байгуллагын хяналт

4,092 views

Published on

0 Comments
4 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total views
4,092
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
7
Actions
Shares
0
Downloads
0
Comments
0
Likes
4
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

байгуллагын хяналт

  1. 1. Õ¿ì¿¿íëýãèéí óõààíû èõ ñóðãóóëü Íÿãòëàí áîäîõ-Ìýäýýëýë ç¿éØàëãàñàí................................................................/ /ÿéöýòãýñýí........................................................../ / Óëààíáààòàð õîò 2011 îí
  2. 2. ÎðøèëТа энэ сэдвийг судалснаар хяналтын талаар онол практикийн зохих хэмжээнийсистемтэй мэдлэгтэй болж түүнээ бие даан гүнзгийрүүлэх боломжтой болно. ¯¿íä: Õÿíàëòûã øèíæýý÷èä ÿíç á¿ðýýð òîäîðõîéëñîí áàéäàã áîëîâ÷ àëèâàà áàéãóóëëàãûí õóâüä ºìíºº òàâüñàí çîðèëãîäîî õ¿ðýõèéí òóëä óäèðäëàãûí ¿íäñýí ÷èã ¿¿ðãèéã õàìàðñàí õÿíàëò çàéëøã¿éã Õÿíàëò áîë áàéãóóëàãûí çîðèëãîä õ¿ðýõ ÿâäëûã óäèðäëàãûí ç¿ãýýñ õàíãàõ ¿éë ÿâö ìºí áîëîí ò¿¿íèé øàëòãààíóóäûã Õÿíàëòûí òºðë¿¿ä, òýäãýýðòéí óÿëäàà õîëáîîã Õÿíàëòûí ¿éë ÿâö, ò¿¿íèé ¿å øàòóóä, õÿíàëòàíä áóöàõ õîëáîî ÿìàð ¿¿ðýãòýéã Óäèðäëàãûí õÿíàëòûã õýðýãæ¿¿ëýõ íü ¿ð ä¿íã çºâ õýìæèõ æèøèãèéã áîäèòîé òîãòîîõ, àæèëëàã÷äûí çàí ¿éëä ò¿¿íèé ¿ç¿¿ëýõ íºëººëºë, ìýäýýëýëòýé îëîí òàëò ¿éë ÿâö áîëîõûã Õýðýâ õÿíàëò õ¿ì¿¿ñèéí çàí ¿éëä ñºð㺺ð íºëººëáºë àæèë òºðºëä ñààä áýðõøýýë ÷ ó÷ðóóëæ áîëîõûã, ¿¿íýýñ ¿¿äýí ÷óõàì ¿ð àøèãòàé õÿíàëò ÷óõëûã áîëîí òèéì õÿíàëòûí øèíæ¿¿ä, õýðýãæ¿¿ëýõ àðãà çàìóóä Õÿíàëòûã ¿ð àøèãòàé õýðýãæ¿¿ëýõýä òºëºâëºëò áà õÿíàëòûí ¿éë ÿâöàä ìýäýýëýë-æîëîîäëîãûí ¿ð àøèã á¿õèé ñèñòåì íýí ÷óõàë áîëîõûã Óäèðäëàãûí ìýäýýëýë-æîëîîäëîãûí ñèñòåìä êîìïüþòåðæèëò ýðãýëò ãàðàãñàí õèéãýýä ºíºº ¿åä óäèðäëàãûí õÿíàëòûã çîõèõ ò¿âøèíä õýðýãæ¿¿ëýõýä ìåíåæìåíòèéí áîëîí ìýäýýëëèéí êîìïüþòåðæñýí ñèñòåìèéí íàðèéí ìýðãýæëèéã ýçýìøñýí ìýðãýæèëòýé áîëîâñîí õ¿÷íèé ¿¿ðýã óëàì ºñºí íýìýãäýæ áóéã çîõèõ ò¿âøèíä ìýäýæ àâíà.Óäèðäàõóéí ¿éë àæèëëàãàà áîë òàñðàëòã¿é ¿éë ÿâö ìºí áºãººä òîäîðõîé áóñ íºõöºëáàéäëààñ àíãèä áàéäàãã¿é þì. Ò¿¿í÷ëýí áàéãóóëëàãûí óäèðäëàãûí õóâüä çîðèëãîîáèåë¿¿ëýõäýý õ¿ì¿¿ñèéã òýð á¿ð èäýâõèæ¿¿ëæ ÷àääàãã¿éí äýýð áàéãóëëàãûíîð÷èí ÿìàãò ººð÷ëºãäºæ áàéäàã òóë ò¿¿íä äàñàí çîõèöîæ îðøèí òîãòíîõ íü çàéëøã¿éáîëäîã. Ýíý á¿ãäýýñ øàëòãààëàí àëü ÷ áàéãóëëàãûí õóâüä õÿíàëò ãàðöààã¿é ÷óõàë.Ãýòýë õÿíàëò øàëãàëò ãýõýä õ¿ì¿¿ñ òèéì ÷ äóðòàé áèø, òààøààäàãã¿é íü ò¿¿íèé ìºí÷àíàðûã ã¿éöýä óõààðàí îéëãîîã¿éòýé ãîë òºëºâ õîëáîîòîé ãýæ ¿çýæ áîëíî.Áàéãóóëëàãûí óäèðäëàãà ÷ ººðºº õóâèðàìòãàé íºõöºë áàéäàëä äàñàí çîõèöîæýõëýõäýý àëäàà ãàðãàæ áîëíî. Ýíý íü ÷ áàñ õÿíàëòûã øààðääàã. Page 2
  3. 3. Õÿíàëò íü ÷óõàìäàà óäèðäëàûí õÿíàëò çºâ ýñýõ, áàéãóóëëàãûí ¿éë àæèëëàãààíû÷óõàì õààíà íüãàæèëò, õýëáýëçýë ÿìàð õýìæýýíä áóé áîëæ ò¿¿íèéã õýðõýí çàñ÷çàëðóóëàõûã òîäîðõîéëäîã óäèðäëàãûí íýí ÷óõàë õýñýã ìºí.Хяналт нь менежерийн үйл ажиллагааны алхам тутамд хийгдэж байдаг, мөн бүхсалбар нэгж хүмүүсийг хамардгаараа бусдаас ялгардаг. Õÿíàëò ãýæ þó âý? Page 3
  4. 4. Èõýíõ õ¿ì¿¿ñ õÿíàëò øàëãàëòûã òýäýíä øàõàëò ¿ç¿¿ëæ áèå äààñàíàæèëëàãààã íü õÿçãààðëàäàã ñààä ãýæ ¿çäýã íü õÿíàëò øàëãàëòûí ìºí ÷àíàð, óòãàó÷èð, à÷ õîëáîãäëûã á¿ðýí îéëãîîã¿éòýé õîëáîîòîé áàéäàã. Ãýõäýý õàòóó ÷àíãà ä¿ðýì,æóðàìä áàðèãäàí õÿçãààðëàãäàõ íü çàðèì òàëààð ¿íäñýí çîðèëãî çîðèëòîîõýðýãæ¿¿ëýõýä ñààä áîëæ áàéãóóëëàãàä õîõèðîë ó÷ðóóëàõ ÷ òîõèîëäîë áàéäãûãìàðòàæ áîëîõã¿é. Зорилго төлөвлөгөө, зохион байгулалт нь тухайн байгууллагын үйлажиллагааны чигийг тодорхойлж байдаг бол харин хяналт нь ажлын явц үр дүнгхэмжих тодорхой бус асуудлыг тодорхойлох ингэснээр байгууллагыг хямрал,хохиролд хүрэхээс нь өмнө алдааг олж илрүүлэн үйл ажиллагааны доголдлыгарилгах боломжыг менежрүүдэд олгож байдаг. Товчоор хэлбэл хяналт гэдэг нь байгууллагын зорилгыг хэрэгжүүлэхэдтөлөвлөсөн зүйл түүний бодит биелэлтийг баталгаажуулахад чиглэгдсэнудирдлагын үйл явц байдаг. Õÿíàëòûí ¿éë ÿâö íü æèøèã òîãòîîõ, æèíõýíý ¿ð ä¿íã õýìæèõ áîëîí õýðýâ õ¿ðñýí¿ð ä¿í íü òîãòîîãäñîí æèøãýýñýý õýëáýëçýæ áàéâàë çàñàëò õèéõ çýðãýýñ á¿ðäýíý.