Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.
&                                        anayasa                                     toplumsal sorunlar                   ...
&     anayasatoplumsal sorunlaryeni ALGI, BEKLENTİ    VE TALEPLERİÇİNDEKİLERI. Araştırmanın Konusu ..........................
&                                                                   anayasa                                               ...
&         anayasatoplumsal sorunlaryeni ALGI, BEKLENTİ      VE TALEPLER     I. ARAŞTIRMANIN KONUSU   Diyarbakır Barosu, Di...
&                                                                                      anayasa                            ...
&      anayasatoplumsal sorunlaryeni ALGI, BEKLENTİ   VE TALEPLER     Tablo 1: İllere göre 19 yaş üstü Nüfus ve Örneklem D...
&                                                                anayasa                                                  ...
&     anayasatoplumsal sorunlaryeni ALGI, BEKLENTİ     VE TALEPLER  Meslek dağılımına göre ankete katılanların çoğunluğunu...
&                                                                       anayasa                                           ...
&     anayasatoplumsal sorunlaryeni ALGI, BEKLENTİ   VE TALEPLER  Etnik köken dağılımına göre ankete katılanların %82,3’ü ...
&                                                                    anayasa                                              ...
&     anayasatoplumsal sorunlaryeni ALGI, BEKLENTİ     VE TALEPLER                     1982 ANAYASASINI HİÇ OKUDUNUZ MU?  ...
&                                                                    anayasa                                              ...
&     anayasatoplumsal sorunlaryeni ALGI, BEKLENTİ    VE TALEPLER                  YENİ ANAYASA İHTİYACININ DOĞMASINDA    ...
&                                                                   anayasa                                               ...
&     anayasatoplumsal sorunlaryeni ALGI, BEKLENTİ     VE TALEPLER                           BİRİNCİ EN ÖNEMLİ TOPLUMSAL  ...
&                                                                 anayasa                                                 ...
&      anayasatoplumsal sorunlaryeni ALGI, BEKLENTİ      VE TALEPLER                  DEMOKRATİK, SİVİL, ÇOĞULCU YENİ BİR ...
&                                                                 anayasa                                                 ...
&     anayasatoplumsal sorunlaryeni ALGI, BEKLENTİ    VE TALEPLERoranı, mevcut TBMM ve “Anayasa Meclisi” yapsın diyenlerde...
&                                                                    anayasa                                              ...
&      anayasatoplumsal sorunlaryeni  ALGI, BEKLENTİ       VE TALEPLER                                YENİ ANAYASA VE KATI...
&                                                                 anayasa                                                 ...
&     anayasatoplumsal sorunlaryeni ALGI, BEKLENTİ     VE TALEPLER                    YENİ ANAYASA’NIN TEMEL İLKELERİ (%) ...
&                                                                      anayasa                                            ...
&     anayasatoplumsal sorunlaryeni ALGI, BEKLENTİ        VE TALEPLER            YENİ ANAYASADA DEĞİŞTİRİLMEZ          HÜK...
&                                                                                                anayasa                  ...
&      anayasatoplumsal sorunlaryeni ALGI, BEKLENTİ     VE TALEPLER                  YENİ ANAYASADA KÜRTLERİN STATÜSÜ (%) ...
&                                                                   anayasa                                               ...
&      anayasatoplumsal sorunlaryeni ALGI, BEKLENTİ        VE TALEPLER                       YENİ ANAYASADA KÜRTLERİN STAT...
&                                                                  anayasa                                                ...
&      anayasatoplumsal sorunlaryeni ALGI, BEKLENTİ     VE TALEPLER                           YENİ ANAYASADA EĞİTİM DİLİ (...
&                                                                    anayasa                                              ...
&      anayasatoplumsal sorunlaryeni ALGI, BEKLENTİ        VE TALEPLER                    YENİ ANAYASADA DİN VE İNANÇLAR (...
&                                                                     anayasa                                             ...
&      anayasatoplumsal sorunlaryeni ALGI, BEKLENTİ    VE TALEPLER                         YENİ ANAYASADA SEÇİM BARAJI (%)...
&                                                                   anayasa                                               ...
&      anayasatoplumsal sorunlaryeni ALGI, BEKLENTİ            VE TALEPLER  Yine benzer biçimde bölge halkının büyük bir k...
&                                                                 anayasa                                                 ...
&     anayasatoplumsal sorunlaryeni ALGI, BEKLENTİ        VE TALEPLER                             BU İFADELERE NE ORANDA  ...
&                                                                   anayasa                                               ...
&     anayasatoplumsal sorunlaryeni ALGI, BEKLENTİ     VE TALEPLER                           YENİ ANAYASADA ASKERİ HİZMET ...
&                                                                    anayasa                                              ...
&     anayasatoplumsal sorunlaryeni ALGI, BEKLENTİ   VE TALEPLER  KAYNAKÇA   1) İRFAN ERDOĞAN (2003), Pozitivist Metodoloj...
Toplumsal Sorunlar ve Yeni Anayasa
Toplumsal Sorunlar ve Yeni Anayasa
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Toplumsal Sorunlar ve Yeni Anayasa

3,581 views

Published on

Siyasal ve Sosyal Araştırmalar Merkezi (SAMER), Diyarbakır Barosu, Diyarbakır Ticaret ve Sanayi Odası ve KESK Diyarbakır Şubeler Platformu, Şubat ve Mart 2012 tarihinde, Doğu ve Güneydoğu bölgesinin önemli kentlerinde halkın yeni anayasaya ilişkin algı, beklenti ve taleplerini araştırmaya yönelik “Toplumsal Sorunlar ve Yeni Anayasa” başlıklı bir çalışma gerçekleştirdi. Çalışmada ilk olarak bölge halkının yürürlükte olan 1982 Anayasası’na dair algısı ve Türkiye’nin önemli toplumsal sorunlarına ilişkin görüşleri tespit ediliyor, ikinci olarak bölge halkının yeni anayasanın yapım yöntemine, felsefesine, ruhuna ve temel ilkelere dair beklentileri belirleniyor. Son olarak ise bölge halkının yeni anayasanın içeriğine ilişkin talepleri ve bu çerçevede devletin şekli, anayasal kurumlar Kürtlerin statüsü, anadil meselesi, ülkenin idari yapısı, Aleviler, Cem Evleri’nin statüsü, ekoloji, doğal varlıkların kullanımı vb. konulara dair talepler araştırılıyor.

  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

Toplumsal Sorunlar ve Yeni Anayasa

  1. 1. & anayasa toplumsal sorunlar yeni ALGI, BEKLENTİ VE TALEPLER & anayasa toplumsal sorunlar yeni ALGI, BEKLENTİ VE TALEPLER ÖN RAPORSİYASAL SOSYAL ARAŞTIRMALAR MERKEZİ (SAMER) DANIŞMANLAR Av. Meral Danış BEŞTAŞ Av. Mehmet Emin AKTAR Av. Devrim Barış BARAN Ayhan BİLGEN KOORDİNATÖR & RAPORU HAZIRLAYAN Çetin GÜRER DİYARBAKIR MART 2012 1
