SlideShare a Scribd company logo
1 of 17
Download to read offline
Huisartsopleiding Universitair Medisch Centrum Groningen
B. de Cnodder, 2008
Het familiegesprek
Docent:
Birgit de Cnodder, gz-psycholoog / systeemtherapeut
Huisartsopleiding Universitair Medisch Centrum Groningen
B. de Cnodder, 2008
Programma
• Casus
• Theoretisch kader
• Valkuilen
• Speciale aandachtsgebieden
Huisartsopleiding Universitair Medisch Centrum Groningen
B. de Cnodder, 2008
Familie thema’s bij
verpleeghuisopname
Rust en Zorg
Verlies en Rouw
Huisartsopleiding Universitair Medisch Centrum Groningen
B. de Cnodder, 2008
Centraal uitgangspunt voor een goed
familie gesprek?
Gemeenschappelijk belang
=
BELANG VAN DE PATIËNT
Huisartsopleiding Universitair Medisch Centrum Groningen
B. de Cnodder, 2008
Randvoorwaarden
• Tijd
• Pieper zacht & mobiel uit
• Duidelijk maken wie je bent
• Weten wie de vertegenwoordiger is
• Grondige dossierkennis
• Meerzijdig partijdige houding
• Doelstelling formuleren
Huisartsopleiding Universitair Medisch Centrum Groningen
B. de Cnodder, 2008
Mogelijk doel familiegesprek
• Informatie geven en krijgen
• Geruststellen
• Zorgbeleid helder maken
• Afspraken maken
• Beslissingen nemen
• Crisisoverleg
Huisartsopleiding Universitair Medisch Centrum Groningen
B. de Cnodder, 2008
Waarom doet de familie soms zo
moeilijk?
Rouwproces/verwerking
Emotieregulatie
Huisartsopleiding Universitair Medisch Centrum Groningen
B. de Cnodder, 2008
Verwerkingsmodi
• Ontkenning
• Protest
• Onderhandelen
• Verdriet
• Aanvaarding
Let op: mensen fluctueren tussen de
verschillende modi én deze fluctuatie
loopt lang niet altijd parallel bij
betrokken familieleden!
Huisartsopleiding Universitair Medisch Centrum Groningen
B. de Cnodder, 2008
Emotieregulatie
Boosheid = belangrijkste secundaire emotie
Maskeert meestal…
primaire emoties als:
Verdriet
Angst
Schuld en schaamte
Onder stress reageren mensen met oude
gedragspatronen!
Huisartsopleiding Universitair Medisch Centrum Groningen
B. de Cnodder, 2008
Hoe ziet dat eruit in de praktijk?
- ‘Prettig gesprek in goede sfeer verlopen’
VS Familie komt terug op een
beslissing.
- Familieleden komen niet op 1 lijn met
hun standpunt omtrent de behandeling
van de patiënt.
- Familie dringt aan op medisch zinloos
handelen.
- Familie wil voortdurend overleg.
- Familie wil voorkeursbehandeling.
Huisartsopleiding Universitair Medisch Centrum Groningen
B. de Cnodder, 2008
Deëscalerende communicatie
• Laat stoom afblazen en erken emoties. Neem
achterliggende boodschap serieus.
• Wijs het gedrag af, niet de persoon. Laat
agressor in zijn eigenwaarde.
• Gooi geen olie op het vuur door beschuldigen,
verdedigen, bedreigen, erboven gaan staan,
denigreren, minimaliseren etc
• Let op (ook je eigen) non-verbale signalen.
• Voer het “inhoudelijke” gesprek pas nadat de
emoties geluwd zijn en geef informatie. Hoe
meer informatie, hoe minder interpretatie.
Achter elk verwijt schuilt een behoefte!
Huisartsopleiding Universitair Medisch Centrum Groningen