Õÿíàëò íü óäèðäëàãûí ¿íäñýí ÷èã ¿¿ðã¿¿äèéí íýã áîëîõûíõîî õóâüä áóñàä ÷èã¿¿ðã¿¿ä /òºëºâëºëò, çîõèîí áàéãóóëàëò, èäýâõèæ¿¿ëýëò/-òýé íÿãò óÿëäàà õîëáîîòîéáàéäàã. Óäèðäëàãûí õÿíàëòûí ÷èã ¿¿ðãèéã õÿíàëò øàëãàëò /êîíòðîëü/, õºíäëºíãèéíõÿíàëò áóþó àóäèò áîëîí õÿíàëò øèíæèëãýý /ìîíèòîðèíã/, ¿íýëãýý ãýñýí õýëáýð¿¿äèéãõîñëóóëàí ã¿éöýòãýäýã ãýæ ¿çæýæ áîëíî. Õÿíàëò øàëãàëò íü àëèâàà ¿éëàæèëëàãàà õýðýãæ¿¿ëýã÷èéí àëäààòàé òàëûã èëð¿¿ëæ, ò¿¿íä çîõèõ õóóëüòîãòîîìæèéã ¿íäýñëýí õàðèóöëàãà íîîãäóóëàõ çàð÷èì áàðèìòàëäàã áîë õíàëò-øèíæèëãýý, ¿íýëãýý íü òàâüñàí çîðèëòûí õýðýãæèëòèéí çºâ ÷èãëýëèéã áàòëàõ,ãàðñàí ãàæóóäëûã èëð¿¿ëæ, çºâ ÷èãëýëä íü îðóóëàõàä äýìæëýã ¿ç¿¿ëýõýä ãîëëîí÷èãëýäýã áàéíà. Õÿíàëòûí çîðèëò íü òºëºâëºãºº, áîäëîãûã õýðýãæèæ ýõëýõ ¿åýñ íü äóóñàõõ¿ðòýëõ õóãàöààíä òóõàéí òºëºâëºãºº áîäëîãûí ¿ð ä¿í, ¿ð äàãàâðûí ÿâö áàéäàëäàæèãëàëò, ñóäàëãàà øèíæèëãýý õèéæ òºëºâëºãºº, áîäëîãûã õýðýãæ¿¿ëýõ ¿éëàæèëëàãààíû îëîëòûã áàòàòãàõ, ãàæóóäàë äîãîëäîë ãàðñàí òîõèîëäîëä ò¿¿íèé Page 4
  5. 5. øàëòãààíûã òîãòîîñíû ¿íäñýí äýýð óã ãàæóóäëûã çàñàõ àðãà áàðèëûã ¿íýí áîäèòîéòîäîðõîéëîí ýíý òóõàé øèéäâýð ãàðãàõ ýðõ á¿õèé áàéãóëëàãà àëáàí òóøààëòàíä öàãòóõàéä íü ìýäýýëýõ çàìààð õ¿ñýýí õ¿ëýýñýí ¿ð ä¿íä íü áàòàëãààòàé õ¿ðãýõ íºõöëèéãá¿ðä¿¿ëýõýä îðøèíî. Ингэж бодит үр дүнг төлөвлөгөөтэй харьцуулах замаарменежер байгууллагын үйл ажиллагааны давуу ба сул талыг олж илрүүлэннөлөөлсөн тодорхойлж гадаад орчны өөрчлөлтөнд хурдан зохицох, шийдвэргаргах боломжтой болдог. Õÿíàëò çàéëøã¿é áàéõ øàëòãààí Ãàäààä îð÷íû áàéíãà ººð÷ëºãäºí øèíý÷ëýãäýõ ¿éë ÿâöûã öàã ÿìàãò ìýäýð÷ áàéõ Íýãæ õýñãèéí àæëûí óÿëäàà õîëáîî, ò¿¿íèé íàðèéí òºâºãòýé áàéäàë õÿíàëòûí òîãòîëöîî á¿ðä¿¿ëýõ øààðäëàãûã áèé áîëãîäîã. Àëèâàà øèíý àæèë õ¿ì¿¿ñýýñ ºíäºð óð ÷àäâàð øààðäàõ áà ¿¿íòýé çýðýãöýí àëäàà ýíäýãäýë ãàðñàí òîõèîëäîëä äàõèí äàâòàãäàõã¿é áàéõààð çàñâàðëàãäàõàä õÿíàëò ÷èãëýãäýíý. Áàéãóóëëàãûí àæëûí ýöñèéí ¿ð ä¿íã óäèðäàã÷ õàðèóöàæ áàéäàã áà ñòðàòåãèéí øèíæ ÷àíàðòàé øèéäâýð ãàðãàõàä Õÿíàëòûí ¿¿ðýã Ýðäýìòýä õÿíàëò òàâèõûã çàéëøã¿é áîëãîäîã õ¿÷èí ç¿éë¿¿ä áóþó øààðäëàãûíòàëààñ íü ò¿¿íèé ¿¿ðãèéã òîäîðõîéëñîí áàéäàã. Åð íü òóõàéí áàéãóóëëàãûí ýðõýìçîðèëãî áîëîí áóñàä çîðèëãî, çîðèëòîî òîäîðõîéëîí òîìú¸îëîîä ¿¿ñãýí áàéãóóëñàí òýðìº÷ººñ ìåíåæåð õÿíàëòûí ¿¿ðãèéã áèåë¿¿ëæ ýõýëäýã áàéíà. Áàéãóóëëàãà õýâèéíàæèëëàæ ÷èã ¿¿ðãýý àìæèëòòàé áèåë¿¿ëýõ ãàðöààã¿é íºõöºë íü õÿíàëò ìºí. Õýðýâõÿíàëòûã ñóëðóóëáàë òóõàéí áàéãóóëëàãàä ýìõ öýãöã¿é áàéäàë ¿¿ñ÷ òîäîðõîéá¿ëã¿¿äèéí ¿éë àæèëëàãààã íýã çîðèëãîä ÷èãë¿¿ëýí íýãòãýõ áîëîìæ àëäàãäàíà. Áàéãóëëàãûí çîðèëãî áîëîí òºëºâëºãºº á¿òýö íü ò¿¿íèé õ¿÷èí ÷àðìàéëòûã ÿìàðíýãýí áàéäëààð õóâèàðëàí àæèë ¿¿ðãèéã ÿàæ ã¿éöýòãýõèéã ÷èãë¿¿ëæ ýöñèéíýöýñò áàéãóëëàãûí ¿éë àæèëëàãààíû ÷èã õàíäëàãûã àÿíäàà òîäîðõîéëäîã íü ìàø÷óõàë ç¿éë. Èéíõ¿¿ õÿíàëò íü àëèâàà áàéãóóëëàãûí ìºí ÷àíàðûí ñàëøã¿é á¿ðäýë Page 5
  6. 6. õýñýã áîëäîã. ¯¿ìýýñ óðãóóëàì “õÿìàëò áà ÷èãëýëèéã òîäîðõîéëîõ ìü óãòàà àâ àäèëõàì ç¿éë íºì” ãýæ Ïèòåð Äðóêåð õýëñýì áàéäàã. Хяналт нь байгууллагад 5 үндсэн үүргийг гүйцэтгэдэг. 1. Тодорхойгүй байдлыг тодорхой болгож байдаг. 2. Аливаа дутагдал, доголдлыг илрүүлэн гаргаж ирдэг. 3. Нөхцөл боломжыг тогтоодог. 4. Хүнд бэрхшээлтэй нөхцөл байдлыг удирдахад. 