Gipuzkoa ekintzailea garatzeko proposamen irekia

592 views

Published on

Gipuzkoa ekintzailea garatzeko proposamen irekia

Published in: Business
0 Comments
1 Like
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total views
592
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
10
Actions
Shares
0
Downloads
5
Comments
0
Likes
1
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Gipuzkoa ekintzailea garatzeko proposamen irekia

  1. 1. GIPUZKOA EKINTZAILEA GARATZEKO PROPOSAMEN IREKIAProposamen hau Adegiren Ekintzaile Foroak egin dueta enpresa hauek osatzen dute:Aioba  Detalent Metallied Power Solutions S.A.Addonia Ekiona Mexxi AdministracionAjeArruti.com  Enigmedia Move Branding A-V-S Added Value Solutions  Especialvista  MusicanaizBerritek  Farsens Solutions Oianko TxoperenaBerrituz Servicios Informaticos Garena Asesoramiento y Formación  Najaraba.comBitek GorkaG ONGi Bizikide Gorka Labarga ProsumerLabBreaking Molds  Graphenea SAYYES D+IBuzzko  Hagoos Sinnple Bunt Planet IE Team  SynergicaCargatronic In-Metals UbiquadsCivitas 21 Iurismatica  WattiocorpDatik Laboratorios Miramón S.L. WaveGarden Delifunart  MamikinDeskontu Maquinaria y Vehículos Urola S.L. 2
  2. 2. AURKIBIDEA• LABURPEN BETEARAZLEA 4• 1. EAE-KO EKINTZAILETZAREN ERRADIOGRAFIA (2011) 8• 2. LANEKO ILDOEN ARGUDIOA ETA PROPOSAMENA 9 • 2.1. Abiapuntua: EKINTZAILEA 9 • Ekintzaile izatea Gipuzkoan 10 • Kultura eta gizartea 10 • Hezkuntza: ekintzailetzaren etorkizuna 11 • 2.2. Ingurunea: EKOSISTEMA EKINTZAILE entzutetsua 12 • 1. Kultura eta giro soziala 15 • 2. Soiltzea, ekintza, inpaktua 15 • 3. Lidergo partekatua: publiko-pribatua 16 • 4. Ekintzaileen prestakuntza 17 • 5. Giza kapitalaren mugigarritasuna eta konektagarritasuna 17 • 2.3. Helburua: ENPRESAKO LEHIAKORTASUNA 18 • 1. Burokrazia gutxitzea 20 • 2. Zergak eta administrazio publikoak 20 • 3. Finantzaketa 21 • 4. Giza kapitala 21 • 5. Erantzukizun mugatua (Kaudimen-gabeziari buruzko legeria) 22• 3. ONDORIOAK 23• 4. BIBLIOGRAFIA ETA OHARRAK 25
  3. 3. GIPUZKOA EKINTZAILEA GARATZEKO PROPOSAMEN IREKIALABURPEN BETEARAZLEAAdegiko Ekintzaileen Foroa osatzen dugun ekintzaileok partekatutako hausnar- ezinbestekoa da heziketa arloko ekintzei eta komunikazioari lehentasuna ema-ketaren ondorioz sortutako “Gipuzkoa ekintzailea garatzeko Proposamen Ire- tea ekintzailetza etapa goiztiarretatik hasita bultzatu ahal izateko.kia” izeneko lan-dokumentu honen bidez, Gipuzkoako gizarteari gure esperien-tzia, ikuspegi eraldatzailea, ezagutza eta balioak eskaini nahi dizkiogu aldaketa “Ekosistema ekintzaile entzutetsua” izeneko atalean, aldiz, inguruneak betet-sakonak jasaten ari garen uneotan. zen duen rol garrantzitsua aztertuko dugu jarduera ekintzailean duen eragina dela eta. Ekosistemaren rola oinarrizkoa da portaera ekintzaileak ahalbidetukoGure proposamena egiteko, hainbat datu-iturriren azterketa egin dugu (ikus dituzten aukerak, gaitasunak eta balioak izateko. Ingurunearen azterketabibliografia) egun ekintzailetzak Euskadin bizi duen egoeraren irudia erakuste- ikusita, ezinbestekoa da onartzea ekosistema sistema konplexua dela. Eskualdeko asmoz. Horretarako, bereziki azpimarratu ditugu Global Entrepreneurship bakoitzean oso modu ezberdinean eragiten duten aldagai ugarik osatzen duteMonitor (GEM) ikerlaneko datuak. Horrekin lotuta, ekintzailearen batez besteko ekosistema hori. Hori dela eta, defendatzen dugun lehen ideia hauxe da: ezinprofila honako hau dela ikusi dugu: adin ertainekoa, sektore helduetan nego- daitezke beste eskualde batzuetan hartutako erabakiak kopiatu, lurralde