdioksit) miktarı100 mg/m³34 ppm0,0034 %60 mg/m³21 ppm0,0021 %Aldehit(Formaldehit olarak,HCHO miktarı)10 mg/m³ 20 mg/m³9 - BRÜLÖR GAZ KONTROL HATTI (GAS TRAIN)Doğalgaz yakan cihazların (brülör, bek v.b.) emniyetli ve verimli olarak çalışmalarını teminetmek maksadıyla tesis edilen sistemlerdir. Gaz kontrol hattında kullanılacak olan ekipmanlaryakıcının kapasitesine, brülör tipi ve şekline bağlı olarak değişiklik gösterir. Buna göre gazkontrol hattındaki ekipmanlar belirlenirken sistemin özellikleri göz önündebulundurulmalıdır. Ayrıca brülör seçiminde doğalgazın alt ısıl değeri Hu = 8250 kcal/Nm³,cihaz verimi % 90 alınarak hesaplamalar yapılmalıdır. Bulunan değer seçilen brülörün min. vemax. kapasite sınırlarının arasında olmalıdır. Brülör basıncı, kazan karşı basıncınıyenebilmelidir.Brülör tipi seçiminde aşağıda belirtilen cihaz kapasite sınırları göz önünde bulundurulmalıdır.a) 350 kW’a kadar olan kapasitelerde tek kademe, iki kademe veya oransalb) 350-1200 kW arası iki kademeli yada oransalc) 1200 kW üzeri kapasitelerde sadece oransal tip brülör kullanılmalıdırYakma sisteminin özellikleri ile ilgili brülör firmasının bilgilendirilmesi tavsiye edilir. Gazdağıtım şirketinin ve brülör firmasının tavsiyesi doğrultusunda yukarıdaki kapasitesınırlarında değişiklik yapılabilir.
  24. 24. 9.1 - BRÜLÖR GAZ KONTROL HATTI EKİPMANLARI1) Küresel Vana (TS EN 331, TS 9809) : Her brülörün girişine bir adet küresel vanakonulmalıdır.2) Kompansatör (TS 10880) : Brülördeki titreşimin tesisata geçişini zayıflatmak içinkullanılan ekipmandır. Üniversal tip (Eksenel hareket, açısal hareket ve yanal eksensapmalarını karşılayabilen) olmalıdır. Esnek borunun regülatör sinyal hattından sonrakonulması tavsiye edilmekle beraber vanadan hemen sonra kullanılması da uygundur.3) Test nipeli : Brülör gaz kontrol hattında giriş ve ayar basınçlarını ölçmek içinkullanılır.4) Manometre (TS EN 837): Hat üzerindeki gaz basıncını ölçmek için kullanılanekipmandır. Gaz kontrol hattındaki manometreler musluklu tip olmalıdır.5) Filtre (TS 10276): Brülör orifisinin yabancı partiküllerden dolayı tıkanmasınıönlemek ve diğer gaz kontrol ekipmanları ile regülatörü korumak amacıyla kullanılanekipmandır. Kullanılacak filtrenin gözenek açıklığı 50 μm olmalıdır.6) Gaz basınç regülatörü (TS 10624, TS EN 88): Gaz kontrol hattı girişindeki gazbasıncını brülör için gerekli basınca düşüren ekipmandır.7) Minimum gaz basınç algılama tertibatı (min. gaz basınç presostatı)(TS EN 1854):Regülatör çıkışındaki gaz basıncının brülörün normal çalışma basıncının altındakalması durumunda solenoid valfe kumanda ederek akışın kesilmesini sağlayanekipmandır. Tüm gaz kontrol hatlarında bulunmalıdır.8) Maksimum gaz basınç algılama tertibatı (max. gaz basınç presostatı)(TS EN 1854):Regülatör çıkışındaki gaz basıncının brülörün normal çalışma basıncının üstüneçıkması durumunda solenoid valfe kumanda ederek gaz akışını kesen ekipmandır. Düztip regülatör kullanılması veya regülatör olmaması durumunda kullanılmasızorunludur.9) Otomatik emniyet kapama valfi (Solenoid Valf) (TS EN 161): Sistemin devre dışıkalması gerektiği durumlarda aldığı sinyaller doğrultusunda gaz akışını otomatikolarak kesen ve ilk çalışma esnasında sistemin emniyetli olarak devreye girmesinisağlayan ekipmanlardır. Gaz kontrol hattında iki adet seri olarak bağlanmış A sınıfısolenoid valf bulunmalıdır.10) Sızdırmazlık kontrol cihazı (Valf doğrulama sistemi) (TS PrEN 1643): Otomatikemniyet kapama valflerinin etkin bir şekilde kapanıp kapanmadığını kontrol eden vevalflerdeki gaz kaçaklarını belirleyen ekipmandır. 1200 kW’a kadar olan kapasitelerdebulunması tavsiye edilir. 1200 kW ve üzeri kapasiteli sistemlerde ve ayrıca kapasitelerinebakılmaksızın, kızgın yağ, kaynar sulu, alçak ve yüksek basınçlı buharlı sistemlerdekullanılması zorunludur.11) Relief Valf (Emniyet tahliye vanası) (DIN 3381): Sistemi aşırı basınca karşıkoruyan, anlık basınç yükselmelerinde fazla gazı sistemden tahliye ederek regülatöründevre dışı kalmasını önleyen ekipmanlardır. Ani kapamalı regülatör kullanılmasıdurumunda bulunması zorunludur.12) Brülör (TS 11391-11392)13) Yangın Vanası (DIN 2999): Yangın gibi nedenlerle ortam sıcaklığının belirli birdeğere yükselmesi durumunda gaz akışını otomatik olarak kesen ekipmandır.Kullanılması tavsiye edilir.Gaz basınç regülatörünün ani kapamalı (slum-shut) olmaması halinde, fanlı ve atmosferikbrülör gaz kontrol hatlarında kullanılan tüm armatürlerin dayanım basınçları regülatör girişbasıncının min. 1.2 katı olmalıdır.
