Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.
1
Parathënie
Qarku Kukës në zbatim të Konventës për të Drejtat e Fëmijëve me iniciativën e UNICEF ka
qenë ndër qarqet e para...
3
Në faqen pas kapakut të vendoset:
Ky raport është hartuar nga Shoqata ALB-AID dhe Njësia për të Drejtat e Fëmijës (NJDF)
p...
PËRMBAJTJA
Fjala e Kryetarit të Qarkut.......................................................................................
LISTA E SHKURTIMEVE
ALB-AID
BB
KM
SHSSH
DRP
DAR
ZA
DNA

Shoqata Shqiptare e Asistencës për Integrim dhe Zhvillim Demokrati...
1 QËLLIMET E VLERËSIMIT DHE METODOLOGJIA
a. Raporti i vlerësimit, qëllimi dhe objektivat e tij.
“Strategjia dhe Plani Rajo...
Për hartimin teknik të raportit u aktivizua grup lokal i ekspertëve për fëmijët i cili ngriti grupin
e punës në bashkëpuni...
QARKU KUKËS – HARTA ADMINISTRATIVE

9
Kapitulli I
Përmbledhje Ekzekutive:
Situata e të drejtave të fëmijëve në qarkun Kukës
(pasqyrë e situatës të përgjithshme ...
Ne vitin 2011 Njësia për të Drejtat e Fëmijëve është futur ne Strukturën e Këshillit Qarkut sipas
ligjit Nr 10347 pranë Dr...
Një shtytje të veçante në drejtim të përmirësimit të respektimit të drejtave të fëmijëve ka dhënë
edhe ngritja e observato...
te politikave. Sipas një vlerësimi sipërfaqësor del se ka projekte qe dublojnë institucionet
shtetërore. Shoqatat nuk dorë...
KAPITULLI II
Vlerësimi i zbatimit të objektivave të Strategjisë Rajonale për Fëmijët në
lidhje me të drejtën për mbrojtje ...
Tabela 1: Shpenzimet publike per realizimin e te drejtes per kujdes te vecante te femijeve te
familjeve te varfra per vite...
Harta 1: Përqindja e fëmijëve me aftësi të kufizuar të moshës 0-18 vjeç, në komunat përkatëse,
për vitin 2010.
Me mbështet...
gjakmarrjes, të pashoqëruar në emigracion apo që bien pre e drogës, abuzimeve dhe
kriminalitetit.
Edhe pse në vitin 2011 n...
Në 2011 qarku numëron1585 fëmijë jetimë (47 jetimë biologjik, 1538 me një prind prej të
cilëve 872 në rrethin e Kukësit, 2...
Sipas të dhënave numri i fëmijëve jetim me ndihmë ekonomike është 32. Një numër ky më i
ulët se vitet e tjera 3 . Ose nga ...








Mungon një qendër qarku për mbledhjen dhe shpërndarjen e informacionit.
Pak po bëhet për analizat dhe rapor...
Shoqata ALB – AID prej më se 4 vjetësh po zbaton projektin “Aktivizohuni nëse doni që zëri
juaj te dëgjohet dhe vota juaj ...


Njësia për të drejtat e fëmijëve pranë qarkut të mundësoje krijimin e një sistemi bazë
të dhënash për grupet sociale në...
Kapitulli III
Vlerësimi i zbatimit të objektivave të Strategjisë Rajonale për Fëmijët në
lidhje me të drejtën për arsim ci...
që kanë ndjekur kopshtin të paktën një vit
Përqindja e nxënësve që kanë braktisur shkollën
Përqindja e vajzave që kanë bra...






Braktisja zero e shkollës. Zbatimi i këtyre projekteve në qarkun e Kukësit ka
përmirësuar si aksesin e fëmijëve ...
pajisjen me aftësitë e nevojshme për të përballuar arsimimin e mëtejshëm dhe përshtatjen në
tregun e punës.
Problemi kryes...
Viti 2011
Nr
Rrethi
1
Kukës
2
Has
3
Tropojë
4
Qarku

Numri i kopshteve
50
20
23
93

Numri i fëmijëve në kopshte
1851
647
7...
Nr
1
2
3
4

Rrethi
Kukës
Has
Tropojë
Qarku

Gjithsej
147
78
20
245

Vajza
73
30
6
109

Fshat
44
53
20
117

Vajza
22
18
6
4...
7

Dituri natyre

95

Këto rezultate janë 5-10% më të larta se në vitin 2006. Më shumë kujdes është bërë në punën
me nxënë...
Me një udhëzim të MASH-it pranë shkollave janë ngritur Bordet e shkollave. Këto organizma
komunitare në shkollë ende nuk p...
kolektive përmes përqendrimit të shkollave të ciklit të lartë të arsimit 9-vjeçar. Për këtë janë të
nevojshme:
 Kryerja e...
2. Sfidat
a) Politikat për arsimin
Platforma e zhvillimit afatgjatë të arsimit të jetë një dokument konsensual, i miratuar...
Kapitulli IV
Vlerësimi i zbatimit të objektivave të Strategjisë Rajonale për Fëmijët në
lidhje me të drejtën e mbijetesës ...
Raporti infermierë- mami për banorë (2009)

Nga 25 komuna që ka qarku 9 (Margegaj, Lekbibaj, Tropojë, Bujan, Fierzë, - Byt...
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19
20.
21.

Bytyç
Fajza
Bashkia Kukës
Malëziu
Tropojë
Shtiqën
Tërthore
Bujan
Surroj

2095
2077
204...





















vaksinimit 100% të fëmijëve, krahasuar me shumë të meta e mangësi me të cilat është
pë...









Nga 197 nxënës të anketuar në 7 shkolla të tre rretheve të qarkut 121 prej tyre pohojnë
se nuk ka ujë të r...











Është rritur kapja e shpejtë të patologjisë së barrës nga personeli mjekësor,
Ka përmirësime në drejti...
9,

- rrezik dështimi
- Të tjera
Sëmundje gjinekologjike
- Infeksione të pleviksit të sipërme
a. endometrite
b.parametrite...




Janë ndërmarr vazhdimisht fushata sensibilizuese, takime në të dy ciklet e shkollave 9 vjeçare e ato të mesme kundë...
Raport vleresimi i strategjise per femijet 2006 2011 (30 november 2012)
Raport vleresimi i strategjise per femijet 2006 2011 (30 november 2012)
Raport vleresimi i strategjise per femijet 2006 2011 (30 november 2012)
Raport vleresimi i strategjise per femijet 2006 2011 (30 november 2012)
Raport vleresimi i strategjise per femijet 2006 2011 (30 november 2012)
Raport vleresimi i strategjise per femijet 2006 2011 (30 november 2012)
Raport vleresimi i strategjise per femijet 2006 2011 (30 november 2012)
Raport vleresimi i strategjise per femijet 2006 2011 (30 november 2012)
Raport vleresimi i strategjise per femijet 2006 2011 (30 november 2012)
Raport vleresimi i strategjise per femijet 2006 2011 (30 november 2012)
Raport vleresimi i strategjise per femijet 2006 2011 (30 november 2012)
Raport vleresimi i strategjise per femijet 2006 2011 (30 november 2012)
Raport vleresimi i strategjise per femijet 2006 2011 (30 november 2012)
Raport vleresimi i strategjise per femijet 2006 2011 (30 november 2012)
Raport vleresimi i strategjise per femijet 2006 2011 (30 november 2012)
Raport vleresimi i strategjise per femijet 2006 2011 (30 november 2012)
Raport vleresimi i strategjise per femijet 2006 2011 (30 november 2012)
Raport vleresimi i strategjise per femijet 2006 2011 (30 november 2012)
Raport vleresimi i strategjise per femijet 2006 2011 (30 november 2012)
Raport vleresimi i strategjise per femijet 2006 2011 (30 november 2012)
Raport vleresimi i strategjise per femijet 2006 2011 (30 november 2012)
Raport vleresimi i strategjise per femijet 2006 2011 (30 november 2012)
Raport vleresimi i strategjise per femijet 2006 2011 (30 november 2012)
Raport vleresimi i strategjise per femijet 2006 2011 (30 november 2012)
Raport vleresimi i strategjise per femijet 2006 2011 (30 november 2012)
Raport vleresimi i strategjise per femijet 2006 2011 (30 november 2012)
Raport vleresimi i strategjise per femijet 2006 2011 (30 november 2012)
Raport vleresimi i strategjise per femijet 2006 2011 (30 november 2012)
Raport vleresimi i strategjise per femijet 2006 2011 (30 november 2012)
Raport vleresimi i strategjise per femijet 2006 2011 (30 november 2012)
Raport vleresimi i strategjise per femijet 2006 2011 (30 november 2012)
Raport vleresimi i strategjise per femijet 2006 2011 (30 november 2012)
Raport vleresimi i strategjise per femijet 2006 2011 (30 november 2012)
Raport vleresimi i strategjise per femijet 2006 2011 (30 november 2012)
Raport vleresimi i strategjise per femijet 2006 2011 (30 november 2012)
Raport vleresimi i strategjise per femijet 2006 2011 (30 november 2012)
Raport vleresimi i strategjise per femijet 2006 2011 (30 november 2012)
Raport vleresimi i strategjise per femijet 2006 2011 (30 november 2012)
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Raport vleresimi i strategjise per femijet 2006 2011 (30 november 2012)

3,167 views

Published on

“Strategjia dhe Plani Rajonal i Veprimit për Fëmijët” për qarkun e Kukësit është dokumenti i parë lokal i përgatitur në vitin 2006 posaçërisht për fëmijët. Ky dokument ka pasur efektet e veta pozitive në drejtim të sensibilizimit të institucioneve lokale për të drejtat e fëmijëve në përputhje me Konventën për të drejtat e fëmijëve dhe kërkesat e strategjive të ndryshme Kombëtare e obligimeve që rrjedhin prej tyre.

Published in: Education
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

Raport vleresimi i strategjise per femijet 2006 2011 (30 november 2012)