B. de Cnodder, 2008
Bijzonder aandachtsgebied:
Gezondheidsklachten bij verzorgers
Méér psychische klachten bij verzorgers
dementerende patiënten in vergelijking
met de algemene bevolking
Stress bij de familie neemt toe naarmate
de dementie erger wordt
Eventueel voor check: EDIZ vragenlijst
(Ervaren Druk door Informele Zorg)
Huisartsopleiding Universitair Medisch Centrum Groningen
B. de Cnodder, 2008
Beschermende factoren geven
evewicht draagkracht-draaglast
• Gezonde copingstrategieën
• Sociaal netwerk
• Hoge zelfwaardering
Huisartsopleiding Universitair Medisch Centrum Groningen
B. de Cnodder, 2008
Wanneer stress tot uitputting leidt, heb
je…
• …meer kans op psychopathologie:
klinische depressie, angsklachten,
frequent gebruik van psychofarmaca
• … meer kans op mishandeling van de
patiënt
Huisartsopleiding Universitair Medisch Centrum Groningen
B. de Cnodder, 2008
Verschijningsvormen
• Lichamelijke mishandeling
• Psychische mishandeling
• Affectieve en emotionele Verwaarlozing
• Financiële uitbuiting
• Seksueel misbruik
• Schending van rechten
Huisartsopleiding Universitair Medisch Centrum Groningen
B. de Cnodder, 2008
Signalering
• Op systeemniveau: sleutel tot
preventie: uitputtingsniveau
mantelzorger?
• Lichamelijke beschadingingen en letsel
• Niet in beeld passende gedrags
verandering
• Niet in beeld passend decorumverlies
• Ogenschijnlijk onverklaarbare
emotionele verandering
Huisartsopleiding Universitair Medisch Centrum Groningen
Auteursrechten /
naamsvermelding
Tenzij anders vermeld is alles in dit werk gelicenseerd onder een Creative Commons Naamsvermelding 4.0 Internationaal - licentie.
Wanneer je gebruik wilt maken van dit werk, moet je gepaste credits geven, een link voorzien naar de licentie en kenbaar maken
welke veranderingen je hebt aangebracht. Dat moet je doen op een wijze die niet suggereert dat de licentiehouder jou of je
veranderingen per definitie onderschrijft.
Hanteer voor dit werk de volgende methode van naamsvermelding: B. de Cnodder, Het familiegesprek (2008), CC-BY 4.0
gelicenseerd.
Except where otherwise noted, this work is licensed under a Creative Commons BY 4.0 International Licence. You must give
appropriate credit, provide a link to the license, and indicate if changes were made. You may do so in any reasonable manner, but not
in any way that suggests the licensor endorses you or your use.
De volledige licentie-tekst is te lezen op / read complete licence text on
https://creativecommons.nl/4-0-licenties/
https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/
In de loop van mijn carrière tot nu toe heb ik van velen mogen leren. Deze mensen wil ik recht
doen in de bijdrage die zij aan mijn kennis en kunde hebben geleverd. Ik heb getracht om zo
zorgvuldig mogelijk aan bronvermelding te doen. Mocht iemand desondanks vinden dat ik hem of
haar tekort heb gedaan in genoemde vermelding, nodig ik diegene uit om contact met mij op te
nemen en dat bespreekbaar te maken.