  25. 25. a) Cihaz kapasitesi 1200 kW ve üzerinde olan sistemlerde Ani Kapatmalı Regülâtörkullanılıyor ise Gaz Kontrol Hattı Ekipmanları alttaki şekle uygun olmalıdır.Şekil 16. (QB ≥ 1200 kW ve Ani Kapatmalı Regülâtör Kullanılması Durumunda Gaz KontrolHattı Detayı)1- Küresel vana (TS EN 331, TS 9809)2- Kompansatör (TS 10880)3- Test nipeli4- Filtre (TS 10276)5- Manometre (musluklu) (TS EN 837)6- Gaz basınç regülâtörü (TS EN 88, EN 88,TS 10624, TS 11390 EN 334, EN 334)7- Relief valf (TS 11655)8- Tahliye hattı (vent)9- Presostat (Min. gaz basınç) (TS EN 1854, EN 1854)10- Solenoid valf (TS EN 161, EN 161)11- Brülör (TS EN 676)12- Sızdırmazlık Kontrol Cihazı (TS EN 1643, EN 1643)b) Cihaz kapasitesi 1200 kW’ın altında olan sistemlerde Ani Kapatmalı Regülâtörkullanılıyor ise Gaz Kontrol Hattı Ekipmanları alttaki şekle uygun olmalıdır.Şekil 17. (QB < 1200 kW ve Ani Kapatmalı Regülâtör Kullanılması Durumunda Gaz Kontrol HattıDetayı)1- Küresel vana (TS EN 331, TS 9809)2- Kompansatör (TS 10880)3- Test nipeli4- Filtre (TS 10276)5- Manometre (musluklu) (TS EN 837)6- Gaz basınç regülatörü (TS EN 88, EN 88,TS 10624, TS 11390 EN 334, EN 334)7- Relief valf (TS 11655)8- Tahliye hattı (vent)9- Presostat (Min. gaz basınç) (TS EN 1854, EN 1854)10- Solenoid valf (TS EN 161, EN 161)11- Brülör (TS EN 676)c) Cihaz kapasitesi 1200 kW’ın altında olan sistemlerde Düz Regülâtör kullanılıyor ise GazKontrol Hattı Ekipmanları alttaki şekle uygun olmalıdır.Şekil 18. (QB < 1200 kW ve Düz Regülâtör Kullanılması Durumunda Gaz Kontrol Hattı Detayı)P1: Regülâtör Girişindeki Doğal Gaz BasıncıPmax: Regülâtör Sonrasındaki Gaz Kontrol Hattı Ekipmanlarının max. Dayanım Basıncı
  26. 26. 1- Küresel vana (TS EN 331, TS 9809)2- Kompansatör (TS 10880)3- Test nipeli4- Filtre (TS 10276)5- Manometre (musluklu) (TS EN 837)6- Gaz basınç regülâtörü (TS EN 88, EN 88,TS 10624, TS 11390 EN 334, EN 334)7- Tahliye hattı (vent)8- Presostat (Max. gaz basınç) (TS EN 1854, EN 1854)9- Presostat (Min. gaz basınç) (TS EN 1854, EN 1854)10- Solenoid valf (TS EN 161, EN 161)11- Brülör (TS EN 676)d) Cihaz kapasitesi 1200 kW ve üzerinde olan sistemlerde Düz Regülâtör kullanılıyor iseGaz Kontrol Hattı Ekipmanları alttaki şekle uygun olmalıdır.Şekil 19. (QB ≥ 1200 kW ve Düz Regülâtör Kullanılması Durumunda Gaz Kontrol Hattı Detayı)1- Küresel vana (TS EN 331, TS 9809)2- Kompansatör (TS 10880)3- Test nipeli4- Filtre (TS 10276)5- Manometre (musluklu) (TS EN 837)6- Gaz basınç regülâtörü (TS EN 88, EN 88,TS 10624, TS 11390 EN 334, EN 334)7- Tahliye hattı (vent)8- Presostat (Max. gaz basınç) (TS EN 1854, EN 1854)9- Presostat (Min. gaz basınç) (TS EN 1854, EN 1854)10- Solenoid valf (TS EN 161, EN 161)11- Brülör (TS EN 676)12- Sızdırmazlık Kontrol Cihazı (TS EN 1643, EN 1643)9.2 - GAZ KONTROL HATTI EKİPMANLARI BAĞLANTI ŞEKİLLERİGaz hattında kullanılacak olan boru ve fittinglerin malzeme özellikleri (DIN 4788 – BS 5885)standartlarına uygun olmalıdır.1) Çap ≤ DN 25 Kaynaklı, Flanşlı ve Vidalı (4 Barg’a kadar)2) DN 25 < Çap < DN 65 Kaynaklı, Flanşlı ve Vidalı (2 Barg’a kadar)3) DN 25 < Çap < DN 65 Kaynaklı, Flanşlı (2 – 4 Barg)4) DN 65 ≤ Çap Kaynaklı, Flanşlı (0 – 4 Barg)Brülör gaz kontrol hattından sonra brülöre kadar çekilecek hattın dişli bağlantı olmasıdurumunda, sızdırmazlığı sağlamak amacıyla uygun kalınlıkta keten ve sızdırmazlık macunukullanılmalıdır. Kaynaklı bağlantı olması durumunda %100 röntgen filmi çekilmelidir.Esnek boru bağlantıları mümkün olduğunca kısa tutulmalı ve yüksek sıcaklık, korozyon vemekanik darbelere karşı korunmalıdır. Esnek borular dişli ve flanşlı bağlantılı ve metaldonanımlı olmalıdır. Esnek bağlantılar çalışma basıncının 3 katı basınca dayanıklı olmalıdır.Esnek borunun girişine küresel vana konulmalıdır.Brülör tesisatlarındaki gaz hızı 45 m/s değerini geçmemelidir. Ancak yüksek hızlardaçalışmanın gerek sistemde meydana getirebileceği gürültü, gerekse aşınmaya sebep olacağınıngöz ardı edilmemesi gerekmektedir. Bu nedenle 25 m/s’lik hız limitinin aşılmaması tavsiyeedilmektedir.