mai-zioa abiarazi duena, gaitasun handia duena, kapitala sustatzaileak edo haren lako dinamikak oso ezberdinak baitira. Isenberg-ek eta Bankinter Fundazioareningurukoek jarri dutena, eta enpresaren neurria mikroETEa dena. azterketak eskaintzen duten testuingurua kontuan hartuta, gizarte ekintzaile- rantz aurrera egin ahal izateko lehentasuna duten bost laneko ildo proposatuEkintzailetzaren abiapuntuko egoeraren oinarria atera ahal izateko, ezinbeste- ditugu. Hauek dira bost ildo horiek jasotzen dituzten beharrak: kultura etakoa da ekintzaileak inertzia berriak sortzeko betetzen zuen oinarrizko eragile giro soziala aldatzea; burokrazia soiltzea (ekintzara eta inpaktu ebaluagarriakgisa betetzen duen rola ulertzea. Lehen atalak ekintzaileen jarrera, abilezia, lortzera berriro zuzendu beharko litzateke); lidergo publiko-pribatu partekatuagaitasun eta motibazioak azpimarratzen ditu bereziki; izan ere, proiektuak sor- bultzatzea; bizitza osoan egin beharreko heziketa-prozesuen alde egitea; eta,tuta, eragin positiboa izaten dute eskualde bateko ekonomiaren dinamismoan. azkenik, sistemaren eta giza kapitalaren mugigarritasunaren eta konektagarrita-Enpresaburuen irudiaren prestigioa modu sozialean handituko duten balioak sunaren alde egitea.zabaltzeak duen garrantzia kontuan hartuta, ikerlan ugariek agerian utzi duteordea, bilakaera oso ahula dela. Kultura eta arau sozialak oraindik ere oztopo Proposamena jasotzen duen azken atalak enpresako lehiakortasuna lantzen du.dira, katalizatzaile izan beharrean. Horrenbestez, arriskuak hartzeko beha- Bertan, sortu berriak diren enpresek eta hazkunde-prozesuari aurre egin beharrra, porrotarekiko tolerantzia eta enpresaburuaren irudia goratu ahal izateko, diotenek lehiatzeko eta eragingarri izateko duten gaitasunean eragin zuzena 4
  4. 4. GIPUZKOA EKINTZAILEA GARATZEKO PROPOSAMEN IREKIAduten oinarrizko esparruak daude garatuta. Enpresako lehiakortasuna hiruikuspegitatik ulertzen dugu: enpresako beharrak uztartzen dituena, hazkundea-ren eta iraunkortasunaren oinarri gisa lankidetza onartzen duena; eta, azkenik,lurraldearen balioa enpresa-proiektu bat garatu ahal izateko aktibo gisa ulert-zen duena. Ikuspegi hirukoitz horretatik abiatuta, bost esparrutan erreformaespezifikoak egin behar direla uste dugu: burokrazia gutxitzea, zerga arloa etaadministrazio publikoak erreformatzea, finantzaketa errazteko beharrak, gizakapitalak enpresan duen balioa eta, porrota gertatuz gero, norberarekin ondare-erantzukizuna ez zigortzea lortzea. 5
  5. 5. GIPUZKOA EKINTZAILEA GARATZEKO PROPOSAMEN IREKIAPROPOSAMENAREN ZERGATIAAdegiren Ekintzaileen Foroa pertsona ugarik osatzen dute eta hauxe da haien Erabilgarritasun publikoaren filosofia eta metodologia dira gure inspirazio-ezaugarri komuna: iturriak. Hau da, komunitate anitza eta arduratsua osatzen duten, eta erabakiak hartzeko gaitasuna eta boterea duten eta gure ondoren iritsiko direnei ekintzai-• Enpresako proiektua, negozio-ideia, sortu izana edozein juridikotan. letza erraztuko dieten neurriak har ditzaketen pertsonei entregatzeko bokazioa• Ekintzailetza gure proiektuekiko eta partaide garen gizartearekiko konpromi- duten pertsonek osatzen duten elkarrekin sortzeko modua da gure inspirazio-so-jarrera gisa bizitzera bultzatzen gaituzten ezaugarri pertsonalak partekat- iturria.zea, gure jardueratik eratorritako irabazi ekonomiko legitimoaz eta desiratuazharatago. Erabilgarritasun publikoaren definizioan komunitate batek, mesede kolektiboa lortzeko helburuarekin kudeaketa-eredua ezarrita, sortzen duen baliabideaGizartearekin dugun