INSTITUTE FOR INTERDISCIPLINARY STUDIES
Zurich, Amsterdam

Inleiding op de encycliek
"Fides et Ratio"
Geloof en Rede
12e E...
INSTITUTE FOR INTERDISCIPLINARY STUDIES
Zurich, Amsterdam

Inhoud:
 Inleiding
 Fides et ratio in vogelvlucht
 Uitgangsp...
INSTITUTE FOR INTERDISCIPLINARY STUDIES
Zurich, Amsterdam

Fides et ratio in vogelvlucht

Inleiding (1-6)
Ken jezelf (1-6)...
INSTITUTE FOR INTERDISCIPLINARY STUDIES
Zurich, Amsterdam

Fides et ratio in vogelvlucht

Hoofdstuk I: De Openbaring van G...
INSTITUTE FOR INTERDISCIPLINARY STUDIES
Zurich, Amsterdam

Fides et ratio in vogelvlucht

Hoofdstuk II: Credo ut intellega...
INSTITUTE FOR INTERDISCIPLINARY STUDIES
Zurich, Amsterdam

Fides et ratio in vogelvlucht

Hoofdstuk III: Intellego ut cred...
INSTITUTE FOR INTERDISCIPLINARY STUDIES
Zurich, Amsterdam

Fides et ratio in vogelvlucht

Hoofdstuk IV: De verhouding van ...
INSTITUTE FOR INTERDISCIPLINARY STUDIES
Zurich, Amsterdam

Fides et ratio in vogelvlucht
Het drama van de scheiding van ge...
INSTITUTE FOR INTERDISCIPLINARY STUDIES
Zurich, Amsterdam

Fides et ratio in vogelvlucht

Hoofdstuk V: De tussenkomst van ...
INSTITUTE FOR INTERDISCIPLINARY STUDIES
Zurich, Amsterdam

Fides et ratio in vogelvlucht

Hoofdstuk VI: De wisselwerking t...
INSTITUTE FOR INTERDISCIPLINARY STUDIES
Zurich, Amsterdam

Fides et ratio in vogelvlucht

Hoofdstuk VII: Actuele eisen en ...
INSTITUTE FOR INTERDISCIPLINARY STUDIES
Zurich, Amsterdam

Fides et ratio in vogelvlucht
gevaren in sommige denkrichtingen...
INSTITUTE FOR INTERDISCIPLINARY STUDIES
Zurich, Amsterdam

Fides et ratio in vogelvlucht

Slot (100-108)
De Kerk blijft er...
INSTITUTE FOR INTERDISCIPLINARY STUDIES
Zurich, Amsterdam

Uitgangspunten van de metafysica
Metafysica is de wetenschap va...
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Inleiding op fides et ratio van paus Johannes Paulus II

503 views

Published on

Fides et Ratio is de dertiende encycliek van Paus Johannes Paulus II en verscheen op het feest van de Kruisverheffing op 14 september 1998.
Dit document is een inleiding op deze encycliek gegeven door Alfred Driessen in 1999.
Deze encycliek handelt over de verhouding van geloof en rede.
Inleiding
Eerste hoofdstuk - De openbaring van Gods wijsheid
Tweede hoofdstuk - Credo ut intellegam
Derde hoofdstuk - Intellego ut Credam
Vierde hoofdstuk - De verhouding van geloof en rede
Vijfde hoofdstuk - De tussenkomsten van het Leergezag in wijsgerige aangelegenheden
Zesde hoofdstuk - De wisselwerking tussen theologie en filosofie
Zevende hoofdstuk - Actuele eisen en opgaven
Achtste hoofdstuk - Slot

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
503
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0
Actions
Shares
0
Downloads
5
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Inleiding op fides et ratio van paus Johannes Paulus II