  27. 27. 10 - RADYANT ISITICILARİnsan boyundan yüksek seviyeden, gaz yakıp bulunduğu mekana ısı transferini ışınım ileyaparak, ısıtan cihazlardır.a) Luminus radyant ısıtıcı: İnsan boyundan yükseğe asılarak, asıldığı seviyenin altındakiortamı, gazın; seramik plaka, metal kafes veya benzeri bir malzeme dış yüzeyinde veya dışyüzey yakınında yanışıyla veya atmosferik bir brülörle metal kafes veya benzeri malzemedeyanışıyla ısınacak ve ışınım ile ısıtacak şekilde tasarlanmış cihazlardır. Bu cihazlar EN 419-1’e uygun ve CE sertifikalı olmalıdır.b) Tüplü radyant ısıtıcı: İnsan boyundan yükseğe asılarak, asıldığı seviyenin altındakiortamı, içinden yanma ürünlerinin geçişiyle ısınan tüp veya tüpler sayesinde ışınım ile ısıtacakşekilde tasarlanmış cihazlardır. Tek brülörlü cihazlar TS EN 416-1’e, çok brülörlü cihazlar TSEN 777-1’e uygun ve CE sertifikalı olmalıdır.10.1 - CİHAZLARIN YERLEŞTİRİLMESİIsıtıcılar mekanik hasar görmeyecekleri yerlere yerleştirilmeli veya etkin şekildekorunmalıdır. Isıtıcıları taşıyacak konsol, zincir ve benzeri elemanlar mekanik mukavemetaçısından yeterli olmalı ve korozyona karşı korunmalıdır. Yanıcı ve parlayıcı gazların yoğunolduğu bölgelere ısıtıcı yerleştirilmemelidir. Ancak, sıcaktan etkilenebilen veya yanabilenmalzemelerle, ısıtıcı ve/veya baca arasındaki emniyet mesafeleri için üretici firma talimatlarıuygulanmalıdır.Her ısıtıcı girişine, bir adet manuel kesme vanası konulmalıdır. Isıtıcılar, brülör, fan vekontrol ekipmanlarının montaj tarzı, işletme ve bakımın kolay bir şekilde yapılmasınısağlamalıdır. Isıtıcı cihazların yerleştirilmesinde genel kurallar için üretici firma talimatlarıuygulanmalıdır. Yukarıda anılan üretici talimatları proje ile birlikte verilmelidir.Bacalar: Bacalar; baca gazları, yoğuşma ve ısıdan etkilenmeyecek kalitede ve kalınlıktave/veya üretici talimatlarına uygun olmalıdır. Isıtıcı çıkışındaki baca başlangıç çapı bitimekadar korunmalıdır. Ancak, birden fazla ısıtıcının bağlandığı fanlı baca sistemlerinde üreticitalimatlarına uygun olarak, baca kesiti daraltılabilir.Isıtıcı çalıştığı zaman, ısıtıcı baca sıcaklığı ve yakındaki yanabilir diğer malzemelerinsıcaklığı 65°C yi aşmamalıdır. Baca ve yanabilir maddeler arasında en az 25 mm olmalıdır.Baca çıkışları, bina temiz hava girişleri ve açıklıklarına yakın yapılmamalıdır.10.2 - HAVALANDIRMAAvrupa Normu EN 13410’a göre yapılmalıdır. Bu norm EN 416–1 veya EN 419-1’e uygunradyant ısıtıcıların, konut dışı, endüstriyel kullanım alanlarındaki havalandırma taleplerinibelirler. Radyant ısıtıcıların yerleştirileceği tesis hacmi, en az, kurulu nominal gücün her birkW’ı için 10 m³ olmalıdır.10.3 - EGZOST HAVASI TAHLİYESİDoğal havalandırma:Yanma ürünleri ile karışmış olan tesis havasının tahliyesi, mümkün olduğunca mahyaya yakınekzost açıklıklarından, radyantların seviyesinin üzerinden yapılmalıdır. Ekzost açıklıkları,rüzgardan etkilenmeyecek şekilde imal edilip, yerleştirilmelidir. Kapayıcı veya kısıcılara,ancak, radyantların emniyetle çalışması otomatik olarak temin edilebiliyor ise izin verilebilir.Aksi takdirde ekzost açıklıkları kapatılamaz veya kısılamaz.Ekzost açıklıklarının sayı ve yerleştirme düzeni, radyant ısıtıcıların yerleşim düzenine vetesisin geometrisine bağlıdır. Radyant ısıtıcı ile ekzost açıklığı arasındaki yatay mesafe;duvardaki açıklıklarda açıklık merkezinin yerden yüksekliğinin 6 katını, çatıdaki açıklıklarda