More Related Content

Similar to Familiegesprek

Partners in care; het belang van over de grenzen heen kijken
Partners in care; het belang van over de grenzen heen kijken Partners in care; het belang van over de grenzen heen kijken
Partners in care; het belang van over de grenzen heen kijken Celia Noordegraaf
 
Presentatie_20_06_13u_rolvandehuisartsinGGZ
Presentatie_20_06_13u_rolvandehuisartsinGGZPresentatie_20_06_13u_rolvandehuisartsinGGZ
Presentatie_20_06_13u_rolvandehuisartsinGGZwoutervdl
 
Health 2.0 & de arts-patiëntrelatie
Health 2.0 & de arts-patiëntrelatieHealth 2.0 & de arts-patiëntrelatie
Health 2.0 & de arts-patiëntrelatieBettine Pluut
 
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Workshop Hoe dichtbij is e-health?
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Workshop Hoe dichtbij is e-health?ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Workshop Hoe dichtbij is e-health?
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Workshop Hoe dichtbij is e-health?ROS_ZONH
 
Zie je werk niet langer als dienstverlening maar als theater, seminar limonad...
Zie je werk niet langer als dienstverlening maar als theater, seminar limonad...Zie je werk niet langer als dienstverlening maar als theater, seminar limonad...
Zie je werk niet langer als dienstverlening maar als theater, seminar limonad...Joost Walraven
 
111031 presentatie simpel social media voor slideshare
111031  presentatie simpel social media voor slideshare111031  presentatie simpel social media voor slideshare
111031 presentatie simpel social media voor slideshareSimpel Social Media
 
20140415 bouwen aan organisatieidentiteit
20140415 bouwen aan organisatieidentiteit20140415 bouwen aan organisatieidentiteit
20140415 bouwen aan organisatieidentiteitCelia Noordegraaf
 
Co creatie bij ontwikkelen zorgpaden
Co creatie bij ontwikkelen zorgpadenCo creatie bij ontwikkelen zorgpaden
Co creatie bij ontwikkelen zorgpadenCbusineZ
 
FOLDER ARTIVA 2015 NW
FOLDER ARTIVA 2015 NWFOLDER ARTIVA 2015 NW
FOLDER ARTIVA 2015 NWArtiva. nl
 
Het doel van de doelzoeker - Susanne Op De Beeck
Het doel van de doelzoeker - Susanne Op De BeeckHet doel van de doelzoeker - Susanne Op De Beeck
Het doel van de doelzoeker - Susanne Op De BeeckUZ Brussel
 
Gastvrijheid en waarde-volle zorg
Gastvrijheid en waarde-volle zorgGastvrijheid en waarde-volle zorg
Gastvrijheid en waarde-volle zorgPieter Boot
 
Apc de palliatieve fase
Apc   de palliatieve faseApc   de palliatieve fase
Apc de palliatieve fasehovumc
 
Mcm module 1b nl
Mcm   module 1b nlMcm   module 1b nl
Mcm module 1b nlwebsule
 
Shared decision making met Inforium: Planetree Inspiratiesessie 13 maart 2014...
Shared decision making met Inforium: Planetree Inspiratiesessie 13 maart 2014...Shared decision making met Inforium: Planetree Inspiratiesessie 13 maart 2014...
Shared decision making met Inforium: Planetree Inspiratiesessie 13 maart 2014...Markus Oei
 
Digitaal dokteren update 2017 - 4e jaars kinderartsen i.o.
Digitaal dokteren update 2017 - 4e jaars kinderartsen i.o.Digitaal dokteren update 2017 - 4e jaars kinderartsen i.o.
Digitaal dokteren update 2017 - 4e jaars kinderartsen i.o.Jaco van Duivenboden
 
The Social Media Club: Social Media & Identiteit
The Social Media Club: Social Media & IdentiteitThe Social Media Club: Social Media & Identiteit
The Social Media Club: Social Media & IdentiteitThe Social Media Club
 
Kitty van Wijk: Hoe Voedingscentrum influencer marketing gebruikt om ongezond...
Kitty van Wijk: Hoe Voedingscentrum influencer marketing gebruikt om ongezond...Kitty van Wijk: Hoe Voedingscentrum influencer marketing gebruikt om ongezond...
Kitty van Wijk: Hoe Voedingscentrum influencer marketing gebruikt om ongezond...SWOCC
 
Onderzoek Kevin van Huet Lindeman | Rekentool en Activity Based Costing op ba...
Onderzoek Kevin van Huet Lindeman | Rekentool en Activity Based Costing op ba...Onderzoek Kevin van Huet Lindeman | Rekentool en Activity Based Costing op ba...
Onderzoek Kevin van Huet Lindeman | Rekentool en Activity Based Costing op ba...Evelien Verkade
 