5. Эрх мэдлийг бусдад шилжүүлдэг.1. Áàéãóóëëàãûí òîäîðõîéã¿é áàéäàë, õÿìðàëò íºõöºë áàéäëààñ ñýðãèéëýõ øààðäëàãà, àìæèëò îëîëòîî áàòàòãàõ ÿâäàë, ìºí ýýäðýýòýé õ¿íä õýö¿¿ çîðèëòóóäûã õýðýãæ¿¿ëýõ øààðäëàãà çýðýã íü õÿíàëòûã çàéëøã¿é áîëãîäîã þì. Òºëºâëºãºº áà çîõèîí áàéãóóëàëòûûí á¿òýö áîë óäèðäàã÷èéí ðóâüä çºâõºí èðýýä¿éí ä¿ð òºðõ íü þì. Ãýõäýý ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëæ ýõëýõýä òóñ äýì áîëîõ íü áàéòóãàé ñààä áýðõøýýë ó÷ðóóëæ ¿éë÷èëäýã òîäîðõîé áóñ îëîí ç¿éë ãàðààä èðäýã. Òóõàéëáàë, òºëºâëºë㺺ã õýðýãæ¿¿ëæ ýõëýõýä õóóëü ä¿ðýì, íèéãìèéí ¿íý öýíý, òåõíîëîãè, ºðñºë人íèé íºõöºë, õ¿ðýýëýí áóé îð÷èí, îëîí óëñûí íºõöºë, óëñ òºðèéí áàéäàë çýðýã áóñàä õóâüñàã÷èä áîëîìæèéí áàéñàí ìýò áàéëàà ÷ õýñýã õóãàöààíû äàðàà òýäãýýðèéí àëü íýã íü, ýñâýë õýä õýä íü ººð÷ëºãäºæ òîäîðõîé áóñ íºõöºëä ¿éë àæèëëàãààãàà ÿâóóëàõàä õ¿ðäýã. Èéì ¿åä á¿õ ç¿éëýý áóñ ãýõýä øóóä õîëáîãäîõ õ¿÷èí ç¿éë, íºõöºë áàéäëàà õÿíàí ¿çýæ áîäèòîé ¿íýëýõ ó÷èðòàé áîëäîã. Ò¿¿í÷ëýí áàéãóóëëàãûíõàà á¿òýö áóðäëèéã áîëîìæèéí ¿íäýñëýãýýòýé íèëýýä ñàéí òîãòîîëîî ãýõýä áàñ ó÷èð äóòàãäàëòàé, óðüä÷èëàí á¿ðýí ã¿éöýä òîîöîîã¿é íºõöºë áàéäàë ¿¿ñäýã. Òóõàéëáàë, òºðºëæèëò áà õºäºëìºðèéí õóâààðü íü óÿëäàà çîõèöóóëàëò, áðèãàä àæëûí á¿ëã¿¿äèéí çàðèìû íü õîîðîíä çºðºë人í õèéãýýä èäýâõèæèëòèéã óìàðòóóëñàí íýã õýâèéí óéòãàðòàé àæëèéã áèé áîëîãîæ áîëíî.åð íü ñàéí çîõèîãäñîí, áóñàä áàéãóóëëàãàä îëîí ººð öàã ¿åä àìæèëòòàé àøèãëàãäàæ áàéñàí á¿òýö òóõàéí áàéãóóëëàãàä õ¿ñ÷ áàéñàí ¿ð ä¿íã ºãºõã¿é áàéæ áîëíî. Áàñ íýã õ¿÷èí ç¿éë ãýâýë óäèðäëàãàä áàéíãà îðîëöîæ àëèâàà áàéãóóëëàãûí àæëûí ãîëûã íóãàëæ áàéäàã õ¿ì¿¿ñ áîë ÿìàð íýãýí çîðèëãî äààëãàâðûã ÿâ öàâ áèåë¿¿ëë÷èõëýã ïîðãðàìì÷ëàãäñàí êîìïüþòåð áèø áèëýý. Èéìä ìåíåæåð õ¿í øèíý çààâàð÷ëàãà, çàõèðàìæ ãàðãàõ áîëîí íýìýëò ýðõ ¿¿ðýã íîîãäóóëàõàä õ¿ì¿¿ñ õýðõýí õ¿ëýýæ àâàõ òóõàéä òýäíèé àÿ çàíã åðºíõèéä íü ìýäýæ áàéëàà÷ ÷óõàì ÿìàð ìýäðýìæòýé áàéæ, ÿìàð õàðèó ¿éëäýë õèéõèéã ÿã ìýäýõ àðãàã¿é þì. Ýíý áîë òîäîðõé Page 6
  7. 7. áóñ áàéäëûí íýã æèøýý. Èéìä ìåíåæðèéí õóâüä õ¿ì¿¿ñýý á¿õ òàëààð íü íÿãòëàí ñóäàëæ òýäíèé õºäºëìºðèéí ¿éë àæèëëàãààíû ÿâöàä çàí ¿éëèéíõ íü îíüñûã îëæ æîëîîäîõ ó÷èðòàé áàéäàã.2. Áàéãóóëëàãûí õàðèóöàã÷ûí õ¿ðýý, ò¿íøëýëèéí õýëõýý õàðèëöàí ºðãºæèí ýýäðýýòýé áîëîõ òóñàì ÿìàð íýãýí ¿éëäýë àæèëëàãààã îãò àëäààã¿é õèéæ ã¿éöýòãýõ ìàãàäëàë áàãàñäàã. Ýíãèéí æèøýý òàòàõàä, õýðýâ òà îðëîãî çàðëàãàà òîîöîîëîõäîî íîöòîé àëäàà ãàðãàâàë ýíý àëäàà ÷èíü öààø îëîí ýòãýýäýä íºëººëíº. Óè÷ð íü òà ÷åêýý áóðóó áè÷ñýíýýñ òýð íü õàðèóöàã÷ íàéç íºõºä, àæèë õýðýã÷ ò¿íø¿¿ääýý íîöòîé õîõèðîë ó÷ðóóëæ, áàíêíûõàíä ÷ íýð õ¿íäýý àëäàõàä õ¿ðýõ, óëìààð õÿìðàëò áàéäàëä îðæ á¿òýëã¿éòýõýä ÷ õ¿ð÷ áîëçîøã¿é. Èéì áàéäàëä îðîõã¿éí òóëä õÿíàëò çàéëøã¿é ÷óõàë þì. Àìüäðàëä íèëýýä ýëáýã òîõèîëääîã íºõöºë áàéäàë ãýâýë áàéãóóëëàãà íýã õÿìðàëààñ íºãººä áàéíãà øèëæýýä ñºíº÷èõã¿é îðøèí áàéãààä áàéäàã. Õàíãàëòòàé òóðøëàãà á¿õèé îëîí óäèðäàã÷ òèéì íºõöºë áàéäàë áèçíåñèéíõ íü àæèëëàãààíä çàéëøã¿é áàéõ ¸ñòîéã õ¿ëýýí çºâøººðäºã áàéíà. Ãýâ÷ õÿìðàëûí áàéäëûã óäèðäàõ àðãààð îðøèí òîãòíîõ íü äèéëýíõ òîõèîëäîëä çàéëøã¿é áóñ ç¿éë þì. ¯¿íýýñ ¿íäýñëýí õÿíàëòûí ¿¿ðýã ãýäýã áîë ýãçýãòýé àñóóäëûã íýýí èëð¿¿ëæ, óëìààð óã àñóóäëûã õÿìðàëä õ¿ðãý÷èõã¿éãýýð áàéãóóëëàãûí ¿éë àæèëëàãààã çàñ÷ çàëðóóëàõ áîëîìæ ºãäºã óäèðäëàãûí òèéì øèíæ ÷àíàð ìºí ãýæ õýëæ áîëíî. Á¿ð ãóðâàí ìÿíãà ãàðóé æèëèéì òýðòýý òóóðâèãäñàì Õÿòàäûì “ªºð÷ëºì õóâüñàõóéì ìîíëîë” ãýëýã á¿òýýëä: “Óõààìòàé õ¿ì àíæèëòàìä ÿàæ õ¿ðñìýý îëæ õàðààä äàõèàä ë õèéäýã. Òýðýýð àëäààãàà îëæ õàðààä ò¿¿ìýý äàõèì äàâòäàãã¿é” ãýæ ñóðãàñàì áàéäàã. Õÿíàëòûã çàéëøã¿é áîëãîäîã íýí ÷óõàë øàëòãààíóóäûí íýã íü àëèâàà áàéãóóëëàãà àëäààãàà öàãò íü îëæ õàðæ ;, òýðõ¿¿ àëäààã áàéãóóëëàãûí çîðèëãûí áèåëýëòýä íºëººëºõººñ íü ºìíº çàñàõ ÷àäâàðûã çààâàë ýçýìøñýí áàéõ ¸ñòîé áàéäàãò îðøèíî.3. Õÿíàëò íü çºâõºí äóòàãäàë èëð¿¿ëæ, àðèëãàõ òºäèéã¿é, áàéãóóëëàãûí îëîí òºðëèéí íººöèéã èë¿¿ ¿ð ºãººæòýé àøèãëàõ íºõöºë áîëîëöîîã òîãòîîäîã. Áàéãóóëëàãà á¿ð õºäºëìºð, êàïèòàë, ãàçðûí íººöòýé áîëîâ÷ ò¿¿íèéãýý á¿ðýí àøèãëàæ òýð á¿ð ÷àääàãã¿é. Òýãâýë õºäºëìºðèéã ÿàæ õýìíýõ, êàïèòàë õºðàíãèéã õýðõýí àøèãëàæ áóé ãàçðûã õèð çºâ áîëîâñðóóëæ, á¿òýýãäýõ¿¿í àâ÷ ÷àäñàíûã òóõàéí ÷èãëýëèéí ìýðãýæèëòí¿¿ä ë ¿íýëäýã. Æèøýý íü: Õºäºëìºðèéí íººöèéí àøèãëàëò íü áàéãóóëëàãûí á¿òýýìæ, ¿ð àøãèéã äýýøë¿¿ëýõýä ìýðãýæèëòýí, àæèëòàí, àæèë÷äûí îðóóëñàí õóâü íýìðýýð òîäîðõîéëîãäîíî. Òóõàéëáàë, íýã õ¿íä îíîãäîõ õºäºëìºðèéí á¿òýýìæ, íýã õ¿íä Page 7