  28. 28. açıklık merkezinin yerden yüksekliğinin 3 katını aşamaz. Doğal havalandırma yoluyla tesistekullanılan her kW için 10 m³/h hava tahliye edilmesi yeterlidir.Başka amaçlar için gereken havalandırma miktarı var ise hesaba alınmalıdır. Hava açıklığısayısı ve boyutu büyük havalandırma miktarına göre hesaplanır. Hesaplama yöntemleriaşağıdaki gibidir;a) Ekzost edilecek hava miktarının hesaplanmasıVTOP = ∑ QNB . LVTOP : Toplam ekzost edilecek hava miktarı (m³/saat)∑QNB : Tüm radyantların toplam ısıl gücü (kW)L: Belirlenen ekzost hava miktarı (≥ 10m³/ saat)/kWb) Ekzost açıklığında tahliye hava hızı alttaki grafikten alınabilir.Burada “h” : Ekzost açıklığı ve hava giriş açıklığı merkezleri arası düşey mesafe (m)v : Tahliye hızı (m/saniye)Δt : Sıcaklık farkı (t2 – t1 )°Ct1 : en düşük dış hava sıcaklığı ºCt2 : tesis içi sıcaklığı ºCAlttaki grafik dirsek ve içte engeli olmayan ekzost açıklığı ve devreleri için geçerlidir.4.43.63.22.812.42.01.6h = 20 mh = 15 mh = 10 mh = 5 m1.20.80.45 10 15 20 25 30 35 40Grafik: Ekzost açıklıklarında tahliye havası hızı1 : Tahliye havası hızı (m/s)2 : Sıcaklık farkı Δt (°C)c) Ekzost açıklığının serbest kesitinin hesabı aşağıdadır.A =Vv.3600.nA : Ekzost açıklığının serbest kesiti (m² )V : Toplam ekzost edilecek hava miktarı (m³/h)v : Tahliye havası hızı (m/s)n : Ekzost hava açıklığı sayısıYarık ve aralıkların sabit kesitleri ekzost açıklığı olarak kullanılabilir.
  29. 29. Mekanik (cebri) havalandırma:Tesis havasına karışmış yanma ürünleri, fanlar kullanılarak, radyant ısıtıcıların üstseviyesinden tahliye edilirler. Sadece, dik eğrili fanlar kullanılır. Radyant ısıtıcıların çalışmasısadece, ekzost havasının emilişi temin edildiği sürece mümkün olmalıdır. Ekzostaçıklıklarının sayı ve yerleştirme düzeni, radyant ısıtıcıların yerleşim düzenine ve tesisingeometrisine bağlıdır.Radyant ısıtıcı ile fan arasındaki yatay mesafe;Duvara monte edilen fanlarda fan merkezinin yerden yüksekliğinin 6 katını,Çatıya monte edilen fanlarda fan merkezinin yerden yüksekliğinin 3 katını aşamaz.Fanlar, ısıtıcıların üst seviyesine, mümkün olduğunca mahyaya yakın monte edilmelidir.Mekanik havalandırma yoluyla, tesiste kullanılan her kW için 10m³/h hava tahliye edilmesiyeterlidir. Başka amaçlar için gereken havalandırma miktarı var ise hesaba alınmalıdır. Fankapasitesi, büyük havalandırma değerine göre hesaplanır. Hesaplama yöntemleri aşağıdakigibidir;a) Ekzost edilecek hava miktarının hesaplanmasıVTOP = ∑QNB . LVTOP : Toplam ekzost edilecek hava miktarı (m³/h)∑QNB : Tüm radyantların toplam ısıl gücü (kW)L : Belirlenen ekzost hava miktarı ( ≥ 10m³/h)/kWb) Bir veya çok fan ile en az “a” bölümünde hesaplanmış, VTOP değeri kadar kapasitesağlanmalıdır.Özel Durum : Aşağıda belirtilen hallerde doğal veya mekanik havalandırma gerekmez;- Özel bir tedbir uygulanmadan tesisin yapısı gereği oluşan hava değişimi miktarı1.5 hacim/h’ten büyük ise,- Tesis hacminin her 1 m³’ü için kurulu güç 5 W’tan az ise,10.4 - YAKMA HAVASI TEMİNİHava girişini sağlayacak açıklıklar radyant ısıtıcıların alt seviyesine yerleştirilirler. Hava girişaçıklıklarının toplam net kesit alanı, ekzost açıklıklarının toplam net kesit alanından azolamaz. Hava giriş açıklıklarında otomatik açma kapama sistemi olması halinde, radyantısıtıcılar ancak hava girişlerinin açılması durumunda çalışabilmelidir.11 - MUTFAKTESİSATI11.1 - BASINÇÜretici firmaların, cihaz çalışma basınçlarıyla ilgili tavsiye ettiği değerler alınır.Sistem basıncından cihazların çalışma basınçlarına düşme shut-off’lu regülatörlerleyapılmalıdır. Regülatörler cihazların minimum 2 m öncesine konulmalıdır.11.2 - KAPASİTEMutfak tüketiminin belirlenmesinde üretici firmaların vermiş olduğu kapasitedeğerleri dikkate alınmalıdır. Üretici kataloğu verilemeyen cihazların kapasitelerininbelirlenmesinde alttaki tablolar esas alınmalıdır.Endüstriyel tesislerde, kuruluşun talep etmesi durumunda mutfak cihazları tüketimleri içinsüzme sayaç uygulaması yapılabilir. Mutfaklarda gaz alarm cihazı ve buna bağlı solenoidvana kullanılmalıdır.