  1. 1. 1
  2. 2. Parathënie Qarku Kukës në zbatim të Konventës për të Drejtat e Fëmijëve me iniciativën e UNICEF ka qenë ndër qarqet e para të Shqipërisë që ka hartuar Strategjinë Rajonale dhe Planin e Veprimit për te Drejtat e Fëmijëve 2006-2011 duke u bërë kështu pionier i vendosjes se mekanizmave demokratik institucional për politikë bërjen lokale për fëmijët. Qarku ka ngritur Njësinë për të Drejtat e Fëmijëve si model pilot e cila ka shërbyer si argument i rëndësishëm për shtrirjen e njësive te tilla në të gjithë vendin. Gjithashtu ngritja e NJDF-së dhe Strategjia e hartuar nga Qarku Kukës në vitin 2006 i kanë paraprirë hartimit te Ligjit të posaçëm (10347) për mbrojtjen e te drejtave te fëmijëve. E quajmë veten te privilegjuar qe modeli ynë i suksesshëm i paraprinë vendit për hartimin dhe monitorimin e politikave lokale për fëmijët. Siç e dini një e treta e popullsisë së Qarkut Kukës i përket fëmijëve te moshës 0-18 vjeç ( 37,933 fëmije). Prandaj Qarku i ka kushtuar vëmendje të veçantë përmirësimit të shërbimeve për fëmijët, ngritjes se mekanizmave përkatës lokal dhe përfshirjes se tyre ne politikat lokale te zhvillimit. Qarku Kukës me mbështetjen e UNICEF në bashkëpunim me ALB-AID gjatë vitit 2011 ka punuar për rritjen dhe fuqizimin e NJDF-së pranë qarkut, ku si prioritet kryesor ka qene monitorimi i objektivave te Strategjisë lokale nëpërmjet matjes se treguesve dhe mbledhjes së informacionit për hartimin e një data-base e cila do ti shërbejë qarkut për hartimin e politikave cilësore lokale për fëmijët dhe përgatitjes së raporteve mbi përmirësimin e respektimit të të drejtave të fëmijëve. Ky raport Progresi analizon punën e bërë dhe rezultatet e arritura për përmbushjen e objektivave të strategjisë për fëmijët 2006-2011 dhe i paraprinë hartimit te strategjisë së Re Rajonale dhe Planit konkret te Veprimit për fëmijët 2013-2020 e cila jemi te bindur se do t’i avancoje te drejtat e fëmijëve dhe angazhimin e njësive vendore për përfshirjen e tyre ne planet konkrete te zhvillimit. Duke falënderuar hartuesit e këtij Raporti, shoqatën ALB-AID dhe në veçanti UNICEF-in, qarku Kukës konfirmon se do te vazhdoje angazhimin e tij ne drejtim te përmirësimit te respektimit te drejtave te fëmijëve. Ai do te fuqizojë më tej strukturat e ngritura lokale dhe do t’i jap NJDF-së një rol më të madh për monitorimin e politikave në shkallë Qarku. Qarku Kukës do të vazhdojë të mirëpresë mbështetjen e shoqërisë civile dhe UNICEF për të çuar më përpara arritjet në fushën e të drejtave të fëmijëve. Ai mbetet i hapur të bashkëpunojë ngusht me të gjithë aktorët lokal dhe kombëtar. Ibsen Elezi Kryetar i Këshillit Qarkut Kukës 2
  3. 3. 3
  4. 4. Në faqen pas kapakut të vendoset: Ky raport është hartuar nga Shoqata ALB-AID dhe Njësia për të Drejtat e Fëmijës (NJDF) pranë qarkut Kukës me mbështetjen e UNICEF. FALENDERIME Raporti i Vlerësimit të Strategjisë Rajonale për Fëmijët dhe Planit të Veprimit i qarkut Kukës (2006-2011) u realizua si një nismë e përbashkët e NJDF, Qarkut Kukës, UNICEF Shqipëri dhe shoqatës ALB-AID. Mirënjohje e veçantë i takon përfaqësuesve të administratës publike lokale dhe personave të kontaktit në Drejtorinë e Shërbimit Social Shtetëror, Drejtorinë Arsimore Rajonale dhe Zyrat Arsimore Has dhe Tropojë, Drejtorinë e Përgjithshme të Policisë Qarkut Kukës, Drejtorinë e Shëndetit Publik, Drejtorinë e Spitalit Kukës, Zyrës së Statistikave pranë qarkut Kukës, Bashkitë e Kukësit, Krumës dhe Tropojës, në të cilat funksionojnë Njësitë për Mbrojtjen e fëmijëve, për informacionin e përcjellë pranë Njësisë për të drejtat e fëmijës. Falënderime të veçanta për grupin e ekspertëve të udhëhequr nga Jonuz Kola dhe të përbërë nga Mexhit Hajdari, Nazif Dokle, Gentian Palushi, të cilët grumbulluan, përpunuan dhe analizuan informacionin duke mundësuar përgatitjen e plotë të këtij raporti. Falënderime dhe për përfaqësuesit e zyrave të Observatorit dhe Njësisë për të Drejtat e Fëmijës Kukës, si dhe përfaqësues të shoqërisë civile për angazhimin dhe kontributin dhe komentet që kanë dhënë në publikimin e raportit të progresit. Së fundi, falënderime të veçanta për mbështetjen e vlefshme të siguruar nga Arlinda Ymeraj, përgjegjëse për politikat sociale dhe Eliana Paravani, asistente programi në UNICEF, të cilat mundësuan pregatitjen e këtij raporti. 4
  5. 5. PËRMBAJTJA Fjala e Kryetarit të Qarkut.......................................................................................2 Vendimi i Keshillit qarkut per publikimin e raportit...............................................3 Falënderime……………………………………………………....................... ......4 Lista e shkurtimeve.................................................................................................6 Lista e Anekseve......................................................................................................6 Qëllimet e vlerësimit dhe metodologjia............................................. ......................7 Kapitulli I: Përmbledhje Ekzekutive.................................................................10 Kapitulli II: E drejta e mbrojtjes shoqërore dhe pjesëmarrjes............................14 Kapitulli III: E drejta për arsim cilësor................................................................23 Kapitulli IV:E drejta e mbijetesës dhe e kujdesit shëndetësor.............................................................................................................33 Kapitulli V: Pasqyrimi i ndryshimeve të kuadrit ligjor të drejtave të fëmijëve në politiken sociale të Qarkut të Kukësit..................................................................40 Kapitulli VI: Konkluzione dhe Rekomandime....................................................46 Bibliografi..............................................................................................................48 Anekse....................................................................................................................49 5
  6. 6. LISTA E SHKURTIMEVE ALB-AID BB KM SHSSH DRP DAR ZA DNA Shoqata Shqiptare e Asistencës për Integrim dhe Zhvillim Demokratik Banka Botërore Këshilli i Ministrave Shërbimi Social Shtetëror Drejtoria Rajonale e Punës Drejtoria Arsimore Rajonale Zyra Arsimore Dispozitat Normative Arsimore ISHP KDF Instituti i Shëndetit Publik Konventa për të Drejtat e Fëmijëve MASH MD Ministria e Arsimit dhe Shkencës Ministria e Drejtësisë NJDF NJMFF Njësia për të Drejtat e Fëmijës Njësia për Mbrojtjen e Fëmijë dhe Familjes OJF PAK PNUD PKV PLV QN SHSSH SKF UNICEF VKM Organizata Jo Fitimprurëse Persona me Aftësi të Kufizuar Programi i Kombeve të Bashkuara për Zhvillim Plani Kombëtar i Veprimit Plani Lokal i Veprimit Qeveria e Nxënësve Shërbimi Social Shtetëror Strategjia Kombëtare për Fëmijët Fondi i Kombeve të Bashkuara për Fëmijët Vendim i Këshillit të Ministrave Anekse: Aneks 1: Raporti i pyetësorëve Aneks 2: Pyetësori Aneks 3: Tabela e numrit të popullsisë Qarkut Kukës Aneks 4: Tabela, grafikëve me të dhëna të ndryshme Aneks 5: Tabela që ilustrojnë varfërinë dhe fëmijët në rrezik Aneks 6: Tabela që ilustrojnë kapitullin e shëndetit Aneks 7: Tabelat e projekteve të zbatuara në qarkun e Kukësit nga shoqata të ndryshme Aneksi 8. Tabela e investimeve në rrethin Kukës për peridhën 2005-2010 në arsim VO: Tabelat me informacione jane te përmbledhura sipas te trajtimit te te drejtave Ndoshta duhet te vihen si anekse megjithesi shifrat e tabelave jane interpretuar ne vendet ku ato jane. 6
  7. 7. 1 QËLLIMET E VLERËSIMIT DHE METODOLOGJIA a. Raporti i vlerësimit, qëllimi dhe objektivat e tij. “Strategjia dhe Plani Rajonal i Veprimit për Fëmijët” për qarkun e Kukësit është dokumenti i parë lokal i përgatitur në vitin 2006 posaçërisht për fëmijët. Ky dokument ka pasur efektet e veta pozitive në drejtim të sensibilizimit të institucioneve lokale për të drejtat e fëmijëve në përputhje me Konventën për të drejtat e fëmijëve dhe kërkesat e strategjive të ndryshme Kombëtare e obligimeve që rrjedhin prej tyre. Si dokument i parë lokal për fëmijët, ai ka hedhur hap të madh në drejtim të ndërgjegjësimit të institucioneve lokale për përfshirjen e fëmijëve në planet dhe programet lokale. Duke pasur parasysh se kanë kaluar 5 vjet nga koha e hartimit të këtij dokumenti për Qarkun e Kukësit, periudhë gjatë të cilës kanë ndodhur ndryshime dhe ka pasur zhvillime në drejtim të përsosjes së legjislacionit për shtresat në nevoje e në veçanti për fëmijët, është e domosdoshme që të bëhet një analizë mbi nivelin e zbatimit të kësaj Strategjie lokale për fëmijët për të përcaktuar se çfarë duhet përmirësuar e ndryshuar në të ardhmen. Njëkohësisht ka ardhur koha për të rishikuar planin e veprimit dhe harmonizimin e tij me strategjinë kombëtare dhe Planin e veprimit për Fëmijë 2012-2015. Qëllimi i raportit: Të vlerësojë punën e bërë në Qarkun e Kukësit nga pushteti vendor, OJF, donatorë dhe aktorë të tjerë lokal dhe kombëtar për zbatimin e Strategjisë rajonale dhe Planit të veprimit për fëmijë 2006-2011. Objektivat e këtij raporti synojnë: a. Te analizojë zbatimin e planit rajonal të veprimit për gjendjen e zbatimit të drejtave te fëmijëve ne qarkun Kukës b. Të analizojë nivelin e realizimit të të drejtave të fëmijëve nëpërmjet matjes dhe vlerësimit të treguesve të përzgjedhur me qëllim pasqyrimin e situatës reale të zbatimit të këtyre të drejtave; c. Të identifikojë çështjet më kritike në nivel lokal me qëllim hartimin e rekomandimeve për përmirësime në politikat lokale që lidhen me të drejtat e fëmijëve në të ardhmen; përmirësimin e shërbimeve për fëmijët etje. b. Metodologjia e hartimit të raportit vlerësues, procedura dhe pjesëmarrësit e vlerësimit. Përgatitja e këtij Raporti Vlerësimi është bërë me përfshirjen e të gjithë aktorëve në nivel lokal të cilët punojnë për të drejtat e fëmijëve dhe që kanë qenë të përfshirë në zbatimin e Strategjisë Lokale. Kanë marrë pjesë përfaqësues nga bashkitë, komunat dhe institucionet e arsimit, shëndetësisë, shërbimit sociale, punësimit, policisë, NJMFF dhe shoqatat lokale nën drejtimin e Njësisë për të drejtave të fëmijëve pranë Këshillit të Qarkut Kukës. Procesi i hartimit të Raportit të vlerësimit është koordinuar nga Shoqata “ALB-AID” Kukës, me mbështetjen financiare të UNICEF-it në Shqipëri. Një ndihmë të madhe ka dhënë Observatori për fëmijët, Zyra Kukës për mbledhjen e informacionin dhe të dhënave të këtij raporti. 7
  8. 8. Për hartimin teknik të raportit u aktivizua grup lokal i ekspertëve për fëmijët i cili ngriti grupin e punës në bashkëpunim me shoqatën ALB-AID dhe CRU-në pranë Qarkut. Grupi i punës ka organizuari takime dhe diskutime me specialistë të institucioneve publike, përgjegjës për zbatimin e politikave të kujdesit shëndetësor, arsimor dhe të mbrojtjes sociale. U organizuan 2 takime me grupe me fokus të caktuar mësuesit në arsim, me institucionet e kujdesit shëndetësor dhe me shoqërinë civile lokale të cilët diskutuan dhe komentuan për të gjitha çështjet e paraqitura. Stafi i NJDF-së për ti ardhur në ndihmë grupit të pune ka mbledhur të dhëna nëpërmjet një pyetësori me nxënës i plotësor ne 10 shkolla të qarkut. Pyetësori ka pasur 4 seksione sipas te drejtave. Te dhënat e mbledhura janë përdorur për hartimin e raportit ( Aneksi 2). Grupi i punës hartoi një listë pyetjesh dhe treguesish, të cilët mundësuan vlerësimin e nivelit të zbatimit të strategjisë si edhe planit të veprimit. Informacioni i mbledhur u përdor për analizën e nivelit të zbatimit të objektivave të strategjisë dhe planit të veprimit. c. Fokusi i raportit Ky raport është fokusuar në drejtimet e mëposhtme si : situata aktuale dhe progresi i bërë për mbrojtjen e të drejtave të fëmijëve për periudhën kohore 2006-2011 në fusha të tilla si: a) e drejta për mbrojtje sociale; b) e drejta për arsim; c) e drejta për kujdes shëndetësor dhe zhvillim dhe d) e drejta për pjesëmarrje. Raporti analizon politikat vendore dhe buxhetet për të drejtat e fëmijëve; monitorimin dhe raportimin e treguesve të progresit në zbatimin planit të veprimit për të drejtave të fëmijëve në qarkun Kukës. d. Çështjet kryesore të këtij raporti vlerësimi. Ky raport vlerësimi është i përbërë nga pesë kapituj. Kapitulli i parë – Përmbledhje Ekzekutive: Situata e të drejtave të fëmijëve në qarkun Kukës (pasqyrë e situatës të përgjithshme të të drejtave të fëmijëve) Kapitulli i dytë - analizohet zbatimi i objektivave të Strategjisë Rajonale për Fëmijët në lidhje me të drejtën për mbrojtje shoqërore. Kapitulli i tretë – analizohet zbatimi i objektivave të Strategjisë Rajonale për Fëmijët në lidhje me të drejtën për arsim cilësor Kapitulli i katërt – analizohet zbatimi i objektivave të Strategjisë Rajonale për Fëmijët në lidhje me të drejtën e mbijetesës dhe kujdesit shëndetësor. Kapitulli i pestë - analizohet në mënyrë të përmbledhur përmirësimi i kuadrit ligjor i të drejtave të fëmijëve në Shqipëri si dhe përshkruhen mekanizmat lokale dhe rajonale që vëzhgojnë dhe raportojnë mbi realizimin e të drejtave të fëmijëve në përputhje me kërkesat ligjore. Kapitulli i gjashtë - i kushtohet dhënies së rekomandimeve për institucionet dhe pushtetin vendor për zbatimin e Strategjisë rajonale për fëmijët. 8