  2. 2. & anayasatoplumsal sorunlaryeni ALGI, BEKLENTİ VE TALEPLERİÇİNDEKİLERI. Araştırmanın Konusu .............................................................. 4II. Araştırmanın Yöntem ve Tekniğİ ........................................... 4III. Örneklem .............................................................................. 5IV. Demografik Veriler ................................................................ 6V. Özet Sonuçlar ......................................................................... 111) 1982 Anayasası Algısı ............................................................ 112) Toplumsal Sorunlar ve Yeni Anayasa Beklentisi ................... 133) Anayasa Yapım Yöntemi ......................................................... 194) Yeni Anayasa ve Talepler ........................................................ 235) Devlet ve Din .......................................................................... 336) Siyasi Partiler, Seçimler ve Milletvekili Dokunulmazlığı ....... 357) Düşünce ve İfade Hürriyeti .................................................... 378) Doğal Kaynakların Kullanımı ve Ekonomi ............................. 389) Anayasal Kurumlar ............................................................... 4010) Sonuç ................................................................................... 43 2
  3. 3. & anayasa toplumsal sorunlar yeni ALGI, BEKLENTİ VE TALEPLER ÖNSÖZ İçinde bulunduğumuz iki binli yılların ilk çeyreği Türkiye tarihi açısından yeni bir ana-yasa dönemi olacaktır. Siyasi partilerden, cumhurbaşkanına ve devletin tüm kurumları-na; sivil toplum örgütlerinden, sendikalara ve üniversitelere; gençlerden, yaşlılara, ka-dınlara ve toplumsal hareketlere kadar Türkiye son on yıldır “yeni bir anayasa” ihtiyacınınyüksek sesle dile getirildiği bir süreçten geçiyor. Bu süreçte, Kürt Sorunu’nun çok boyutlusonuçları ve etkilerini en derinden hisseden “bölge” halkının taleplerinin, beklentileri-nin ve algılarının bilinmesi ve tespit edilmesi, yapılacak demokratik yeni bir anayasa içinmerkezi önemdedir. Bu önemin farkında olan Siyasal ve Sosyal Araştırmalar Merkezi(SAMER), Diyarbakır Barosu ve Diyarbakır Ticaret Odası, KESK Diyarbakır Şubeler Plat-formu ortak bir çalışma yürütmüş ve bölge halkının yeni anayasa sürecine ilişkin algı,beklenti ve taleplerini araştırarak sonuçların demokratik yeni bir anayasa yapım sürecinekatkı sunmasını arzulamıştır. Yeni bir anayasa ihtiyacının, toplumun değişen, gelişen ihtiyaçlarına uygun olarak ken-dini değiştirme, yenileme isteğinin bir sonucu olarak ortaya çıktığı; toplumların tarihindeönemli tarihsel moment olduğu; bu ihtiyacın çok sık doğmadığı gerçeğinden hareketlebugün Türkiye’nin içinde bulunduğu bu süreç, demokratik, eşitlikçi, özgür ve barış içindebir toplumsal yaşamın inşasına dönük bir şans olarak değerlendirilmelidir. Bu araştırma, Şubat ve Mart 2012 tarihlerinde Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgesininönemli kentlerinde 755 kişiyle yapılan yüz yüze görüşme ile gerçekleşti. Tasarımından,verilerin toplanmasına, anket sorularının hazırlanmasından verilerin bilgisayara akta-rılmasına, grafik ve analizlerin yapılmasına kadar uzun, yoğun ve kolektif bir çalışmanınürünü olarak ortaya çıktı. Danışmanlarımız, Av. Meral Danış Beştaş, Av. Mehmet EminAktar, Av. Devrim Barış Baran, gazeteci Ayhan Bilgen; araştırmanın tüm süreçlerinde bü-yük sorumluluk ve özveri gösteren saha ekibimiz, Suat Özalp, Abdullah Arı, Zilan Erdem,Fener Çaçan ve Burhan Altınkaynak; anket sorularının hazırlanmasındaki eleştiri, önerive görüşleriyle Dilan Bozdoğan; ve son olarak Diyarbakır Barosu, Diyarbakır Sanayi veTicaret Odası, KESK Diyarbakır Şubeler Platformu, GÜNSİAD, MÜSİAD, DOGÜNKAD Tica-ret Borsası, DİSİAD’ın destek ve çabaları olmasaydı bu çalışma ortaya çıkamazdı. Destek,katkı ve yardımları için adı geçen kişi ve kurumlara teşekkürü bir borç biliriz. Siyasal Sosyal Araştırmalar Merkezi (SAMER) 3
  4. 4. & anayasatoplumsal sorunlaryeni ALGI, BEKLENTİ VE TALEPLER I. ARAŞTIRMANIN KONUSU Diyarbakır Barosu, Diyarbakır Ticaret ve Sanayi Odası, KESK Diyarbakır Şubeler Plat-formu ve Siyasal Sosyal Araştırmalar Merkezi (SAMER) ortaklığıyla SAMER tarafındanŞubat-Mart 2012 tarihlerinde yürütülen “Toplumsal Sorunlar ve Yeni Anayasa” araştır-mamızın konusu, Türkiye’de yeni anayasa yapım tartışmaları çerçevesinde Doğu ve Gü-neydoğu Anadolu bölgesinde yaşayan yurttaşların yeni anayasaya dair algı, beklenti vetaleplerinin tespitinden; 1982 Anayasası’na ilişkin algıları ile yeni bir anayasa ihtiyacınıdoğuran temel toplumsal sorunlara ilişkin algılarının belirlenmesinden oluşmaktadır. Bu kapsamda ilk olarak bölge halkının yürürlükte olan 1982 Anayasası’na dair algısı;yeni anayasa ihtiyacı ve Türkiye’nin önemli toplumsal sorunlarına dair görüşleri tespitedilmiştir. İkinci olarak bölge halkının yeni anayasaya ilişkin beklentileri öğrenilmeye çalışılmışve bu yönde yeni anayasanın yapım yöntemi ve yeni anayasanın felsefesine, ruhuna, temelilkelerine dair beklentileri tespit edilmiştir. Üçüncü olarak bölge halkının yeni anayasanın içeriğine ilişkin talepleri araştırılmış vebu çerçevede devletin şekli, anayasal kurumlar Kürtlerin statüsü, anadil meselesi, ül-kenin idari yapısı, Aleviler, Cem Evleri’nin statüsü, ekoloji, doğal varlıkların kullanımı vb.konulara dair talepler araştırılmıştır. II. ARAŞTIRMA YÖNTEM VE TEKNİĞİ Bu araştırma ile Türkiye’de devam etmekte olan yeni anayasa yapım yöntemine ve içe-riğine ilişkin tartışmalara Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgesi yurttaşlarının talepleriniyansıtabilmek hedefiyle, bölge halkının Türkiye’nin önemli toplumsal sorunları hakkın-daki algı, görüş ve düşünceleri tespit edilmiş, yeni anayasaya ilişkin talep ve beklenti-leri belirlenmiştir. Yeni bir anayasa ihtiyacı doğuran nedenler arasında bölge halkınınTürkiye’de hangi dinamikleri gördükleri sorusuna yanıtlar bulunmuştur. Bu amaç ve hedef doğrultusunda araştırma betimleyici ve tanımlayıcı “nicel sahaaraştırması” olarak tasarlanmıştır. Betimleyici ve tanımlayıcı araştırma tasarımı, konu-nun derinlerine inmeden nedir sorusuna cevap arayan, nedenlere odaklanmayan araş-tırma türüdür. İrfan Erdoğan, betimleyici ve tanımlayıcı araştırmayı şöyle tanımlıyor: • Tanımlayıcı/betimleyici tasarımda “tanımlayıcı” kavramı, bir durumun, koşulun, insanın, ilişkinin, örgütlü faaliyetin, iletişim sürecinin, uygulanan politikanın ne olduğunu tasvir, tarif ve açıklığa kavuşturma anlamına gelir. Tanımlayıcı inceleme fenomenin (herhangi bir şeyin, insanın, kurumun) özellikleri ile ilgilenir. Tanımlayıcı araştırmalar belli değiş- kenlerin özellikleri hakkında temel veri tabanını oluştururlar. Diğer tasarımlar bu temel üzerine kurulur. Tanımlayıcı incelemeler genellikle ilişkiler üzerinde durmazlar; hipotez test etmezler; tahminlerde bulunmazlar; anlam açıklaması veya imalar üzerinde yorum yapmazlar (Erdoğan 2003: 138) 4
  5. 5. & anayasa toplumsal sorunlar yeni ALGI, BEKLENTİ VE TALEPLER Araştırmamız, Şubat-Mart 2012 tarihinde Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgesinde 11il merkezinde yürütülmüştür. Ağrı, Batman, Bitlis, Bingöl, Diyarbakır, Hakkari, Mardin,Siirt, Şanlıurfa, Şırnak ve Tunceli illerinde “tam yapılandırılmış anket” tekniğiyle ve “basitrastlantısal yöntemle” toplamda 755 kişiyle yüz yüze görüşmeler yapılmıştır. Araştır-mamız aynı zamanda Van il merkezinde de yürütülmüş olup burada elde edilen sonuçlargenel değerlendirmeye dahil edilmemiş, bu ilde meydana gelen deprem nedeniyle Van’ailişkin sonuçlar bütünden ayrı değerlendirilmiştir. “Tam yapılandırılmış anket” tekniğinin kullanıldığı bu araştırmada anket formuna sonhali verilmeden önce, Türkiye’de “yeni anayasa” konusunda yapılmış araştırmalar, ra-porlar incelenmiş ; anayasa konusuna ilişkin literatür taraması yapılmış; ulusal ve yerelgazetelerde konuya ilişkin çıkan yazı ve makaleler taranmış; yeni anayasa tartışmalarıyürüten platform ve inisiyatiflerin açıklamaları ve çalışmalarına bakılmıştır. Bu ön hazır-lık sürecini takiben 1982 Anayasası’nın tartışmalı konu başlıkları akademisyen, hukukçuve