  30. 30. Tablo 6. Mutfak cihazlarına ait ortalama kapasite değerleriCİHAZ DIŞ ÇAP (cm) ISIL GÜÇ (kcal/h) TÜKETİM (m³/h)Bek 12 10.500 1,3Bek 15 13.500 1,65Bek 18 15.000 1,8Bek 23 16.000 1,95Bek 30 35.000 4,25İkili bek (Kosan bek) 25 + 16 31.000 3,75Boru bek Uzunluk 100 cm 7.000 0,85Pasta fırını 3x1 m. boru bekli 20.000 2,4Kuzine altı fırın 8.000 1Benmari Uzunluk 100 cm 4.000 0,5Radyant petek (döner) 1 GÖZ 4.000 0,5Boru bek üzerinde paralel olarak çift sıra delik mevcut ise kapasite 1,5 ile çarpılır.11.3 - HAVALANDIRMAMutfaklarda tabii havalandırma hesapları ilgili hesap formülleriyle yapılmalıdır.Alt havalandırma kanalları; açık yanmalı mutfak cihazlarının yanma rejimini etkilememesiiçin cihazlardan yeterli uzaklığa yerleştirilmelidir. Alt ve üst havalandırma açıklıklarınınmümkün olduğunca birbirine zıt cephelerde yerleştirilmesi tavsiye edilir. Mutfakcihazlarının bağlantı parçaları esnek olmalıdır. Cihazlar mutlaka sabitlenmiş olmalıdır.Üreticinin uygun gördüğü durumlarda diğer bağlantı şekilleri, standartlara uygunolması koşuluyla kabul edilir. Endüstriyel mutfaklardaki mevcut mekanik havalandırmasistemleri, sistem değerlerinin gaz dağıtım şirketi tarafından kabul edilmesi halindekullanılabilir.11.4 - MUTFAK CİHAZLARI EMNİYET EKİPMANLARI1.Alev denetleme tertibatı: Denetlenen alevin kaybolması halinde, gaz beslemesinikapatan bir tertibattır. Sadece ana brülörün gaz beslemesi kapatılıyorsa basitkontrol olarak adlandırılır. Hem ana brülörün hem de ateşleme brülörünün gazbeslemesi kapatılıyorsa tam kontrol olarak adlandırılır.2.Alev Detektörü: Alevin doğrudan etki ettiği alev denetleme tertibatı algılamaelemanının bir parçasıdır. Bu etki sinyale çevrilerek doğrudan veya dolaylı olarak kapatmavalfine iletilir.3.Sıcaklık Regülâtörü (Termostat): Cihazın çalışmasını; açıp-kapatmak, açıp-düşükhızda çalıştırmak veya oransal kontrol ile kontrol altında tutarak sıcaklığın bellisınırlar içinde önceden tespit edilen değerde sabit kalmasını sağlayan parçadır.Aşağıdaki tabloda termostatın hangi cihazlarda kullanılması gerektiği belirtilmiştir.4.Aşırı Isı Sınırlama Tertibatı: El ile ayarlanabilen ve sıcaklığın öncedenbelirlenen emniyetli bir değerde sınırlanmasını temin eden tertibattır. Aşağıdaki tablodaaşırı ısınma sınırlama tertibatının hangi cihazlarda kullanılması gerektiği belirtilmiştir.Burada belirtilen emniyet kuralları TS EN 203 kapsamındadır. Buradabelirtilmeyen hususlarda TS EN 203’e bakılmalıdır.
  31. 31. Tablo 7. Mutfak cihazları emniyet ekipmanlarıCİHAZLARALEV KONTROLCİHAZI(SICAKLIK REGÜLATÖRÜ)TERMOSTATAŞIRI ISISINIRLAMATERTİBATIFırınlar Evet Evet -Set Üstü OcakEvet, eğer pilot veyaotomatik ateşleme varsaİsteğe Bağlı -Gril, Tost Makinası,Müstakil OcakEvet, eğer pilot veyaotomatik ateşleme varsaİsteğe Bağlı -Fritöz Evet Evetİsteğe Bağlı, varsamanuel resetli olmalıBuharlı PişiricilerEvet, eğer pilot veyaotomatik ateşleme varsaİsteğe Bağlı -Büyük IsıtıcılarEvet, eğer 45 litrekapasitenin üstündeyseİsteğe Bağlı -Su Kaynatma Cihazı,Kahve MakinasıEvet İsteğe Bağlı -Kızartma Sacı Evet İsteğe Bağlı -Büyük KaynatmaKaplarıEvet İsteğe Bağlı -Bulaşık Havuzu Evet Evet -Sıcak Tutma DolaplarıEvet, eğer pilot veyaotomatik ateşleme varsaveya 3 kW’ın üstündegiriş varsaİsteğe Bağlı -BenmariEvet, eğer pilot veyaotomatik ateşleme varsaveya 3 kW’ın üstündegiriş varsaİsteğe Bağlı -Hareketli Alçak Fritözler Evet Evet -12 - HAMLAÇLAR (ŞALUMALAR)Şalumalar; metallerin kaynak, kesme, sert lehimleme ve diğer ısıl işlemlerinde kullanılır.Şaloma tasarımları; TS 3579 EN ISO 5172 / Nisan 1999, TS 6577 EN 731 / Nisan 2002standartlarına uygun olmalıdır. Şalumaların gövdesinde imalatçının adı veya markası, standartnumarası belirtilmelidir. Sap kısmında kullanılan gazı tanımlayan harf kodu işaretlenmişolmalıdır (Doğal gaz, metan için bu harf M’dir)Hortum tasarımları; TS 2411 EN 559/ Şubat 1995, TS 11546/ Şubat 1995 standardına uygunolmalıdır. Hizmet şartları ve çalışma basıncına göre en az Sınıf 3:Hafif hizmet hortumları,çalışma basıncı en fazla 1 Mpa ( 10 bar) olmalıdır. Hortumların dış kaplama rengi TS 2411EN 559 standardına uygun olmalıdır. LPG, MPS, doğal gaz için hortum rengi Turuncu’dur.Hamlaç öncesinde mutlaka Alev Geri Tepme Emniyet Cihazı kullanılmalıdır. Hamlaçların(şalumaların) kullanıldığı mahalde solenoid vana ile irtibatlandırılmış ve üst havalandırmadandaha yüksek bir seviyeye gaz alarm cihazı tesis edilmelidir. Hamlaçların (şalumaların) tesisedildiği mahalde havalandırma açıklığı tesis edilmelidir. Şalumaların kullanıldığı tesisatlarda;güzergâh, uzunluk ve basınca bağlı olarak ilave emniyet tedbirleri istenir.