  9. 9. QARKU KUKËS – HARTA ADMINISTRATIVE 9
  10. 10. Kapitulli I Përmbledhje Ekzekutive: Situata e të drejtave të fëmijëve në qarkun Kukës (pasqyrë e situatës të përgjithshme të të drejtave të fëmijëve) Qarku i Kukësit shtrihet në verilindje të Shqipërisë dhe ka në përbërjen e tij 27 njësi vendore nga të cilat 24 komuna dhe 3 bashki. Qendra administrative, politike, ekonomike dhe kulturore e qarkut është qyteti i Kukësit. Popullsia e qarku Kukësi në fund të vitit 2011 ishte 113.196 banorë. (Sipas drejtorisë përgjithshme Gjendjes civile pranë Prefektit te Qarkut) Sipas shërbimit Social Kukës qarku Kukës numëron 26,406 familje nga te cilat 12,269 trajtohen me ndihmë ekonomike ose 46,4 % të cilat kanë përfituar 584.500.000 lekë në vit në formën e ndihmës ekonomike ( Burimi Shërbimi Social Shtetëror) . Krahasuar me vitin 2006 (115 905 banorë) kur u hartua “Strategjia dhe Plani rajonal për Fëmijët” në Kukës popullsia është ulur me 2709 banorë ose rreth 2%, kurse skemës se përfitimit të ndihmës ekonomike në vitin 2011 i janë shtuar 110 familje (0,9%) krahasuar me vitin 2006 ku 12,159 familje trajtoheshin me ndihmë ekonomike. Në qarkun e Kukësit mbizotërojnë moshat e reja. Fëmijët e moshës 0-18 vjeç përbëjnë 34,5 % të popullsisë së përgjithshme të qarkut. (37,933) Reformat e ndërmarra nga qeveria gjatë periudhës 2006-2011 nuk kanë sjellë ndryshimet e pritshme ekonomike. Nuk ka reduktim të numrit te familjeve që përfitojnë ndihme ekonomike, përkundrazi ka rritje të lehtë. Treguesit e varfërisë mbeten pothuajse ne te njëjta shifra me ato te vitit 2006. Autostrada Durrës Morinë me gjithë pritshmërinë e madhe, nuk ka sjellë zhvillimin e dëshiruar, përveç lehtësimit të lëvizjes së njerëzve. Përkundrazi ajo ka sjellë falimentimin e shumë bizneseve lokale, për pasoje shtimin e numrit të papunëve. Sipas të dhënave nga Drejtoria Rajonale e Punësimit ne fund te vitit 2011 janë regjistruar 8,661 te papune. Në fakt kjo shifër nuk paraqet realitetin., pasi mënyra e përllogaritjes e përdorur përfshinë vetëm personat e vetë deklaruar si të papunë. Ne vitin 2006 nuk janë mbledhur të dhëna për papunësinë. Karakteristikë tipike është lulëzimi i kazinove, bingove dhe euro-llotove. Ne fund te vitit 2011 janë shtuar me 350 % lojërat e fatit vetëm në qytetin e Kukësit. Ne Kukës ne vitin 2006 kishte 10 lojëra fati, tani numërohen 35 vetëm në qytetin e Kukësit. Ky fenomen wshtw shtrirw nw mbarw qarkun. Të gjitha pikat e lojërave të fatit nuk zbatojnë ligjin për moslejimin e fëmijëve nën 18 dhe nuk afishojnë tabela për fëmijët. Problem është shtrirja e pikave te bixhozit edhe nëpër fshatra dhe frekuentimi i tyre nga fëmijët. Ndryshime pozitive janë shënuar në infrastrukturën e arsimit, shëndetësisë dhe të mbrojtjes sociale. Në periudhën kohore nga viti 2006 e deri tani edhe në politikat për fëmijët kanë ndodhur ndryshime të rëndësishme që kanë pasur si objektiv përmirësimin e kushteve të jetës, shkollës, mirë-rritjen e tyre etj. Ndjehet një frymë e re në përgjithësi nëpër institucione për marrjen në konsideratë të problemeve të fëmijëve Në institucionet e ndryshme shtetërore ka filluar të paktën të diskutohet për problemet e fëmijëve. Koj tregon për rritjen e ndërgjegjësimit të institucioneve vendore në drejtim të njohjes së të drejtave të fëmijëve. Megjithatë janë akoma larg trajtimit të këtyre problemeve në mënyrë institucionale. 10
  11. 11. Ne vitin 2011 Njësia për të Drejtat e Fëmijëve është futur ne Strukturën e Këshillit Qarkut sipas ligjit Nr 10347 pranë Drejtorisë se Shërbimeve Rajonale. Në Bashkinë Kukës ne vitin 2008 është ngritur Njësia për Mbrojtjen e Fëmijës dhe Familjes. Ne vitin 2011 ne Bajram Curri është ngritur shërbimi për fëmijët me aftësi të kufizuara dhe familjet e tyre. Po kështu edhe Komuna Surroj, Bashkia Krumë, Komuna Bicaj, Komuna Fierzë në fillim të këtij viti kanë nxjerre vendimet përkatëse për ngritjen e zyrave për mbrojtjen e fëmijëve sipas ligjit 10347. Por megjithatë, varfëria ekonomike, dhuna, abuzimi, cilësia e dobët e shërbimeve arsimore dhe shëndetësore, mit-marrja etje, vazhdojnë te mbeten fenomene qe ndikojnë dukshëm ne shkelja e të drejtave të fëmijëve, ne Qarkun Kukës. Ndërkohe në shkollat e fshatrave cilësia e mësimdhënies ka pësuar rënie tw dukshme. Në shkollat e qarkut vazhdon të ketë dhunë verbale. Mungojnë laboratorët për lëndët e kimisë, biologjisë dhe fizikës. Sipas pyetësorit të plotësuar në kuadër të raportit të progresit rezulton se në 93 % e nxënësve të pyetur në 10 shkolla të qarkut Kukës nuk kanë laborator. Shkollat janë pajisur me kabinete informatike por duhet të theksojmë se në shumicën e shkollave ato nuk janë funksionalë për shkak te keq përdorimit, mungesës së energjisë, mungesës se mësuesve me arsim përkatës dhe për shkak te vjedhjes se pajisjeve. Numri i kompjuterëve për nxënës për vitin 2010 është 1 për 56 . Interneti punon vetëm në bashkitë e qarkut, kurse ne shkollat e komunave ai nuk funksionon pasi pajisjet janë tepër te dobëta dhe shpesh mungon sinjali i internetit dhe energjia e dobët elektrike. Ka shumë fëmijë që punojnë veçanërisht në fshat. Puna sezonale shpesh herë bën që nxënësit të mos frekuentojnë rregullisht shkollën. Mungojnw shifrat pwr matjen e këtij fenomeni Pjesa më e madhe e fëmijëve të qarkut u përkasin familjeve me ndihmë ekonomike. Numri i pjesëtarëve të familjeve që trajtohen me ndihme ekonomike përbejnë 71 % te numrit te përgjithshëm te popullsisë qarkut (80,302 persona u përkasin 12,269 familje përfituese të Ndihmës Ekonomike). Trafikimi në drejtim të Kosovës është zeruar në vitin 2011 si rezultat edhe i ndërgjegjësimit dhe punë së strukturave të policisë përshirë bashkëpunimin me policinë e Kosovës. Por fëmijë rom të ardhur nga rrethet tjera kryesisht Krujë dhe Fier, çdo pranverë stacionohen me familjet e tyre në Kukës dhe përdoren nga familjarët e tyre për të lypur në rrugët e Kosovës gjatë ditës kurse në darkë kthehen përsëri në Kukës. Shërbimet sociale janë të përqendruara tërësisht në bashkinë Kukës. Ndërsa në njësitë e tjera vendore të Qarkut Kukës nuk ka shërbime të tilla me përjashtim të një zyre (personi kontakti) shërbimesh në bashkinë Bajram Curri për fëmijët me aftësi të kufizuar dhe familjen, pavarësisht se pretendohet që ajo luan rolin e njësisë për mbrojtjen e fëmijëve ne Bajram Curri. Me gjithë mangësitë në promovimin e Planit Rajonal të Veprimit për Fëmijët të vitit 2006, duhet pranuar se ka përmirësim. Veçanërisht pas daljes së ligjit 10347 në vitin 2010 është punuar jashtëzakonisht shumë në drejtim të njohjes dhe mbrojtjes së të drejtave të fëmijëve si nga shoqata të ndryshme. Gjithashtu një rol të veçantë ka luajtur edhe Njësia për të Drejtat e Fëmijës pranë qarkut Kukës. 11
  12. 12. Një shtytje të veçante në drejtim të përmirësimit të respektimit të drejtave të fëmijëve ka dhënë edhe ngritja e observatorit për të drejtat e fëmijëve. Ai tashmë është bërë një faktor i rëndësishëm në duart e shoqërisë civile për monitorimin e respektimit të të drejtave të fëmijëve e për përmirësimin e shërbimeve ndaj tyre. Gjithashtu modelet e pilotuara me sukses në qarkun Kukës për fëmijët janë përgjithësuar e përhapur në të gjithë qarqet e Shqipërisë. Megjithatë, pavarësisht nga progresi i bërë deri tani, nga të dhënat e mbledhura nga NJMF-ja dhe Observatori për të drejtat e fëmijëve në Qarkun e Kukësit, rezulton se duhet punuar më shumë për të përmirësuar respektim e të drejtave të fëmijëve, veçanërisht në drejtim të rritjes së transparencës dhe përfshirjes së problemeve të fëmijëve në planet e zhvillimit dhe buxhetimit qoftë nga institucionet shtetërore ashtu edhe nga shoqëria civile. Megjithëse ka një ligj që detyron njësitë vendore të bëjnë transparente fondet për shkollat kryesisht për shpenzime operative, deri tani ne nuk kemi gjetur asnjë praktikë përfshirë këtu edhe bashkinë Kukës të bërjes transparent të buxhetit operativ kosto-njësi për fëmijë. Buxheti mbahet i fshehte, dhe justifikohen se nuk u planifikohen buxhete nga ministritë përkatëse, megjithëse sipas ligjit te decentralizimit administrimi i shkollave varet totalisht nga njësitë vendore. Si në çdo rast, vlerësimi i implementimit të politikave, duket më qartë në pjesën e fondeve që alokon çdo institucion në buxhetin e tij për zbatimin e tyre prandaj për shkaqe të mungesës së dëshirës dhe zvarritjes, mungesës së transparencës nga ana e drejtuesve lokal, përfshirë këtu edhe shkaqe ligjore apo strukturore, ka qenë e vështire të nxirren dhe llogariten fondet buxhetore që institucionet e vartësisë vertikale dhe pushteti vendor kanë përdorur për të mbështetur politikat e tyre për mbrojtjen e fëmijëve. Mungon llogari dhënia brenda institucioneve. Nuk kemi gjetur ndonjë formulë dhe mbështetje ligjore për detajimin e buxheteve të njësive vendore që përdoren për përmirësimin e të drejtave të fëmijëve. Institucionet marrin grante të kushtëzuara të cilat sipas punonjësve të njësive vendore kushtëzohen për fëmijët. Nga vëzhgimet e bëra në terren pushteti vendor në përgjithësi nuk ka planifikuar fonde me synime të veçanta për fëmijët por vetëm për të ofruar shërbimet kryesore për ndihmën ekonomike, mbulimin e shpenzimeve për riparime dhe shpenzime të tjera kancelarike për arsimin, shëndetësinë, kulturën etj. Përveç bashkive në asnjë komunë nuk ka kopshte me ushqim apo çerdhe për fëmijët. Në rang qarku 3209 fëmijë vijojnë kopshtin nga të cilët 1435 ne qytet dhe 1774 në fshatra. Ka një database për rikonstruksionin e shkollave vetë për rrethin Kukës.Nuk ka të dhëna nga njësitë vendore për buxhtin megjithëse ligji per decentralizimin e pushtetit vendor i detyron të bëjnë transparente dhe të njoftojnë shkollat për buxhetin që vihet në dispozicion të shkollav i cili përmbledh shpenzimet operative, kancelari etje. Ka abuzime për sa i përket cilësisë se rikonstruksioneve të shkollave pasi ato janë tepër të dobëta dhe nuk justifikon qëllimin.Kjo dallohet edhe me syrin e lirë të çdo qytetari. Nuk behët fjale për standardin e numrit të nxënësve për tualete, m2 për klase etj e cila ka çuar që në mjaft shkolla të fshatit të bëhet shkak për braktisjen e sajë nga vajzat, përveç mentalitetit. Nuk ka një database për projektet që zbatohen për fëmijët nga shoqatat lokale, kombëtare,apo institucione të ndryshme. Si i tillë qarku nuk është në gjendje të monitoroje nivelin e zbatimit 12
  13. 13. te politikave. Sipas një vlerësimi sipërfaqësor del se ka projekte qe dublojnë institucionet shtetërore. Shoqatat nuk dorëzojnë raporte për punën qe bëjnë me projektet. Sipas raporteve që hartojnë shoqatat e ndryshme për llogari te donatoreve, shifrat e përfituesve fryhen dhe sajohen probleme që në te vërtete nuk ekzistojnë. Gjithashtu shkollat nuk kanë faqe interneti megjithëse është zbatuar një projekt i veçantë. Fenomeni i ndërhyrjeve për të ngritur notën apo edhe për të mundësuar kalimin nga një klasë në tjetrën me anë të diktimit nga drejtoritë e shkollave apo edhe nga persona të ndryshëm ka shqetësuar së tepërmi kolektivat pedagogjik të shkollave pasi ndërhyrjet variojnë që nga rangje drejtuese deri edhe tek familjarët e mësuesve. Madje prindër te pandërgjegjshëm kërkojnë me çdo kusht nota te pa-merituara për fëmijët e tyre duke përdorur forma tw ndryshme qw nga ryshfeti deri tek kërcënimet. Shoqëria civile Një kontribut të madh për zbatimin e objektivave të përcaktuar në strategji përveç institucioneve shtetërore si DAR, SHSSH, Njësitë Vendore, DSHP kontribut të madh kanë dhënë shoqata “Partnerë për fëmijë”, shoqata ALB-AID, shoqata “Aleanca Kombëtare për Fëmijët” etj. Rekomandime      Të hartohet një Strategji dhe Plan Veprimi i Ri lokal sipas fushave përkatëse të drejtave të fëmijëve në përputhje me kërkesat e ligjit të ri dhe planin Kombëtar te verimit për fëmijët 2012-2015. Kjo strategji duhet te përfshije një periudhe 10 vjeçare. Rritja e transparencës së buxheteve për fëmijët si nga njësitë vendore ashtu edhe nga institucionet shtetërore dhe nga shoqatat e shoqërisë civile është kusht për përmirësimin e te drejtave te fëmijëve ne Kukës. Të inkurajohet shoqëria civile me projekte ne fushën e luftës kundër korrupsionit ne arsim dhe shëndetësi i cili është fenomeni me i përhapur qe ndikon drejtpërdrejt ne cilësinë e shërbimeve për fëmijët. Inkurajimi i shoqatave të ndryshme, fondacioneve etj për të punuar për rritjen e kapaciteteve për ofruesit e shërbimeve për fëmijët. Të punohet me shoqërinë civile për ngritjen e grupit multi-disiplinar si një mjet i domosdoshëm për përmirësimin e cilësisë së shërbimeve për qarkun. 13