siyasetçilerle belirlendikten sonra oluşturulan anket formu Diyarbakır il merkezindeyaklaşık 40 kişi ile yapılan “pilot uygulamayla” test edilmiş ve buradan gelen geri bil-dirimlerle yanlış anlaşılan, cevap alınamayan, zorlanılan, değişiklik gerektiren soru vecevaplar gözden geçirilerek ankete son hali verilmiştir. Danışmanlarımızdan anket for-munun son haline ilişkin görüş ve onayları alındıktan sonra anketi uygulayacak Kürtçeve Türkçe dillerine hakim çoğu üniversite öğrencisi olan anketörlere “uygulama eğitimi”verilerek araştırma başlatılmıştır. III. ÖRNEKLEM Araştırmamız, Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgesinin 11 il merkezinde ve merkezilçelerinde Türkiye İstatistik Enstitüsü (TÜİK) ve Yüksek Seçim Kurulu (YSK) verilerindenon dokuz yaş üzeri 1.511.372 nüfus “araştırma evreni” baz alınarak %90 güven seviyesive +/- %3 hata payı üzerinden ulaşılan 752 kişiden oluşan “örneklemle” 755 kişiye uygu-lanmıştır. Elde edilen örneklem sayısı araştırma yapılan illerin merkez nüfus ve merkezilçe nüfus sayısına göre oransal dağıtılmıştır (Tablo 1). ¹ Örneklemi oluşturan birimin kimlerden oluşacağı ve nasıl seçileceği yöntemi araştırmaların amacına, türüneve maliyetine göre değişmektedir ve Rastlantısal ve Amaçlı olmak üzere iki türlüdür. Biz bu araştırmada, Rastlantısalörneklem seçme yöntemlerinden ‘Basit Rastlantısal’ Yönteme başvurduk. Basit Rastlantısal Yöntem özce, her birörneklem seçimine eşit seçilme olasılığının verildiği yöntemidir (Büyüköztürk vd. 2009: 84). ² Türkiye Barolar Birliğinin 2007’de hazırladığı “Türkiye Cumhuriyeti Anayasa Önerisi” başlıklı çalışması;BİLGESAM’ın 2011’de hazırladığı “Yeni Anayasadan Toplumsal Beklentiler” raporu; Memur-Sen’in 2011’de hazırladığı“Sahadan Yeni Anayasaya” araştırması bunlardan bazılarıdır. 5
  6. 6. & anayasatoplumsal sorunlaryeni ALGI, BEKLENTİ VE TALEPLER Tablo 1: İllere göre 19 yaş üstü Nüfus ve Örneklem Dağılımı İL MERKEZ NÜFUS ÖRNEKLEM ANKET SAYISI YÜZDE % SAYISI Ağrı 75.982 38 36 4,8 Batman 184.698 92 93 12,3 Bingöl 86.336 43 43 5,7 Bitlis 36.862 18 18 2,4 Diyarbakır 509.768 253 254 33,6 Hakkari 45.699 23 23 3,0Mardin 76.679 38 40 5,3 Siirt 76.222 38 40 5,3 Şanlıurfa 368.552 183 181 24,0 Şırnak 21.317 11 11 1,5 Tunceli 29.257 15 16 2,1 TOPLAM 1.511.372 752 755 100,0 İllerin cinsiyet ve siyasi parti oranları göz önünde tutularak örneklem dağılımı buoranlara yakın tutulmuştur. IV. DEMOGRAFİK VERİLER Yaş dağılımına göre ankete katılanların %45,2’si 18-28; %27,5’i 29-38; %14,9’u 39-48;%9’u 49-58; %2,5’u 59-68 ve %0,6’sı 69 ve üzerindeki yaş aralığında bulunmaktadır. Bunagöre ankete katılanların yarıya yakın bir oranını gençler oluşturmakta iken yaşlıların ora-nı düşüktür (Grafik 1). 6
  7. 7. & anayasa toplumsal sorunlar yeni ALGI, BEKLENTİ VE TALEPLER YAŞ (%) Grafik 1 Cinsiyet dağılımına göre ankete katılanların yarıdan biraz fazlasını (%56) erkekler,%44’ünü kadınlar oluşturmaktadır. Bölge geneli erkek ve kadın nüfus oranları göz önün-de tutulduğunda bunlar gerçeğe yakın oranlardır (Grafik 2). CİNSİYET (%) Kad n 44% Erkek 56% Grafik 2 7
  8. 8. & anayasatoplumsal sorunlaryeni ALGI, BEKLENTİ VE TALEPLER Meslek dağılımına göre ankete katılanların çoğunluğunu sırasıyla esnaf (%22,9), evhanımı (22,3), öğrenci (14,7) ve işçi (%10,3) oluşturmaktadır (Grafik 3). İŞ/MESLEK (%) Esnaf 22,9 Ev han m 22,3 Ögrenci 14,7 çi 10,3 Memur 7,4 siz 7 zel sektör çal an 5,8 Serbest meslek 4,8 Emekli 3,6 Di er 0,8 Çiftçi 0,4 Grafik 3 Gelir durumu dağılımına baktığımızda ankete katılanlarda en yüksek oran %30 ile681-1000 TL arası gelire sahip, “alt orta gelir” düzeyinde bulunan grup oluşturmaktadır.En düşük oran ise %10 ile 1501-2000 TL arasında gelire sahip “üst orta gelir” düzeyindebulunan grup oluşturmaktadır (Grafik 4). GELİR DURUMU (%) 35 30 30 25 22 20 14 12 12 15 10 10 5 0 0-350 TL 351-680 TL 681-1000 1001-1500 1501-2000 2001 TL ve TL TL TL uzeri Grafik 4 8
  9. 9. & anayasa toplumsal sorunlar yeni ALGI, BEKLENTİ VE TALEPLER Din/Mezhep dağılımına göre ankete katılanların büyük çoğunluğunu (%66) Müslüman-Şafiler oluşturmaktadır. Hanefilerin oranı, %29,1, Aleviler ise %2,9 düzeyindedir. Ezidi,Hıristiyan ve diğer inanç gruplarının toplam oranı %2,0’dir (Grafik 5). DİN/MEZHEP (%) 66 70 60 50 40 29,1 30 20 2,9 0,3 0,4 1,3 10 0 afii Hanefi Alevi Ezidi Hristiyan Di er Grafik 5 İl merkezinde yaşama süresine göre ankete katılanların yarıdan fazlası (%56,4) 21 yıl-dan fazla bir süredir görüşme yapılan ilde yaşayan kişilerden oluşmaktadır. Görüşmeyapılanlar arasında bir yıldan daha az süre ilde yaşayanların oranı ise %5,2’dir (Grafik 6). İL MERKEZİNDE YAŞAMA SÜRESİ (%) 21 y l ve üstü 56,4 16-20 y l 14,3 1-5 y l 11 11-15 y l 6,9 6-10 y l 6,2 Bir y ldan az 5,2 Grafik6 9
  10. 10. & anayasatoplumsal sorunlaryeni ALGI, BEKLENTİ VE TALEPLER Etnik köken dağılımına göre ankete katılanların %82,3’ü Kürt (Zaza-Kırmanç), %7,3’üArap, %9,1’i Türk olduğunu belirtmiştir (Grafik 7). ETNİK KÖKEN (%) 82,3 7,3 9,1 1,3 Kürt Arap Türk Di er Grafik 7 Eğitim durumuna göre ankete katılanların en yüksek iki grubu %35 oranıyla Lise veİlköğretim mezunlarından oluşmaktadır. Okur-yazar olmayanlar %6, okur-yazar olupokul bitirmemiş olanlar %5, üniversite mezunu %18, yüksek lisans yapmış olanlar %1’dir(Grafik 8). EĞİTİM DURUMU (%) 35 35 40 30 18 20 6 5 10 1 0 Grafik 810
  11. 11. & anayasa toplumsal sorunlar yeni ALGI, BEKLENTİ VE TALEPLER 12 Haziran 2011 tarihinde yapılan milletvekili genel seçimlerinde verdikleri oy dağılı-mına göre ankete katılanların %50,7’si Bağımsız BDP %31’i AKP %2,1 CHP ve %0,7 ise , ,MHP seçmenlerinden oluşmaktadır. Bu soruya Hak-PAR’a oy verdim diyenlerin oranı%0,8; seçimleri boykot ettim diyenlerin oranı %2,6; geçersiz oy kullandım diyenler %4;diğer partilere oy verdim diyenler %4,9 ve oy kullanmadım diyenlerin oranı %3,2’dir (Gra-fik 9). 12 HAZİRAN SEÇİMLERİNDE HANGİ PARTİYE OY VERDİNİZ? (%) 50,7 31,0 2,6 4,0 4,9 3,2 2,1 0,8 0,7 Grafik 9 V. ÖZET SONUÇLAR 1) 1982 Anayasası Algısı Türkiye, yaklaşık otuz yıllık bir süredir 1982 anayasası ile yönetilmektedir. 1982Anayasa’sı yürürlüğe girdiği günden bu yana defalarca değişikliğe uğramış bir anayasaolmasına karşın değişmeyen ruhu ve temel ilkeleri açısından meşruiyeti sürekli tartışı-lan bir anayasadır. Bu açıdan 1982 anayasasının bölge halkı tarafından nasıl algılandığıönemlidir. Araştırmaya katılan bölge halkının büyük bir çoğunluğu (%65), 1982 Anayasası’nı hiçokumamış olmakla birlikte 1982 Anayasa’sına ilişkin genel algısı “olumsuz” niteliktedir.1982 Anayasa’sının en ağır basan niteliği hakkında araştırmaya katılanların yarıya yakını(%47,3) mevcut anayasayı “askeri-baskıcı bir anayasa” olarak görmekte; faşizan ve mil-liyetçi olarak görenlerin toplamıyla birlikte (%31,8) bu oran %79,1 seviyesine ulaşmak-tadır (Grafik 10-11). 11
  12. 12. & anayasatoplumsal sorunlaryeni ALGI, BEKLENTİ VE TALEPLER 1982 ANAYASASINI HİÇ OKUDUNUZ MU? Tamam n okudum Baz bölümleri 8% okudum 27% Hiç okumad m 65% Grafik 10 1982 ANAYASA ALGISI (%) Cinsiyetçi bir anayasa 0,9 Fikrim Yok 1,9 Sermayenin ç karlar n 4,4 koruyan Milli menfaatlere uygun 5,8 Demokratik 7,9 Milliyetçi 13,6 Fa izan bir anayasa 18,2 Askeri bask c 47,3 Grafik 1112