  8. 8. îíîãäîõ õºäºëìºð çàðöóóëàëòûí äèíàìèê ºñºëò íü õºäºëìºðèéí íººöèéí àøèãëàëòûã õàðóóëäàã.Òýãâýë áàéãóóëëàãûí ¿íäñýí áà ýðãýëòèéí õºðºíãèéí ýðãýöèéã ò¿ðãýòãýí, òîäîðõîé õóãàöààíä êàïèòàëûí á¿òýýìæèéã äýýøë¿¿ëñíýýð õºðºí㺠êàïèòàëûí àøèãëàëò ñàéæèðñíûã õàðóóëäàã. Ýíý á¿õíèéã õºäºëìºð, êàïèòàë, ãàçðûí àøèãëàñíààñ îëñîí ºãººæººð õàðüöóóëàí òîäîðõîéëíî. Àëèâàà íººöèéí àøèãëàëò íü áóñàä îëîí õ¿÷èí ç¿éëòýé õîëáîîòîé áàéäàã. Òýäãýýð õ¿÷èí ç¿éëñèéí íºëººëëèéã áàéãóóëëàãà àæèëëàãñàä òîäîðõîé ¿å øàòààð íü õÿíàõ ¿¿ðýãòýé. Ýíý íü áàéãóóëëàãûí ¿éë àæèëëàãààíä îðîëöäîã çàðäàë (íººö) á¿ðèéí ºñºëò, áóóðàëò, íºëººëëèéí øàëòãààíûã èëð¿¿ëíý ãýñýí ¿ã. Ýíýõ¿¿ õÿíàëò íü ãàíöààð÷èëñàí áà õýñýã÷èëñýí õÿíàëòûã àøèãëàäàã. Ãàíöààð÷èëñàí õÿíàëòûã áàéãóóëëàãûí ÷àíàð õÿíàëòûí ìýðãýæèëòí¿¿ä ÿâóóëíà. Õýñýã÷èëñýí õÿíàëòûã óäèðäëàãà, ìýðãýæèëòýí, àæèëëàãñäûí òºëººëºã÷ îðîëöñîí á¿ëýã õ¿ì¿¿ñ ÿâóóëíà. Àëü ÷ õýëáýðèéí õÿíàëò íü àæëûí áîäèò áàéäëûã ¿íýëæ, îëîëò, äóòàãäëûã çàñ÷ çºâ áîëãîõ àðãà çàìûã èëð¿¿ëýõ ¿¿ðýãòýé. Õÿíàëòààð èëýðñýí àæëûí äóòàãäëûã àðèëãàõ àðãà íü áàéãóóëëàãûí õºðºíãº, ¿éë àæèëëàãààã õýðõýí çàñ÷ ñàéæðóóëàõ áîëîìæ íºõöëèéã òîãòîîæ ºãäºã.4. Àëèâàà áàéãóóëëàãûí àæèëëàãààíä õ¿íäðýë áýðõøýýë òîõèîëääîã. Ýíä áýëýí ìºíãºíèé ýõ ¿¿ñâýðã¿é áîëîõ, ìàòåðèàë, ò¿¿õèé ýäýýð äóòàãäàõ, áîëîâñîí õ¿÷íèé íººöã¿é áîëîõ, ñàíõ¿¿ãèéí õ¿÷èí ÷àäàë áóóðàõ çýðãèéã îðóóëæ áîëíî. Áàéãóóëëàãûí ¿éë àæèëëàãààíä èéì õ¿íäðýë òîõèîëäîõîä óäèðäëàãà þó õèéõ âý? Ãýäýã íü õ¿íä íºõöºëä àæ àõóéã óäèðäàõ àðãà óõààíààñ õàìààðíà. Óäèðäàã÷ õ¿íèé ñýòãýí áîäîõ, îíîâ÷òîé ñîíãîëòîä õ¿÷ýý òºâëºð¿¿ëýõ, øèíý ç¿éë ñýäýõ ìýðãýí óõààí, óð ÷àäâàðàà ýíä õàðóóëäàã. ªºðººð õýëáýë, óäèðäàã÷èéí óéãàã¿é àæèëëàãàà, îíîâ÷òîé øèéäâýðèéã øàëãàõ øàëãóóð íü õ¿íä áàéäëààñ ãàðàõ ÷àäâàð þì. Èéì ÷àäâàðûã ýçýìøñýí óäèðäàã÷ õ¿íä íºõö뺺ñ áàéãóóëëàãàà àâàð÷, õýâèéí àæèëëàãààíä îðóóëäàã. Ãýõäýý õ¿íä áàéäëûã óäèðäàõ àðãà ãýñýí çàãâàð æîð áºéäàãã¿é. Øèíæëýõ óõààíä ðèñêèéí ìåíåæìåíò ãýæ áàéäàã. Õ¿íä íºõöºëä îíîâ÷òîé óäèðäëàãà ë àþóë, õîõèðëûã áàãàñãàæ ÷àäíà.5. Áàéãóóëëàãûí óäèðäëàãà îëîí ¿å øàòòàé. Ãýõäýý ýðõ ìýäýë äýýä øàòàíä ¿éë÷èëäýã. Çàðèì áàéãóóëëàãàä äîîä ýðõ ìýäýë äóòàãäñàíààñ àæèë äîãîëääîã. ººðººð õýëáýë àðä÷èëàë, èë òîä áàéäàë íèéòëýã áèø ãàçàðò àæèëëàã¸äûí ñàíàë õ¿ñýëò áîîãäîæ, àæëûí ¿ð ä¿í áóóðäàã. Ýíý íü áàéãóóëëàãûí òåõíîëîãûí õÿíàëòààð èëýðäýã. Æèøýý íü: áàéãóóëëàãûí óäèðäëàãà ñàéí àæèëëàõûã ýðìýëçýæ, ñòðàòåãè ÷èãëýë ãàðãàæ, óäèðäëàãûí øàòëàë, á¿òöèéã çºâ çîõèöóóëæ áîëíî. Ãýòýë áàéãóóëëàãûí íýã ñàëáàð òóõàéëáàë àæ àõóéí àëáà õàíãàëòã¿é àæèëëàâàë ýíý ÷èãëýëèéí õ¿ì¿¿ñèéí Page 8
  9. 9. õàðèóöëàãà ñóëàðäàã. ¯¿íýýñ ¿¿äýí áàéãóóëàãûí àðèóí öýâýð ¿éë÷èëãýý ìóóääàã.Ýíý íü àæ àõóéí äàðãûí ýðõ ìýäëèéã çàäëàõ øàëòãààí áîëäîã. ¯¿íýýñ ãàðàõ àðãà íüàæ àõóéí äàðãûí ýðõ ìýäëûã ¿éë÷èëãýýíèé õ¿ì¿¿ñò îëãîõ þìóó, àæ àõóéí àëáûãçàäëàõ àðàãà õýìæýý àâàõàä õ¿ðäýã.Сайн боловсруулагдсан хяналтын тогтолцоо нь дараах үндсэн үешатуудаас бүрдэж байдаг. 