  14. 14. KAPITULLI II Vlerësimi i zbatimit të objektivave të Strategjisë Rajonale për Fëmijët në lidhje me të drejtën për mbrojtje shoqërore. E drejta e mbrojtjes shoqërore, zhvillimit dhe pjesëmarrjes Objektivat Strategjisë Rajonale dhe Planit të Veprimit për Fëmijë 2006  Përfshirja 90 % e grupeve vulnerabile të fëmijëve në politikat e ZSHS Kukës  Trajnimi 100 % i të gjithë administratorëve social të qarkut  Ngritja e rritja e një programi statistikor ku të identifikohen grupet sociale në nevojë dhe ndjekja e gjendjes së tyre në mënyre progresive  Rritja e cilësisë së shërbimit social: 90 % e punonjësve të jenë me kualifikim përkatës  Rritja e mundësive financiare për shërbimin social. Mbi 30 % e buxhetit të qeverisjes vendore të jetë në dispozicion të fondit shoqëror  Ulja e familjeve me ndihmë ekonomike në masën 50 % Realizimi i objektivave I. Përfshirja 90 % e grupeve vulnerabile të fëmijëve në politikat e ZSHS Kukës Grafiku 1: Familje ne ndihmw e konomike 2006-2011 Numri i familjeve me ndihmë ekonomike 20062011 30,000 25,000 20,000 15,000 10,000 5,000 0 27,849 26,406 9,862 9,865 2,297 Numri i familjeve 2006 Numri ifamiljve 2011 Familje me nd ek të pjesshme 2006 Familje me nd ek të pjesshme 2011 2,499 Familje me nd ek të plotë 2006 Familje me nd ek të plotë 2011 Në qarkun e Kukësit prej 26406 familjeve 12269 trajtohen me ndihmë ekonomike (9865 të pjesshme, 2499 të plotë). Shuma totale e dhënë to është 584.500.000 lekë (47000 leke në vit ose 3970 leke ne muaj për çdo familje). Krahasuar me vitin 2006 (115 905 banorë) kur u hartua “Strategjia dhe Plani rajonal për Fëmijët” në Kukës popullsia është ulur me 2709 banorë ose rreth 2%, kurse skemës se përfitimit të ndihmës ekonomike në vitin 2011 i janë shtuar 110 familje (0,9%) krahasuar me vitin 2006 ku 12,159 familje trajtoheshin me ndihmë ekonomike. Prej tyre në 9660 familjet të të dy niveleve të ndihmës ekonomike jetojnë 80302 frymë. Në shumë prej këtyre familjeve ka fëmijë me aftësi të kufizuar që e rëndojnë më tej situatën. 14
  15. 15. Tabela 1: Shpenzimet publike per realizimin e te drejtes per kujdes te vecante te femijeve te familjeve te varfra per vitet 2009 dhe 2011 Numri i Ndihma Nr i personave Numri i Buxheti per Vitet ekonomike familjeve ne keto femijeve ne femijet (ne 000 (ne 000 leke) perfituese familje keto familje leke a b c d=c*4.2 e=c*2.2 f=(b/d)*e 2009 530,800 11,360 47,712 24,992 278,038 2010 571,000 12,718 53,416 27,980 299,095 2011 584,500 12,269 51,530 26,992 306,167 Më tej familjet me ndihmë ekonomike të plotë janë të privuar nga përfitimi 100% i ndihmës ekonomike. Fondi i planifikuar nga buxheti i shtetit për shkak të krizës financiare nuk vjen i plotë pranë ShSSh-së i cili është i detyruar që të bëjë një ndarje pak a shumë të barabartë mes komunave. Në Qarkun e Kukësit, për vitin 2011 rezultojnë 755 fëmijë me aftësi të kufizuar (207 0-6 vjeç, 349 6-15 vjeç, 199 15-18 vjeç). Prej tyre 298 janë femra (93 të moshës 0-6 vjeç, 131 të moshës 6-15 vjeç dhe 74 të moshës 15-18). Pra 2 % e numrit të fëmijëve janë me aftësi të kufizuar: të verbër, para e tetraplegjikë dhe me paaftësi mendore dhe fizike duke çuar kështu që 604 personave kujdestarë në të shumtën e rasteve familjarë të të paaftëve tu privohet mundësia për të kërkuar punë tjetër me pagë më të mirë për vete e familjen, për të ecur në shoqëri apo për të gëzuar jetën si të gjithë të tjerët. Për këtë kategori fëmijësh për qarkun e Kukësit për vitin 2011 janë akorduar 82 446 000 lekë ose 9100 lekë për person ne muaj. Graf 2: Paraqitja grafike e rretheve me përqindjet përkatëse të fëmijëve (15-18 vjeç) me aftësi të veçanta, për vitin 2010. Në skemën e përfitimit të SHSSH janë të përfshirë edhe 19 fëmijë jetimë të cilët përfitojnë 36000 lekë në vit ose 3000 lekë në muaj. 15
  16. 16. Harta 1: Përqindja e fëmijëve me aftësi të kufizuar të moshës 0-18 vjeç, në komunat përkatëse, për vitin 2010. Me mbështetjen financiare të UNICEF si dhe “ALB-AID” Kukës janë ngritur:  Sektori i përkujdesjes shoqërore pranë qarkut.  Njësia e monitorimit të drejtave të fëmijëve pranë qarkut  Këshilli i Rajonal i Edukimit pranë Qarkut Kukës  Zyra e mbrojtjes se fëmijëve në Bashkinë Kukës,  Observatori për zbatimin e të drejtave të fëmijëve për qarkun pranë ALB – AID  Bërthama e shërbimit multi-disiplinor pranë ZSHS në dobi të shëndetit mendor dhe fizik të fëmijëve pranë Bashkisë Kukës Në nivel qarku janë zbatuar një sërë projektesh:  “Aktivizohuni në veprimtaritë e shkollës nëse doni që zëri juaj të dëgjohet dhe vota juaj të numërohet.”  Organizimi i kampeve verore.  Fuqizimi i Njësisë për Mbrojtjen e Fëmijës dhe Familjes CFPU  Observatori për të drejtat e fëmijëve  Qendra e shërbimit ditor për fëmijët me aftësi të kufizua.  Qendra sociale pranë Bashkisë Kukës që ofron shërbime për 12 fëmijë me aftësi të kufizuar.  Është punuar më mirë në drejtim të edukimit të fëmijëve me nevoja specifike  Që prej vitit 2011 me financim të UNICEF shoqata ALB-AID po zbaton projektin për ngritjen dhe fuqizimin e Njësisë për të drejtat e fëmijëve.  Po punohet që Njësia për të Drejtat e Fëmijëve të qarkut Kukës të funksionojë me kapacitet të plotë pas përfshirjes së saj në strukturën e këshillit të qarkut. Me gjithë zhvillimet pozitive objektivi për përfshirjen 90 % e grupeve vulnerabile të fëmijëve në politikat e ZSHS Kukës nuk është realizuar. Këtu s’janë të përfshirë fëmijët në risk: anëtarë të familjeve të varfra, që lypin, që punojnë, braktisin shkollën, të rrugës, të ngujuar për shkak të 16
  17. 17. gjakmarrjes, të pashoqëruar në emigracion apo që bien pre e drogës, abuzimeve dhe kriminalitetit. Edhe pse në vitin 2011 në krahasim me atë 2006 numri i fëmijëve të ekspozuar ndaj këtyre rreziqeve është ulur, vazhdon të jetë problem sidomos fëmijët egjiptianë, romë e jetim. - Fëmijët në risk Janë evidentuar 834 fëmijë në rrezik (në kushte të vështira ekonomike, aftësi të kufizuar, që kanë braktisur shkollën, jetim apo me prindër të divorcuar. 22 (0f.) shfrytëzohen për punë, 42 (10 f) në rrezik të lartë, 122 (80 f) në rrezik të mesëm. Numri fëmijëve rom është 64 (27 f), i fëmijëve jetim 168 (67 f), i atyre të abuzuar 62 (12 f.) dhe me prindër të divorcuar 36 (11 f.) a) Mbrojta dhe referimi Nga viti 2006 e këtej, në qarkun e Kukësit janë bërë hapa përpara në drejtim të mbrojtjes shoqërore të fëmijëve. Ne Bashkinë Kukës funksionon qendra ditore për fëmijët me aftësi të kufizuara, e ngritur në vitin 2007 me fond të Bankës Botërore nga organizata ASED fillimisht e financuar nga Kantonet e Zyrihut dhe të Bernes në Zvicer dhe që nga tetori i vitit 2009 nga Bashkia Kukës. Qendra Sociale pranë bashkisë Kukës në bashkëpunim me shoqatën ALB-AID ka identifikuar dhe referuar disa fëmijë që i përkasin territorit të bashkisë Kukës. Grafiku 3; Rastet e te femijeve te identifikuar dhe referuar ne nga NjMFF bashkia Kukes Rastet e te femijeve te identifikuar dhe referuar ne nga NjMFF bashkia Kukes 12 Identifikuar 62 Referuar (për strehim, këshillim, etj) Gjithsesi duhet të përmendim se edhe kur referohen rastet për fëmijët në nevojë apo rrezik ka shumë burokracira pasi duhet të plotësohen një sërë dokumentesh që rasti të marrë rrugën e zgjidhjes. Mund të përmendim rastin e një fëmijë i cili kishte shumë kohë që ecte i lidhur dhe shoqërohej nga gjyshja e tij. Edhe pas shumë përpjekjeve dhe thirrjeve nga NjMFF Kukës për referimin e tij në qendrat e specializuara u desh publikimi i rastit në emisionin “Fiks fare” që ky rast të merrte zgjidhje. Gjithsesi nga NjMFF Kukës janë referuar disa raste në qendrat kombëtare. Policia gjithashtu ka luajtur një rol të rëndësishëm për sa i përket identifikimit dhe referimit të rasteve të fëmijëve në risk trafikimi, abuzimi etj. b) Fëmijët jashtë kujdesit prindëror Në qarkun e Kukësit përbëjnë 3.9 % (0-14 vjeç). Prej tyre 0.01 % jetimë biologjikë dhe 3.8 % jetim më një prind në një varfëri ekstreme. 17
  18. 18. Në 2011 qarku numëron1585 fëmijë jetimë (47 jetimë biologjik, 1538 me një prind prej të cilëve 872 në rrethin e Kukësit, 290 në Tropojë dhe 376 në Has. Grafiku 4: Numri i fëmijëve jetim (2009) Numri i femijeve jetim biologjik dhe me nje prind 1800 1600 1400 1200 1000 800 600 400 200 0 1538 872 biologjik me një prind 376 290 47 Rajoni Kukës 8 Rrethi Kukës 39 Rrethi Tropojë 0 Rrethi Has c) Fëmijët e rrugës. Në rajonin e Kukësit 1 janë identifikuar 269 raste të fëmijëve të rrugës ose 0.7 % të fëmijëve (014 vjeç). Pjesa më e madhe e të cilëve i përkiste komunitetit egjiptian që lypnin këtej dhe përtej kufirit. Ndonëse ky fenomen është kufizuar edhe pse nuk kemi statistika, mund të themi se ende është i pranishëm por i përqendruar kryesisht tek fëmijët egjiptian. Ka shumë fëmijë që punojnë, veçanërisht në fshat puna sezonale shpesh herë bën që nxënësit të mos frekuentojnë rregullisht shkollën. d) Fëmijët e ngujuar Në vitin 2009 numërohen 26 fëmijë të ngujuar të cilët janë të privuar nga përfitimi i shërbimeve dhe nevojave bazë si arsimimi. Shoqata “Partnerë për Fëmijë” ka identifikuar dhe ofruar shërbime për rreth 220 fëmijë të ngujuar në rrethin e Tropojës të cilët janë raportuar në Drejtorinë Arsimore Rajonale dhe në MASH për të marrë mësim në shtëpi. Gjithsesi kjo kategori duhet parë me vëmendja nga ZA Tropoje, (sipas ASHMDF në vitin shkollor 201120112 në të gjithë Shqipërinë numërohen 35 fëmijë të ngujuar të cilët kanë qenë pjesë e politikave të MASH për arsimin në shtëpi) 2 . e) Trafikimi Sa i takon trafikimit të fëmijëve, kundrejt dy rasteve të identifikuar në vitin 2006 në vitin 2010 kjo shifër është ulur në zero. f) Fëmijët jetim Në skemën e përfitimit të SHSSH janë të përfshirë edhe 19 fëmijë jetimë të cilët përfitojnë 36000 lekë në vit ose 3000 lekë në muaj. 1 2 Statistika të vitit 2009 Raporti vjetor i monitorimit të zbatimit të ligjit për mbrojtjen e të drejtave të fëmijëve 2012 18
  19. 19. Sipas të dhënave numri i fëmijëve jetim me ndihmë ekonomike është 32. Një numër ky më i ulët se vitet e tjera 3 . Ose nga 494 fëmijë jetim me një prind në vitin 2003, në vitin 2005 ky numër u rrit në 1538 prej të cilëve 1192 në fshat, ndërsa në vitin 2011 kjo shifër shkoi në 1641. Duhet theksuar se në Qarkun e Kukësit nuk ka asnjë institucion të specializuar për trajtimin e këtij kontingjenti fëmijësh në nevojë. Megjithëse në raport me vitin 2006 numri i fëmijëve në rrezik dhe në nevojë që duhen trajtuar nga shteti dhe OJF-të është ulur, sërish dalim në përfundimin se mbeten një problem i ndjeshëm. Kapacitetet Një ndër burimet për identifikimin e rasteve në rrezik janë administratorët social të bashkive dhe komunave 4 por duhet të theksojmë se me gjithë trajnimet e herëpashershme për ngritjen e kapaciteteve nga shoqëria civile dhe pushteti lokal mungojnë të dhënat për numrin e rasteve të fëmijëve në risk. Një faktor kyç që kë çuar në krijimin e kësaj situate është edhe lëvizja e administratorëve social në bazë të bindjeve të tyre politike. Gjithashtu mund të radhisim se:  Ata nuk janë të familjarizuar me treguesit dhe kategoritë e ndryshme sociale.  Për shkak se skemat e mbrojtjes shoqërore mbulojnë me shërbime vetëm dy kategori sociale, familjet e varfra dhe individët me paaftësi, informacioni që posedojnë komunat dhe bashkitë i përket vetëm këtyre dy kategorive.  Shkalla e njohjes së problemeve sociale në komunitet është shumë e ngushtë. Kategoritë me probleme sociale të raportuara në seksionet e mbrojtjes shoqërore në bashkitë e komunat janë vetëm ato janë brenda familjeve te varfra.  Në shumë prej komunave dhe bashkive nuk ka të dhëna për kategori të tilla fëmijë viktimë të dhunës në familje, fëmijë të trafikuar, fëmijë të rrugës apo që punojnë. Kjo për dy arsye. Së pari për shkak se fenomene të tilla mbahen te fshehura brenda rrethit familjar dhe se dyti se nuk ofrohet asnjë shërbim për këto kategori. Rrjedhimisht ata mbeten të përjashtuar.  Edhe në rastet kur ekziston informacioni mbi kategori te ndryshme sociale, ai është sasior. Nuk ka studime cilësore nga bashkitë, komunat apo institucione të tjera joqeveritare mbi identifikimin e nevojave për shërbime për grupe te veçanta sociale.  Administratorët socialë nuk janë punonjës socialë të mirëfilltë. Pjesa më e madhe e tyre janë me arsim të mesëm dhe për me tepër nuk janë trajnuar 5 për çështje të tilla si: cilët janë grupet nё risk, definicionet përkufizimet e grupeve në risk, format e mbledhjes së informacionit dhe teknikat e raportimit. Kjo limiton mundësinë e organizimit të një sistemi informacioni të saktë dhe të shpejtë dhe sigurisht dhënien e shërbimeve sipas nevojave.  Si përfundim, mungesa e një programi statistikor ku të identifikohen grupet sociale, si dhe mungesa e vrojtimeve cilësore të thelluara për grupe të veçanta në nivel njësie vendore e bën të vështirë hartimin e një plani të përkujdesjes komunitare dhe politikave sociale rajonale. II. Trajnimi 100 % i të gjithë administratorëve social të qarkut  Nuk janë ngritur Komisioni për fëmijët në Këshillin e Qarkut dhe zyrat për mbrojtjen e fëmijëve pranë bashkisë Bajram Curri. 3 Jo të gjitha komunat kanë përcjellë informacion për numrin e jetimëve pranë SHSSH Nëpunës të Zyrës së ndihmës ekonomike dhe përkujdesjes sociale në bashki e komuna. 5 Administratorët socialë janë gjithashtu objekt të ndërrimeve të shpeshta. 4 19