  13. 13. & anayasa toplumsal sorunlar yeni ALGI, BEKLENTİ VE TALEPLER İster BDP isterse AKP seçmeni düzeyinde olsun mevcut anayasanın bu “olumsuz” al-gısı araştırmaya katılan bölge halkının genel bir eğilimi olarak görünmektedir. Bu algıyıdestekler nitelikte görebileceğimiz bir sonuç olarak bölgede ezici bir çoğunluk (%87) bu-gün Türkiye’nin yeni bir anayasaya ihtiyacı olduğunu düşünmektedir (Grafik 12). BUGÜN TÜRKİYE’NİN YENİ BİR ANAYASAYA İHTİYACI OLDUĞU FİKRİNE KATILIYOR MUSUNUZ? Kat lm yorum Fikrim yok 6% 3% K smen kat l yorum 4% Kat l yorum 87% Grafik 12 2) Toplumsal Sorunlar ve Yeni Anayasa Beklentisi Türkiye’nin özellikle son on yıllık sürecine baktığımızda bir yanda mevcut anayasanınmeşruiyeti sorgulanırken diğer yanda toplumun yeni bir anayasa ihtiyacı olduğu açıkçaifade edilmektedir. Bu ihtiyaç, kimilerine göre değişen dünya koşulları nedeniyle ortayaçıkmıştır ve kimilerine göre ise Türkiye’nin kendi iç dinamikleri bu ihtiyacı yaratmıştır.Araştırmaya katılanların çoğu bu ihtiyacın doğmasında iç dinamiklere işaret etmekte veTürkiye’de yeni bir anayasa ihtiyacının doğmasının gerisinde temel toplumsal ve siyasalsorunların eşit düzeyde etkili olduğu görülmekle birlikte, bölge halkı bu ihtiyacın doğ-masında “Kürt Sorununu” en etkili faktör olarak (%79) belirterek yeni anayasa ihtiyacı veKürt Sorunu arasında nedensel bir ilişki kurmaktadır (Grafik 13). 13
  14. 14. & anayasatoplumsal sorunlaryeni ALGI, BEKLENTİ VE TALEPLER YENİ ANAYASA İHTİYACININ DOĞMASINDA ETKİLİ OLAN FAKTÖRLER (%) Oldukça Etkilidir Biraz Etkilidir Çok Az Etkilidir Hiç Etkisi Yoktur Fikrim Yok D Güçlerin Türkiyeyi yeni bir anayasa 43 21 11 17 8 yapmaya zorlamas Türkiyedeki sermaye çevrelerinin yeni 45 20 14 11 10 demokratik bir anayasa istemeleri Ba örtüsü ve Türban sorunu 59 19 9 11 2 Mevcut anayasan n felsefesinden kaynakl 61 16 6 6 11 sorunlar Kürt Sorunu 79 11 4 5 1 Türk ve Müslüman olmayan di er etnik ve 53 18 11 14 4 dinsel kesimlerin ya ad sorunlar Askeri vesayet ve demokratikle me sorunu 61 19 7 7 6 Alevi Sorunu ve Alevilerin Talepleri 29 21 15 25 10 Avrupa Birli inin talepleri 44 26 10 13 7 Grafik 1314
  15. 15. & anayasa toplumsal sorunlar yeni ALGI, BEKLENTİ VE TALEPLER Bu sonuç, bugün Türkiye’de yeni bir anayasa ihtiyacını doğuran “toplumsal kriz” ne-dir sorusu etrafında kamuoyunda anayasa yapımının nedenleri üzerine yürütülen tartış-malara sosyolojik bir perspektif sunması bakımından önemlidir. Siyasi parti seçmenleriarasında ise bu oranın BDP seçmeninde %87 ve AKP seçmeninde %68 olduğu görülmek-tedir (Grafik 14). YENİ BİR ANAYASA İHTİYACININ DOĞMASINDA KÜRT SORUNU FAKTÖRÜ (%) 87 90 80 68 70 60 50 40 30 17 20 7 5 8 3 3 2 10 0 Ba ms z BDP AKP Oldukça Etkilidir Biraz Etkilidir Çok Az Etkilidir Hiç Etkisi Yoktur Fikrim Yok Grafik 14 Araştırmaya katılan bölge halkında Kürt Sorunu ve yeni anayasa ihtiyacı arasında iliş-ki olmadığını düşünenlerin oranı ise oldukça düşüktür (Grafik 13: %5). Benzer şekildebölgede toplumsal sorunlar sıralamasında en önemli birinci sorun olarak %50,8 oranlaKürt Sorunu görülürken, ekonomik sorunlar %41 oranla en önemli ikinci toplumsal so-run olarak değerlendirilmektedir (Grafik 15-16). 15
  16. 16. & anayasatoplumsal sorunlaryeni ALGI, BEKLENTİ VE TALEPLER BİRİNCİ EN ÖNEMLİ TOPLUMSAL SORUN (%) Di er 0,6 Çevre Sorunlar 0,6 Ba Örtüsü 0,4 Ayr mc l k, rkç l k, milliyetçilik, mezhepçilik, 3,7 Kad n Sorunu 1,8 Sa l k Sorunu 0,4 E itim Sorunu 3,9 Adalet Sorunu 2,3 1,5 E itsizlik 33,5 Ekonomik Sorunlar 50,8 Kürt Sorunu Grafik 15 İKİNCİ EN ÖNEMLİ TOPLUMSAL SORUN (%) Di er Çevre Sorunlar 3 2 Ba Örtüsü 1 Ayr mc l k, rkç l k, milliyetçilik, mezhepçilik, 7 Az nl klar sorunu 1 Kad n Sorunu 4 Alevi Sorunu 1 2 Sa l k Sorunu 12 E itim Sorunu 4 Adalet Sorunu 4 E itsizlik 41 Ekonomik Sorunlar 18 Kürt Sorunu Grafik 1616
  17. 17. & anayasa toplumsal sorunlar yeni ALGI, BEKLENTİ VE TALEPLER Kürt Sorunu ve Ekonomik Sorunların oranları birbirine yakın olmakla birlikte yeni biranayasadan en öncelikli beklenti olarak bölge halkı, ekonomik sorunların çözülmesin-den ziyade (%7,9), Kürt Sorununun çözümünü ve barış getirmesini toplamda %50,7 ora-nında istemekte ve yeni anayasadan beklentisini demokratik, çoğulcu, sivil, özgürlükçübir anayasa (%33,1) olarak ortaya koymaktadır (Grafik 17). YENİ BİR ANAYASADAN ÖNCELİKLİ BEKLENTİLER (%) Di er 2,4 E itlik sa lamas /getirmesi 5,9 Demokratik, ço ulcu, sivil, özgürlükçü 33,1 bir anayasa olmas Bar Getirmesi 29,4 Ekonomik sorunlar çözmesi 7,9 Kürt Sorununu çözmesi 21,3 Grafik 17 Beklentiye paralel olarak araştırmaya katılanların yarısı, demokratik, sivil, çoğulcuyeni bir anayasayla Türkiye’nin belli başlı kimi sorunlarının tamamen çözüleceğini dü-şünmekle birlikte Kürt Sorununu tamamen çözer diyenlerin oranı %52 ve hiç çözemezdiyenler ise %2 düzeyindedir. Benzer şekilde Kadın Sorunu (%47,9), işsizlik ve yoksulluk(%47), diğer etnik ve dinsel inançların sorunları (%51,7), askeri vesayet ve demokratik-leşme sorunu (%51) yeni bir anayasayla tamamen çözülür sorunlar olarak görülmekte-dir (Grafik 18). 17
  18. 18. & anayasatoplumsal sorunlaryeni ALGI, BEKLENTİ VE TALEPLER DEMOKRATİK, SİVİL, ÇOĞULCU YENİ BİR ANAYASA SORUNLARI NE ORANDA ÇÖZER? (%) 2,1 14,3 Kad n Sorunu 12,5 23,2 47,9 1 15 sizlik ve yoksulluk gibi ekonomik 13 sorunlar 24 47 2 13 Kürt Sorunu 10 23 52 2,9 Türk ve Müslüman olmayan di er 10,9 10,9 etnik ve dinsel inançlar n sorunlar n 23,6 51,7 6 Askeri vesayet ve demokratikle me 10 9 sorunu 24 51 7,9 17,4 Alevi Sorunu 12,5 24,5 37,7 3,6 Türkiyenin Avrupa Birli ine Girme 19,6 14,4 Sorunu 29,8 32,6 Fikrim Yok Hiç Çözemez Çok Az Çözer Biraz Çözer Tamamen Çözer Grafik 18 Buna karşın Alevi Sorunu’nun (%37,7) ve Türkiye’nin AB’ye girmesinin (%32,6) yeni biranayasayla tamamen çözüleceği algısı bölgede düşük görünen iki konudur. BDP seçme-ninde demokratik, çoğulcu ve sivil yeni bir anayasanın Kürt Sorununu çözebileceği bek-lentisi %55 düzeyindeyken, bu oran AKP seçmeninde %49’dur (Grafik 19). 18
  19. 19. & anayasa toplumsal sorunlar yeni ALGI, BEKLENTİ VE TALEPLER DEMOKRATİK, ÇOĞULCU VE SİVİL YENİ BİR ANAYASA KÜRT SORUNUNU NE DERECE ÇÖZER (%) 55 60 49 50 40 23 23 30 14 20 9 13 10 4 10 0 Ba ms z BDP AKP Tamamen Çözer Biraz Çözer Çok Az Çözer Hiç Çözemez Fikrim Yok Grafik 19 Bölgede her ne kadar yeni anayasa ihtiyacının doğmasında en etkili faktör olarak KürtSorunu (Grafik 13: %79) görülmesine karşın demokratik, çoğulcu, sivil yeni bir anayasay-la bu sorunun “tamamen çözüleceği” beklentisinin (Grafik 18: %52) azaldığı gözlenmek-tedir. Bu oranlara siyasi partiler düzeyinde baktığımızda, BDP seçmeninin %87’si (Grafik14) yeni bir anayasa ihtiyacının doğmasında en etkili faktör olarak Kürt Sorununu görür-ken, demokratik, çoğulcu, sivil yeni bir anayasayla bu sorunun “tamamen çözüleceği”beklentisinin BDP’lilerde %55’e (Grafik 19) düştüğü görülmektedir (Fark: %32). DurumAKP’lilerde ise %68’e karşın (Grafik 14 ve 19) %49’dur (Fark:%19). Bu farkı göz önündebulundurduğumuzda, bölge halkının Kürt Sorununu sadece “anayasal” bir sorun olarakgörmediği; sorunun büyük oranda “anayasal” bir boyuta sahip olduğunu düşünmelerinekarşın başka pek çok faktörün de Kürt Sorunu algılarında etkili olduğu ve “tamamençözümünü” sadece yeni bir anayasaya bağlamadıkları anlaşılmaktadır. Bu sonuçtan ha-reketle kamuoyunda Kürt Sorununun anayasal bir sorun olduğu tartışmaları çerçeve-sinde sorunun yeni bir anayasayla tamamen çözülebileceği beklentisi üzerine yenidendüşünülmesi gerekmektedir. 3) Anayasa Yapım Yöntemi Anayasaların kim tarafından ve hangi yöntemle yapılacağı demokratik bir anaya-sa yapım süreçlerinde karşılaşılan önemli hukuki ve siyasi yöntem tartışmaları arasın-da gelmektedir. Araştırmaya katılan bölge halkı, yeni bir anayasa yapacak güç olan “aslikurucu iktidar” olarak “Halka” işaret etmektedir. Yeni anayasayı halk yapsın diyenlerin 19