1. Гүйцэтгэлийн стандартыг бий болгох 2. Бодит гүйцэтгэлийг хэмжих 3. Гүйцэтгэлийг стандарттай харьцуулах 4. Хэлбэлзлийг арилгах 5. Буцах холбооГүйцэтгэлийн стандартыг бий болгох: Байгууллагын стратегийн төлөвлөгөөнд менежерүүд тодорхой үйлажиллагааны гүйцэтгэлийн стандартыг салбар хэсгүүдийн зорилгуудадтодорхойлж тусгасан байдаг. Стандарт гэдэг нь гүйцэтгэлийн хамгийн энгийншалгуур бөгөөд энэ нь хэмжилтээр өгөгдсөн тодорхой зорилго байдаг. Ñòàíäàðò íüáàéãóóëëàãûí çîðèëòîä õ¿ðýõýä çàéëøã¿é äàãàæ ìºðäºõ ñàõèëãà áóþó ¿éëéæèëëàãààíû òîäîðõîé ãîðèìûã ººðòºº àãóóëæ á¿òýýãäýõ¿¿íèéã õýðõýí ñàéí õèéõ,¿éë÷èëãýýã õýðõýí ¿ð àøèãòàé ÿâóóëàõûã íàðèéâ÷ëàí çààíà. Ñòàíäàðò íüáàéãóóëëàãûí çîðèëãîòîé óÿëäñàí áàéõ, ã¿éöýòãýëèéã áîäèòîé ¿íýëýõ öººí õýäýíøàëãóóð ¿ç¿¿ëýëòèéã áàãòààõ, øàëãàí íîòëîõ áîëîìæòîé áà òîãòìîë õÿíàãääàã áàéõíºõöëèéã õàíãàõ ¸ñòîé. Ñòàíäàðòûã òîî, ÷àíàð, çàðöóóëàõ öàã áà ºðòºã çàðäàë çýðýãõ¿÷èí ç¿éëèéã ¿íäýñëýí òîãòîîäîã. ¯ð ä¿íã õýìæýýñæ¿¿ëýõ íü õÿíàëò òàâèõ ç¿éëèéã, òóõàéëáàë, ¿éëäâýðëýõá¿òýýãäýõ¿¿íèé õýìæýý, àæèëä èðýýã¿é ºäºð, ãàðãàñàí èëòãýëèéí òîî, õóäàëäñàíá¿òýýãäýõ¿¿íèé õýìæýý, îëñîí îðëîãî çýðýã òîäîðõîé òîî õýìæýýòýé áîëãîõûã õýëíý.Ãýõäýý àëèâàà ¿éë àæèëëàãàà îëîí õýìæýýñòýé áàéæ áîëîõ áîëîâ÷ õàìãèéí ÷óõëûã íüñîíãîí àâàõàä àíõààðàõ øààðäëàãàòàé þì. ¯ð ä¿íãèéí ýäãýýð òîîí ºãºãäºõ¿¿íèéãèõýâ÷ëýí áè÷ìýë èëòãýë, àìàí èëòãýë áîëîí áèå÷ëýí àæèãëàõ çýðýã ãóðâàí ýõ¿¿ñâýðýýñ àâ÷ áîëíî. Page 9
  10. 10. Бодит гүйцэтгэлийг хэмжихийн тулд:Тогтоосон стандартыг үнэлэх оновчтой хэмжүүр эсвэл шалгууруудыг бий болгосонбайх нь чухал. Өөрөөр хэлбэл үр дүнгийн үзүүлэлтийг боловсруулсан гэсэн үг.ÿéöýòãýëèéí ¿ç¿¿ëýëò¿¿ä ìàø îëîí ÿíç áàéäàã. Õàìãèéí îíîâ÷òîé øàëãóóðóóä íüçîðèëãî, çîðèëòóóä áîëäîã.Гүйцэтгэлийг стандарттай харьцуулах:Ýíý øàòàíä íýã òàëààñ ìåíåæåð¿¿ä íü ººðñäèéí õ¿ñýí õ¿ëýýæ áàéñíààñ õýð çýðýãàìæèëòàíä õ¿ðýâ ãýäãèéã òóõàéí ¿ð ä¿íã ñòàíäàðòàä òîãòîîñîí õýìæýýòýé æèøèæ¿çýæ òîäîðõîéëäîã. Ãýõäýý æèøèëòèéí ¿ð ä¿íã ìàø áîëãîîìæòîé çàäëàí øèíæèëæ¿íýëæ ä¿ãíýõ øààðäëàãàòàé. ͺ㺺 òàëààñ, äýýä øàòíû óäèðäàã÷ íü òóõàéíìåíåæåðèéí àæèë õýð çýðýã ÿâæ áàéãààã áàðèìæààëæ, ãàð÷ áîëçîøã¿éãàæóóäëààñ ñýðãèéëýõ ÷àäâàðûã ýçýìøñýí áàéõ ¸ñòîé. Àìüäðàë ïðàêòèêò òîäîðõîé ñòàíäàðò, øàëãóóð òîãòîîõ áîëîìæã¿é ¿éëàæèëëàãàà öººíã¿é ãàðäàã. Òóõàéëáàë, áººíººð ¿éëäâýðëýõ á¿òýýãäýõ¿¿íä ÿìàð íýãñòàíäàðò òîãòîîõîä õÿëáàð áîë çàõèàëãààð ¿éëäâýðëýõ á¿òýýãäýõ¿¿íä èéì ñòàíäàðòòîãòîîõîä èõýýõýí õ¿íäðýëòýé þì. ¯¿íèé íýã àäèë òåõíèêèéí áóñ àæëûã õÿíàõ, ¿íýëýõ,ñòàíäàðò òîãòîîõ áîëîìæã¿éãýýñ òýäíèé àæëûí áàéäëûã ñàíõ¿¿ãèéí òýìöýë,óäèðäëàãàä íü áàéãàà õ¿ì¿¿ñèéí èäýâõè, õàðèëöàã÷ ò¿íø¿¿äèéí ñàíàà áîäîë, òóõàéíáàéãóóëëàãà, íýãæèéí àæëûí åðºíõèé ¿ç¿¿ëýëò çýðãýýð áàðèìæààëàõàä õ¿ðäýã.Хэлбэлзлийг арилгах:Хэлбэлзлийг арилгах нь хяналтын үйл ажиллагааны хамгийн хариуцлагатай чухалүе шат бөгөөд менежрүүдүүд хэлбэлзлийг цаг алдалгүй түргэн шуурхай засажзалруулахын тулд нэмэлт хөтөлбөр боловсруулах шаардлагатай болдог.Буцах холбоо:Áàéãóóëëàãûí ¿éë àæèëëàãàà ñòàíäàðòàä òîõèðîîã¿é òîõèîëäîëä óäèðäëàãààñçîõèöóóëäàã. Ýíýõ¿¿ çîõèöóóëàëòûí çîðèëãî íü àæëûí ñòàíäàðòàä àæèë, ¿éë÷èëãýýãõ¿ðãýõýä îðøäîã. Ýíý çîðèëãûã áèåë¿¿ëýõèéí òóëä ìåíåæð¿¿ä áóöàõ ìýäýýëýëàøèãëàäàã. Òýä õèéñýí àæèë, ¿éë÷èëãýýã ñòàíäàðòàä õ¿ðýýã¿é áîë õîëáîãäîõõ¿ì¿¿ñò ìýäýýëýë ºãíº. Òóõàéí ìýäýýëýë àâñàí àæ àõóéí ñàëáàð àæèë÷èí íàð àæëààñòàíäàðòàä õýðõýí õ¿ðãýõ òàëààð ÿðèëöäàã. Àæèë÷èí õ¿í ÷àíàðûí ñòàíäàðò Page 10
  11. 11. õàíãààã¿é á¿òýýãäýõ¿¿í ãàðãàñíû òºëºº õàðèóöëàãà õ¿ëýýíý. Ýíý íü öàëèíãàà òîäîðõîé õóãàöààíä ñóóòãóóëàõ, ººðèéí çàðäëààð äàõèí õèéõ, àæëààñ ººð÷ëºãäºõ õ¿ðòýë àðãà õýìæýý àâàãäàõ áîëíî. ªºðººð õýëáýë, áàéãóóëëàãûí õàðèóöëàãûí òîãòîëöîîíû äàãóó øèéäâýðëýãäýíý. Åð íü áàéãóóëëàãà äýýðõ ãàðñàí ñòàíäàðòûí äîãîëäîë íü òîäîðõîé õ¿íèé àæëûí õàðèóöëàãà ñóëàðñàíòàé õîëáîîòîé. Èéìýýñ òîäîðõîé àæèë÷èí àëáàí òóøààëòàíä îíîãäîõ õàðèóöëàãûã òîîöîõäîî áàéãóóëëàãûí äýðãýäýõ ÷àíàðûí õÿíàëòûí àëáàíû øèéäâýðèéí äàãóó áàéãóóëëàãûí çàõèðãàà ýöñèéí øèéäâýð ãàðàãàíà. Буцах хяналтын мэдээлэл нь холбогдох хүмүүст цаг алдалгүй хүрч байвал хяналтын сайн тогтолцоотойг харуулах ба урьдчилан хараагүй хэлбэлзлийг илрүүлэх боломж олгодог.