  20. 20.        Mungon një qendër qarku për mbledhjen dhe shpërndarjen e informacionit. Pak po bëhet për analizat dhe raportimet periodike nga strukturat përkatëse. Njësia për të drejtat e fëmijëve e qarkut nuk funksionon me kapacitet të plotë. Administratorët socialë të komunave janë të pa profilizuar, në pjesën më të madhe me arsim të mesëm dhe të pa trajnuar. Shfrytëzim i fëmijëve për të punuar e lypur është evident. Fëmijët (0- 18 vjeç) të verbër, para dhe tetra-plegjikë dhe aftësi të kufizuar mendore e fizike përveç pagesës nuk marrin shërbim tjetër. Jashtë çdo shërbimi janë edhe 1588 fëmijë jetim e 269 të rrugës. III. Ngritja e rritja e një programi statistikor ku të identifikohen grupet sociale në nevojë dhe ndjekja e gjendjes së tyre në mënyre progresive Në raport me kuadrin e përgjithshëm rajonal të planit të verimit nuk janë realizuar:  Trajnimet administratorëve social për zbatimin e Konventës për mbrojtjen e të drejtave të fëmijëve.  Identifikimi i fëmijëve me aftësi të kufizuara dhe ndërtimi i programeve për ndërhyrjet e nevojshme e përfshirjen brenda institucioneve arsimore  Ngritja e zyrës për monitorimin e zbatimit të Konventës për të drejtat e fëmijëve pranë ZSHS Kukës  Ngritja e zyrave për mbrojtjen e fëmijëve pranë bashkive Krumë e Bajram Curri  Analiza dhe raportimi një herë në vit nga zyra MKDF për zbatimin e Konventës për të drejtat e fëmijëve  Raportimi një herë në 6 muaj nga ana e administratorëve socialë të komunave për problemet e zbatimit të Konventës për fëmijët.  Mbulimi nga ana e një specialisti në DAR/ZA zbatimin e Konventës  Raportimi një herë në muaj i drejtorive të shkollave pranë DAR e ZA  Ngritja pranë shkollave e grupeve për fëmijët me nevoja të veçanta  Shtrirja e shërbimit psikologjik në shkollat në qendër të komunave  Ngritja e një strukturë e posaçme pranë drejtorive të shërbimit shëndetësor parësor për zbatimin e të drejtave të fëmijëve në aspektin e shërbimit shëndetësor ndaj fëmijëve  Raportim për situatën dhe masat e marra për mbrojtjen e fëmijëve nga keqtrajtimi në institucionet e shtetit IV. Ulja e familjeve me ndihmë ekonomike Ky objektiv nuk është realizuar. Numri i familjeve me ndihmë ekonomike është rritur për shkak të rritjes së papunësisë. Në raport me 2006 mbeten të parealizuara:  Rritja e cilësisë së shërbimit social: 90 % e punonjësve të jenë me kualifikim përkatës mbetet objektiv i parealizuar,  Rritja e mundësive financiare për shërbimin social. Mbi 30 % e buxhetit të qeverisjes vendore të jetë në dispozicion të fondit shoqëror  Ulja e familjeve me ndihmë ekonomike në masën 50 % - E drejta për pjesëmarrje Në krahasim me vitin 2006 në drejtim të rritjes së pjesëmarrjes së nxënësve në veprimtaritë shkollore në përgjithësi dhe në vendimmarrjet e tyre në veçanti, në shkollat e qarkut Kukës janë shënuar hapa domethënës përpara. 20
  21. 21. Shoqata ALB – AID prej më se 4 vjetësh po zbaton projektin “Aktivizohuni nëse doni që zëri juaj te dëgjohet dhe vota juaj të numërohet”, ky projekt ka synuar ngritjen e një modeli për pjesëmarrjen e fëmijëve në vendimmarrje. Pothuajse në të gjitha shkollat ku shoqata ALB-AID ka operuar qeveritë e nxënësve janë funksionale. Në vitin 2006 në shkollat e qarkut Kukës qeveria e nxënësve njihej shumë pak, ndërsa në vitin 2011 ajo është kthyer në një faktor kyç në procesin mësimor edukativ. Megjithëse është rritur pjesëmarrja e nxënësve në vendimmarrje ato ende nuk kanë një organ të shkruar brenda shkollës ku mund të shprehin lirshëm mendimet e tyre. Veprimtaritë e zhvilluara kanë gjallëruar ndjeshëm jetën kulturore e artistike dhe ekstrakurrikulare, pjesëmarrja e nxënësve në këto veprimtari dhe vendimmarrjet e shkollave duke rritur më tej rolin e qeverive të nxënësve si struktura të pavarura të këtyre institucioneve. Këto kanë ndikuar në:  Formimin e nxënësve me kulturë dhe shprehi demokratike  Përfshirjen e nxënësve në vendimmarrjet e organeve drejtuese të arsimit. Kanë aktivizuar:  Debatin, mendimin ndryshe, idetë, talentin  Përgjegjësinë, reagimin dhe vetëveprimin të komunitetit të nxënësve ndaj problemeve e sfidave të shkollës e moshës.  Bashkëpunimin me organet drejtuese e kolegjiale të arsimit, pushtetin vendor dhe faktorë të tjerë , pa të cilin si zor të arrihej diçka serioze. Me gjithë këto arritje zbatimi i projektit ka nxjerrë në pah mjaft probleme në terren pedagogjik tradicional që e vinte mësuesin në qendër, të mbetjeve të theksuara të patriarkalizmit në familje, të përvojës së paktë në lëmë të qeverive të nxënësve, ka hasur jo pak vështirësi, ka nxjerrë në pah mjaft probleme.  Vendin e qeverisë së nxënësve në shkollë,  Zgjedhje të lira dhe demokratike,  Raportin e kësaj strukture të pavarur me drejtorinë e shkollës dhe organet e saj kolegjiale,  objektin e punës së qeverive të nxënësve,  vendin i koordinatorit etj. Rekomandime të përgjithshme: Duke qenë se objektivat e Strategjisë dhe planit rajonal të veprimit nuk janë përmbushur grupi i punës për realizimin e tyre bën këto rekomandime:      Forcimi i mekanizmave të kontrollit për zbatimin e ligjit për të drejtat e fëmijëve. Te rritet përgjegjësia nga institucionet lokale dhe njësite e qeverisjes vendore për zbatimin e ligjeve qe kane ne fokus të drejtat e fëmijëve. Te ndërgjegjësohen te gjithë aktoret dhe vete fëmijët nën nismën: “Çështja e fëmijëve është çështje e të gjithëve”. Rritja e kërkesës për bashkëpunim tek partnerët për zbatimin e marrëveshjeve qe kanë te bëjnë me mbarëvajtjen dhe zbatimin e politikave për realizimin e te drejtave te fëmijëve. Njësitë e pushtetit vendor të marrin përgjegjësitë që ju takojnë në ngritjen e Njësive për Mbrojtjen e fëmijëve dhe mbështetjen financiare në përputhje me dinamikën e nevojave të fëmijëve në komunitetin e tyre dhe mbi bazën e përgjegjësive Kushtetuese dhe ligjore. 21
  22. 22.  Njësia për të drejtat e fëmijëve pranë qarkut të mundësoje krijimin e një sistemi bazë të dhënash për grupet sociale në nevojë si dhe krijimin e një sistemi vlerësimi e monitorimi të nivelit të varfërisë duke bërë dhe rekomandimin për shërbime shoqërore.  Ndryshimet në programet e ndihmës ekonomike me adresim më të mire ndaj nevojave të fëmijëve dhe ndryshimi i masës së pagesës ndikojnë drejtpërdrejt në zbutjen e varfërisë dhe parandalimin e fenomeneve sociale që prekin fëmijët e varfër.  Bashkëpunimi lokal dhe rajonal i pushtetit vendor dhe OJF-ve dhe krijimi dhe funksionimi i rrjeteve sociale është domosdoshmëri për njohjen e të drejtave të fëmijëve dhe mbrojtjen e tyre.  Aplikimi i modelit të “Shtëpive familje” edhe në njësitë vendore të Qarkut të Kukësit është i domosdoshëm. 22
  23. 23. Kapitulli III Vlerësimi i zbatimit të objektivave të Strategjisë Rajonale për Fëmijët në lidhje me të drejtën për arsim cilësor E drejta e fëmijëve për arsim 2006 – 2011 I. Qëllimi dhe përmbajtja e raportit Gjatë periudhës 2006-2011 është punuar për zbatimin e Strategjisë rajonale dhe Planit të veprimit për fëmijët në qarkun e Kukësit, në mbështetje të legjislacionit shqiptar dhe disa strategjive që kanë në qendër të vëmendjes plotësimin e të drejtave të fëmijëve si Strategjia kombëtare e zhvillimit të arsimit, Strategjia kombëtare për fëmijët, Strategjia e zhvillimit të qarkut të Kukësit në mbështetje të OZHM dhe Strategjia rajonale e zhvillimit të arsimit bazë në qarkun e Kukësit. Qëllimi i këtij raporti është të analizojë se si strategjitë e hartuara e të miratuara dhe organizmat e ngritura po fokusohen në:  shtrirjen e shërbimit arsimor, me synim rritjen e tërheqjes së fëmijëve në arsimin parashkollor, uljen e braktisjes së shkollës në arsimin e detyruar dhe rritjen e tërheqjes në arsimin e mesëm të nxënësve që mbarojnë arsimin e detyruar, në pasurimin e bazës materiale didaktike e laboratorike, në përmirësimin e aftësive profesionale dhe trajnimin e mësuesve, uljen e numrit të mësuesve pa arsim përkatës si dhe në përmirësimin e infrastrukturës shkollore.  përmirësimin e cilësisë së shërbimit arsimor, me synim rritjen e rezultateve lëndore e edukative, sidomos të fëmijëve më të margjinalizuar nga braktisja e fshehtë në arsimin bazë. Burimet e hartimit të raportit janë të dhënat zyrtare të Drejtorisë Arsimore Rajonale Kukës për treguesit e zhvillimit të arsimit bazë, dokumentet e veprimtarisë së Bordit Rajonal Këshillimor të Prindërve të qarkut Kukës si dhe informacione të Shoqatës ALB-AID me seli në Kukës. Raporti, krahas artikulimit të qëllimit e përmbajtjes së tij, do të përmbajë analizën e gjendjes së përgjithshme të të drejtave të fëmijëve në rajon, aspektet gjinore të të drejtave të fëmijëve në edukim, informacion të thelluar për grupet e fëmijëve në nevojë, aksesin ndaj shërbimit arsimor si dhe një listë rekomandimesh për të ardhmen. II. Gjendja e të drejtave të fëmijëve në edukim në qarkun e Kukësit Tabela e treguesve 2006-2010-2015, sipas Strategjisë së Arsimit bazë të qarkut Kukës TREGUESIT 1 2 3 4 2006 2010 Plani 2010 Fakti 2015 Numri i nxënësve për shkollë Përqindja e shkollave me më pak se 100 nxënës Përqindja e nxënësve të regjistruar në klasën e parë, që janë 6 vjeç në fillim të vitit shkollor Përqindja e nxënësve të regjistruar në klasën e parë 203 28 74 250 15 85 243 7 73 300 2 95 50 75 88 90 23
  24. 24. që kanë ndjekur kopshtin të paktën një vit Përqindja e nxënësve që kanë braktisur shkollën Përqindja e vajzave që kanë braktisur shkollën Numri i orëve të munguara për nxënës Numri i nxënësve për mësues Përqindja e mësuesve pa arsimin përkatës Përqindja e mësuesve pa arsimin përkatës në ciklin e ulët Përqindja e mësuesve pa arsimin përkatës në ciklin e lartë Përqindja e orëve të munguara nga mësuesit kundrejt të gjitha orëve mësimore Numri i punonjësve psiko-socialë Numri i nxënësve për një klasë Përqindja e nxënësve që zhvillojnë mësim në klasat kolektive Përqindja e shkollave që punojnë me dy turne Përqindja e nxënësve që e kanë shkollën më shumë se 30 minuta larg nga shtëpia Numri i kompjuterëve për nxënës Përqindja e shkollave me palestër Përqindja e shkollave me bibliotekë Përqindja e shkollave me laborator të kimisë Përqindja e shkollave me laborator të fizikës Përqindja e shkollave me laborator të gjuhëve të huaja Përqindja e shkollave me banjë Përqindja e shkollave me banjë veç për vajzat Përqindja e shkollave me ujë të pijshëm Përqindja e shkollave me linjë telefonike Përqindja e nxënësve që përsëritin klasën Përqindja e nxënësve që përsëritin klasën në ciklin e ulët Përqindja e nxënësve që përsëritin klasën në ciklin e lartë 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 3 3,7 16,5 18 39 24 1,5 2 10 24 25 15 1.4 2.2 12 19.5 31 19.2 0,5 1 8 30 20 10 41 25 39 20 1,56 1 1 0,5 5 20 18 10 25 10 4 21 22 35 30 5 10 25 5 30 7 30 0 35 1ë1400 15 25 14,9 15 0 1ë500 20 50 30 30 20 1ë56 15 60 14.9 15 0 1ë100 35 90 75 75 50 75 50 54 2 3,34 2,56 90 75 80 20 2 2 78 65 55 5 1.3 0.9 100 100 100 50 1 1 2,36 2 0.4 1 Për periudhën në shqyrtim, gjendja e të drejtave të fëmijëve në qarkun e Kukësit ka përmirësime të dukshme. Këtë e kanë mundësuar një sërë faktorësh: 1. Qeveria shqiptare, në harkun kohor të pesë viteve në shqyrtim, ka ndërmarrë një sërë reformash thelbësore në të mirë të plotësimit të të drejtave të fëmijëve në edukim, më të rëndësishmet e të cilave janë:   Kalimi i sistemit arsimor bazë nga modeli 8-vjeçar në modelin 9-vjeçar, duke krijuar hapësira për një formim më solid lëndor e edukativ të fëmijëve dhe për t`i përgatitur më mirë ata për arsimin e mesëm. Ministria e Arsimit dhe e Shkencës ka hartuar e po zbaton në të gjithë sistemin e arsimit para-universitar dy projekte madhore: Arsim cilësor e të barabartë për të gjithë dhe 24