  20. 20. & anayasatoplumsal sorunlaryeni ALGI, BEKLENTİ VE TALEPLERoranı, mevcut TBMM ve “Anayasa Meclisi” yapsın diyenlerden açık ara yüksektir (%60,1)(Grafik 20). YENİ ANAYASAYI KİM YAPMALI? (%) 60,1 21,6 14,7 3,6 Mevcut TBMM Yeni bir Halk uzun süre Fikrim Yok yapmal anayasa tart t ktan meclisi sonra kendisi yapmal yapmal Grafik 20 BDP ve AKP seçmenleri arasında da bu konuda belirgin bir farklılaşmanın olduğu gö-rülmekte; BDP’ye oy verenlerin %71’i asli kurucu iktidar olarak Halkı gösterirken AKPseçmeninin kendi içinde farklı eğilimler taşıdığı görülmektedir. Buna göre AKP seçme-ninin asli kurucu iktidar olarak %36’sı mevcut Türkiye Büyük Millet Meclisi’ni (TBMM);%14’ü “Anayasa Meclisini” ve %46’sı “Halkı” işaret etmektedir. Kim yapmalı sorusunaseçmen düzeyinde “fikrim yok” diyenlerin oranlarına baktığımızda (AKP %4; BDP %3)bölge halkının bu konuda bilinçli bir biçimde birbirinden farklılaşmış olduğu görülmek-tedir (Grafik 21).20
  21. 21. & anayasa toplumsal sorunlar yeni ALGI, BEKLENTİ VE TALEPLER YENİ ANAYASAYI KİM YAPMALI? (%) 120 100 46 80 60 40 71 36 14 20 16 4 10 3 0 Mevcut TBMM Yeni bir Halk uzun süre Fikrim Yok yapmal anayasa tart t ktan meclisi sonra kendisi yapmal yapmal Ba ms z BDP AKP Grafik 21 Yapılacak yeni bir anayasayı demokratik kılacak niteliklerden bir tanesi de, taleplerininanayasaya yansımış olduğu görmesiyle “bu benim yaptığım anayasadır” diyecek ve busayede kendisini yeni anayasaya bağlı hissedecek olan toplumun bu sürece katılımıdır. Bukonuda araştırmaya katılan bölge halkının tamamının hemfikir olduğu rahatlıkla söyle-nebilir. Yeni anayasa yapım sürecine Sendika, Dernek, Vakıf ve Üniversiteler gibi toplum-sal kesimlerin katılımı “çok önemli” (%89) görülmektedir (Grafik 22). Bu sürece aynı za-manda yurttaşların dahil edilmesi, görüşlerinin alınması ve katılımlarının sağlanması da(%92) “çok önemli” bulunmaktadır. Yurttaş ve sivil toplum örgütü katılımının çok önemligörüldüğü bölgede, yapılacak yeni anayasa için “toplumsal uzlaşı” aranması gerektiğidüşüncesi hakimdir (%93). Bir süreç olarak anayasa yapımında oluşturulacak “taslakmetnin” her koşulda toplumda tartışılmaya sunulması ve her koşulda yeni anayasanın“halk oylamasına” (referandum) sunulması gerektiği yine “çok önemli” görülmektedir(Grafik 22). 21
  22. 22. & anayasatoplumsal sorunlaryeni ALGI, BEKLENTİ VE TALEPLER YENİ ANAYASA VE KATILIM (%) Çok Önemli Biraz Önemli Önemli De il Fikrim Yok 89 92 93 91 88 6 3 5 2 1 4 2 1 6 6 4 2 2 1 2 Sendika, Yurtta lar n Yeni anayasa Bir anayasa Yeni Dernek, Vak f, görü lerinin için toplumsal metni Anayasan n her Üniversiteler al nmas ve uzla aranmas olu turulduktan ko ulda gibi geni kat l mlar n n sonra bu referanduma toplumsal sa lanmas metnin sunulmas kesimlerin toplumda kat l m n n tart maya sa lanmas aç lmas Grafik 22 Türkiye Büyük Millet Meclisi çatısı altında dört siyasi parti temsilcilerinin eşit katılı-mıyla oluşan ve görevi “anayasa yapım sürecini yönetmek ve anayasa taslak metni hazır-lamak” olan Anayasa Uzlaşı Komisyonunun çalışmaları hakkında bölge halkının sadece%18’i bilgi sahibi olmadığını ifade ederken komisyonun çalışmalarından haberdar olançoğunluk içinde (%82) komisyona halkın görüşlerinin “yeterli” ulaştığını düşünenler ol-dukça düşüktür (%10). Komisyona halkın görüşlerinin hiç ulaşmadığını düşünenler %21iken, yetersiz bulanlar %36 ve biraz ulaştığını düşünenler %15’tir (Grafik 23). 22
  23. 23. & anayasa toplumsal sorunlar yeni ALGI, BEKLENTİ VE TALEPLER HALKIN GÖRÜŞLERİ ANAYASA UZLAŞI KOMİSYONUNA NE ÖLÇÜDE ULAŞMAKTADIR? Yeterli 18% 10% Biraz 15% 21% Yetersiz 36% Hiç Komisyonun çal malar hakk nda bilgim yok Grafik 23 4) Yeni Anayasa ve Talepler Yeni anayasanın temel felsefesi ve ilkeleri konusunda araştırmaya katılan bölge halkıçağdaş, demokratik, toplumun çoğulcu yapısını tanıyan, evrensel hukuka dayalı yeni biranayasa talep etmekte ve bunun tüm Türkiye’de talep edilen yeni anayasanın içeriğiyleörtüştüğü görülmektedir (Grafik 24). ³ Bkz. https://yenianayasa.tbmm.gov.tr/calismaesaslari.aspx 23
  24. 24. & anayasatoplumsal sorunlaryeni ALGI, BEKLENTİ VE TALEPLER YENİ ANAYASA’NIN TEMEL İLKELERİ (%) Her tür milliyetçi, rkç , militarist ve 97 11 1 cinsiyetçi kuraldan kaç nmak Çevreci ve ekolojik olmak 99 1 Ülkede ve dünyada bar gözetmek 98 1 76 12 11 1 Laik olmak Vatanda lara geni karar yetkisi 95 221 tan mak 95 221 Sosyal Devlet olmak Devletin ç karlar n her eyin üstünde 42 15 40 3 tutmak Devletin ve ülkenin bölünmezli ini 66 16 15 3 korumak Demokrasi, insan haklar ve hukukun 95 22 1 üstünlü ü gibi evrensel de erlere… Atatürk lke ve nk lâplar na ba l 20 22 54 4 kalmak Atatürk Milliyetçili ine dayanmak 18 20 57 5 Toplumun ço ulcu yap s n tan mak 93 32 2 0 20 40 60 80 100 Kesinlikle Olmal Olmasa da Olur Kesinlikle Olmamal Fikrim Yok Grafik 2424
  25. 25. & anayasa toplumsal sorunlar yeni ALGI, BEKLENTİ VE TALEPLER Buna göre, yapılacak yeni anayasadan: ülkede ve dünyada barışı gözetmesi; demok-rasi, insan hakları ve hukukun üstünlüğü gibi evrensel değerlere dayanması; toplumunfarklılıklarını bastırmadan çoğulcu yapısını tanıması; her tür milliyetçi, ırkçı, militarist vecinsiyetçi ilkeden uzak durması; yurttaşlara geniş karar yetkisi tanıması; sosyal, çevrecive ekolojik bir anayasa olması talep edilmektedir. Araştırmaya katılanların büyük çoğun-luğu (%90’dan fazlası) yeni anayasada bu ilkelerin “kesinlikle olması” gerektiğini ifade et-mektedir. Buna karşın “Kemalist İdeoloji’nin” ilkeleri olarak da tanımlanan “Atatürk İlkeve İnkılapları” ile “Atatürk Milliyetçiliği’nin” yeni anayasada “kesinlikle olması” gerektiğinidüşünenlerin oranı ise düşük düzeydedir (%18-20). Yeni anayasanın temel ilkeleri çerçevesinde bölge halkının oldukça ilginç sayı-labilecek iki hususta önemli ayrım yaptığı görülmektedir. Birincisi “devletin çıkarları”,ikincisi “devletin bölünmezliği” meselesidir. Bölge halkı “devletin ve ülkenin bölünmezli-ğini”, “devletin çıkarlarından” açık biçimde ayrı düşünmekte ve yeni anayasanın “devletinçıkarlarını her şeyin üstünde” gören bir anayasa olmamasını (%40) ve fakat “devletin veülkenin bölünmezliğini” koruması gerektiğini (%66) belirgin bir farkla ifade etmektedir(Grafik 24). Bu fark açıktır ki, bölge halkının büyük çoğunluğunun kendi kaderini “ortakyaşamda” gördüğü şeklinde bir mesaj olarak okunabilir. Ancak devletin çıkarlarını herşeyin üstünde tutan, bunları gözeten ilke konusunda bölge halkı kendi içinde tam bir ku-tuplaşma yaşamakta, yeni anayasanın bu ilkeyi kesinlikle gözetmesi gerektiği önemli birkesim (%42) tarafından da ifade edilmektedir. Mevcut 1982 Anayasa’sında olduğu gibi, yapılacak yeni anayasada da “değiştirile-mez hükümler” hususunda bölge halkının büyük bir çoğunluğu bu tür hükümlerin yenianayasada yer almasını istememektedir (%66). Ancak yeni anayasada da değiştirilemezhükümler olmalı diyenlerin (%31) büyük çoğunluğu bunu devletin şekli (%49); demokra-tik, laik, sosyal hukuk devleti ilkesi (%59) ve tek bayrak (%55) olarak belirtmiştir (Grafik25-26). YENİ ANAYASADA DEĞİŞTİRİLMEZ HÜKÜMLER OLMALI MI? (%) Fikrim Yok 3% Evet Olmal 31% Hay r Olmamal 66% Grafik 25 25
  26. 26. & anayasatoplumsal sorunlaryeni ALGI, BEKLENTİ VE TALEPLER YENİ ANAYASADA DEĞİŞTİRİLMEZ HÜKÜMLERDEN HANGİLERİ OLMALI? (%) 80 65 66 59 55 60 49 51 45 41 35 34 40 20 0 Olmal Hay r Olmamal Grafik 26 Hem yeni anayasa tartışmaları çerçevesinde hem de Türkiye’nin demokratikleşmesibağlamında ele alınan önemli gündem maddelerinden bir tanesi de Türkiye’nin idari ya-pısının dönüştürülmesi ve yeniden düzenlenmesidir. Yeni bir anayasa yapımı bunun içinönemli bir fırsat olarak değerlendirilmekte ve Türkiye’nin mevcut idari yapısıyla devametmesinin artık mümkün olmadığı dile getirilmektedir. Bu çerçevede bölge halkı da yenianayasayla birlikte Türkiye’nin idari yapısında köklü dönüşümler yapılması gerektiğimesajını vermekte ve bu mesaj mevcut idari yapıyla devam edilmelidir diyenlerin (%20)düşük oranda olmasıyla kendini göstermektedir (Grafik 27). Ancak değişime “evet” di-yenlerin, nasıl yeni bir idari yapı sorusuna net cevapları olduğu söylenemez. En fazlatalep edilen şey mevcut idari yapıyla devam edilmemesi gerçeğidir ve bunlar arasında ise“yerel yönetimlerin yetkilerinin artırılması” en yüksek orandır (%36).26