Õÿíàëòûí ÿéöýòãýëèéí ÿéöýòãýëèé ÿéöýòãýë Õýëáýëçñýíõýñãèéã ñòàíäàðòûã ã õýìæèõ ñòàíäàðòûã ýñýõèéã òîãòîîõ áèé áîëãîõ õàðüöóóëàõ òîãòîîõ Òèéì ¯ã¿é Áóöàõ õîëáîî Çàñâàðëàõ Àæëàà ¿ðãýëæë¿¿ëý õ Хяналтыг 3 төрөлд хуваагддаг. 1. Урьдчилсан хяналт 2. Явцын хяналт 3. Төгсгөлийн хяналт Урьдчилсан хяналт: Бодит үйл ажиллагааг эхлэхээс өмнө хийгдэх бөгөөд байгууллагын хяналтын нөөц, санхүүгийн нөөц, хүний нөөц зэрэг үйлдвэрлэл явуулахад шаардагдах тоон үзүүлэлтүүд шалгуур стандартад тохирч байгаа эсэхийг үнэлж тодорхойгоор чиглэгддэг. Өөөрөөр хэлбэл нөөцийг ашиглалт зарцуулалтанд тавигдах хяналтыг урьдчилсан хяналт гэнэ.Óðüä÷èëñàí õÿíàëòàä õºäºëìºðèéí, ìàòåðèàëèéí, ñàíõ¿¿ãèéí áîëîí ìýäýýëëèéí íººö¿¿äèéã çààâàë õàìààðóóëàõ øààðäëàãàòàé. Óðüä÷èñàí àðãà õýðãñëèéã òàâèõ ¿íäñýí àðãà õýðýãñýë íü òîäîðõîé ä¿ðýì, äýã æóðàì áîëîí çàí ¿éëèéí ÷èã øóãàìûã ¸ñîîð íü õýðýãæ¿¿ëýõ ÿâäàë ìºí. Ýäãýýð íü Page 11
  12. 12. òºëºâëºãººã õàíãàí áèåë¿¿ë¿ýõèéí òóëä áîëîâñóóëàãääàã òóë õºäºëáºðã¿é ìºðäºõ íüàæèë ¿éëñ òºëºâëºãäñºí ÷èãëýëýýð ÿâàãäàæ áóéä èòã¿¿ëýõ àðãà áîëæ áàéäàã.Ò¿¿í÷ëýí ä¿ðýì, æóðàì, çààâàð, çààâàð÷ëàãà íü çºâ áè÷èãäñýí áàéæçàõèðàãäàãñàäàä àìàðõàí îéëãîãäîæ ¿éë àæèëëàãààíû õºòºëáºð áîëæ áèåëýãääýãáà çàõèðãààíû àïïàðàòàä øèëäýã ñàéí õ¿ì¿¿ñèéã àâ÷ àæèëëóóëàõ ýíý á¿ãä íüáàéãóóëëàãûí çîõèîí áàéãóóëàëòûí á¿òýö íü ç¿é ¸ñîîðîî àæèëëàõ íü ãýäýã íàéäëàãà,ìàãàäëàëûã áàòæóóëíà. Õºäºëìºðèéí íººö. Óðüä÷èëñàí õÿíàëò íü õ¿íèé íººöèéí õóâüä áàéãóóëëàãûíàæëûí áîëîí ìýðãýæëèéí ìýäëýã, äàäëàãà ÷àäâàðò íàðèéí íÿãò íÿìáàé õèéõ õÿíàëò þì.¯¿íèé òóëä àæèë÷èí á¿ð ººðñäèéí õ¿ëýýñýí ¿¿ðýã, òîãòîîñîí òîäîðõîé õýìæýýíèéáîëîâñðîëòîé áàéõ ¸ñòîé. Îëîí áàéãóóëëàãàä õ¿íèé íººöèéí óðüä÷èëñàí õÿíàëò íü õ¿ì¿¿ñýý ñóðãàõ ÿâöàä÷ ¿ðãýëæèëæ áàéäàã. Åð íü àëèâàà áàéãóóëëàãûí àìæèëò òýíä àæèëëàãñäûíìýäëýã, äàäëàãààñ øóóä øàëòãààëàõ ó÷ðààñ ýíý õÿíàëò íü ÿìàð ÷ áàéãóóëëàãûíõóâüä íýí òýðã¿¿íèé ç¿éë áîëæ áàéäàã. Ìàòåðèàëûí íººö. Ìóó ò¿¿õèé ýäýýð ñàéí á¿òýýãäýõ¿¿í ¿éëäâýðëýõ áîëîìæã¿éíü ìýäýýæ. Èéìýýñ áàéãóóëëàãà àæ àõóéí íýãæ¿¿ä àøèãëàõ ìàòåðèàëûí íººöººçàéøã¿é óðüä÷èëàí õÿíàõ ¸ñòîé. Ýíý õÿíàëò íü òîäîðõîé òîãòîîñîí ñòàíäàðò, ÷àíàðûí äîîäò¿âøèí áàéãàà ¿åä , èºí õ¿ëýýí àâñàí ìàòåðèàëûí áèåò øàëãóóðààð õèéãääýã.Óðüä÷èëñàí õÿíàëòûí àðãóóäûí íýã íü òåõíèêèéí íºõöºëä òîõèðñîí ìàòåðèàëíèéë¿¿ëýã÷èéã øóóä ñîíãîäîãò îðøèíî. Ìàòåðèàëûí íººöèéí õÿíàëòûí ººð íýã çîðèëãî íüõîìñäîë áèé ºîëîõîîñ ñýðãèéëýõ ÿâäàë þì. Ñàíõ¿¿ãèéí íººö. ¯¿íèéã õÿíàõ ãîë øàëãóóð íü òºëºâëºëòèéí ÷èã ¿¿ðãèéã ìºí㺺ðòº¸ºâ þì. Òºñºâ íü áàéãóóëëàãàä áýëýí áàéãàà ºì÷èéã øààðääàã, ýíý ºì÷ íüáàéãóóëëàãàä áèé áîëîõ èòãýëèéã ºãäºã, ýíý óòãààðàà óðüä÷èëñàí õÿíàëòûí ìåõàíèçìáîëäîã.òºñºâ íü çàðäëûí õÿçãààðûí õýìæýýã òîãòîîæ ºãäºã áºãººä ÿìàð íýãáàéãóóëëàãûí õóâüä á¿õ íººöºº øàâõàæ äóóñãàõ ãýæ ýðìýëçýõ øààðäëàãàáàéäàãã¿é. Ñàíõ¿¿ãèéí áóþó òºñâèéí õÿíàëò íü òóõàéí áàéãóóëëàãûí õóâüä îðøíè òîãòíîõ¿éë àæèëëàãààãàà õýâèéí ÿâóóëàõ, óëìààð õýðýãëýã÷èéí õýðýãöýý, øààðäëàãûãõàíãàõ çýðýã ãîë ãîë àñóóäëóóäûã òîäîðõîéëîõîä ÷óõàë à÷ õîëáîãäîëòîé. Page 12