Begin met het brood- markus oei- strategievergadering nederlandse internisten...
Begin met het brood- markus oei- strategievergadering nederlandse internisten...Begin met het brood- markus oei- strategievergadering nederlandse internisten...
Begin met het brood- markus oei- strategievergadering nederlandse internisten...Markus Oei
 

Similar to Familiegesprek (20)

Partners in care; het belang van over de grenzen heen kijken
Partners in care; het belang van over de grenzen heen kijken Partners in care; het belang van over de grenzen heen kijken
Partners in care; het belang van over de grenzen heen kijken
 
Presentatie_20_06_13u_rolvandehuisartsinGGZ
Presentatie_20_06_13u_rolvandehuisartsinGGZPresentatie_20_06_13u_rolvandehuisartsinGGZ
Presentatie_20_06_13u_rolvandehuisartsinGGZ
 
Health 2.0 & de arts-patiëntrelatie
Health 2.0 & de arts-patiëntrelatieHealth 2.0 & de arts-patiëntrelatie
Health 2.0 & de arts-patiëntrelatie
 
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Workshop Hoe dichtbij is e-health?
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Workshop Hoe dichtbij is e-health?ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Workshop Hoe dichtbij is e-health?
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Workshop Hoe dichtbij is e-health?
 
Zie je werk niet langer als dienstverlening maar als theater, seminar limonad...
Zie je werk niet langer als dienstverlening maar als theater, seminar limonad...Zie je werk niet langer als dienstverlening maar als theater, seminar limonad...
Zie je werk niet langer als dienstverlening maar als theater, seminar limonad...
 
Communicatie is verbinden
Communicatie is verbindenCommunicatie is verbinden
Communicatie is verbinden
 
111031 presentatie simpel social media voor slideshare
111031  presentatie simpel social media voor slideshare111031  presentatie simpel social media voor slideshare
111031 presentatie simpel social media voor slideshare
 
20140415 bouwen aan organisatieidentiteit
20140415 bouwen aan organisatieidentiteit20140415 bouwen aan organisatieidentiteit
20140415 bouwen aan organisatieidentiteit
 
Co creatie bij ontwikkelen zorgpaden
Co creatie bij ontwikkelen zorgpadenCo creatie bij ontwikkelen zorgpaden
Co creatie bij ontwikkelen zorgpaden
 
FOLDER ARTIVA 2015 NW
FOLDER ARTIVA 2015 NWFOLDER ARTIVA 2015 NW
FOLDER ARTIVA 2015 NW
 
Het doel van de doelzoeker - Susanne Op De Beeck
Het doel van de doelzoeker - Susanne Op De BeeckHet doel van de doelzoeker - Susanne Op De Beeck
Het doel van de doelzoeker - Susanne Op De Beeck
 
Gastvrijheid en waarde-volle zorg
Gastvrijheid en waarde-volle zorgGastvrijheid en waarde-volle zorg
Gastvrijheid en waarde-volle zorg
 
Apc de palliatieve fase
Apc   de palliatieve faseApc   de palliatieve fase
Apc de palliatieve fase
 
Mcm module 1b nl
Mcm   module 1b nlMcm   module 1b nl
Mcm module 1b nl
 
Shared decision making met Inforium: Planetree Inspiratiesessie 13 maart 2014...
Shared decision making met Inforium: Planetree Inspiratiesessie 13 maart 2014...Shared decision making met Inforium: Planetree Inspiratiesessie 13 maart 2014...
Shared decision making met Inforium: Planetree Inspiratiesessie 13 maart 2014...
 
Digitaal dokteren update 2017 - 4e jaars kinderartsen i.o.
Digitaal dokteren update 2017 - 4e jaars kinderartsen i.o.Digitaal dokteren update 2017 - 4e jaars kinderartsen i.o.
Digitaal dokteren update 2017 - 4e jaars kinderartsen i.o.
 