  27. 27. & anayasa toplumsal sorunlar yeni ALGI, BEKLENTİ VE TALEPLER YENİ ANAYASADA TÜRKİYE’NİN İDARİ YAPISI NASIL OLMALI? 36 40 35 24 30 20 25 20 12 15 6 10 2 5 0 Mevcut merkezi Di er olu turulmal d r Fikrim Yok Yerel yönetimlerin kabul edilmelidir. Federatif bir yap korunmal d r art r lmal d r. yönetimler Bölgesel idari yap yetkileri Grafik 27 Yeni anayasada Kürt meselesine bireysel hak ve özgürlükler temelinde mi, yoksakolektif ve grup hakları temelinde mi bir çözüm bulunacağı, anayasa yapım sürecinin enkritik eşiklerinden birini oluşturmaktadır. Bölge cephesinden bakıldığında yeni anayasay-la birlikte Kürtlerin yasal bir siyasi statü talebi içinde oldukları gözlenmekte ve mevcutdurumun korunması gerektiğini düşünenlerin oranı sadece %10’u geçmemektedir. Buçerçevede baktığımızda ister bağımsızlık, ister demokratik özerklik, ister federasyon veisterse idari özerklik şeklinde olsun ankete katılanların %80’nin yeni anayasayla birlikteKürtlere statü talep ettiği görülmektedir (Grafik 28). Buna göre statü olarak bağımsızlıkdiyenler %19,3; demokratik özerklik diyenler %41,2; federal yönetim diyenler %11,7 vebelediyelerin geniş yetkilere sahip olduğu idari özerklik diyenler %9,3’tür. 27
  28. 28. & anayasatoplumsal sorunlaryeni ALGI, BEKLENTİ VE TALEPLER YENİ ANAYASADA KÜRTLERİN STATÜSÜ (%) Ba ms zl k 41,2 Demokratik Özerklik Federal Yönetim 19,3 Belediyelerin geni yetkilere sahip oldu u adem-i merkezi yönetim ( dari Özerklik) 11,7 9,1 Hiçbir statü tan nmamal d r 9,3 9,4 Fikrim Yok Grafik 28 Bu sonuçlar, SAMER’in Mart 2012’de Diyarbakır ölçeğinde yaptığı bir başka araştır-mayla karşılaştırıldığında her iki araştırmanın sonuçlarının birbirini destekler nitelikteyakın olduğu görülecektir. Siyasi parti seçmen dağılımına baktığımızda yeni anayasayla birlikte Kürtlerin sta-tüsü Demokratik Özerklik olsun diyen BDP seçmenlerinin oranı %55; bağımsızlık diyen-ler %20; federasyon %15 ve idari özerklik diyenler %6’dır. Ve toplamda baktığımızda BDPseçmeninin % 96’sı bu konuda görüş bildirmiş ve statü talebini dile getirmiştir (Grafik 29).BDP seçmenine kıyasla statü talebi AKP seçmeninde daha az olmakla birlikte toplamdabakıldığında AKP seçmenlerinin de %62’sinin statü talebini dile getirdikleri görülmekteve “fikrim yok” ve “hiçbir statü tanınmamalıdır” diyenlerin oranı ise %38’de kalmaktadır. 28
  29. 29. & anayasa toplumsal sorunlar yeni ALGI, BEKLENTİ VE TALEPLER YENİ ANAYASADA KÜRTLERİN STATÜSÜ (%) 60 55 50 40 27 30 20 18 20 20 15 15 13 7 6 10 2 2 0 Grafik 29 Etnik köken dağılımına baktığımızda Kürtlerin statüsü konusunda bölgede yaşa-yan Kürtlerin %46’sı en çok “Demokratik Özerklik” derken Arapların %27’si en çok “ba-ğımsızlık” ve Türklerin %26’sı en çok “hiçbir statü tanınmamalıdır” cevaplarını vermiştir(Grafik 30). 4 Söz konusu araştırma sonuçları için: http://www.ssamer.com/Raporlar/90 29
  30. 30. & anayasatoplumsal sorunlaryeni ALGI, BEKLENTİ VE TALEPLER YENİ ANAYASADA KÜRTLERİN STATÜSÜ (%) Ba ms zl k50 464540 Demokratik Özerklik3530 27 Federal Yönetim 2625 22 22 1920 16 17 17 Belediyelerin geni yetkilere 15 sahip oldu u adem-i merkezi15 13 12 yönetim ( dari Özerklik) 9 11 910 6 7 6 Hiçbir statü tan nmamal d r 5 0 Fikrim Yok Kürt Arap Türk Grafik 30 Yeni anayasa ve Kürtlerin Statüsü sorunuyla bağlantılı olarak resmi dil ve eğitimdili konularında nasıl bir dönüşümün yaşanacağı merak edilen konulardan bir tanesidir.Yeni anayasada resmi dil olmamalı (%4,6) ve mevcut uygulama korunmalı (%6,8) diyen-lerin düşük oranda olması, yeni anayasayla birlikte “dil” konusunda değişim talebi bu-lunduğunun ve mevcut uygulamadan bölge halkının memnun olmadığının bir işaretidir.Bölge halkının büyük çoğunluğu (%44,1) Türkçe’nin “resmi dil” olmasını ve diğer tümdillerin her alanda yazılı ve sözlü serbestçe kullanılabilmesi durumunda istemekle bir-likte birden çok ya da iki resmi dil taleplerini de ifade etmektedir (Grafik 31). Buna göreTürkçe ve Kürtçe’nin birlikte resmi dil olmasını isteyenlerin oranı %19,7; vatandaşlarınkonuştuğu tüm anadiller resmi dil olsun diyenlerin oranı %17,2’dir. Her iki oran birliktedeğerlendirdiğimizde çokdilli resmi dil uygulamasına geçilsin diyenlerin oranı %36,9’açıkmaktadır.30
  31. 31. & anayasa toplumsal sorunlar yeni ALGI, BEKLENTİ VE TALEPLER YENİ ANAYASADA RESMİ DİL (%) Yeni Anayasada resmi dile yer verilmemeli 44,1 Mevcut uygulama korunmal Ülkenin resmi dili Türkçe olmal , di er diller her alanda yaz l ve sözlü serbestçe kullan labilmeli Ülkenin resmi dili Türkçe ve 19,7 Kürtçe olmal , di er diller her 17,2 alanda yaz l ve sözlü serbestçe kullan labilmeli Vatanda lar n konu tu u tüm anadiller resmi dil olarak kabul 6,8 7,6 edilmeli 4,6 Bölge resmi dili olmal (bir bölgede vatanda lar n kulland anadil bölge resmi dili olmal ) Grafik 31 Eğitim dili konusunda bölge halkı mevcut uygulamanın değiştirilmesi yönünde talep-lerde bulunmakla birlikte sadece Türkçe’nin eğitim dili olması ve diğer dillerin seçmeliders olarak okutulması talepleri %35 dolayındadır. Eğitim dili herkesin kendi anadilindeve eğitimin her düzeyinde olmalı diyenler ile Türkçe ve Kürtçe birlikte eğitim dili olsundiyenler birlikte ele alındığında bu oran %57 dolayındadır (Grafik 32). 31
  32. 32. & anayasatoplumsal sorunlaryeni ALGI, BEKLENTİ VE TALEPLER YENİ ANAYASADA EĞİTİM DİLİ (%) 35,10 35,23 21,59 7,55 0,53 Mevcut Sadece Türkçe E itimin her Türkçe ve Fikrim yok uygulama olmal , di er düzeyi ki inin Kürtçe birlikte devam etmeli diller seçmeli anadilinde e itim dili ders olarak olmal ve di er olmal , di er ö retilmeli diller seçmeli diller seçmeli ders olarak ders olarak ö retilmeli ö retilmeli Grafik 32 Araştırmaya katılan bölge halkının Kürtlerin Statüsü ve Türkçe dışındaki dillerdeeğitim verilmesi yönündeki talepleriyle paralellik arz eden bir durum yeni anayasanınülkenin etnik çoğulculuğunu yansıtması gerektiği yönündedir. Buna göre yeni anayasadaTürklük ve Kürtlüğün yanı sıra diğer etnik gruplara da atıf yapılması gerektiğini söyleyen-lerin oranı %62 dolayındadır (Grafik 33). YENİ ANAYASADA ETNİK KÖKENE ATIF YAPILMALI MI? Yeni anayasada hiçbir etnik gruba at f yap lmamal d r Yeni anayasada sadece Türklük ve Kürtlü e birlikte at f yap lmal d r Yeni anayasada Türklük ve Kürtlü ün yan s ra di er etnik gruplara da at f yap lmal d r 33% 62% 5% Grafik 33 32
  33. 33. & anayasa toplumsal sorunlar yeni ALGI, BEKLENTİ VE TALEPLER Etnik çoğulculuğa kapalı bir anayasa istenmediğinin bir diğer işareti olarak yeni ana-yasada sadece Türk ve Kürt etnik gruplarına atıf yapılsın diyenlerin oranının çok düşükolması gösterilebilir (%5). Bununla birlikte etnik çoğulculuğu kapsayıcı biçimde ifadeedecek ve Türk ve Türk Milleti kavramlarının yerine yeni anayasada “Tüm Vatandaşlar”ifadesinin kullanılması (%42) ağırlıklı görüş olarak durmaktadır (Grafik 34). YENİ ANAYASADA TÜRK VE TÜRK MİLLETİ KAVRAMLARININ YERİNE NE GELMELİDİR? (%) Türkiye Cumhuriyeti Yurtta Türkiye Vatanda Türkiye Halklar Tüm vatanda lar Anadolu ve Trakya Halklar Di eri 42 32 10 13 2 1 Grafik 34 5) Devlet ve Din Yeni anayasayla birlikte araştırmaya katılan bölge halkının, devlet-din ilişkisinde bir-takım düzenlemelerin yapılması gerektiği görüşü bulunmakla birlikte mevcut uygulama-larda köklü değişikliklere gidilmesi yönünde bir eğilim içinde olmadıkları görülmektedir.Yeni anayasanın etnik farklılıkları tanıması yönünde sahip oldukları eğilim gibi bölge hal-kı, yeni anayasayla birlikte farklı din ve inançların da tanınması gerektiği görüşüne sa-hiptir. Genel olarak bölge halkı laikliğin yeni anayasanın temel ilkeleri arasında kesinlikleolması gerektiğini (%76) ifade etmektedir (Grafik 34). Ancak laiklik algısının, devletin her tür inanca eşit mesafede durmasından ziyade dev-letin tüm dini inançlara eşit destek sunması yönünde bir algı olduğu görülmektedir (Gra-fik 35). 33