  32. 32. 12.1 - HAMLAÇLARIN MONTAJ KURALLARIŞekil 20. Hamlaçların Montaj Kuralları1) Doğal Gaz Borusu2) Vana (TS 9809, TS EN 331)3) Filtre (TS 10276)4) Manometre (TS EN 837, EN 837)5) Ani Kapatmalı Regülatör (TS 11390 EN 334, TS 10624)6) Vana (TS 9809, TS EN 331)7) Alev Geri Tepme Emniyet Cihazı (TS EN 730)8) Hortum (TS 11546, TS 2411 EN 559)9) Şaluma (Hamlaç) (TS 3579 EN ISO 5172, TS 6577 EN 731)- Hamlaçların (şalumaların) kullanıldığı mahalde solenoid vana ile irtibatlandırılmış ve üsthavalandırmadan daha yüksek bir seviyeye gaz alarm cihazı tesis edilmelidir.- Hamlaçların (şalumaların) tesis edildiği mahalde havalandırma açıklığının, boyutlandırılmasımadde daha önce belirtilen hesaplama yöntemi ile yapılacaktır.- Şalumaların kullanıldığı tesisatlarda; güzergâh, uzunluk ve basınca bağlı olarak ilave emniyettedbirleri istenir.13 - BACALARTaşıyıcı boru, atık gaz borusu ve dâhili boru yapımında kullanılan çelik malzemeler; TS 11382standardında belirtilen TS EN 10028, TS EN 10216, TS 8843, TS 2535 EN 10088, TS EN 10025standartlarına uygun malzemelere göre seçilir.TS EN 10025 standardına uygun Genel Yapı Çelikleri, baca sıcaklığının 300 °C ve altında olanyerler için uygundur. Genel Yapı Çeliklerinin kullanıldığı bacalarda ısı yalıtım malzemesi olarakcam yünü veya taş yünü kullanılmalıdır.TS EN 10216 standardına uygun Sıcağa Dayanıklı Çelikler, baca sıcaklığının 450 °C ve altındaolan yerler için uygundur. Sıcağa Dayanıklı Çeliklerin kullanıldığı bacalarda ısı yalıtım malzemesiolarak taş yünü kullanılmalıdır.TS 2535 EN 10088 standardına uygun Paslanmaz Çelikler, baca sıcaklığının 550 °C ve altındaolan yerler için uygundur. Paslanmaz Çeliklerin kullanıldığı bacalarda ısı yalıtım malzemesiolarak taş yünü kullanılmalıdır.
  33. 33. 6 m2’ den daha yüksek olan çelik bacaların, tırmanma merdiveni ve personelin düşmesinekarşı emniyet tertibatı ile donatılması tavsiye edilir. Bu amaçla TS 11385’e uyulmalıdır. Bacalarkorozyona karşı yalıtılmalı ve kaplanmalıdır.ANMA ÇAPI (D)(mm)FANLI BRÜLÖRLÜ CİHAZLARCidar kalınlığı en az (mm)ATMOSFERİK BRÜLÖRLÜCİHAZLARCidar kalınlığı en az (mm)Fe 12 Fe 371), 2), 3),4) ve 5)Fe 12 1), 2), 3), 4) ve 6)60 ≤ D ≤ 130 0.6 - 0.6 - 0.6140 ≤ D ≤ 160 0.7 - 0.6 - 0.6180 ≤ D ≤ 200 - 1 0.8 - 0.8225 ≤ D ≤ 250 - 2 0.8 2 0.8300 ≤ D ≤ 350 - 2 1 2 1400 ≤ D ≤ 500 - 3 1.5 3 1.51) Paslanmaz2) Sıcak daldırma metoduyla alüminyum kaplanmış3) Haddeleme metodu ile alüminyum kaplanmış4) Emaye edilmiş5) Çinko kaplanmış (Galvaniz)6) Kurşun kaplanmışNot: Cidar kalınlığı belirtilmemiş malzemeler ile imalat yapılamaz.Fanlı brülörlü gaz yakıtlı ocakların metal bacalarında kurşun kaplamalı çeliğe müsaade edilmez.Atmosferik brülörlü gaz yakıtlı ocakların metal bacalarında ise çinko kaplamalı çeliğe müsaadeedilmez.Baca şapkası, yoğuşan su veya yağış suyu şapkanın herhangi bir yerinde toplanmayacak vetutulmayacak yapıda olmalıdır. İmalatçının