The Social Media Club: Social Media & Identiteit
The Social Media Club: Social Media & IdentiteitThe Social Media Club: Social Media & Identiteit
The Social Media Club: Social Media & Identiteit
 
Kitty van Wijk: Hoe Voedingscentrum influencer marketing gebruikt om ongezond...
Kitty van Wijk: Hoe Voedingscentrum influencer marketing gebruikt om ongezond...Kitty van Wijk: Hoe Voedingscentrum influencer marketing gebruikt om ongezond...
Kitty van Wijk: Hoe Voedingscentrum influencer marketing gebruikt om ongezond...
 
Onderzoek Kevin van Huet Lindeman | Rekentool en Activity Based Costing op ba...
Onderzoek Kevin van Huet Lindeman | Rekentool en Activity Based Costing op ba...Onderzoek Kevin van Huet Lindeman | Rekentool en Activity Based Costing op ba...
Onderzoek Kevin van Huet Lindeman | Rekentool en Activity Based Costing op ba...
 
Begin met het brood- markus oei- strategievergadering nederlandse internisten...
Begin met het brood- markus oei- strategievergadering nederlandse internisten...Begin met het brood- markus oei- strategievergadering nederlandse internisten...
Begin met het brood- markus oei- strategievergadering nederlandse internisten...
 

More from Birgit de Cnodder

Relationeel geweld, risicotaxatie, diagnostiek en indicatiestelling, 2016 2018
Relationeel geweld, risicotaxatie, diagnostiek en indicatiestelling, 2016 2018Relationeel geweld, risicotaxatie, diagnostiek en indicatiestelling, 2016 2018
Relationeel geweld, risicotaxatie, diagnostiek en indicatiestelling, 2016 2018Birgit de Cnodder
 
Daders slachtoffer en slachtoffers daders?
Daders slachtoffer en slachtoffers daders?Daders slachtoffer en slachtoffers daders?
Daders slachtoffer en slachtoffers daders?Birgit de Cnodder
 
Waarom blijven die twee toch bij elkaar? Huisartsencongres jan 2016
Waarom blijven die twee toch bij elkaar? Huisartsencongres jan 2016Waarom blijven die twee toch bij elkaar? Huisartsencongres jan 2016
Waarom blijven die twee toch bij elkaar? Huisartsencongres jan 2016Birgit de Cnodder
 
(on)machtige vaders over vaderschap bij huiselijk geweld, 2014
(on)machtige vaders over vaderschap bij huiselijk geweld, 2014(on)machtige vaders over vaderschap bij huiselijk geweld, 2014
(on)machtige vaders over vaderschap bij huiselijk geweld, 2014Birgit de Cnodder
 
Hechting of hechtenis: hechting en relationeel geweld.
Hechting of hechtenis: hechting en relationeel geweld.Hechting of hechtenis: hechting en relationeel geweld.
Hechting of hechtenis: hechting en relationeel geweld.Birgit de Cnodder
 
systemisch werken met huiselijk geweld, voorlichtng 2011 - 2016
systemisch werken met huiselijk geweld, voorlichtng 2011 - 2016 systemisch werken met huiselijk geweld, voorlichtng 2011 - 2016
systemisch werken met huiselijk geweld, voorlichtng 2011 - 2016 Birgit de Cnodder
 

More from Birgit de Cnodder (7)

Relationeel geweld, risicotaxatie, diagnostiek en indicatiestelling, 2016 2018
Relationeel geweld, risicotaxatie, diagnostiek en indicatiestelling, 2016 2018Relationeel geweld, risicotaxatie, diagnostiek en indicatiestelling, 2016 2018
Relationeel geweld, risicotaxatie, diagnostiek en indicatiestelling, 2016 2018
 
Spiraal van geweld
Spiraal van geweld Spiraal van geweld
Spiraal van geweld
 
Daders slachtoffer en slachtoffers daders?
Daders slachtoffer en slachtoffers daders?Daders slachtoffer en slachtoffers daders?
Daders slachtoffer en slachtoffers daders?
 