  1. 1. INSTITUTE FOR INTERDISCIPLINARY STUDIES Zurich, Amsterdam Inleiding op de encycliek "Fides et Ratio" Geloof en Rede 12e Encycliek van Johannes Paulus II, over de verhouding van geloof en rede, 14-9-1998 Alfred Driessen, mei 1999 Inleiding op Fides et Ratio, A. Driessen, page 1
  2. 2. INSTITUTE FOR INTERDISCIPLINARY STUDIES Zurich, Amsterdam Inhoud:  Inleiding  Fides et ratio in vogelvlucht  Uitgangspunten van de metafysica voor de tekst van Fides et ratio, zie: http://www.rkdocumenten.nl/rkdocs/index.php?mi=600&doc=10 Indeling van Fides et ratio Inleiding Eerste hoofdstuk - De openbaring van Gods wijsheid Tweede hoofdstuk - Credo ut intellegam Derde hoofdstuk - Intellego ut Credam Vierde hoofdstuk - De verhouding van geloof en rede Vijfde hoofdstuk - De tussenkomsten van het Leergezag in wijsgerige aangelegenheden Zesde hoofdstuk - De wisselwerking tussen theologie en filosofie Zevende hoofdstuk - Actuele eisen en opgaven Achtste hoofdstuk - Slot Inleiding op Fides et Ratio, A. Driessen, page 2
  3. 3. INSTITUTE FOR INTERDISCIPLINARY STUDIES Zurich, Amsterdam Fides et ratio in vogelvlucht Inleiding (1-6) Ken jezelf (1-6) Wie ben ik? Waar kom ik vandaan en waar ga ik heen? Waarom is er het kwade? Wat zal er na dit leven zijn?(1) rol van filosofie: vertrek punt: verbazing er is impliciete wijsbegeerte kritiek op moderne wijsbegeerte: vraag naar zijn verwaarloosd, niet zo zeer waarheid kennen, maar meer de grenzen en condities ervan (5) wantrouwen tegen menselijke vermogen tot kennis (5) doel van encycliek: noodzaak van het nadenken over de waarheid opnieuw bekrachtigen (6) voortzetting van Veritatis Splendor De wijsbegeerte ..... moet met alle kracht haar oorspronkelijke roeping herwinnen (6) (1-6), (1), (5), ....: verwijzing naar het nummer van de encycliek. Inleiding op Fides et Ratio, A. Driessen, page 3
  4. 4. INSTITUTE FOR INTERDISCIPLINARY STUDIES Zurich, Amsterdam Fides et ratio in vogelvlucht Hoofdstuk I: De Openbaring van Gods wijsheid (7-15) Jezus, die de Vader openbaart (7-12) Vaticanum I leert dus, dat de waarheid die verkregen is door wijsgerig denken en de waarheid van de Openbaring noch zich met elkaar vermengen, noch elkaar overbodig maken (9) Centraal citaat: Alleen in het mysterie van het mens geworden Woord licht het mysterie van de mens op, (12) Gaudium et Spes. Het verstand vóór het mysterie (13-15) Het concilie leert, dat "aan de zich openbarende God de gehoorzaamheid van het geloof betracht moet worden (13). Inleiding op Fides et Ratio, A. Driessen, page 4
  5. 5. INSTITUTE FOR INTERDISCIPLINARY STUDIES Zurich, Amsterdam Fides et ratio in vogelvlucht Hoofdstuk II: Credo ut intellegam (16-23) De Wijsheid weet en verstaat alles (16-20) Men zou kunnen zeggen dat de mens met het licht van het verstand zijn weg kan kennen, maar hem dan alleen snel en zonder hindernissen ten einde kan gaan, wanneer hij met een juist gestemd hart zijn zoeken kadert in het raam van het geloof (16) Verwerf u wijsheid, verwerf u inzicht (21-23) Tegenstelling tussen de "wijsheid van deze wereld" en de in Jezus Christus geopenbaarde wijsheid van God. (23) Wijsheid van het kruis - dwaasheid van het kruis De verhouding van geloof en wijsbegeerte stoot in de verkondiging van de gekruisigde en opgestane Christus op de klip waarop zij schipbreuk kan lijden (23) Inleiding op Fides et Ratio, A. Driessen, page 5
  6. 6. INSTITUTE FOR INTERDISCIPLINARY STUDIES Zurich, Amsterdam Fides et ratio in vogelvlucht Hoofdstuk III: Intellego ut credam (24-35) Op de zoektocht naar de waarheid (24-27) De mens heeft op verschillende manieren...bewezen dat hij in staat is aan dit diepste verlangen (naar het oneindige te koersen) uitdrukking te geven. Literatuur, muziek, schilderkunst, beeldhouwkunst, architectuur... zijn geworden tot kanalen waarin hij zijn verlangende zoeken uitdrukt. Op een speciale manier heeft de wijsbegeerte zich dit streven eigen gemaakt. (24) De verschillende gezichten van de waarheid van de mens (28-35) Mens is degene die naar de waarheid zoekt (28) verschillende vormen van waarheid: evidentie, proefneming, door speculatieve kracht verworven, religieuze waarheden, maar omdat mens niet alleen is: vele waarheden, ook natuurlijke, door geloof verkregen gelovige mens vertrouwt zich toe aan de waarheid die de ander hem verkondigt. (32) voorbeeld martelaren, hoogste getuige: Jezus Christus. Inleiding op Fides et Ratio, A. Driessen, page 6