önceden belirttiği şekilde monte edildiğinde; oynamayacakbir biçimde sabitlenebilmeli, bacanın serbest çıkış kesitini azaltacak veya engelleyecek şekilde aşırıitilememelidir.Cihaz bacasının, cihaza entegre olarak imal edildiği durumlarda, üretici firmadan veya yetkilidağıtıcıdan (yurt dışından gelen cihazlar) alınacak üretim katalogları proje dosyasında bulunmalıdır.Anma ısıl gücü 1200 kW ‘ ın üzerinde olan tesislerde, bacanın tabandan yüksekliği en az 10 m ve çatıüzerinden yüksekliği en az 3 m olmalıdır.14 - HESAP YÖNTEMLERİ14.1 - BORU ÇAPI HESAP YÖNTEMİ50 mbarg ve daha düşük basınçlar için :P1 – P2 = 23,2 x R x Q1,82/ D 4,82ΔPR/L = P1 –P2 (barg) ΔP R = ΔP R/L x L x 1000 (mbar)P1 : Giriş basıncı (Mutlak basınç, bar)P2 : Çıkış basıncı (Mutlak basınç, bar)R : Gaz sabiti (R = 0.6 alınır)Q : Gaz debisi (m³/h)D : Boru çapı (mm)L : Boru boyu (m)V = 353,677 x Q / (D² x P2)
  34. 34. V : Hız (m/s) V ≤ 6 m/s olmalıdır.c- ( ∑ξ ) Toplam sürtünme kayıp katsayısı :“Boru Ekleme Parçaları Kayıp Değerleri Tablosu”ndan kullanılan bağlantı elemanlarına aitsürtünme kayıp katsayıları tespit edilerek; bağlantı elemanı adetleri ile çarpımlarının aritmetiktoplamından toplam sürtünme kayıp katsayısı ( ∑ξ ) bulunur.d- ( ΔPZ ) Yerel basınç kaybı :ΔPZ = 3,97*10-3* ∑ξ * V2Aynı değer, akış hızı (V) ve toplam sürtünme kayıp katsayısı ( ∑ξ ) değerlerindenyararlanılarak “Yerel Basınç Kayıpları Tablosu”ndan da bulunabilir.e- ( ΔPH ) Yükseklik farkı basınç kaybı / kazancı :ΔPH = 0,049*hYükseklik (kot) farkı (h) yükselmelerde ( - ), düşmelerde ( + ) alınır. Birimi “metre”dir.f- ( ΔPT ) Hat üzerindeki toplam basınç kaybı:ΔPT = ΔPR + ΔPZ + ΔPH formülü ile hesaplanır.Deneme-yanılma metoduyla basınç kaybının en çok olabileceği nokta belirlenerek; o hatüzerinde uzanan devrelerin basınç kayıpları toplanarak kritik devre basınç kayıp ( ΔPT )hesabı yapılır. Gaz teslim noktası ile cihaz arasındaki basınç kaybı ΔPT ≤ 1,8 mbarolmalıdır. Shut off’lu regülatör kullanımı halinde regülatörden itibaren toplam basınç kaybıΔPT ≤ 1,8 mbar olmalıdır.Projede daire içi tesisatı gösterilmeyen bağımsız birimler için gaz teslim noktası ile dairesayaç vanası arasındaki basınç kaybı ΔPT ≤ 1,0 mbar olmalıdır.Aynı kuraldan hareketle yalnızca daire içi tesisatının gösterildiği projelerde daire sayaç vanasıile cihaz arasındaki basınç kaybı ΔPT ≤ 0,8 mbar olmalıdır.Merkezi sistem ısıtmalı binalarda, evsel kullanım için daire girişlerine vana + kör tapabırakılıyorsa bu noktaya kadar olan basınç kaybı 0,7 mbar’ı geçmemelidir. Yukarıdabelirtildiği gibi bulunan tüm değerler sırasıyla bir çizelge üzerine işlenir. (Boru ÇapıHesaplama Çizelgesi)50 mbarg üstü basınçlar için :P12– P22=29,160 x L x Q 1.82/ D 4.82P1 : Mutlak giriş basıncı (bar)P2 : Mutlak çıkış basıncı (bar)L : Boru boyu (m)Q : Gaz debisi (m³/h)D : Boru çapı (mm)W = 353,677 x Q / (D² x P2)W : Hız (m/s) W ≤ 25 m/s olmalıdır.