oinarrizko lehen ekarpena lanpostuak eta aberastasuna dela ikusten badugu, deskribapen horrek gurekin bete-betean bat egiten duelasortzea direla uste dugu. Hortik abiatuta, gure proiektu eta enpresetako kide uste dugu. Esan dugun moduan, gure ezagutza ekintzaileen komunitate gisadiren pertsonekin batera sortu nahi ditugu laneko harremanak izateko modu eta ikuspegi eraldatzailea eskainita haztea da gure helburua. Garai likidoak,berriak: gardenak, konpromisoa biltzen dutenak, meritukratikoak, berdinta- konplexuak eta etengabe aldatzen ari direnak bizi ditugu. Hori dela eta, be-sunezkoak, horizontalak... Horietan, alderdi guztiek bakoitzak egindako ekarpe- harrezkoa da iraunkorragoa eta berritzaileagoa den sistema ekonomiko etanaren eta merituaren arabera irabazi beharko lukete. produktiboarekin gizarte hobea eraikitzen asmatzea.Foro hau osatzen dugunok urtebete daramagu ekintzailetzaren inguruko Gainera, Global Entrepreneurship Monitor (GEM) txostenetik eta gure esperien-esperientziak, bizipenak, arrakastak eta porrotak partekatzen, eztabaidatzen tziatik jasotako Euskal Autonomia Erkidegoko ekintzailetzaren erradiografiatiketa lantzen. Taldea anitza eta kide ugari biltzen dituena da. Ekonomia-sektore, abiatuta, diagnostikoa eta laneko ildo batzuk eskaini nahi ditugu. Era berean,enpresa-tipologia eta garapen-egoera (sortzea, sendotzea, haztea) ugaritako egokia eta ezinbestekoa iruditzen zaigu kultur eta hezkuntza arloko balio etaordezkaritza zabala du. Beste nolabait esanda, ezagutza ugari pilatu dugu. Eta ukiezinak aipatzea haiek ekosistema ekintzailean duten eragina egiaztagarriahori administrazioarekin, gizarte-eragileekin eta, oro har, herritarrekin partekatu baita. Badakigu azkenaldian, agian, horren inguruko mezu gehiegi ari direlanahi dugu, ekintzailearen euskarri den ekosistemako oinarrizko alderdia osatzen sortzen eta horrek saturazioko eta sinesgarritasuna galtzeko arriskuak izatenbaitute. ditu. Gure ustez, modu kolektiboan barneratu eta ikas daitekeen oinarri solidoa 6
  6. 6. GIPUZKOA EKINTZAILEA GARATZEKO PROPOSAMEN IREKIAeta guztion onura eraikitzeko ideia lantzea da gakoa. Hauxe litzateke gure desionagusia: laneko dokumentu bizia eskaintzea, beste pertsona eta eragile batzueiideiak jasotzeko, ekarpenak egiteko, kritikatzeko, batzeko eta abarretarako ba-liagarria izango litzaiekeena. Hori lortuz gero, lan hau ez litzateke hemen hilko,etengabe berrikusi eta erabili egingo bailitzateke.Aurrez ere badakigu gure lana ez dela berritzaile izatea proposatutako ideiei,diagnostikoei eta laneko ildoei dagokienez. Gure bereizgarri nagusia modukolektiboan hausnarketa egiteko eta elkarrekin erronkei aurre egin ahal izateko“kanpamentu nagusi” bihurtu den proposamena egiteko gai izan garela da.Hori dela eta, ez dugu sektore publiko eta pribatuak egin ohi dituen aldarrika-penen betiko “check list” zerrenda aurkeztu nahi izan. Bistakoa denez, alda-rrikapen horiek guztiak ditugu eta, nolabait, nagusien zirriborroa egin dugu.Proposamen honi bilakaera emateko aukera izango dugula pentsatu nahi dugu(eta hala uste dugu). Horretarako, Euskadiko ekintzaileen ekosistema hobetzeneragin zuzena izango duten eragile nagusiekin eztabaidatu nahiko genuke. 7