Waarom blijven die twee toch bij elkaar? Huisartsencongres jan 2016
Waarom blijven die twee toch bij elkaar? Huisartsencongres jan 2016Waarom blijven die twee toch bij elkaar? Huisartsencongres jan 2016
Waarom blijven die twee toch bij elkaar? Huisartsencongres jan 2016
 
(on)machtige vaders over vaderschap bij huiselijk geweld, 2014
(on)machtige vaders over vaderschap bij huiselijk geweld, 2014(on)machtige vaders over vaderschap bij huiselijk geweld, 2014
(on)machtige vaders over vaderschap bij huiselijk geweld, 2014
 
Hechting of hechtenis: hechting en relationeel geweld.
Hechting of hechtenis: hechting en relationeel geweld.Hechting of hechtenis: hechting en relationeel geweld.
Hechting of hechtenis: hechting en relationeel geweld.
 
systemisch werken met huiselijk geweld, voorlichtng 2011 - 2016
systemisch werken met huiselijk geweld, voorlichtng 2011 - 2016 systemisch werken met huiselijk geweld, voorlichtng 2011 - 2016
systemisch werken met huiselijk geweld, voorlichtng 2011 - 2016
 

Familiegesprek

  • 1. Huisartsopleiding Universitair Medisch Centrum Groningen B. de Cnodder, 2008 Het familiegesprek Docent: Birgit de Cnodder, gz-psycholoog / systeemtherapeut
  • 2. Huisartsopleiding Universitair Medisch Centrum Groningen B. de Cnodder, 2008 Programma • Casus • Theoretisch kader • Valkuilen • Speciale aandachtsgebieden
  • 3. Huisartsopleiding Universitair Medisch Centrum Groningen B. de Cnodder, 2008 Familie thema’s bij verpleeghuisopname Rust en Zorg Verlies en Rouw
  • 4. Huisartsopleiding Universitair Medisch Centrum Groningen B. de Cnodder, 2008 Centraal uitgangspunt voor een goed familie gesprek? Gemeenschappelijk belang = BELANG VAN DE PATIËNT
  • 5. Huisartsopleiding Universitair Medisch Centrum Groningen B. de Cnodder, 2008 Randvoorwaarden • Tijd • Pieper zacht & mobiel uit • Duidelijk maken wie je bent • Weten wie de vertegenwoordiger is • Grondige dossierkennis • Meerzijdig partijdige houding • Doelstelling formuleren
  • 6. Huisartsopleiding Universitair Medisch Centrum Groningen B. de Cnodder, 2008 Mogelijk doel familiegesprek • Informatie geven en krijgen • Geruststellen • Zorgbeleid helder maken • Afspraken maken • Beslissingen nemen • Crisisoverleg
  • 7. Huisartsopleiding Universitair Medisch Centrum Groningen B. de Cnodder, 2008 Waarom doet de familie soms zo moeilijk? Rouwproces/verwerking Emotieregulatie
  • 8. Huisartsopleiding Universitair Medisch Centrum Groningen B. de Cnodder, 2008 Verwerkingsmodi • Ontkenning • Protest • Onderhandelen • Verdriet • Aanvaarding Let op: mensen fluctueren tussen de verschillende modi én deze fluctuatie loopt lang niet altijd parallel bij betrokken familieleden!
  • 9. Huisartsopleiding Universitair Medisch Centrum Groningen B. de Cnodder, 2008 Emotieregulatie Boosheid = belangrijkste secundaire emotie Maskeert meestal… primaire emoties als: Verdriet Angst Schuld en schaamte Onder stress reageren mensen met oude gedragspatronen!
  • 10. Huisartsopleiding Universitair Medisch Centrum Groningen B. de Cnodder, 2008 Hoe ziet dat eruit in de praktijk? - ‘Prettig gesprek in goede sfeer verlopen’ VS Familie komt terug op een beslissing. - Familieleden komen niet op 1 lijn met hun standpunt omtrent de behandeling van de patiënt. - Familie dringt aan op medisch zinloos handelen. - Familie wil voortdurend overleg. - Familie wil voorkeursbehandeling.