  35. 35. *50 mbarg’ın üstü basınçlarda yerel kayıplar göz önüne alınmaksızın sadece hız ve çapkontrolü yapılır.Domestik regülatörün sayaçtan sonra tesis edildiği durumlarda; gaz teslim noktası ile sayaçarasındaki hat üzerinde oluşabilecek basınç kaybı en fazla 21 mbar olmalıdır. Bunun dışındakihatlar için yerel kayıplar göz önüne alınmaksızın sadece seçilen çaplara göre hız kontrolüyapılır.Sistemde birden fazla brülör bağlı olması durumunda ve bunlardan bir veya bir kaçının yedekkullanılacak olması halinde; endüstriyel tesisten yedek kullanım ile ilgili taahhüt yazısı alınır.Sayaç seçimi haricindeki hesaplamalarda yedek cihazlar göz önünde bulundurulmaz.15 - ENDÜSTRİYEL SAYAÇLARKullanımına müsaade edilen sayaç sınıfları şu şekildedir;Körüklü Sayaçlar : G4, G6, G10, G 16, G 25Rotary Sayaçlar : G 40, G 65, G 100, G 160, G 250Türbin sayaçlar : G 400, G 650, G 1000, G 1600, G 2500 … G 16.000Bu nedenle büyük debi gerektiren ticari ve endüstriyel uygulamalarda rotary ve türbinsayaçlar kullanılmaktadır. Rotary tip sayaçlarla ilgili TS EN 12480 normu yürürlüktedir.Türbin sayaçlarla ilgili olarak TS 5477 EN 12261 standardı geçerlidir.Sayaçlar için ölçüm aralığı; Qmax/Qmin oranıdır. (Maksimum debinin minimum debiyeoranı). Faturalandırmada kullanılacak tüm sayaçlarda ölçüm aralığı minimum 20:1 olmalıdır.Gerçek ölçüm aralığı sayaç modeline bağlı olarak 160:1’e kadar çıkabilmektedir. Quantometretipi sayaçlarda ölçüm aralığı çok iyi değildir. Bu nedenle bu sayaçlar faturalandırma amaçlıolarak kullanılmaz, daha çok süzme sayaç olarak türbin tip sayaç yerine tercih edilirler.Sayaç önüne filtre konulmalıdır. Tesisat Şartnameleri’ne göre basınç düşürme ve ölçümistasyonu dışına yerleştirilecek sayaçlar öncesinde kullanılacak filtrelerin gözenek aralığı enfazla 50 mikron olabilir.Rotary sayaçlarda yağlama yapılmış olması çok önemlidir. Kullanılacak yağ kimyasalolarak nötr olmalı ve deterjan özelliği (köpürme) olmamalıdır. Sayaç, üzerindeki camgöstergenin yarısına kadar yağla doldurulmalıdır. Sayaca gereğinden fazla yağ konulmasıbrülörün yanmasını kötü etkileyecektir. Yağın eksilmesi erken hasarlara yol açabilir. Dişli verulmanların tutukluk yapmasına neden olur. Sayaca yağ konurken gaz verilmemiş olmalı vesayaç basınç altında bulunmamalıdır.Sayaçlar dengeli olarak, tam terazisinde tesisata bağlanmalıdır. Sayacın tesisatabağlanmasından önce boru tesisatı basınçlı hava ile süpürülerek, kaynak cürufları,kalıntılar temizlenmelidir. Sayaçlar titreşimden etkilenmemesi ve kolay bakımyapılabilmesi için uygun bakım aralıkları bırakılarak yerleştirilmelidir. Rotary sayacınölçüm prensibi nedeniyle giriş ve çıkışta belli mesafelerde düz borulamaya gerek yoktur.Sayacın tesisata düşey ve yatay montajı mümkündür. En çok tercih edilen bağlantı düşey vegaz girişinin üstten olduğu düşey bağlantıdır.Gerekli Sayaç Büyüklüğünü BelirlemeBir tesiste gerekli sayaç büyüklüğünü belirlemek için temel olarak iki faktörün bilinmesiönem arz etmektedir;1) Tesis için gerekli maksimum gaz debisi2) Sayacın bulunduğu hattaki minimum gaz basıncıEğer yakıcı cihazların/tesisin tükettiği debiyi biliyorsak sayaç numaratöründeki debiyisıcaklık ve süpersıkıştırılabilirlik faktörünü ihmal ederek alttaki denklemden bulabiliriz.
  36. 36. Qtük =TG8250.ηBurada Qtük = Yakıcı cihazların tüketim debisi, m³/hTG = Tesis edilen ısıl güç, kcal/h8250 = Doğal gazın alt ısıl değeri, kcal/m³η = Yakıcı cihaz verimiEğer yakıcı cihazların tükettiği debiyi biliyorsak sayaç numaratöründeki debiyi sıcaklık vesüper sıkıştırılabilirlik faktörünü ihmal ederek alttaki denklemden bulabiliriz.Qtüketim = Pmutlak x QsayaçBurada Qtüketim = Yakıcı cihazların tüketim debisi, m³/hQsayaç = Sayaç numaratöründe görülen debi, m³/hPmutlak = Mutlak gaz basıncı (Patmosfer +Pmanometre), barTablo 8. Sayaçların çeşitli işletme basınçlarındaki maksimum debi değerleri.21 mbar İŞLETMEBASINCINDA300 mbar İŞLETMEBASINCINDA1 bar İŞLETMEBASINCINDASAYAÇ SINIFI Qmax (m³/h) Qmax (m³/h) Qmax (m³/h)G-4 6 7,8 12G-6 10 13 20G-10 16 20,8 32G-16 25 32,5 50G-25 40 52 80G-40 65 84,5 130G-65 100 130 200G-100 160 208 320G-160 250 325 500G-250 400 520 800G-400 650 845 1300G-650 1000 1300 2000G-1000 1600 2080 3200G-1600 2500 3250 500016 - KAYNAKLAR1) Endüstriyel Ve Büyük Tüketimli Tesislerde Doğalgaza Dönüşüm Teknik Şartnamesi,İGDAŞ Yayınları 12, 2002, İstanbul.2) Endüstriyel Tesislerde Doğalgaza Geçiş El Kitabı, BOTAŞ, 1996, Ankara.3) Doğalgaz Tesisatlarında Baca Uygulaması, İGDAŞ Yayınları 8, 2000, İstanbul.4) Doğalgaz İç Tesisat Uygulamalarında Proje Hazırlama Esasları, İGDAŞ Yayınları 9,2000, İstanbul.5) TSE, Türk Standartları.6) EN Normları.7) Binalar İçin Doğalgaz Tesisatı Teknik Esasları, İGDAŞ Yayınları 16, 2005, İstanbul

×