  7. 7. 1. EAE-KO EKINTZAILETZAREN ERRADIOGRAFIA (2011) %5EK BAKARRIK JARDUERA ESPERO DU 19 %1,4 NOLAKOAK DIRA HAIEN NEGOZIOAK? LANGILE BAINO ERAUZKETAKOA 1 GEHIAGO IZANGO %24,1 %50,6 DITUAELA 5 TRANSFORMATZAILEA KONTSUMORA URTEKO EPEAN NOR DA EKINTZAILEA EAE-N? ZUZENDUTA %23,8 ENPRESEI ZUZENDUTAKO 4,2 LANGILE ZERBITZUAK EKINTZAILE EKINTAILEA EKINTZAILE IZAN DAITEKEENA SENDOTUA %1,3 Beste arrazoi <42 hilabete >42 hilabete batzuk %25,8 %68,8 %42 %58 %41 %59 %36 %64 Beharra da arrazoi naguzia 5 URTEKO EPEAN %73,1 BATAZ BESTEKO BATAZ BESTEKO BATAZ BESTEKO Aukera da arrazoi ESPEROTAKO EZ DU ADIÑA ADIÑA ADIÑA naguzia ENPLEGUA PRODUKTU BERRITZAILERIK 35 URTE 40 URTE 47 URTE BATAZ BESTEKO NEURRIA:1,7 LANGILE %18 %25 %25 lehen mailako ikasketak EHIA HAND ,2kL IA %47 %45 %37 bigarren DIMENTSIOA mailako ikasketak 3 3 DU %53,2%5 %35 %30 %38 goi mailako ikasketak %8,1EK EZ DU EZER ABIAN JARTZEKO JARRI %41,9K BEHARREZKO KAPITALA FINANTZAKETA 77,5%EK EZ DU ZENBATEKO PIXKAT JASO DU NAZIOARTEKO KAPITALA JARRI %18,1 %18,6 DU EKINTZAILEAK? FINANTZAKETAKO ITURRI NAGUSIAK: BEZERORIK %50EK 2 GUZTIA FINANTZA JARRI DU ENTITATEAK FINANTZAKETA %33,4 %29,8 BUSINESS ANGELS-AK LE M EK K ER A IA U RI H IN 3F’s: FAMILY, LA K TZ EN EZ AG ZA M K SO EN TZ FIN A AT A K FRIENDS AND ER K EB ES ET ET H R A ZI A A O R EKINTZAILEARENTZAKO LA U K U AL IL N FOOLS ZI A A EZ TR O IL KO AT A LE EE TZ A EK ZA LT ZI B K OZTOPO NAGUZIAK U K R AI IG U N A KU SO O EA RA ET IT T D TZ K ZT LO TZ A NT EK KIN IN R A U AT E A ETA O B KIN R ZA ET RA A IZ UK KO E PO EN MIturria: A E A IK A A AGlobal Enterpreneurship Monitor KEuskal Autonomia Erkidegoa,Txosten betearazlea 2011Eusko Ikaskuntza, Orkestra, 2012 BALDINTZA FORMALAK BALDINTZA INFORMALAK
  8. 8. GIPUZKOA EKINTZAILEA GARATZEKO PROPOSAMEN IREKIA2. LANEKO ILDOEN ARGUDIOA ETA PROPOSAMENA 2.1 Abiapuntua: EKINTZAILEA du: krisia, langabezia handia eta enplegu-egituran gertatu diren aldaketak direla eta, gero eta gehiago bultzatu ohi da nork bere lana sortzea ahalbidetuko dionEz dago ekintzailetzarik ekintzailerik gabe. Enpresa bat sortzeko prozesua enpresa sortu ahal izateko bere denbora eta ondarea arriskuan jartzeko gai denbizkorra eta erraza izan dadin baldintza eta gorabehera onenak izanda ere, hori eta, batez ere, lanpostu berriak sortuko dituen pertsonaren profil profesionala.guztia alferrikakoa izango litzateke aukerak ikusteko intuizioa, sormena, ideiaberritzaileak, iniziatiba, etorkizunerako ikuspegia eta lidergoa duten pertsonarik Hitz gutxitan esanda, negozio berriari ekin dioten pertsonen jarrerak, gaita-ez balego. sunak, trebeziak eta motibazioak eragin positiboa izan ohi dute eskualde bate- ko ekonomiaren dinamismoan.Global Entrepreneurship Monitor (GEM) proiektuko ereduaren arabera, ekint-zailetza da enpresak sortzeko jarduera eta kultura ekintzailea batzetik ateratzen Horrekin lotuta, ekintzaile bihurtzeko duten motibazioaren eta aldez aurretikodena. Horrekin lotuta, ekintzailetza ekonomia baten lehiakortasuna hobetzeko prestakuntzaren arabera, ekintzaile mota ugari bereiz dezakegu. Infografianfaktore esanguratsua da eta, era berean, ekonomia eta gizarte mailako dinamis- ikusi dugun moduan, ekintzaile bihurtzen diren gehienek bigarren mailako edomo eta hazkunderako ezinbesteko faktorea da. goragoko ikasketak dituzte. Horregatik, atal honetan, unibertsitarioen profila abiapuntutzat hartuta aztertu dugu Gipuzkoako ekintzaile potentziala.Dena den, ekintzaileek ez dute soilik berrikuntza praktikara eramaten; gaine- Enpresen zuzendaritzan eta antolakuntzan prestakuntza espezifikoa dutenra, ELGAk ekintzailetzaren inguruan kaleratutako datuen arabera, ekintzaileek EHUko Gipuzkoako campuseko unibertsitateko ikasleen profil ekintzaileareneskualde mailako esparruak indartzen laguntzen dute, erreferentziazko ereduak azterketa konparatiboa jasotzen duen ikerlana oinarritzat hartuta, honako haueta ikerkuntzak aplikatzeko metodoak eskaintzen dizkie hezkuntzari, erakunde