  7. 7. INSTITUTE FOR INTERDISCIPLINARY STUDIES Zurich, Amsterdam Fides et ratio in vogelvlucht Hoofdstuk IV: De verhouding van geloof en rede (36-48) Belangrijke stappen in de ontmoeting van geloof en rede (36-42) Filosofische taak van kerkvaders: laten zien hoe het van uitwendige boeien bevrijde verstand uit de doodlopende straat van de mythen kon raken om zich op passende wijze open te stellen voor het transcendente. (41) Scholastiek: Fundamentele eenheid van wijsgerige kennis en geloofkennis wordt bevestigd: het geloof verlangt dat zijn object met de hulp van het verstand begrepen wordt; het verstand erkent op het hoogtepunt van zijn zoektocht dat, wat het geloof aanbiedt, als noodzakelijk. (42) De blijvende nieuwheid van het denken van de H. Thomas van Aquino (43-48) Thomas: Het licht van het verstand en het licht van het geloof komen beide van God...zij kunnen elkaar dus niet tegenspreken (43) Zoals de genade de natuur veronderstelt en haar voltooit, zo veronderstelt en voltooit het geloof het verstand (43) Paulus VI: Het centrale punt ..die hij voor het probleem van de nieuwe tegenstelling van rede en geloof vond, was de verzoening tussen de seculariteit van de wereld en de radicaliteit van het evangelie. (43). Zijn filosofie is waarlijk de filosofie van het 'zijn' en niet louter van de 'schijn'. (44) Inleiding op Fides et Ratio, A. Driessen, page 7
  8. 8. INSTITUTE FOR INTERDISCIPLINARY STUDIES Zurich, Amsterdam Fides et ratio in vogelvlucht Het drama van de scheiding van geloof en rede (45-48) tendens naar absoluut autonome wijsbegeerte, sceptisch agnostisch wantrouwen eenheid vernietigd door systemen die stonden voor een van het geloof gescheiden en in zijn plaats tredende verstandskennis (45) rol van wijsbegeerte in moderne cultuur veranderd: Van wijsheid en universele kennis is zij geleidelijk ineengeschrompeld tot één van de vele gebieden van menselijke kennis (47) Nieuwe vormen van rationaliteit: doel niet waarheid, maar utilitaristische doelen, het genot of de macht. (47) Het is een illusie te menen dat het geloof grotere overtuigingskracht bezit tegenover een zwakke rede: integendeel, het loopt gevaar te verworden tot mythe respectievelijk bijgeloof. (48) Inleiding op Fides et Ratio, A. Driessen, page 8
  9. 9. INSTITUTE FOR INTERDISCIPLINARY STUDIES Zurich, Amsterdam Fides et ratio in vogelvlucht Hoofdstuk V: De tussenkomst van het leergezag in wijsgerige aangelegenheden (49-63) Het onderscheidingsvermogen van het leergezag als dienst aan de waarheid (49-56) De Kerk heeft geen eigen wijsbegeerte (49) Het kerkelijk leergezag kan en moet daarom in het licht van het geloof met gezag zijn taak van kritische onderscheiding tegenover filosofieën en opvattingen uitoefenen, die niet overeenstemmen met de christelijke leer. (50) Maar ook al staat het geloof boven het verstand, toch kan er nooit een echte divergentie zijn tussen geloof en verstand: want dezelfde God die de geheimen openbaart en het geloof meedeelt, heeft in de menselijke geest het licht van het verstand gelegd; God echter kan zichzelf niet verloochenen, noch kan het ware het ware tegenspreken. Vaticanum I (53) De interesse van de kerk voor de wijsbegeerte (57-63) Daaruit ontstaat voor het leergezag de verplichting om een wijsgerig denken te onderkennen en te stimuleren dat niet vijandig staat tegenover het geloof. (63) Inleiding op Fides et Ratio, A. Driessen, page 9
  10. 10. INSTITUTE FOR INTERDISCIPLINARY STUDIES Zurich, Amsterdam Fides et ratio in vogelvlucht Hoofdstuk VI: De wisselwerking tussen theologie en filosofie (64-79) De kennis van het geloof en de postulaten van de wijsgerige rede (64-74) Vandaar dat het verstand van de gelovige zich een natuurlijke , ware en consistente kennis van de geschapen dingen, van de wereld en van de mens moet verwerven, die ook voorwerp van de goddelijke openbaring zijn; meer nog: het verstand van de gelovige moet in staat zijn deze kennis uit te drukken in een begrippen-apparaat en te beargumenteren. De speculatieve dogmatische theologie veronderstelt daarom impliciet een op de objectieve waarheid gefundeerde filosofie van