  13. 13. Ìýäýýëëèéí íººö. Áàéãóóëëàãûí ¿éë àæèëëàãààíû àëü ÷ ¿åä ¿íýí çºâ ìýäýýëýëíýí ÷óõàë. Òåõíèê òåõíîëîãèéí õºãæëèéí ºíººãèéí íºõöºëä ìýäýýëëèéã öàãàëäàëã¿éãýýð îëæ àâàõ áîëîìæ á¿ðäæýý. ¯éë àæèëëàãààíû ýãçýãýòýé ÷óõàë öýãèéíýåðýã, ñºðºã òàëûã èëòãýí õàðóóëñàí òóõàéí àãøèí äàõü ¿íýí çºâ ìýäýýëýë íü õÿíàëòûíìàø ÷óõàë õýðýãñýë ìºí. Áàéãóóëëàãûí óäèðäëàãà, òóõàéí ò¿âøíèé ìåíåæåð òóõàéíàãøèí äàõü ìýäýýëýëä ¿íäýñëýí ¿éë àæèëëàãààíû ãýæóóäëûí øàëòãààíûã íüèëð¿¿ëýí öàã àëäàëã¿é çàñ÷ çàëðóóëäàã. Ýíä àíõààðàõ íýã ãîë ç¿éë áîë òóõàéíöàãûí ìýäýýëëèéã îëæ àâàõàä ãàðñàí çàðäàë íü õîæñîí öàã õóãàöààíûõàà ºðòºãòýéä¿éöýæ áóé ýñýõèéã õàðüöóóëàí ¿çýæ áàéõ ¸ñòîé.Явцын хяналт: áàéãóóëëàãûí ¿íäñýí ¿éë àæèëëàãààíä ¿éë ÿâöûí õÿíàëò õàìààðíà.Èéìýýñ ¿íäñýí ¿éë àæèëëàãààã ÿìàð òåõíèê, òåõíîëîãèîð ÿñºð õóãàöààíä ÿàæ õèéõâý? Ãýäãèéã ìýðãýæëèéí ¿¿äíýýñ øèéääýã. Áàéãóóëëàãûí àæèë, ¿éë÷èëãýý ¿ðä¿íòýé áîëîõ ýñýõ íü ¿íäñýí ¿éë àæèëëàãàà æèãä ÿâàãäàõààñ øàëòãààëäàã.Áàéãóóëàãà á¿ðèéí àæèë ¿éë÷èëãýý õàðèëöàí àäèëã¿é áàéäàã. Á¿òýýãäýõ¿¿í¿éëäâýðëýõ ¿éë÷èëãýý ÿâóóëàõ, çºâëºãºº ºãºõ, ¿éëäâýðëýã÷ õýðýãëýã÷èéí õîîðîíäçóó÷ëàõ çýðýã ÿíç á¿ðèéí íýðòýé áîëîâ÷ ÿâöûí õÿíàëò ÷óõàë õýðýãòýé. Òîìîîõîí áàéãóóëëàãà, ¿éë÷èëãýýíèé ãàçðóóäàä õÿíàëòûí áèåý äààñàí àëáààæèëëàäàã. Õÿíàëòûí ãîë øàëãóóð íü áàéãóóëëàãàä äàãàæ ìºðäºõ íèéòëýã ñòàíäàðò,òåõíèê òåõíîëîãèéí íºõöºë, öàã õóãàöàà, òîîí ¿ç¿¿ëýëò¿¿ä áàéäàã. Áàéãóóëëàãà á¿ð¿íäñýí õóóëèéí õîëáîãäîõ çààëòûí äàãóó ä¿ðýì, æóðàì áîëîâñðóóëæ ìºðääºã.Áàéãóóëëàãûí ãèø¿¿í á¿ð ä¿ðýì, æóðìûí çààëòûã áèåë¿¿ëýõ íü èóõàéíáàéãóóëëàãûí õóâüä çàéëøã¿é õóóëü ¸ñíû ¿¿ðýã ìºí. Èéìýýñ áàéãóóëëàãûíàæèëëàãñàä ñòàíäàðòûí øààðäëàãà õàíãàñàí á¿òýýãäýõ¿¿í àæèë ¿éë÷èëãýýãÿâóóëàõ ¸ñòîé. ßâöûí õÿíàëò íü á¿òýýãäýõ¿¿í àæèë ¿éë÷èëãýýíä òîõèîëäîæ áîëîõ äîãîëäîëàëäààã óðüä÷èëàí èëð¿¿ëæ, ýöñèéí ñºðºã ¿ð äàãàâðûã óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõýä÷óõàë ¿¿ðýãòýé.Төгсгөлийн хяналт: Үйл ажиллагааг гүйцэтгэсний дараа эцсийн бүтээгдэхүүнүйлчилгээний чанарт тулгуурлан хийж буй хяналт. Өөрөөр хэлбэл хэрэглэгчдийнхэрэгцээг хангах яадварыг үнэлэхэд оршдог. Page 13
  14. 14. Төгсгөлийн хяналтын мэдээлэлд үндэслэл гарган алдаа доголдлыг цаашиддавтахгүй байх, үйлдвэрлэл үйл ажиллагааг боловсронгуй болгох арга хэмжээгавч явуулахын зэрэгцээ ажилчдад өгөх цалин шагналын хэмжээг тогтоох үндэслэлболдог.¯ð ä¿í íü èõýâ÷ëýí îðö, ¿éë ÿâöûí ïðîöåññûã íýãòãýí ìºí㺺ð èëýðõèéëýãäñýíñàíõ¿¿ãèéí õÿíàëòàä ãîë àíõààðëàà õàíäóóëäàã. Ýíý õÿíàëò íü íÿãòëàí áîäîõá¿ðòãýëýýð õóðèìòëàãäñàí ìýäýýëëèéã íýãäñýí ä¿í òàéëàí, áàëàíñàä øèíæèëãýýõèéæ, ñàíõ¿¿ãèéí èæ á¿ðýí ¿íýëãýý õèéäýã.Хяналтын дээрх 3-н төрөл нь бүх үйл ажиллагаанд тодорхой дэсдараалаалтайгаар хийгддэг ба аль нэг нь хангалтгүй хийгдвэл бүтээгдэхүүнүйлчилгээний чанарт сөргөөр нөлөөлж байдаг.Орчин үед байгууллагын хяналтанд ажилчдыг оролцуулах аливаа зүйлийг хийхэдтэдэнд эрх мэдэл олгох хандлагатай бөгөөд менежментийн хөгжлийн явцадхяналтын үндсэн 2 хандлага төлөвшөж тогтсон байдаг. 1. Уламжлалт хатуу хандлага 2. Орчин үеийн төвлөрсөн хандлагаУламжлалт хатуу хандлага нь: Менежерийн алхам тутамд хийгдэж байдаг чандхатуу, шаталсан, уян хатан биш, хяналтын тогтолцоо байдаг. Óламжлалт хатуухяналт нь ажлын гүйцэтгэлийг шалгахдаа дүрэм заавар эрх мэдлийн шатлалшагнал болон шийтгэлийн систем зэрэг механизмыг ашиглах бөгөөд дээрээс дооштогтсон хатуу хяналтын систем байдаг.Харин орчин үеийн төвлөрсөн бус õÿíàëòûí õàíäëàãà íü уламжлалòõàíäëàãынхаа эсрэг байр суурьтай бөгөөд нийгмийн итгэлцэл дээр суурилсанхяналтын систем. Өөрөөр хэлбэл ажилчдад найдвар үзүүлж, менежерийн зүгээсажлаа ямар нэгэн дарамт шахалтгүйгээр ажлаа зөв гүйцэтгэхэд бэлэн гэж үздэг.Харин төвлөрсөн бус хяналтын систем нь дээрээс доош, доороос дээш гэсэн 2чиглэлд үйлчилж байдаг.Үр ашигтай хяналтын шинжүүд Page 14