ondoriozta dezakegu gizarte ekintzailea posible izan dadin: “ezinbestekoakhandietan berrikuntzak ezartzen laguntzen dute (barne mailako ekintzailetza) dira maila metaekonomikokoak diren aldagai batzuk eta faktore soziokulturaleta enplegua sortzen dute. batzuk, balioen eskala, antolakuntza politiko-juridiko-ekonomikoko oinarrizko ereduak, kohesio soziala, memoria kolektiboa, aldaketarako, ikaskuntzarako etaArrazoi horiengatik eta beste batzuengatik, gaur egun bizi dugun egoera eko- ekintzailetzarako prest egotea, eta enpresaburuaren estatus soziala”.nomiko eta sozialaren baitan, ekintzailearen izaerak garrantzi berezia eskuratu 9
  9. 9. GIPUZKOA EKINTZAILEA GARATZEKO PROPOSAMEN IREKIAEkintzaile izatea Gipuzkoan na et al., 2000; Díaz et al., 2007) edo ikerlan honetan jaso ahal izan ditugun beste unibertsitate batzuen inguruko emaitza batzuekin alderatzen baditugu”.Tradizio historikoa dela eta, Gipuzkoa ekintzaileen lurraldea da. Carmen Segu- Ekintzailetzaren antzekoak diren karreretako ikasleen % 22k bakarrik aztertu durolak Euskal Geografi Elkargorako (2010) egin zuen Gipuzkoa: XXI. mendearen bere kontura lan egiteko aukera, adibidez. Horrenbestez, gipuzkoarren arteanhasierako lurralde historikoa ikerlanean honako hau irakur dezakegu: “XXI. espiritu ekintzailea sustatu ahal izateko aurrena zeregin handia dugula ondo-mendearen hasierako... lurralde historikoa tradizio industrialeko esparrua da eta rioztatzen dugu.oraindik ere sektore ekonomiko horretan espezializatuta dago. Iraganetik berehorretan irauten duten ezaugarri batzuez gain (enpresa txikia eta ertaina, eta 2003an Europako Batzordeak Liburu berdea. Europako espiritu ekintzaileametala arloko adarrak nagusi izatea, adibidez), ezaugarri berritzaileago batzuk izenekoa argitaratu zuen. Bertan zehaztuta dagoenez, enpresen sorkuntzaere sortu dira: enpresen teknifikazioa eta modernizazioa, egitura industrialaren bultzatu ahal izateko beharrezkoa da goi mailako hezkuntzak eta prestakuntzakdibertsifikazioa edo halabeharrez jasan duten nazioartekotze-prozesua”. enpresaburuaren lanbidearen aldeko jarrera eta sentsibilizazioa indartzea. Ho- rrez gain, gazteen motibazioa zein gaitasuna, eta enpresa-jardueraren balorazioEdonola ere, lurraldeko politika eta administrazio arloko erakundeek duela soziala hobetu beharko lirateke.hainbat bosturteko detektatu zuten gazteen artean espiritu ekintzailea bultzatu Espiritu horren arabera, hurrengo atalean landuko ditugu enpresaburuaren eta,beharra dagoela. EHUren txostenaren arabera, “ekintzailetzako kultura bultzat- horrenbestez, ekintzailearen, haien jarduerak garatzeko garaian oinarri direnzea eta enpresa berrien sorkuntzari laguntza ematea garrantzizko jarduera-ildo arau sozialen eta kulturalen, eta etorkizuneko ekintzaileak trebatu ohi direnbihurtu da Euskal Autonomia Erkidegoko administrazio publiko ugarien artean hezkuntza mailako testuinguruaren balorazio sozialean eragina duten faktoreakoro har eta Gipuzkoako lurralde historikoan bereziki. Azken urteotan, Euskal (GEM proiektuko ikerlanetan informalak deitzen zaie).Autonomia Erkidegoko (EAE) administrazio publiko ugarik nabarmendu duteekintzaile bihurtzeko eta enpresak sortzeko espiritua bultzatu beharra dagoela”. Kultura eta gizarteaBaina ekimen horien emaitzak oraindik ere ez dira oso nabarmenak. EHUko Ekintzailetzaren balioak positibotzat hartzen dituen kultura soziala eskatzen dutxosten horretan bertan irakur dezakegu honako hau: “egindako landa-lanaren ekintzailetzak.ondorio nagusi gisa nabarmendu dezakegunez (...), EHUko Gipuzkoako campu-sean