  34. 34. & anayasatoplumsal sorunlaryeni ALGI, BEKLENTİ VE TALEPLER YENİ ANAYASADA DİN VE İNANÇLAR (%) Fikrim yok Hiç Kat lm yorum K smen kat l yorum Tamamen Kat l yorum 4 Devlet hiçbir dini inanca destek 62 sunmamal d r 6 28 1 Devlet her tür dini inanca e it e it destek 2 sunmal d r 2 95 Ba örtüsü ve dini simgeler her alanda 4 serbest olmal d r 5 91 1 Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi dersi zorunlu 30 kalmal d r 11 58 6 15 Cemevleri ibadethane olarak tan nmal d r 10 69 5 60 Diyanet i leri ba kanl kald r lmal d r 7 28 Grafik 3534
  35. 35. & anayasa toplumsal sorunlar yeni ALGI, BEKLENTİ VE TALEPLER Buna göre “devlet hiçbir dini inanca destek sunmamalıdır” seçeneğine “hiç katılmıyo-rum” diyenlerin oranı %62 iken, bunu destekler mahiyette olan “devlet her tür dini inancaeşit destek sunmalıdır” seçeneğine “tamamen katılıyorum” diyenlerin oranı %95 dola-yındadır. Diyanet İşleri Başkanlığının kaldırılmasına ilişkin aksi yönde görüş bildirenlerin(%60) oranı da bu algıyı destekler niteliktedir. Başörtüsü ve dini simgelerin kamu kurumlarında, okullarda ve üniversitelerde kulla-nılıp kullanılamayacağı uzunca bir süredir Türkiye gündemini belirleyen konulardan birtanesidir. Bu soruna ilişkin araştırmaya katılan bölge halkının büyük çoğunluğu (%91)başörtüsü ve dini simgelerin her alanda serbest olması gerektiğini ifade etmektedir.Buna karşın 1982 Anayasası’yla birlikte okullarda “zorunlu” kılınan “din dersi” konusun-daki Müslüman ve Suni olmayan vatandaşların beklenti ve taleplerinin aksine bölge halkıarasında bu dersin zorunlu olmasını isteyenlerin oranının %58 gibi yüksek bir düzeydeolduğu görülmektedir (Grafik 35). Alevi vatandaşların uzun süredir dile getirdikleri bir talep olarak “cem evlerinin sta-tüsü” konusunda bölge halkının yarıdan fazlasının duyarlı olduğu ve destek verdiği gö-rülmektedir. Yeni anayasada Cem evlerinin ibadethane olarak tanınması gerektiğine “ta-mamen katılıyorum” diyenlerin oranı %69 düzeyinde olmakla birlikte “hiç katılmıyorum”diyenlerin oranı %15 düzeyindedir (Grafik 35). 6) Siyasi Partiler, Seçimler ve Milletvekili Dokunulmazlığı Türkiye demokrasisinin en önemli sorunlarından biri olarak sürekli tartışılan konula-rın başında siyasi parti kapatmaları ve seçim sistemi gelmektedir. Özellikle uygulanmak-ta olan yüzde on seçim barajının Türkiye parlamenter demokrasisinde temsil sorunu tar-tışmalarını sürekli canlı tuttuğu, kapatılan siyasi partiler nedeniyle Türkiye’nin bir “siyasiparti mezarlığına” dönüştürüldüğü eleştirileri sıklıkla dile getirilmektedir. Diğer yandankapatılan siyasi partilerden çoğunun Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgesi yurttaşlarınıntercih ettiği partiler olması bölge halkının bu konuya dair farkındalığında önemli bir yertutmaktadır. Araştırmaya katılan bölge halkının büyük çoğunluğu uygulanmakta olan yüzde onseçim barajının düşürülmesi gerektiğini ifade etmektedir. Bunun devam etmesini iste-yenlerin oranı sadece %16 düzeyindedir. Büyük çoğunluk (%31,9) yeni anayasayla birlikteseçim barajının yüzde beşe düşürülmesini talep ederken, bunun yüzde üç olmasını iste-yenlerin oranı %16,6 düzeyindedir. Seçim barajı olmasın diyenlerin oranı ise %28,6’dır(Grafik 36). 35
  36. 36. & anayasatoplumsal sorunlaryeni ALGI, BEKLENTİ VE TALEPLER YENİ ANAYASADA SEÇİM BARAJI (%) 31,9 28,6 16,6 16,8 6,1 %0 %3 %5 %7 %10 Grafik 36 Yine benzer biçimde bölge halkının büyük bir çoğunluğu siyasi partilere verilenkapatma cezasına karşı bir eğilim sergilemekte ve kapatma cezası da olmalı diyenlerinoranı küçük bir azınlığı temsil etmektedir (%8). Bu konuya dair bölge halkında genel ikieğilimin belirgin olduğu söylenebilir. Yaklaşık %44 oranında bir kesim siyasi partilerinkesinlikle kapatılmaması ve yerine başka cezaların olması gerektiğini ifade ederken, yak-laşık %43 oranında bir kesim tüzel kişilik olan siyasi partiye değil, suç işlediği düşünülenparti üyesi, yöneticisi veya milletvekiline ceza verilmesi gerektiğini ifade etmektedir (Gra-fik 37). YENİ ANAYASADA SİYASİ PARTİ CEZASI (%) Siyasi partilere di er cezalar n yan nda kapatma cezas da kesinlikle olmal Siyasi partiler hiçbir zaman kapat lmamal , ba ka cezalar olmal Siyasi partiye de il, milletvekiline ceza olmal Siyasi Partilere hiçbir ceza verilmemeli Di er 44 43 8 4 1 Grafik 37 36
  37. 37. & anayasa toplumsal sorunlar yeni ALGI, BEKLENTİ VE TALEPLER Kamuoyunda “milletvekili dokunulmazlığı” olarak da bilinen seçilmiş milletvekillerininkimi eylem ve düşünceleri nedeniyle yargılanamaması konusunda bölge halkının %39’udokunulmazlığın tamamen kaldırılmasını talep ederken, dokunulmazlığın sınırlandırıla-rak sadece “kürsü dokunulmazlığı” şeklinde düzenlenmesi gerektiğini ifade edenlerinoranı %31 düzeyinde ve mevcut durumun devam etmesi gerektiğini ifade edenler ise %24dolayındadır (Grafik 38). YENİ ANAYASADA MİLLET VEKİLLİĞİ DOKUNULMAZLIĞI (%) 39 31 24 6 Milletvekili Dokunulmazl k Mevcut durum Fikrim Yok dokunulmazl s n rland r lmal , korunmal tamamen sadece kürsü kald r lmal d r dokunulmazl olmal Grafik 38 7) Düşünce ve İfade Hürriyeti Evrensel hukuk ve uluslararası sözleşmeler çerçevesinde düşünce ve ifade hürriyeti-nin nasıl kullanılacağı ve sınırlandırılacağı bu konuya dair tartışmalardan bir tanesiykenbölge halkının genel eğilimine baktığımızda sınırsız bir düşünce ve ifade hürriyeti değil,toplumsal ve kültürel değerleri gözeten bir özgürlük algısına sahip olduğu görülmekte-dir. Bölge halkının din ve inanç eğilimine uygun olarak manevi ve kutsal değerlerin eleş-tiri, alay ve espri konusu yapılmasına büyük oranda (%81) hiç katılmadığı görülmektedir.Manevi ve kutsal değerlerin eleştiri, espri ve alay konusu haline getirilmesi hususundaAKP seçmeninin (%88), BDP seçmenine (%76) göre daha hassas olduğu gözlenmektedir. 37
  38. 38. & anayasatoplumsal sorunlaryeni ALGI, BEKLENTİ VE TALEPLER Yine benzer biçimde bölge halkının büyük bir kesimi (%81) ayrımcılığı ve ırkçılığı dü-şünce ve ifade hürriyeti kapsamında değerlendirmediği görülmekte ve bunlara karşı ol-duğunu ifade etmektedir (Grafik 39). YENİ ANAYASADA DÜŞÜNCE VE İFADE HÜRRİYETİ (%) Tamamen Kat l yorum K smen kat l yorum Hiç Kat lm yorum Fikrim yok 81 81 75 75 62 22 15 12 13 11 14 8 11 6 6 2 1 2 1 2 Kin, nefret ve Ayr mc , rkç Manevi ve Her tür dü ünce Dü ünce ve dü manl k ifade ve Kutsal de erler ve ifade ifadeler içeren dü ünce dü üncelere ele tiri, espri ve tamamen devletin ve ve ifadelere ceza olmal d r alay konusu serbest milletin ceza olmal d r olabilir olmal d r ve de erlerine ceza ayk r almamal d r olmamal d r Grafik 39 8) Doğal Kaynakların Kullanımı ve Ekonomi Özellikle son yıllarda yoğunlukla kırsal alanda yaşayan vatandaşların faydalandığıakarsular üzerine kurulan Hidroelektrik Santrallere (HES) karşı yöre insanlarının hu-kuki itirazları, protestoları ile gündeme gelen tabi varlıkların nasıl kullanılması gerektiğisorusu bu yöndeki önemli tartışmalardan bir tanesidir. Bu konuda tek karar merci olandevletin, kamusal kullanım değeri olan varlıkların özelleştirilmesiyle toplumu bu kaynak-ları kullanımdan mahrum bırakan politikaları araştırmaya katılan bölge halkı tarafındanda eleştirilmekte ve bölge halkının yarıya yakın bir kesimi (%46) yeni anayasayla birliktedoğal kaynakların kullanımında karar mercin “yöre insanı” olması gerektiğini ifade et-mektedir (Grafik 40).38