  15. 15. Хүмүүсийн зан үйл нь хяналтын үр ашгийг тодорхойлогч цорын ганц хүчин зүйлбиш нь ойлгомжтой. Ер хянахын тулд хяналт байх ёсгүй бөгөөд тэр нь гагцхүүбайгууллагын өмнө тавигдсан зорилго, зорилтуудыг хэрэгжүүлэхэд нөлөөлжбайвал үр ашигтай хяналт болж чадна. Иймээс үр ашигтай хяналтын асуудалтавигдахад хамгийн гол нь түүнд тавигддаг зайлшгүй шаардлагуудыг хангасанбайх ёстой. Ñóäàëãàà:MW trading securities Ìîíãîëûí õºðºíãèéí áèðæèéí ãèø¿¿í áàéãóóëëàãà íü ñàíõ¿¿ãèéíçîõèöóóëàõ õîðîîíû ¿íýò öààñíû çàõ çýýëä áðîêåð äèëåðèéí ìýðãýæëèéí ¿éëàæèëëàãàà ýðõëýõ 3/53 òîîò òóñãàé çºâøººðºëòýé㺺ð 3 äàõ æèëäýý ¿éë àæèëëàãààÿâóóëæ áàéãàà.¯éë÷èëãýý: ¯íýò öààñíû äàíñ íýýõ ¯íýò öààñíû àðèëæààíä îðîëöîõîä çóóë÷ëàõ ¯íýò öààñíû õàíøèéí ìýäýý áîëîí õóâüöààò êîìëàíèóäûí òàëààð ìýäýýëýë ºãºõ Äàíñíû õóóëãà ãàðãàõ Çàõ çýýëèéí ñóäàëãàà øèíæèëãýý õèéõ Ǻâëºõ ¿éë÷èëãýý, õºðºíãèéí óäèðäëàãà Õºðºíãèéí çàõ çýýëèéí òàëààð ¿íý òºëáºðã¿é ñóðãàëò ÿâóóëàõ Áàéãóóëëàãà õàìò îëîíä çîðèóëñàí çàõèàëãàò ¿éë÷èëãýý ¿ç¿¿ëýõ ÕÊ-èéí õóâüöàà ýçýìøèã÷äèéí õóðàë çîõèîí áàéãóóëàõ áîëîí íîîãäîë àøèã õóâèàðëàõÌýäýýæ ñàíõ¿¿ãèéí áàéãóóëëàãà ó÷èð õÿíàëòûã ìàø ºíäºð ò¿âøèíä ÿâóóëäàã. Èéìýýñ÷ ñàíõ¿¿ãèéí ¿ð àøèãèéí òàë äýýð èë¿¿ àíõààðíà. Èíãýõäýý íÿãòëàí áîäîõ á¿ðòãýëñàíõ¿¿ãèéí òàéëàíã õàðãàëçàí ¿çíý. Õàðèëöàã÷èéí òàëààð á¿õèé ë íóóöëàëûã õàäãàëæ áàéõ íü ÷óõàë. Èéìýýñ äèëëåð áîëîí àæèëëàã÷äàä áàéíãûí õÿíàëò ÿâóóëæ áàéõ õýðýãòýé. ̺í áàéãóóëëàãàä ãàð÷ áîëçîøã¿é ýðñäëèéã òîäîðõîéëîí ò¿¿íèéãýý Page 15
  16. 16. õýðõýí òîéð÷ ãàðñàí áîëîí ÿàæ äàâàí òóóëñíûã òîäîðõîéëíî.Õºðºíãèéí áèðæ áîëîí ñàíõ¿¿ãèéí çîõèöóóëàõ õîðîîíîîñ áàòëàí ãàðãàñàí õóóëü ä¿ðýìæóðìûí äàãóó ¿éë àæèëëàãààãàà ÿâóóëíà. ¯¿í äýýð íýìýãäýí çàõèðàë áîëîí óäèðäàõàëáàí òóøààëòíààñ ãàðãàñàí ¿¿ðýã òóøààëûã ìºí õàðãàëçàí ¿çíý.Áðîêåð äèëåðèéí êîìïàíèóäàä Ñàíõ¿¿ãèéí çîõèöóóëàõ õîðîîíîîñ ãàðãàæ áóé äîòîîäõÿíàëòûí ä¿ðýì æóðàì:¯¿íýýñ ãàäíà áàéãóóëëàãûí àæèë÷äûí ¸ñ ç¿é, ýðõ ìýäýë, õ¿ëýýõ õàðèóöëàãà çýðãèéãàíõààð÷ ¿çäýã.Õàðèëöàã÷ áîë òóõàéí áàéãóóëëàãûí àëäàà äóòàãäëûã ¿íýí áîäèòîîð õàðóóëæáàéäàã õàìãèéí ÷óõàë ñóáúåêò ó÷èð õàðèëöàã÷òàé õàðèëöàà õîëáîîòîé áàéæ Page 16
  17. 17. áàéãóóëëàãûí òàëààð àñóóí ëàâëàæ, ñóäàëãàà ÿâóóëæ ìºí õàðèëöàã÷èä ãàð÷ áóéàëèâàà àñóóäëûã øèéäýæ ºãäºã. Ä¿ãíýëòÕ¿í òºðºëõòíèé ºíººãèéí õºãæèë äýâøèëä õ¿ðãýñýí îëîí ÷óõàë ¿éë ÿâäëûí íýã íüõ¿ì¿¿ñ òîäîðõîé çîðèëãîäîî õ¿ðýõèéí òóëä ÷àðìàéëò ãàðãàí õºäºëìºðºº çîõèîíáàéãóóëæ, øàò äàðààëàëòàãààð Page 17
  18. 18. Íîì ç¿é1. Ò.Äîðæ, ¯.×èìèä-Ìåíåæìåíò2. Þ.Àäúÿà-Ìåíåæìåíòèéí óõààí3. Gelegjamts.org4. Google.mn5. MW trading securities áðîêåðèéí êîìïàíè òóñëàëöàà ¿ç¿¿ëýâ. Page 18
  19. 19. Ãàð÷èã1. Îðøèë...................................................................................................................22. Õÿíàëò ãýæ þó âý?................................................................................................43. Õÿíàëò çàéëøã¿é áàéõ øàëòãààí........................................................................54. Õÿíàëòûí ¿¿ðýã.....................................................................................................55. Õÿíàëòûí ¿å øàò..................................................................................................96. Õÿíàëòûí òºðºë..................................................................................................117. Õÿíàëòûí ¿íäñýí õàíäëàãà................................................................................148. ¯ð àøèãòàé õÿíàëòûí øèíæ...............................................................................15 Page 19
  20. 20. 9. Ñóäàëãàà.............................................................................................................1 510. Áðîêåð äèëåðèéí êîìïàíèóäàä Ñàíõ¿¿ãèéí çîõèöóóëàõ õîðîîíîîñ ãàðãàæ áóé äîòîîä õÿíàëòûí ä¿ðýì æóðàì: ................................................................1511. Ä¿ãíýëò................................................................................................................1812. Íîì ç¿é...............................................................................................................19 Page 20

×