  25. 25.     Braktisja zero e shkollës. Zbatimi i këtyre projekteve në qarkun e Kukësit ka përmirësuar si aksesin e fëmijëve për të marrë shërbimin arsimor, ashtu edhe cilësinë e formimit dhe të përgatitjes së tyre arsimore. Rritja e motivimit financiar të mësuesve e të drejtuesve të shkollave në masën 40-50%. Pajisja e 60% të shkollave me kompjuterë dhe lidhja e internetit në 40% të shkollave, duke bërë që numri i nxënësve për 1 kompjuter nga 1400/1 të ulet në 56/1. Në shkollat e qytetit janë ngritur laboratorët virtualë, të cilët po ndihmojnë nxënësit në përvetësimin më të mirë të programit mësimor, përmes përdorimit të teknologjisë së informacionit. Përpjekjet e suksesshme për menaxhimin e shkollës nëpërmjet planit të ri shkollor me fokus arritjet e nxënësve, gjë që ka bërë që rendimenti i mësimit të rritet në masën 10%, Vazhdimi dhe futja në sistem e punës së mësuesve nëpërmjet objektivave të arritjeve të nxënësve, veçanërisht objektivave minimale të domosdoshme të të nxënit, gjë që ka bërë të mundur uljen e numrit të nxënësve me vështirësi në të nxënë në masën 5 % dhe uljen e analfabetizmit në popullatën shkollore në masën 0.5 %. 2. Në nivel qarku janë zbatuar një sërë projektesh, që e kanë renditur Kukësin ndër prodhuesit e modeleve që po zbatohen në nivel kombëtar:       Projektet për zbutjen e braktisjes së fshehtë, që u vijnë në ndihmë fëmijëve me vështirësi në të nxënë janë zbatuar me sukses, si nga DAR Kukës, me mbështetjen e Unicef-it, ashtu edhe nga organizata të tjera si “Partner për fëmijët”, me mbështetjen e Komisionit Evropian, duke ulur numrin e nxënësve me vështirësi në të nxënë. Në kuadrin e zbatimit të këtyre projekteve, vëmendja është fokusuar në vlerësimin e hapave të ndërmarra në shkolla në zbatim të udhëzimeve të MASH-it për reduktimin e braktisjes së fshehtë dhe në hartimin e rekomandimeve për përshkallëzimin e qasjes së kësaj dukurie në punën e shkollave dhe të drejtorive të tyre, si dhe në organizimin e kurseve mësimdhënëse me mbi 200 nxënës në nevojë, kryesisht në zonat rurale. Projektet për përmirësimin e menaxhimit të shkollës përmes Planit vjetor e zhvillimor me fokus arritjet e nxënësve. Projektet për hartimin dhe zbatimin e objektivave lëndore minimale të domosdoshme të të nxënit. Projektet për ndërtimin dhe përdorimin e teknologjisë së informacionit në arsim (EMIS). Në zbatim të projektit madhor të MASH-it për uljen në zero të braktisjes fizike të shkollës nga fëmijët, në bazë edhe të rekomandimeve të studimit të kryer nga DAR Kukës për këtë dukuri, janë hartuar dhe po zbatohen plane veprimi për shkollat dhe DAR-in e ZA-të e qarkut për uljen e saj. Rritja e kontributit të prindërve në edukimin e fëmijëve po bëhet jo vetëm nëpërmjet organizmave prindërore në shkollë, por edhe organizmave prindërore koordinuese si Bordi Rajonal Këshillimor i Prindërve pranë DAR-it dhe Këshilli Rajonal i Arsimit pranë Qarkut Kukës, të cilat kanë intensifikuar veprimtarinë e nëpërmjet zbatimit të projekteve të mbështetura nga Unicef-i. Zbatimi i këtyre reformave ka sjellë përmirësimin e shërbimit arsimor, gjë që shprehet në rritjen e arritjeve të nxënësve si në aspektin lëndor, ashtu edhe në atë edukativ, që ka të bëjë me sjelljen e fëmijëve dhe vlerat morale e sociale të tyre. 3. Me gjithë punën e bërë, problematika e të drejtave të fëmijëve në qarkun e Kukësit ende është e ngarkuar me mosrealizime, të cilat ndikojnë në formimin e përgjithshëm të tyre dhe në 25
  26. 26. pajisjen me aftësitë e nevojshme për të përballuar arsimimin e mëtejshëm dhe përshtatjen në tregun e punës. Problemi kryesor në plotësimin e të drejtave të fëmijëve në edukim në qarkun e Kukësit është cilësia ende e dobët e shërbimit arsimor, e parë kjo si në aspektin e aksesit që siguron sistemi për të gjithë fëmijët, ashtu edhe për cilësinë e produktit arsimor. Edukimi parashkollor Shkalla e regjistrimit neto në arsimin e detyruar në qarkun e Kukësit, në sipas rretheve, është në nivel më të lartë krahasuar me qarqet e tjera. Rrethet kanë përkatësisht këtë shkallë regjistrimi: Kukësi 80,8%, Hasi 80,25%, Tropoja 78,1%. Grafiku 4. Shkalla e regjistrimit neto në arsimin e detyruar sipas rretheve, qarku i Kukësit, viti 2009 Grafiku 5: Numri i kopshteve dhe numri i fëmijëve në arsimin parashkollor. Numri i kopshteve 2006-2011 93 100 80 52 60 40 50 31 14 20 20 23 7 0 Numri i kopshteve 2006 Kukës Viti 2006 Nr Rrethi 1 Kukës 2 Has 3 Tropojë 4 Qarku Numri i kopshteve 2011 Has Tropojë Qarku Numri i kopshteve 31 14 7 52 Numri i fëmijëve në kopshte 1722 541 448 2711 26
  27. 27. Viti 2011 Nr Rrethi 1 Kukës 2 Has 3 Tropojë 4 Qarku Numri i kopshteve 50 20 23 93 Numri i fëmijëve në kopshte 1851 647 711 3209 a) Në nivel qarku, përqindja e tërheqjes së fëmijëve 3-6 vjeç në edukimin parashkollor për rrethin e Kukësit është 34%, në zonat rurale 27 % dhe në zonat urbane 50 %, duke qenë ndjeshëm nën mesataren e vendit, e cila është në shifrat 44 %. Zonat rurale janë më të zbuluara për nga shtrirja e shërbimit të arsimit parashkollor. Në edukimin parashkollor 6 komuna nuk kanë fare kopsht për fëmijët dhe 6 komuna të tjera kanë vetëm nga 1 kopsht. Në këtë pikë përmirësimet kanë qenë të pakta e të ngadalta. Në harkun kohor të pesë vjetëve numri i fëmijëve në kopshte është rritur me rreth 500 fëmijë në nivel qarku. Një ndihmesë për përfshirjen e fëmijëve 3-6 vjeç në edukimin parashkollor ka luajtur edhe shoqata “Partnerë për Fëmijë” e cila ka zbatuar disa projekte në qarkun e Kukësit. Gjithashtu përmirësime ka në numrin e nxënësve të klasës së parë që kanë ndjekur kopshtin të paktën një vit, përqindja e të cilëve ka arritur në 88%, nga 76% që ishte në vitin 2006. Përmirësime ka në aplikimin e metodologjive të përparuara të mësimdhënies e edukimit në këtë nivel të arsimit, si zbatimi i standardeve dhe metodologjia “Hap pas hapi”, që kanë mundësuar përparimin e fëmijëve në zotërimin e koncepteve bazë për moshën si dhe në aftësitë për jetë sociale, sidomos në qytete. Në zbatim të një udhëzimi të posaçëm të Ministrisë së Arsimit dhe të Shkencës, për të ndihmuar fëmijët që nuk kanë ndjekur kopshtin të përgatiten më mirë për klasën e parë dhe të fitojnë aftësitë e domosdoshme sociale, janë ngritur klasa përgatitore, të cilat kanë treguar efektivitet. Grafiku 7: Numri i fëmijëve që kanë ndjekur klasa të tilla është si më poshtë: Numri i femijeve qe kane ndjekur klasa pergatitore 2011 300 245 250 200 150 100 50 147 109117 78 73 44 22 30 53 46 18 20 6 20 6 0 Kukës Has Gjithsej Tropojë Vajza Fshat Qarku Vajza Viti 2011 27
  28. 28. Nr 1 2 3 4 Rrethi Kukës Has Tropojë Qarku Gjithsej 147 78 20 245 Vajza 73 30 6 109 Fshat 44 53 20 117 Vajza 22 18 6 46 b) Në arsimin bazë, në aspektin e aksesit për fëmijët 6-16 vjeç, problem mbetet braktisja e shkollës. Në qarkun e Kukësit kjo dukuri është në shifrat 1.4 %, krahasuar me 1.2 % e mesatares në nivel vendi. Tendenca e përgjithshme është ulja e numrit të nxënësve që braktisin shkollën. Në vitin 2006 braktisja ishte në shifrat 2.4% ose 1% më e madhe se në vitin 2011. Planet e veprimit të shkollave, në bashkëpunim me qeverisjen vendore, duket se po funksionojnë. Në shifra shqetësuese mbetet braktisja e shkollës nga vajzat, sidomos në klasat e larta të arsimit bazë. Ajo shkon në 2.2%, nga 3.3% që ishte në vitin 2006, me një përmirësim prej 1.1%. c) Për të bërë analizën dhe për të vlerësuar cilësinë e shërbimit arsimor ndaj fëmijëve 6-18 vjeç është e udhës të nisemi nga arritjet e nxënësve, nga shkalla e zhvillimit fizik, njohës e emocional të tyre, që vjen si rezultat i përvetësimit të programeve mësimore dhe edukative në shkollë dhe jashtë saj.  Analfabetizmi në popullatën shkollore është ende prezent, me gjithë punën e orientuar drejt fëmijëve që nuk dinë të shkruajnë e të lexojnë. Aktualisht 2% e nxënësve që janë në bankat e shkollës janë analfabetë. Krahasuar me vitin 2006 numri i nxënësve analfabetë në shkolla është ulur me 0.9%. Kjo ka ardhur nga zbatimi i planeve të punës së diferencuar me fëmijët me vështirësi në shkrim e lexim si dhe nga zbatimi i projekteve që kanë synuar këtë kategori fëmijësh. Tendenca është për uljen e mëtejshme të analfabetizmit në popullatën shkollore. Nuk ka të dhëna për fëmijët deri në 18 vjeç që janë jashtë sistemit arsimor.  Një tjetër dukuri negative që është e dukshme në aspektin e arritjeve të nxënësve është braktisja e fshehtë. Kjo konsiston në faktin se një pjesë e konsiderueshme e nxënësve (të dobët) nuk merren në konsideratë nga mësuesit në procesin mësimor, braktisen dhe nuk arrijnë të plotësojnë objektivat minimalë të domosdoshëm të të nxënit. Këta nxënës mbarten nga klasa në klasë dhe u jepet edhe dëftesa e lirimit, ndërsa, realisht kanë dobësi të theksuara në formimin e tyre, në aftësitë për të lexuar e shkruar si dhe për të kryer veprimet elementare matematike. Një projekt i mbështetur nga UNICEF-i, është zbatuar nga DAR Kukës me këtë kategori fëmijësh dhe rezultatet kanë qenë impresionuese, sidomos në lëndën e gjuhës shqipe dhe të matematikës në klasat fillore të arsimit bazë. Një testim i arritjeve të fëmijëve në plotësimin e objektivave minimale të domosdoshme të të nxënit, i zhvilluar gjatë vitit 2010 në 10 shkolla të rrethit Kukës, qytet e fshat, jep këtë panoramë: Nr 1 2 3 4 5 6 Lënda Matematikë Gjuhë shqipe Histori Biologji Kimi Fizikë Përqindja e fëmijëve që janë përgjigjur pozitivisht 85 90 86 90 83 72 28
  29. 29. 7 Dituri natyre 95 Këto rezultate janë 5-10% më të larta se në vitin 2006. Më shumë kujdes është bërë në punën me nxënësit me prapambetje në të nxënë në lëndët Gjuhë shqipe e Matematikë. Kjo përvojë po shtrihet edhe për lëndët e tjera të programit mësimor si Histori, Gjeografi dhe Edukatë shoqërore. III. Aspekte gjinore të të drejtave të fëmijëve në edukim Ky faktor do të analizohet në dy aspekte:  Aspekti i braktisjes së shkollës  Aspekti i kalueshmërisë dhe diplomimit deri në arsimin e mesëm 1. Braktisja vajza-djem Gjatë vitit 2010 është ulur numri i djemve dhe i vajzave që braktisin shkollën. Në total kjo ulje është me 1% dhe te vajzat ulja është me 1.1%. 2. Kalueshmëria e vajzave në shkollë, krahasuar me djemtë Në rrethin e Kukësit për vitin shkollor 2009-2010 kalueshmëria në total është 97.5%, ndërsa vajzat kanë kaluar në masën 98.4%. Në fshat kalueshmëria në total është 97.2%, ndërsa vajzat kanë kaluar në masën 98.1%. Nuk ka diferenca të ndjeshme midis djemve dhe vajzave për sa i përket kalueshmërisë në arsimin e detyruar. Bie në sy një fakt pozitiv se në arsimin e detyruar kalueshmëria e vajzave është më e mirë se e djemve. V. Aksesi ndaj edukimit 1. Raporti i komunitetit ndaj shërbimit arsimor Plotësimi i të drejtave të fëmijëve në edukim lidhet me autonominë e shkollës, me partneritetin midis aktorëve të komunitetit shkollor dhe midis shtetit e shoqërisë civile, me hapësirën që kanë në dispozicion aktorët komunitarë të edukimit për të qenë pjesë e vendimmarrjes në politikat rajonale arsimore. Me gjithë përmirësimet, këto probleme mbeten të zgjidhura pjesërisht. Vetëm në 10% të shkollave të qarkut funksionojnë qeveritë e nxënësve. Falë një projekti të zbatuar nga Shoqata “Viktimat e minave e të armëve”, me mbështetjen e UNICEF-it, në këto shkolla nxënësit po bëjnë që të dëgjohet zëri i tyre për problemet e shkollës dhe po organizojnë veprimtari të larmishme për ndërgjegjësimin e fëmijëve për të qenë aktivë e kurajozë në zgjidhjen e problemeve të tyre. Ndërkaq, në shkollat e tjera qeveritë e nxënësve nuk janë vepruese. Ka lëvizje pozitive për përfshirjen e prindërve në edukim, sidomos në shkollat e qyteteve, si rrjedhojë e zbatimit të një projekti nga DAR Kukës, me mbështetjen e UNICEF-it. Bordi Rajonal Këshillimor i Prindërve që po funksionon prej dy vjetësh pranë DAR Kukës po shtron probleme të rëndësishme të edukimit të fëmijëve, duke përmirësuar ndjeshëm vendimmarrjen institucionale në shërbim të të drejtave të fëmijëve. Por në shkollat e fshatrave kjo lëvizje është e zbehtë, duke bërë që roli i prindërve në plotësimin e të drejtave të fëmijëve të jetë në nivele të ulëta. 29
  30. 30. Me një udhëzim të MASH-it pranë shkollave janë ngritur Bordet e shkollave. Këto organizma komunitare në shkollë ende nuk po sjellin ndonjë ndikim të dukshëm në përmirësimin e menaxhimit të shkollave dhe në plotësimin më të mirë të të drejtave të fëmijëve në arsim. Në shkollat e qyteti Bordet e shkollave janë disi më aktive dhe po angazhohen në hartimin e miratimin e Planeve të drejtorive të shkollave si dhe në mbështetjen me fonde të prindërve të një varg veprimtarish edukative në shkollat e tyre. Në shkollat e fshatit bordet e shkollave janë ngritur në letër, por nuk janë funksionale. Mbetet detyrë e rëndësishme vlerësimi i punës së deritanishme të bordeve të shkollave dhe hartimi i rekomandimeve për fuqizimin institucional të tyre për t`i bërë efikase. Pranë Këshillit të qarkut Kukës është ngritur dhe po funksionon Këshilli Rajonal i Arsimit, i cili ka për mision koordinimin e kontributeve të të gjithë aktorëve me përgjegjësi në edukim për të zgjidhur më mirë problemet e të drejtave të fëmijëve për arsim cilësor. Veprimtaria e këtij organizmi pritet të realizojë më shpejt dhe më mirë treguesit e planifikuar në Strategjinë e Arsimit të qarkut Kukës. 2. Problemet kryesore të aksesit në edukim a) Infrastruktura Gjatë vitit 2010 në qarkun e Kukësit në drejtim të sistemit arsimor janë investuar 121.662 në mijëra lekë, kryesisht këto investime janë realizuar në rikonstruksione objekte shkollore dhe ndërtime objektesh të reja. Të ndara sipas rretheve, nga totali i investimeve që janë realizuar në shkallë qarku përqindjen më të lartë të investimeve për vitin 2010 e zë rrethi Has me 63.3%, ndërsa rrethi Kukës me 11.06% dhe Tropoja me 12.7%. Për sa i përket investimeve në pajisje për biblioteka shkollore janë realizuar në vlerën e 1175ë në mijëra lekë. Është për tu theksuar se gjatë vitit 2010 për arsimin në rrethin Tropojë investimi prej 493ënë mijëra lekë për pasjen me biblioteka shkollorë nuk është realizuar për arsye të mos përdorimit në kohë të fondeve. Me gjithë investimet e bëra për përmirësimin e infrastrukturës shkollore, ende ka probleme të cilat vështirësojnë përmirësimin e cilësisë së edukimit të fëmijëve. Godinat shkollore, përgjithësisht, janë të amortizuara dhe larg standardeve që ka përcaktuar shteti ynë për to. 90% e tyre nuk kanë banjë moderne për djem e për vajza, uji i pijshëm mungon në më shumë se 50 % të shkollave, më shumë se 40% e shkollave nuk kanë rrjet elektrik dhe shkollat e fshatit nuk kanë linjë telefonike. Është shtuar numri i shkollave që kanë biblioteka me literaturë të përshtatshme për edukimin e fëmijëve, nga 25% në 60%. Vetëm 15% e shkollave, ose 3% më shumë se në vitin 2006, kanë palestra dhe terrene sportive në shërbim të mësimit të edukimit fizik dhe të zhvillimit të veprimtarive sportive, që fëmijët i duan shumë. Në 85% të shkollave mungojnë laboratorët bashkëkohorë për zhvillimin e lëndëve bazë shkencore, me një përmirësim prej 15%. b) Klasat kolektive Si rezultat i lëvizjeve masive të popullatës drejt zonave fushore e urbane, në fshat ka rënë ndjeshëm numri i nxënësve për klasë. Në këto kushte janë krijuar klasa kolektive, ku dy-tri klasa zhvillojnë mësim me të njëjtin mësues në lëndë të ndryshme. Kështu, vetëm në rrethin e Kukësit mësojnë në klasa kolektive 2223 fëmijë ose 22% e numrit të përgjithshëm të nxënësve, prej të cilëve 1460 në ciklin e ulët dhe 763 në ciklin e lartë. Kjo dukuri ka ulur ndjeshëm cilësinë e arritjeve të nxënësve. Mendimi i përgjithshëm është që duhet të eliminohen klasat 30