enpresen zuzendaritza eta antolakuntza arloan prestakuntza espezifikoa GEM kontzeptu mailako testuinguruak eta ekintzailetzari buruzko literaturakduten ikasleen profil ekintzaileak ertaina-baxua dela ematen du edo, gutxienez, ingurunearen baldintzei ekintzailetzako jarduera bultzatu ahal izateko etahori gertatzen da Estatuko beste autonomia-erkidego batzuetan egindako lurraldeko garapen ekonomikoan duten inpaktuan funtsezko rola ematenbeste ikerlan enpiriko batzuetan lortutako profilarekin (Toledano, 2006; Vecia- diete. Horien artean, informalak deitzen zaienek (eta denborak aurrera egiten 10
  10. 10. GIPUZKOA EKINTZAILEA GARATZEKO PROPOSAMEN IREKIAduenean egonkorrak izan ohi dira) gizarte mailako jarrerak, balioak eta kultura Horretarako, lana barnean hasi behar dugu, herrialde baitako iritziaren ingu-biltzen dituzte. ruan jardunez, hasierako ahalegina Espainian berrikuntzako eta ekintzailetzako kultura garatzera zuzendutako komunikazio-estrategiak diseinatzeko eta abianGipuzkoako unibertsitarioei buruzko ikerketan Rocher (1985) aipatzen dute: jartzeko lanean oinarrituta.“kultura nahiko formalizatuta eta ikasita dauden, eta pertsona ugarik parte-katzen dituen pentsatzeko, sentitzeko eta jokatzeko moduen multzo sendoa Bestalde, eta nahiz eta azken urteotan enpresaburuei, berrikuntzari etada...”. Ekintzailetzaren ikuspegitik, gaur egun, kultura eta arau sozialak bult- ikerkuntzari buruzko informazioak gero eta presentzia handiagoa duen es-zadarako faktorea beharrean, oraindik ere oztopo dira eta, batez ere, arriskuak pezializatutako argitalpenetan, gure ustez garrantzitsua izango litzateke ohikohartzeari, porrotarekiko tolerantziari eta enpresaburuaren irudiari dagokienez. komunikabideetan inpaktu handiko ekintzailetza arloko arrakastako kasuak (eta berriro gertatu direnak), enplegua sortu izanaren adibideak eta bokaziozkoAzken horrekin lotuta, nabarmendu beharrekoa da Gipuzkoako campuseko ekintzaileen adibideak erakustea. Ekintzailearen bidean porrotak gertatzekoikasleek balorazio ertaina dutela enpresaburuen estatus sozialaren inguruan. aukera normalizatu eta ekintzailetza gizarterako erabilgarria eta erakargarriaHorrekin lotuta, ordea, nabarmendu beharrekoa da “inkestari erantzun ziote- den aukera profesional gisa erakutsiz gero, etorkizuna berrikuntza arloan bilat-nen artean, balorazio-perspektiba baxua edo oso baxua dutenenen kolektibo zera bultzatu ahal izateko hautemate-aldaketa susta dezakegu gazteen artean.aipagarria dagoela”. Hezkuntza: ekintzailetzaren etorkizunaEkintzaileok enpresak sortzen ditugun eta enpresaburu izatea aukeratzendugun neurrian, gure ustez, ezinbestekoa da enpresaburuek berrikuntzak Puntu honetan dugu jokoan Gipuzkoako ekintzailetzaren etorkizuna. Gizarteeraikitzen, enpleguak sortzen, ekonomia dinamizatzen eta lurraldearen gara- batek ekintzailetza sortzeko baldintzak bete ditzan, beharrezkoa da curriculu-pen orokorra lortzen betetzen dugun rol garrantzitsua ezagutarazi ahal izateko metan iniziatibarekin lotutako gaitasunak (ezagutzak, gaitasunak, trebeziak etaahaleginak egitea. Horrekin lotuta, Bankinter Berrikuntza Fundazioko Espainia- jarrerak) eta enpresak sortzeko eta hazteko beharrezko ezagutzak garatuko di-rako Berrikuntza Agenda. Berrikuntza eta ekintzailetza hobetzeko erronkak eta tuen hezkuntza unibertsala izatea. Baina azken urteotako GEMeko txostenetanproposamenak izenekoan gazteei zuzendutako komunikazioari lehentasuna (Espainiako egoera aztertzen dutenetan zein Euskal Autonomia Erkidegoareneman beharra dagoela aipatu dute. Horren helburuak ekintzailetza