de mens, van de wereld en, radicaler, van het zijn. (66). De verschillende posities van de wijsbegeerte (75-79) autonome filosofie: vooral in tijd voor Christus (75) christelijke filosofie: De term tracht eerder een christelijke manier van filosofieren aan te duiden, een filosofisch speculeren dat vervat is in een dynamische vereniging met het geloof. (76) filosofie in zekere zin ancilla theologiae, dan komt zij meer rechtstreeks onder het leergezag (77) H. Thomas van Aquino… authentiek voorbeeld voor allen die naar de waarheid zoeken. Want in zijn denken hebben de eisen van de rede en de kracht van het geloof de meest verheven synthese gevonden. (78) Inleiding op Fides et Ratio, A. Driessen, page 10
  11. 11. INSTITUTE FOR INTERDISCIPLINARY STUDIES Zurich, Amsterdam Fides et ratio in vogelvlucht Hoofdstuk VII: Actuele eisen en opgaven (80-99) De essentiële eisen van het woord van God (80-91) een juiste filosofie zou de volgende elementen moeten bevatten:  Slechts God is de absolute  mens is imago: beeld van God  essentiële afhankelijkheid van schepsel voor God  kwaad is wonde die is toegebracht door de ongeordende uitoefening van de menselijke vrijheid  zin van het leven (80) Eisen aan de filosofie  Om in harmonie te zijn met het woord van God moet de filosofie allereerst haar wijsheidsdimensie hervinden. (81).  II)… Een tweede vereiste: dat de wijsbegeerte het menselijk vermogen om de waarheid te kennen verifieert (82)  Er moet een wijsbegeerte van echte metafysische draagwijdte zijn…die in staat is boven de empirische gegevens uit te stijgen om …. iets absoluut te bereiken. (83). …. opent zich de metafysische dimensie van de werkelijkheid voor hem: in waarheid, in schoonheid, in morele waarden, in andere personen, in het zijn zelf, in God. (83). Inleiding op Fides et Ratio, A. Driessen, page 11
  12. 12. INSTITUTE FOR INTERDISCIPLINARY STUDIES Zurich, Amsterdam Fides et ratio in vogelvlucht gevaren in sommige denkrichtingen:  eclecticisme (86)  historicisme (87)  sciëntisme (88)  pragmatisme (89)  nihilisme (90)  postmoderniteit (91) Actuele taken voor de theologie (92-99) Het hoofddoel dat de theologie nastreeft is begrip van de openbaring en de inhoud van het geloof te verschaffen (93) Moraaltheologie: Nadat de idee van een voor het menselijk verstand kenbare universele waarheid over het goede verloren was gegaan, is onvermijdelijk ook het begrip van het geweten veranderd. (98) Inleiding op Fides et Ratio, A. Driessen, page 12
  13. 13. INSTITUTE FOR INTERDISCIPLINARY STUDIES Zurich, Amsterdam Fides et ratio in vogelvlucht Slot (100-108) De Kerk blijft er ten diepste van overtuigd dat geloof en verstand elkaar wederzijds steunen. (100) Een filosofie die zich, uitgedaagd door de theologische aanspraken, ontplooit in harmonie met het geloof, hoort tot die evangeliesering van de cultuur, die Paulus VI tot een van de hoofddoelen van de evangelisering verklaart. (103). Het filosofisch denken is vaak het enige terrein van overeenkomst en dialoog met hen die ons geloof niet delen. (104). Moge Maria, de Zetel der Wijsheid, een veilige haven zijn voor allen die hun leven wijden aan het zoeken naar wijsheid. (108). Inleiding op Fides et Ratio, A. Driessen, page 13
  14. 14. INSTITUTE FOR INTERDISCIPLINARY STUDIES Zurich, Amsterdam Uitgangspunten van de metafysica Metafysica is de wetenschap van het zijnde als zodanig veronderstelling (en empirisch gegeven): realiteit is kenbaar Aristoteles: scepticisme is tegenstrijdig met zichzelf principe van niet tegenspraak: het is onmogelijk voor iets tegelijk te zijn en niet te zijn in dezelfde betekenis en in hetzelfde subject principe van causaliteit Datgene wat tot zijn komt of wordt bewogen, komt tot het zijn of is bewogen door een andere. Het zijnde is samengesteld, niet eenvoudig want bestaat uit: a) het subject dat act van zijn heeft, met zijn wezen b) de act van zijn, dat het subject daadwerkelijk laat bestaan. Alle dingen zijn beperkt door hun wezen, hebben niet volheid van zijn, zijn dus van buiten veroorzaakt. Er is dus een zijn nodig, dat niet door zijn wezen wordt beperkt: dit wezen wordt God genoemd: het wezen van God is het zijn: geen samenstelling van zijn en wezen. Jahwe: Ik ben die is. Inleiding op Fides et Ratio, A. Driessen, page 14

×