  31. 31. kolektive përmes përqendrimit të shkollave të ciklit të lartë të arsimit 9-vjeçar. Për këtë janë të nevojshme:  Kryerja e një studimi për nevojën e përqendrimit të shkollave.  Përmirësimi i infrastrukturës rrugore në fshatrat e thella.  Vendosja e transportit komunal të nxënësve.  Listimi i nxënësve që do të sistemohen në konviktet e qyteteve. c) Mësuesit pa arsim përkatës Problemi më shqetësues për cilësinë e shërbimit arsimor është mungesa e mësuesve të kualifikuar për të dhënë mësim, sidomos në shkollat e fshatit. Nëse do të konsiderojmë mësues të kualifikuar vetëm mësuesit me arsim të lartë, për rrethin e Kukësit, aktualisht gjendja paraqitet si më poshtë:  Mësues pa arsim përkatës gjithsej: 31%, ose 6% larg objektivit për vitin 2010. Në krahasim me vitin 2006, përmirësimi është 11.2%.  Mësues pa arsim përkatës në arsimin fillor: 19.2%, ose 4% larg objektivit për vitin 2010.  Mësues pa arsim përkatës në arsimin 9-vjeçar: 39%, ose 14% larg objektivit të përcaktuar për vitin 2010. Me gjithë përmirësimet që kanë ndodhur, shifrat janë ende larg objektivave të përcaktuara për vitin 2010. Siç shihet, sfida më e madhe për të plotësuar të drejtën e fëmijëve për edukim cilësor mbetet përmirësimi i nivelit profesional të mësuesve. d) Financimi i shkollave Financimi i shkollave vazhdon të mbetet në nivele të ulëta. Mungon transparenca e fondeve në shërbim të arsimit. Komuniteti shkollor dhe Bordet e shkollave nuk kanë në dispozicion fondin për çdo shkollë. Pjesa mbizotëruese e shpenzimeve shkon për pagat e personelit mësimor. Transferta e pakushtëzuar, e cila do të mund të lehtësonte kushtet e të nxënit është kaq e pakët sa është tejet pak. Po aq tejet të pakta janë paratë që shkollat përfitojnë prej burimeve të brendshme të bashkive e komunave. Fondet e pamjaftueshme që niveli lokal u veçon shkollave ka për pasojë cilësi të dobët të mirëmbajtjes së godinave shkollore dhe mosrespektim të normave të konsumit të pajisjeve shkollore dhe të mjeteve mësimore, por, ndërsa në disa zona të tjera, prindërit shtrëngohen të mbushin disi nevojat financiare të shkollave, në qarkun e Kukësit ky kontribut është kaq i vogël sa nuk sjell ndonjë ndryshim në kushtet e të nxënit. VI. Rekomandime 1. Prioritete dhe objektiva në arsim për plotësimin e të drejtave të fëmijëve deri në vitin 2015  Rritja e frekuentimit të fëmijëve në arsimin parashkollor: 70 % për fëmijët 3-6 vjeç dhe 100 % për fëmijët 5 vjeçar.  Rritja e frekuentimit të nxënësve në arsimin fillor: Ulja e braktisjes së shkollës, sidomos, për fëmijët e varfër, romë dhe të ngujuar si dhe për vajzat.  Rritja e cilësisë së mësimdhënies: Rritja e numrit të mësuesve me arsim përkatës.  Shtrirja e sistemit të arsimit profesional dhe orientimi i tij drejt kërkesave të tregut  Përmirësimi i efektivitetit të administrimit: 100 % e drejtuesve të shkollave të kenë kryer kurse në shkolla për drejtim e administrim të shkollës.  Rritja e mundësive financiare të sistemit arsimor: Mbi 30 % e buxhetit të qeverisjes vendore të jetë në dispozicion të arsimit. 31
  32. 32. 2. Sfidat a) Politikat për arsimin Platforma e zhvillimit afatgjatë të arsimit të jetë një dokument konsensual, i miratuar nga Kuvendi i Shqipërisë. Çdo iniciativë, projekt e investim në arsim të orientohet nga interesi i arsimimit të fëmijëve, i plotësimit të të drejtave të tyre për zhvillim. Drejtuesit, specialistët dhe mësuesit të përfshihen në statusin e nëpunësit civil, me qëllim që të zbatohen kritere profesionale në trajtimin, emërimin e menaxhimin e tyre dhe të shmanget dukuria e sjelljes politike me stafin e arsimit. Projektet dhe iniciativat për zhvillimin e arsimit në qarkun e Kukësit të integrohen në zhvillimet rajonale ndërkufitare me Kosovën dhe Maqedoninë. b) Zhvillim institucional Në përcaktimin e politikave arsimore rajonale kërkohet më shumë autonomi për rajonet. Shkollat duhet të kenë autonomi të përzgjedhin stafin mësimdhënës e ndihmës dhe të kenë në dispozicion buxhetin e vet, i cili të administrohet në bashkëpunim me organizmat komunitarë në shkollë dhe të jetë në funksion të zbatimit të projekteve që do të rritin rezultatet e nxënësve. Shkollat me numër të vogël nxënësish dhe me klasa kolektive nuk janë efektive, prandaj është i nevojshëm përqendrimi i tyre. c) Zhvillim njerëzor Plotësimi i nevojave të institucioneve arsimore me mësues me shkollë të lartë mësuesie kërkon ndërgjegjësimin e të rinjve të preferojnë këtë profesion, fuqizimin e shkollave të mesme në qendër të rretheve të qarkut si dhe mekanizma motivuese për të rinjtë që vendosin të vazhdojnë degët e mësuesisë. Trajnimi dhe kualifikimi në shërbim i mësuesve duhet të përmirësohet e të bëhet më efektiv, duke e lidhur me procedurat e testimit, certifikimit dhe motivimit profesional e financiar. Shkollat e larta duhet të marrin më shumë përgjegjësi për trajnimin në punë të mësuesve dhe të drejtuesve të shkollave. d) Zhvillim shoqëror Drejtimet kryesore ku mund të përqendrohet puna për zhvillimin e shoqërisë civile, me qëllim rritjen e kontributit të saj për fëmijët, mendojmë, janë: Ndërgjegjësimi i komunitetit për nevojën e përfshirjes së tij në mbrojtjen dhe realizimin e të drejtave të fëmijëve. Advokim më i fuqishëm pranë institucioneve shtetërore dhe qeverisjes vendore për të zbatuar detyrat e tyre në interes të fëmijëve. Rritja e kapaciteteve të prindërve, nënave dhe baballarëve për trajtimin dhe edukimin bashkëkohor të fëmijëve. Fuqizimi i organizatave vendore që operojnë në fushën e fëmijëve. Mbështetje me fonde e projekteve të shoqërisë civile dhe iniciativave të saj për përmirësimin e gjendjes së të drejtave të fëmijëve në rajon. 32
  33. 33. Kapitulli IV Vlerësimi i zbatimit të objektivave të Strategjisë Rajonale për Fëmijët në lidhje me të drejtën e mbijetesës dhe kujdesit shëndetësor në qarkun e Kukësit. E drejta e mbijetesës dhe e kujdesit shëndetësor I. Vështrim i përgjithshëm. Sistemi shëndetësor në Qarkun e Kukësit kryesisht është publik. Shteti siguron pjesën me të madhe të shërbimeve që i ofrohen popullatës në fushën e promocionit, parandalimit, diagnostikimit dhe kurimit. Sektori privat mbulon shërbimin farmaceutik, në pjesën më të madhe atë stomatologjik . Funksionojnë klinika diagnostikuese të syve analizash të gjakut të përqendruar në Kukës. Shërbimi shëndetësor diagnostikues dhe kurues është i organizuar në dy nivele: shërbimi parësor dhe ai spitalor dytësor. Shërbimet e shëndetit publik dhe promocionit ofrohen në kuadrin e shëndetit parësor. Mbështeten dhe mbikëqyren nga ISHP  Funksionon DSHP (Drejtoria e Shëndetit Publik) e cila koordinon të gjitha shërbimet shëndetësore të qarkut. Si drejtori të veçanta funksionojnë: Drejtoria spitalore dhe Drejtoria e kujdesit shëndetësor parësor.  Në qarkun e Kukësit niveli shërbimit shëndetësor përfaqësohet nga 4 qendra spitalore (2 në Kukës, 1 në Bajram Curr 1 në Krumë) dhe 3 shtëpi lindje (1 për çdo rreth) Pranë qendrës spitalore të Kukësit funksionon dhe poliklinika e specialiteteve.  Për çdo 1000 banorë në rrethin e Kukësit shërbejnë 1, 3 mjekë, shifër e barabartë me 60 % të standardeve evropiane.  Mesatarja e numrit të shtretërve për banorë në qarkun e Kukësit është 8 herë më e vogël se ajo e republikës dhe rreth 15, 6 herë më të vogël se ajo e Evropës  Numri i lindjeve në qarkun e Kukësit (2010) ishte 99, ai vdekjeve 48 si pasojë, rritja natyrore e popullsisë për këtë vit ishte me 51 frymë. nr Treguesit Rr. Kukës Rr. Has Rr. Tropojë Qarku 1. 2. 3. 4. 5. 6, 7. Nr. i banorëve Nr i mjekëve Nr. banor - mjek Nr. infermiere e mami Nr. banor – infer. - mami Farmaci me kontratë Farmaci pa kontratë 60 521 28 2161 141 429 8 o 20931 10 2093 40 523 1 0 28 380 14 2027 109732 52 2110 3 0 12 0 Në qendrat shëndetësore përfshihen shërbime të tilla si: shërbimi i mjekut të familjes,  konsultori i gruas,  konsultori i fëmijës,  reparti mjekim–injeksioneve,  laboratori klinik–biokimik, bakteriologjik,  radiolog dhe Kimist Ushqimore,  shërbimi i higjienës dhe epidemiologjisë, etj. 33
  34. 34. Raporti infermierë- mami për banorë (2009) Nga 25 komuna që ka qarku 9 (Margegaj, Lekbibaj, Tropojë, Bujan, Fierzë, - Bytyç, Llugaj, të rrethit të Tropojës; Malëzi, Bushtricë të rrethit të Kukësit janë më mirë se standardi (1 infermiere- mami për 270 banorë) në numrin e infermiereve për banorë. 16 të tjerat (Krumë, Golaj, Gjinaj, Fajza të rrethit të Hasit; Shtiqën, Tërthore, Surroj, Arrën, Kalis, Grykë e Çajës, Shishtavec, Zapod, Topojan, Ujmisht Bicaj të rrethit të Kukësit) e janë shumë larg këtij standarti. Harta numer 2: Raporti 1 mjekë : banorë sipas komunave (2009 - 2011) nr 1. 2 3. 4. 5. 6 7. 8. 9. 10. 11. 12. Komuna Bushtricë Golaj Zapod Margegaj Bajram Curri Shishtaveci Topojani Fierza Lluga Kruma Bicaj Lekbibaj 2009 4063 3874 3093 3005 2728 2653 2597 2464 2260 2190 2145 2122 2011 4144 2635 3138 2961 2045 2647 2605 2341 2221 2192 2895 2038 34
  35. 35. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19 20. 21. Bytyç Fajza Bashkia Kukës Malëziu Tropojë Shtiqën Tërthore Bujan Surroj 2095 2077 2047 2025 1855 1823 1661 1541 2130 2105 2080 2632 3950 1829 1793 1112 1524 2138 4. Mbështetja buxhetore Ndërkohë për vitet tjera nuk ka të dhëna, për vitin 2010 për të gjithë qarkun nga 589 217 000 lekë investime të planifikuara vetëm 15, 440 000 lekë ose 2, 62% i takonin sektorit të shëndetësisë dhe nga 484 069 000 lekë të realizuara vetëm 5 217 000 lekë apo 1, 08 % i takonin kësaj fushe të shërbimeve ndaj popullatës. Te planifikuara total Qarku Viti 2010 Te realizuara total Qarku Shendetesia total Shendetesia te realizuara Perqindja per shendetesine nga totali i shpezuar per qarkun 589 217 000 15, 440 000 484 069 000 5 217 000 1.08 Prej tyre asnjë lekë nuk është parashikuar dhe realizuar për zonat rurale të këtyre rretheve. Investime për shëndetësinë për vitin 2010 në 000 lekë nr Investime në lekë 1 Të planifikuara - Nga këto për shëndet. 2. Të realizuara - Nga këto për shëndet. Qarku 589 930 15 440 484 096 5 217 Rr. Kukës 236 589 4 440 215 858 1 120 Rr Has 151 699 9 190 125 429 4 097 Rr Tropojë 200 930 1 810 143 809 0 000 II. Objektivat e Strategjisë dhe Planit rajonal të veprimit të vitit 2006: 1. Ulja e vdekshmërisë foshnjore 2. Përmirësimi i shëndetit të nënës 3. Luftë HIV/AIDS, malaries dhe sëmundjeve tjera 3. Niveli i realizimit të objektivave a. Ulja e vdekshmërisë foshnjore Situata e respektimit së drejtës së fëmijëve për kujdes shëndetësor, në qarkun e Kukësit në krahasim e vitin 2006, ka shënuar përmirësime. Për vitin 2010, në qarkun e Kukësit, vdekshmëria foshnjore ka qenë 4 për 000 për moshën 0-5 vjeç dhe 5 për 000 për moshën 0-1vjeç kundrejt 22,8 për 000 në vitin 1 2006. Kjo ulje e vdekshmërisë foshnjore në rang qarku, ka ardhur si rezultat i:     mbulimit më mirë të qarkut me personel mjekësor të mesëm dhe të lartë, identifikimit të hershëm të sëmundjeve tek fëmijët e trajtimit në kohë të dhe metoda bashkëkohore fëmijëve të sëmurë. trajtimit të rasteve të rënda në spitalet e specializuara më të afërta. përmirësimit të ushqyerjes së fëmijëve duke mos pas më asnjë rast të formës së rëndë në këtë drejtim dhe organizimit të fushatave ndërgjegjësuese nga ana e drejtorisë së shëndetit publik në zonat rurale. 35