bultzatzea, ingurukoetan) ikus dezakegunez, hezkuntza gizarte ekintzailea garatzeko trabaarriskuarekiko gorrotoa gutxitzea, gizalegezko izaera bultzatzea eta bizitzako bihurtu da behin eta berriro nabarmendu dutenez.aukerak handitzea dira. “Komunikazio horrek zuzendu behar du gure marka-herrialdearen elementu bereizgarri berrikuntza eta ekintzailetza bihurtzeko Goi mailako hezkuntzaren kasuan, lurraldean baditugu ekintzailetzari babesahelburu komunaren inguruan kontzientzia kolektiboa sortzeko prozesua. emateagatik azpimarratu beharreko zentroak: Mondragon Unibertsitatea eta 11
  11. 11. GIPUZKOA EKINTZAILEA GARATZEKO PROPOSAMEN IREKIAbertako LEIN gradua (lidergo ekintzailea eta berrikuntza) edo Deustu Unibertsi- tasuna, egokitzeko gaitasuna, ikasteko eta arazoak konpontzeko trebezia etatatea (Innovandis izeneko bertako titulua eskaintzen du). abar”.Baina Gipuzkoako ikasleen profil ekintzaileari buruzko ikerlanaren arabera,“inkestari erantzun diotenen artean, gehienek uste dute prestakuntza baxuaedo oso baxua dutela eta ehuneko txiki batek bakarrik uste du prestakuntza 2.2 Ingurunea: EKOSISTEMAaltua edo oso altua duela”. Haien prestakuntzari dagokionez, balorazio onena EKINTZAILE entzutetsuajaso duen alderdia ezagutzei buruzkoa da; okerrena, aldiz, esperientziak jasodu. Ekintzailetzaren inguruan egindako ikerlanek ezinbesteko egitekoa ematen diote ekintzailearen alboko inguruneari jarduera ekintzailea bultzatzeko. Aipa-Egoera kezkagarria da eta, bereziki, hasierako infografian ikus dezakegun mo- tutako ikerlan horiek ekintzailetzaren eta lurraldearekin horrek duen loturarenduan, Euskadiko ekintzaile kontsolidatuen % 38k goi mailako ikasketak dituela inguruan sakontasunez egin dituztenak eta ekintzaile izateko portaeraren ingu-kontuan hartzen badugu. ruko urteko indizeak dira.Horrekin lotuta, aipatu beharrekoa da literatura zientifikoan maiz egiaztatu Euskadiri buruzko 2010eko GEM txostenaren arabera, “ekosistema ekintzaileaizan dutela lotura zuzena dagoela ekintzaileen hezkuntza mailaren eta ekint- izenekoak funtzionamendu ona izan dezan, beharrezkoak dira pertsonengan,zailetzako proiektuen kalitatearen (lehiakortasuna, inpaktua, eskalagarritasuna, erakundeetan eta lurraldean eragina izango duten kultura ekintzailea ahalbi-bizitza luzera...) artean (2012ko Espainiako GEM txostenean ikus daiteke). detu eta erraztuko duten inguruneak”. Haien rola ezinbestekoa da portaera ekintzaileak erraztuko dituzten aukerak, gaitasunak eta balioak izateko”.Beharrezkoa da ekintzailetzari buruzko gaitasunak eta edukiak hezkuntza mailaguztietan lantzea, berrikuntzan eta nazioartekotzean inplikatutako ekintzaile Gai horren inguruko bibliografiatik bereziki aipagarria iruditzen zaigu Danielbihur daitezkeenen belaunaldiak sor daitezen. Isenberg irakaslearena. Nazioarteko aditu entzutetsua eta Babson Entrepre- neurship Ecosystem proiektuarne sortzailea da. Isenbergek dioenez, ekosistemaEta ez soilik lehen eta bigarren hezkuntzan, eta unibertsitatean. Izan ere, EHUko ekintzailea sistema konplexua da eta hainbat aldagaik osatzen dute hurrengoikerlanean Benavides et al. (2004) edo Toledano (2006) aipatuz adierazten grafikoan ikus dezakegun moduan:duten moduan, “goi mailako hezkuntza portaera ekintzailearen ezaugarri direngaitasunak bizitza osoan mantendu ahal izateko beharrezkoak diren gaitasunakgaratzera ere zuzendu beharko litzateke: sormena, malgutasuna, nekaezin- 12
  12. 12. GIPUZKOA EKINTZAILEA GARATZEKO PROPOSAMEN IREKIA 13Fuente: El arte de innovar y emprender, nº14, Fundación de la Innovación Bankinter, pág. 80.