  • 11. Huisartsopleiding Universitair Medisch Centrum Groningen B. de Cnodder, 2008 Deëscalerende communicatie • Laat stoom afblazen en erken emoties. Neem achterliggende boodschap serieus. • Wijs het gedrag af, niet de persoon. Laat agressor in zijn eigenwaarde. • Gooi geen olie op het vuur door beschuldigen, verdedigen, bedreigen, erboven gaan staan, denigreren, minimaliseren etc • Let op (ook je eigen) non-verbale signalen. • Voer het “inhoudelijke” gesprek pas nadat de emoties geluwd zijn en geef informatie. Hoe meer informatie, hoe minder interpretatie. Achter elk verwijt schuilt een behoefte!
  • 12. Huisartsopleiding Universitair Medisch Centrum Groningen B. de Cnodder, 2008 Bijzonder aandachtsgebied: Gezondheidsklachten bij verzorgers Méér psychische klachten bij verzorgers dementerende patiënten in vergelijking met de algemene bevolking Stress bij de familie neemt toe naarmate de dementie erger wordt Eventueel voor check: EDIZ vragenlijst (Ervaren Druk door Informele Zorg)
  • 13. Huisartsopleiding Universitair Medisch Centrum Groningen B. de Cnodder, 2008 Beschermende factoren geven evewicht draagkracht-draaglast • Gezonde copingstrategieën • Sociaal netwerk • Hoge zelfwaardering
  • 14. Huisartsopleiding Universitair Medisch Centrum Groningen B. de Cnodder, 2008 Wanneer stress tot uitputting leidt, heb je… • …meer kans op psychopathologie: klinische depressie, angsklachten, frequent gebruik van psychofarmaca • … meer kans op mishandeling van de patiënt
  • 15. Huisartsopleiding Universitair Medisch Centrum Groningen B. de Cnodder, 2008 Verschijningsvormen • Lichamelijke mishandeling • Psychische mishandeling • Affectieve en emotionele Verwaarlozing • Financiële uitbuiting • Seksueel misbruik • Schending van rechten
  • 16. Huisartsopleiding Universitair Medisch Centrum Groningen B. de Cnodder, 2008 Signalering • Op systeemniveau: sleutel tot preventie: uitputtingsniveau mantelzorger? • Lichamelijke beschadingingen en letsel • Niet in beeld passende gedrags verandering • Niet in beeld passend decorumverlies • Ogenschijnlijk onverklaarbare emotionele verandering
  • 17. Huisartsopleiding Universitair Medisch Centrum Groningen Auteursrechten / naamsvermelding Tenzij anders vermeld is alles in dit werk gelicenseerd onder een Creative Commons Naamsvermelding 4.0 Internationaal - licentie. Wanneer je gebruik wilt maken van dit werk, moet je gepaste credits geven, een link voorzien naar de licentie en kenbaar maken welke veranderingen je hebt aangebracht. Dat moet je doen op een wijze die niet suggereert dat de licentiehouder jou of je veranderingen per definitie onderschrijft. Hanteer voor dit werk de volgende methode van naamsvermelding: B. de Cnodder, Het familiegesprek (2008), CC-BY 4.0 gelicenseerd. Except where otherwise noted, this work is licensed under a Creative Commons BY 4.0 International Licence. You must give appropriate credit, provide a link to the license, and indicate if changes were made. You may do so in any reasonable manner, but not in any way that suggests the licensor endorses you or your use. De volledige licentie-tekst is te lezen op / read complete licence text on https://creativecommons.nl/4-0-licenties/ https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ In de loop van mijn carrière tot nu toe heb ik van velen mogen leren. Deze mensen wil ik recht doen in de bijdrage die zij aan mijn kennis en kunde hebben geleverd. Ik heb getracht om zo zorgvuldig mogelijk aan bronvermelding te doen. Mocht iemand desondanks vinden dat ik hem of haar tekort heb gedaan in genoemde vermelding, nodig ik diegene uit om contact met mij op te nemen en dat bespreekbaar te maken.