  36. 36.                vaksinimit 100% të fëmijëve, krahasuar me shumë të meta e mangësi me të cilat është përcjellë ky proces gjatë vitit 2006. Në krahasim me vitin 2006, kur të gjitha komunat e qarkut nuk mbuloheshin me mjekë të përgjithshëm, sot të gjitha mbulohen me mjekë të tillë, disa madje dhe më shumë se 2 mjekë. Është përmirësuar monitorimi i gjendjes shëndetësore nëpërmjet krijimit të ambienteve shëndetësore për këtë qëllim, përmirësimit të të ndjekjes dinamikës së parametrave fiziologjikë, që përcaktojnë ecurinë normale të shëndetit të fëmijëve dhe plotësimit më mirë me bazë të nevojshme materiale të konsultoreve të fëmijëve në rajon Rol të rëndësishëm për nxitjen e organeve e strukturave lokale për mbrojtjen e të drejtave të fëmijëve, përkitazi të së drejtës së tyre për kujdes shëndetësor e mbijetesë ka luajtur Observatori i drejtave të fëmijëve i ngritur në Kukës që në tremujorin e katërt të vitit 2009. Ky përmirësim ka ardhur edhe si pasojë e punës së konsultoreve të fëmijës drejtim të edukimit shëndetësor të nënave për mirërritjen e fëmijëve sidomos për moshën 0 – 2 vjeç. Në rrethin e Kukësit funksionojnë 22 tilla në atë të Hasit 32, ndërkohë” që për rrethin e Tropojës ka informacion vetëm për aktivitetin e tyre e jo për numrin e tyre në krahasim të 10 të tillave, për të gjithë qarkun në vitin 2006. Në harkun kohor të një viti në to janë bërë 10 741 vizita. Rëndësi i është kushtuar vaksinimit të foshnjave brenda afateve të përcaktuara. Me gjithë përmirësimet problemi i trajtimit të fëmijëve dhe zhvillimit fizik të tyre në moshën 1 – 2 vjeç mbetet problematik. Megjithëse pranohet se ushqyerja e fëmijëve për këtë moshë është përmirësuar dhe raste të kequshqyerjes nuk ka, ende nuk ka struktura monitorimi dhe studimi në shkallë qarku për të dhënë një mendim të saktë rreth këtij problemi dhe rekomandimet përkatëse. Për pasojë nuk ka masa nga institucionet e shërbimit shëndetësor parësor për ndërhyrje në raste të tilla Nuk ka trajnime të stafit shëndetësor dhe materiale informative mbi komponentët e ushqyerjes në gji, kohën e futjes së ushqimeve tjera plotësuese dhe komponentëve diadetik. Ende vazhdon mentaliteti, sipas të cilit, fëmija çohet te doktori vetëm në raste ekstreme të sëmundjes. Në një emision të Televizionit Top-Channel të datës 20.11. 2011, u kumtua se 19 % e fëmijëve qarqeve Shkodër dhe Kukës, janë anemikë për shkak të mungesës së hekurit në gjak. Ky informacion edhe pse nuk mund të merret krejtësisht i saktë duhet të jetë shkak për t’u vënë në pozita alarmi e gjithë hierarkia e organeve përgjegjëse të shëndetit publik. Problem mbetet edhe pamjaftueshmëria jodike për shkak të mos konsumimit të kripës jodizuar nga ana e fëmijëve. Nuk mbahen shënime për lëndimet jo aksidentale dhe vdekjet e dyshimta. Edhe pse tashmë pranë Qendrës spitalore të Kukësit funksionon pavioni i sëmundjeve infektive për fëmijët, ende jemi larg për të folur për zbatimin e ligjit për parandalimin e sëmundjeve infektive te fëmijët e arsimit parashkollor e shkollor në zonat rurale. E pakënaqshme paraqitet edhe situata higjieno - sanitare e kopshteve dhe shkollave të zonave të thella, ku vërehet mungesa e kanalizimeve të ujrave të zeza, ujit të pijshëm, ajrosje etj. 36
  37. 37.        Nga 197 nxënës të anketuar në 7 shkolla të tre rretheve të qarkut 121 prej tyre pohojnë se nuk ka ujë të rrjedhshëm në shkollat e tyre, 3 pohojnë se nuk ka tualet në shkollën e tyre, 54 se nuk funksionojnë këto anekse. Mungojnë plane konkrete për fushata sensibilizuese e stabilizuese. Largësia nga qendrat shëndetësore ato spitalore, infrastruktura e vështirë rrugore dhe mungesa e transportit, influencojnë negativisht për t’u ardhur në ndihmë në kohë fëmijëve të sëmurë për pasojë dhe në shëndetin e tyre. Ende në qark nuk ka pediatër të specializuar. Ky nivel i shërimit pediatrik, në një mënyrë se tjetër ndikon në shërbimin shëndetësor ndaj fëmijëve. Edhe pse mjaft shkolla kanë infermiere dhe stomatologë, këto shërbime janë shumë mungesa . Kështu nga 197 të anketuar në 7 shkolla të qarkut të të 3 rretheve 178 nuk e dinë se ekziston ky shërbim në shkolla, 116 prej tyre nuk janë paraqitur asnjëherë te dentisti për dy muajt e fundit, 152 nuk dinë se ka infermiere në shkollë dh 134 se mjeku i familjes nuk është dukur asnjëherë në shkollë. Por sipas këtyre anketimeve edhe psikologjik si shtrirje dhe cilësi lë shumë për të dëshiruar. Kundrejt kuadrit të përgjithshëm të Planit rajonal të veprimit të vitit 2006 nuk janë realizuar: futja e shërbimit të detyruar të shërbimit stomatologjik në shkolla, ngritja e skuadrave mjekësore të lëvizshme për të ofruar shërbime shëndetësore ditore në zonat e thella, informatizimi i problemeve të fëmijëve në qarkun e Kukësi, ri organizimi i shërbimeve dentare, mjekësore dhe psikologjike në shkolla, përmes krijimit të shërbimeve multidisplinore, krijimi bërthamës së shërbimit multidisiplinor pranë ZSHS në dobi të shëndetit mendor dhe fizik të fëmijëve, kontroll periodik një herë në 6 muaj i fëmijëve me sëmundje ngjitëse, skuadra mobile me mjekë specialistë që bëjnë diagnostikimin e e fëmijëve një herë në vit. Le për të dëshiruar puna për organizimin e fushatave sensibilizuese për HIVAIDS, edukimin seksual, shtatzëninë dhe të ushqyerit e fëmijës. b. Përmirësimi i shëndetit të nënës Në vitin 2005, vetëm në rrethin e Kukësit nga 989 lindje të regjistruara, ka pasur 13 vdekje të fëmijëve të porsa lindur dhe 261 aborte nga të cilët 115 të planifikuara. 2011, sipas raporteve të Drejtorive të shërbimit publik të rretheve nuk ka asnjë rast aborti për moshën nën 18 vjeç. Në rrethet Tropojë dhe Has nuk ka asnjë lindje të gjallë nën peshë ndërsa në rrethin e Kukësit janë evidentuar 6 raste nga 794 lindje të regjistruara. Këto informacione duhet merren me rezervë, kur njohim mentalitetin që dënon pa mëshirë vajzat që eventualisht mbeten shtatzënë dhe që detyrohen të abortojnë në kushtet e një konspiracioni absolut. Kjo gjë mund të çojë në mosnjohjen e rasteve të aborteve në fshehtësi, jashtë qendrave shëndetësore dhe një personel të pakualifikuar.   Ky përmirësim i shëndetit të nënës ka ardhur edhe si pasojë e punës së konsultoreve të gruas në drejtim të edukimit shëndetësor të nënave gjatë periudhës së shtatzënisë. Në krahasim me 10 konsultore për nënën dhe fëmijën që kishte gjithë qarku në vitin 2006 (Kukësi renditej i dyti në republikë për lindshmëri) sot në rrethin e Kukësit funksionojnë 22 të tilla në atë të Hasit 31 ndërkohë që për rrethin e Tropojës ka informacion vetëm për aktivitetin e tyre e jo për numrin e tyre dhe në harkun kohor të një viti në to janë bërë 4859 vizita. Është rritur niveli i kulturës shëndetësore në familje dhe shoqëri, nëpërmjet fushatave sensibilizuese dhe medias. 37
  38. 38.          Është rritur kapja e shpejtë të patologjisë së barrës nga personeli mjekësor, Ka përmirësime në drejtim të krijimit të mjedisit të ngrohtë e human në shtëpi e shoqëri ndaj grave shtatzëna. Ndikim të konsiderueshëm në përmirësimin e shëndetit të nënës dhe krijimin e një opinioni mbështetës për të, ka pasur dhe veprimtaria e Njësisë për Mbrojtjen familjes e t Fëmijës pranë Bashkisë Kukës e mbështetur nga shoqata ALB –AID. Problem mbetet pamjaftueshmëria jodike te gratë për shkak të mos konsumimit të kripës së jodizuar që pasohet me ndërlikime të rënda te gratë shtatzëna. Ka mungesa të pajisjeve bashkëkohore për trajtimin e ndërlikimeve gjatë periudhës së shtatzënisë . Kukësi ka vetëm 3 qendra materniteti të cilat edhe pse në zonat me dendësi të madhe të popullsisë, për arsye të largësisë nuk arrijnë të shfrytëzohen prej shumicës së grave që vazhdojnë të lindin në kushte të papërshtatshme dhe asistencë të grave të afërme të tyre. Kur është fjala për shëndetin e nënës, në qarkun e Kukësit duhet të kemi parasysh mentalitetin e zonave rurale të kësaj hapësire ku jetojnë mbi 60 % të banorëve, ku kontrollet mjekësore të nënave shtatzëna ose jo vendosin burrat e jo vetë të sëmurat. Këtu duhet shtuar dhe kufizimet dhe ndrojet e vetë grave për të kuptuar dhe insistuar në të drejtën e tyre. Akoma vërehen diferencime në kujdesin e nënave në vartësi të gjinisë së fëmijës së lindur. Gjë që ndikon si në shëndetin e nënës ashtu edhe të fëmijës. Me që të dhënat që kemi në dorë nuk janë unike dhe të plota për të tre rrethet e qarkut Kukës, po paraqesim vetëm tabelën e aktivitetit të konsultorit të gruas dhe atë të qendrave shëndetësore dhe ambulancave të rrethit të Kukësit për vitin 2010. Shërbimi stomatologjik ne te gjitha shkollat e qarkut mungon Konsultori i gruas Nr. 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. Emërtimi Numri i konsultoreve Numri i mjekëve në konsultore Numri i mamive në konsultore Numri i vizitave Nga këto: Numri i vizitave gjinekologjike Numri i vizitave obstetrike Prej tyre me mjekë Numri i vizitave të para obsetrikale Nga këto: - 0 – 13 javë - 14 – 28 javë - Mbi 28 javë Numri i grave me barrë patologjike Nga këto - nefropali - anemi rrethi 22 22 6 1942 qyteti 1 1 6 1743 fshati 21 21 199 513 922 922 211 318 907 195 15 154 57 31 131 49 57 16 97 41 39 15 34 8 18 6 16 4 10 2 6 38
  39. 39. 9, - rrezik dështimi - Të tjera Sëmundje gjinekologjike - Infeksione të pleviksit të sipërme a. endometrite b.parametrite - Infeksione të rrugëve a. vaginite b. cervicite - Infeksione transmetuar në rrugë seksuale - Sterilitet 12 23 289 54 55 3 36 113 17 6 5 8 17 169 34 25 20 18 74 9 4 3 4 6 120 20 30 1 18 39 8 2 2 Qendrat shëndetësore dhe ambulancat nr A. 1. 2. 3. 4. B. 1. 2. 3. 4. C. Emërtimi Rrethi ( A + B ) Qendra shëndetësore numri vizitave Vizita deri 14 vjeç - Nga këto nën 1 vjeç Vizita mbi 14 vjeç - nga këto mbi 60 vjeç Vizita në banesë Ambulanca Numri I vizitave Vizita deri 14 vjeç -nga këto nën 1 vjeç Vizita mbi 14 vjeç Nga këto mbi 60 vjeç Vizita në banesë Numri mjekëve në qendrat shëndetësore Numri I mami – inferm. në qendrat shëndet. Numri mami – inferm në ambulanca Gjithsej 87 15 53 652 9626 2116 44026 24694 1502 72 10810 3588 964 7222 3746 2232 26 66 85 Qyteti 3 1 Komuna 84 14 3556 506 25 310 11972 36 2 1096 458 98 638 860 30 9 31 4 6070 1610 18716 12722 1466 70 9714 3130 866 6584 2886 2202 17 35 81 c. Luftë HIV/IDS, malaries dhe sëmundjeve tjera  Ndërkohë që për parandalimin e malaries dhe sëmundjeve të tjera epidemike është punuar relativisht mirë duke mos pas rast rreziku të tilla, problem edukimit shëndetësor në drejtim të përdorimit të drogave dhe HIV/AIDS – it, mbetet thuajse në nivelin e përshkruar në Strategjisë dhe Planit rajonal të veprimit të vitit 2006.  Vazhdon të mbisundojë opinioni i përgjithshëm se këto probleme nuk janë shumë serioze për qarkun Kukës, ndërkohë që ka mungesë totale informacioni. Nga qendrat shëndetësore të rretheve raportohet për 0 raste të identifikuara të përdorimit të lëndëve narkotike tek fëmijët e moshës deri më 18 vjeç. 39
  40. 40.    Janë ndërmarr vazhdimisht fushata sensibilizuese, takime në të dy ciklet e shkollave 9 vjeçare e ato të mesme kundër duhanit, alkoolit, drogave, për mbrojtjen nga HIV/AIDS, SST, IST, shëndeti mendor, stresi etj Edukimi shëndetësor për HIV/AIDS është kufizuar brenda disa konkurseve në shkollat 9 – vjeçare të qyteteve Kukës, Krumë e Bajram Curr. Për edukimin seksual në kuadrin e programeve mësimore e jashtë tyre po bëhet tepër pak. Kjo situatë mund të çojë në mungesën e ndërgjegjësimit që mund të pasohet me rreziqe të mëdha për shëndetin e kësaj moshe. Rekomandime:  Në nivele të pushtetit vendor dhe organet shëndetësore, të krijohen struktura të përhershme të monitorimit për kujdesin shëndetësor ndaj fëmijëve nënave dhe parandalimin e HIV/AIDS-it.  Të krijohen modele tip informacioni të hollësishëm për të gjithë institucionet shëndetësore që japin mundësinë që të njihet gjendja e shërbimit shëndetësor për të gjitha nivelet në çdo moment të dhënë.  Të bëhet shpërndarje më e drejt e punonjësve të shëndetësisë për banorë për të përfituar të gjithë në mënyrë të barabartë.  Të ngushtohet raporti mjekë - banorë dhe infermierë/mami – banorë.  Të përmirësohet, infrastruktura spitalore dhe e të gjithë institucioneve të tjera shëndetësore.  Të organizohet shërbimi mobil i specialistëve në zonat rurale.  Të intensifikohet propaganda shëndetësore me të gjitha mjetet e mundshme mediatike, verbale, figurative, garuese etj.  Të punohet më shumë për promovimin e kulturës dentare dhe përmirësimit të cilësisë së tij në shkolla dhe në zonat rurale. KAPITULLI V : Pasqyrimi i ndryshimeve të kuadrit ligjor të drejtave të fëmijëve në politiken sociale të Qarkut të Kukësit. 1. Kuadri institucional dhe decentralizimi. Plotësimi dhe përmirësimi i kuadrit ligjor si një ndër rekomandimet e Strategjisë dhe Planit Rajonal të fëmijëve, është kompetencë e institucioneve qendrore shtetërore si Parlamenti, Qeveria dhe Ministritë përkatëse. Në këtë këndvështrim në periudhën 2006-2010 ka pasur shumë nisma dhe janë miratuar një sërë ligjesh apo përmirësime ligjore si dhe janë marre Vendime te ndryshme nga Qeveria të cilët synojnë/ përmirësimin respektimit të drejtave të fëmijëve. Ndryshimi thelbësor ka sjellë Ligji Nr. 10347 datë 4.11.2010 “Për mbrojtjen e të drejtave të fëmijës”. Me anë të këtij ligji sigurohet mbrojtje e veçantë ligjore dhe institucionale e të drejtave të fëmijës mbi bazën e Kushtetutës dhe akteve ndërkombëtare; merren masa për ushtrimin e të drejtave mbi bazën e zhvillimit të personalitetit bazuar në interesin më të lartë të tij; sigurohet jetesa, mbijetesa dhe zhvillimi i fëmijës si dhe sigurohet bashkëpunimi ndërmjet strukturave dhe autoriteteve qendrore e vendore dhe organizatave që mbrojnë të drejtat e fëmijëve. Po kështu gjatë periudhës 2006-2010 janë bërë përmirësime ligjore në fushën e shëndetit publik, mbrojtjen e fëmijëve nga abuzimi dhe shfrytëzimi seksual, procedurave për 40

×