  39. 39. & anayasa toplumsal sorunlar yeni ALGI, BEKLENTİ VE TALEPLER YENİ ANAYASADA DOĞAL KAYNAKLARIN KULLANIMI VE DÜZENLEMESİ (%) 4 Fikrim Yok Do al kaynaklar belediyelerin denetiminde 19 olmal Do al kaynaklar özel giri imcilerin kullan m 3 ve denetimine b rak lmal Do al kaynaklar n kullan m nda karar mercii 47 yöre insan olmal Do al kaynaklar n kullan m , korunmas ve 27 düzenlenmesinde karar mercii devlet… Grafik 40 Bu yaklaşım bölge halkının karar süreçlerine “yurttaş katılımı” konusunda yeni ana-yasa vatandaşlara geniş karar yetkisi vermelidir ilkesiyle de uyuşmaktadır (Grafik 24).Araştırmaya katılanların %19’u ise doğal kaynakların kullanımının belediyelerin dene-timinde olması gerektiğini ifade ederken devletin karar merci olmasını işaret edenlerinoranı %27’dir. Devletin ekonomik faaliyeti hususunda bölge halkının büyük bir çoğunluğunda dev-letçi bir ekonomik anlayışın olduğu görülmektedir. Bölgenin yüksek yoksulluk ve işsizlikoranları göz önünde bulundurulduğunda halkın devleti “kurtarıcı” olarak görmesi açık-lanabilir bir eğilimdir. Bu açıdan araştırmaya katılan bölge halkının neredeyse tamamıdevletin yeni iş alanları yaratacak yatırımlarda bulunması gerektiğini ifade etmektedir(%96). Devletin ekonomik alandan elini tamamen çekmesi gerektiğini ifade edenlerin dü-şük oranı ise (%17) bu “devletçilik” eğilimini destekler niteliktedir (Grafik 41). 39
  40. 40. & anayasatoplumsal sorunlaryeni ALGI, BEKLENTİ VE TALEPLER BU İFADELERE NE ORANDA KATILIYORSUNUZ? (%) Devlet yeni i alanlar yaratacak yat r mlarda bulunmal Devlet ekonomik alandan elini tamamen çekmelidir Devlet az geliri olandan az, çok geliri olandan çok vergi almal Devlet ekonomide sadece düzenleyici ve denetleyici bir rol oynamal 96 84 74 65 17 15 2 7 14 2 7 9 3 2 3 Tamamen K smen Hiç Fikrim yok Kat l yorum kat l yorum Kat lm yorum Grafik 41 Türkiye’de çalışanın, esnafın vergi konusunda mağdur olduğu ve bu alanda bir adalet-sizliğin bulunduğu sıkça dile getirilmektedir. Araştırmaya katılan bölge halkının büyük birçoğunluğu da (%84), vergi ödemeleri konusunda adil düzenlemelerin yapılması gerekti-ğini düşünmekte ve devletin az geliri olandan az, çok geliri olandan çok vergi toplamasıgerektiğini ifade etmektedir (Grafik 42). 9) Anayasal Kurumlar Cumhurbaşkanlığı, Milli Güvenlik Kurulu (MGK), Yüksek Öğrenim Kurulu (YÖK) gibikurumlar Türkiye’de anayasal kurumlar olarak ifade edilmektedir. Burada adı geçen herbir kurum değişik dönemlerde farklı toplumsal kesimler tarafından eleştiri konusu olmuşve özellikle kimi kurumların 1980 askeri darbesiyle anayasaya sokulan anti demokratikkurumlar olduğu belirtilerek bunların meşruiyeti tartışma konusu olmuştur. Cumhurbaş-kanının yetkileri, MGK’nın ve YÖK’ün kaldırılması; askeri ve sivil yargının birleştirilmesigibi sorunlar bu bağlamda tartışılan konular arasında gelmektedir. Araştırmaya katılanbölge halkının büyük çoğunluğunun bu tartışmaları yakından takip ettiği gözlenmekte-dir. Cumhurbaşkanının yetkileri, MGK, YÖK, yargının birleştirilmesi hususlarında “fikrimyok” diyen bölge halkının oranı %9’u geçmemektedir (Grafik 43).40
  41. 41. & anayasa toplumsal sorunlar yeni ALGI, BEKLENTİ VE TALEPLER YENİ ANAYASADA KURUMLAR (%) Cumhurba kan n n yetkileri k s tlanmal d r Milli Güvenlik Kurulu (MGK) kald r lmal d r Yüksek Ö renim Kurulu (YÖK) kald r lmal d r Askeri Üst Mahkemeler kald r lmal , yarg birle tirilmeli 74 59 63 39 38 27 23 16 12 5 5 5 7 9 9 9 Tamamen K smen Hiç Kat lm yorum Fikrim yok Kat l yorum kat l yorum Grafik 42 Bununla birlikte bölge halkının %39’u cumhurbaşkanının yetkilerinin sınırlandırılma-sına karşı olduğunu ifade etmekte; MGK’nın kaldırılması gerektiğini düşünenlerin oranı%59 dolayında; YÖK’ün kaldırılması gerektiğini ifade edenlerin oranı %63 ve askeri üstmahkemelerin kaldırılarak yargının birleşmesi gerektiğini ifade edenler %74 düzeyinde-dir (Grafik 42). Vatandaşlık görevi olarak 1982 Anayasası’nda yer alan “zorunlu askerlik” uygu-laması bugün hem devletlerin değişen güvenlik algıları hem de zorunlu askerlik kar-şıtlarınca eleştirilmekte ve ordu ve askerlik yapısının dönüştürülmesi ifade edilmekte-dir. Türkiye’de son birkaç ayın en önemli konularından bir tanesi de profesyonel orduve vicdani red hakkının tanınıp tanınmayacağı tartışmalarıydı. Araştırmaya katılan bölgehalkının %76’sı yeni anayasada vicdani red hakkının tanınmasına evet derken, %65 pro-fesyonel orduya geçilmesi gerektiğini ifade etmekte ve %68 ise zorunlu askerliğin kaldı-rılmasını belirtmektedir (Grafik 43). 41
  42. 42. & anayasatoplumsal sorunlaryeni ALGI, BEKLENTİ VE TALEPLER YENİ ANAYASADA ASKERİ HİZMET DÜZENLEMESİ (%) Zorunlu askerlik kald r lmal Profesyonel orduya geçilmeli Vicdani Red hakk tan nmal 76 68 65 30 27 19 8 5 2 Evet Hay r Fikrim Yok Grafik 43 Siyasi parti seçmen dağılımına göre BDP seçmeninin neredeyse tamamı (%91) vicdanired hakkının tanınmasına evet derken bu oran AKP seçmeninde %58’dir. Yine bu konuüzerinde de BDP ve AKP seçmeninin bilinçli bir farklılaşma içinde olduğu gözlenmekte-dir (Grafik 44). VİCDANİ RED HAKKI TANINMALI MI? (%) Evet Hay r Fikrim Yok 4 8 100 5 34 80 60 91 40 58 20 0 Ba ms z BDP AKP Grafik 4442
  43. 43. & anayasa toplumsal sorunlar yeni ALGI, BEKLENTİ VE TALEPLER 10) Sonuç Kırk soru ile Doğu ve Güneydoğu halkının yeni anayasa yapım sürecine ilişkin algı,talep ve beklentilerini belirlemeye çalıştığımız bu araştırma sonucunda bölge halkınınkimi konularda belirgin farklılaşmalar taşıdığı görülmektedir. Bu farklılaşmalar, bölgehalkının mevcut durumun ve statükonun korunmasını isteyenler ile istemeyenler arasın-da görülen bir farklılaşma şeklinde değil, mevcut durumun ve statükonun değişmesiniisteyenlerin kendi içinde yaşadığı, kimi toplumsal ve siyasal sorunların çözümüne ilişkinöneri ve taleplerde görülen bir farklılaşmadır. Bu en belirgin biçimde Kürtlerin Statüsü;Türkiye’nin idari yapısı; yeni anayasada resmi dil ve eğitim dili konularında kristalize ol-maktadır. Diğer yandan bölge halkının mevcut 1982 Anayasası’na bakış açısı; Kürt sorununu enönemli toplumsal sorun olarak birinci sırada görmesi; Türkiye’de yeni bir anayasaya ihti-yacı olduğu; yeni anayasanın demokratik, çoğulcu, sivil, özgürlükçü bir anayasa olması-nın yanı sıra öncelikli olarak barış getirmesi ve Kürt sorununu çözmesi; zira bu ihtiyacıngerisinde yatan en önemli toplumsal sorunun Kürt sorunu olduğu; böyle bir anayasanınönemli ölçüde mevcut sorunları çözebileceği hususunda bölge halkının bir konsensüsiçinde, benzer beklenti ve taleplere sahip olduğu görülmektedir. Son olarak araştırmaya katılan bölge halkının beklentileri karşılamayan bir anayasa-yı kendi nezdinde veto edeceği görülmektedir. Beklentileri karşılamayan bir anayasanınreferanduma sunulması durumunda hayır oyu kullanırım diyenler %37, boykot ederim vesandığa gitmem diyenler %16 ve oy verdiğim partinin kararına göre davranırım diyenler%35 dolayında bulunmaktadır. Her şeye rağmen böyle bir anayasaya yine de evet oyu ve-ririm diyenlerin oranı ise %8’dir (Grafik 45). BEKLENTİLERİNİZİ KARŞILAMAYAN YENİ BİR ANAYASAYA REFERANDUMDA HANGİ OYU VERİRSİNİZ? (%) 37 35 16 8 4 Yine de evet Hay r oyu Sand a Seçimlerde Fikrim Yok oyu veririm veririm gitmem oy verdi im boykot partinin ederim karar na göre davran r m Grafik 45 43
  44. 44. & anayasatoplumsal sorunlaryeni ALGI, BEKLENTİ VE TALEPLER KAYNAKÇA 1) İRFAN ERDOĞAN (2003), Pozitivist Metodoloji: Bilimsel Araştırma Tasarımı, İstatik-sel Yöntemler, Analiz ve Yorum, Erk Yay., Ankara 2) ŞENER BÜYÜKÖZTÜRK vd. (2009), Bilimsel Araştırma Yöntemleri, Pegem AkademiYay., Ankara 3) KEİTH F PUNCH (2005), Sosyal Araştırmalara Giriş: Nicel ve Nitel Yaklaşımlar, Çev: .D.Bayrak, H.B. Arslan, Z. Akyüz, Siyasal Kitapevi, Ankara.44

×