  13. 13. GIPUZKOA EKINTZAILEA GARATZEKO PROPOSAMEN IREKIAFaktore horietako bakoitzak ekosisteman zer inpaktu duen zehatz-mehatz • Kultura eta giro soziala.finkatzea ia ezinezkoa da. Izan ere, kasu bakoitza berezia da eta berezko • Soiltze administratiboa. Ekintza. Inpaktua.testuingurua behar du. Hori dela eta, Isenbergek ondorioztatu duenez, garran- • Lidergo publiko-pribatu partekatua.tzitsuena faktore horiek guztiek “noranzko berean joatea da”. 2011. urtean, • Bizitza osoan zeharreko hezkuntza.Isenbergek gomendioei jarraiki, Bankinter Fundazioak Berrikuntzarako Agenda • Giza kapitalaren mugigarritasuna eta konektagarritasuna.Espainiarako. Berrikuntza eta ekintzailetza hobetzeko erronkak eta proposa-menak izeneko ikerlana argitaratu zuen. Bertan jaso zuten EAErako eta hango Ildo horiek lantzeko garaian, tokian tokiko errealitatea abiapuntutzat hartzeaekintzailetzako ekosistemarako egindako azterketa. Hura prestatzeko lanean, ezinbestekoa dela uste dugu. Eskualde asko (gehienak) hurrengo Silicon Valleyprofil, esperientzia eta sektore ugaritako aditu taldeak hartu zuen parte (auto- izenekoa eraiki nahian ari da, baina, egiaz, hura eredua beharrean, adibideanomia-erkidegoko ekintzaile nagusiek osatu zuten). Diagnostiko haren ondo- baino ez da. Kaliforniako lautada entzutetsu haren kasuak kasualitatearen zatirioak aipagarriak iruditzen zaizkigu; izan ere, gaurkotasun handia izateaz gain, handi bat du; izan ere, jatorrian aparteko gorabehera batzuk gertatu ziren etaekintzailearen ikuspegitik abiatuta daude jasota, eta ez batez ere akademikoa oso zaila da horiek han berriro errepikatzea eta are zailagoa beste herrialdeedo erakunde mailakoa den ikuspegitik abiatuta. batzuetan errepikatzea. Egin ditugun benchamarking-eko ariketak oinarritzat hartuta, hainbat eskualde aztertzen baditugu (Sillicon Valley, Tel Aviv, TxilekoHausnarketako talde horrek, EAEko alderdi positiboak (tradizio industriala, Santiago eta abar), esperientzia interesgarriak (arrakasta izan dutenak zein po-berritzeko etengabe egiten duen ahalegina, esperientzia, politika industrialen rrot egin dutenak) atera ditzakegu, baina “beste batzuek egin dutena imitatze”baitan berrikuntzarako duen gaitasuna eta nazioarteko kluster lehiakorrak hutsak ez du arrakasta bermatzen. Eskualde bakoitzak bere berezitasun etaizatea) baloratzeaz gain, EAEko ekosistema ekintzaileko elementu bereizgarri espezifikotasunak ditu. Hori dela eta, beharrezkoa da gure hazkundea gure iza-hauek identifikatu zituen: teko moduaren arabera topatzea. Horrek, gure ustez, oinarrizko bi ondorio ditu:Iturria: Espainiarako Berrikuntza Agenda. Berrikuntza eta ekintzailetza hobetze- a) Denbora, ahaleginak eta baliabideak behar dira. Beharrezkoa da esperi-ko erronkak eta proposamenak. Bankinter Fundazioa, 2011. mentazioko eta ikaskuntzako dinamika jarraitua ezartzea eta horrek ekarri ohi duen ziurgabetasuna onartzea. Horrekin lotuta, gure eragile publiko eta priba-Gaur egun gure enpresa-proiektuak Gipuzkoako lurralde historikoan garatzen tuei inplikazio eta konpromiso maila handia eskatu beharko genieke.ari garen ekintzaile gisa, diagnostiko horrek azpimarratutako ildoak zuzenak b) Ekosistema ekintzailea ez dago aurrez diseinatuta, ez da baldintzen check-direla uste dugu. Aurrerapauso bat emanda eta guztion artean gizarte ekintzai- lista betetzearen modukoa; izan ere, ekosistema denez, etengabeko bilakaeranlearen garapena lortzeko asmoarekin, gure ustez lehentasuna duten laneko ildo dago eta hura osatzen duten izaki bizidunen mende dago. Esperientziak erakus-batzuk proposatu nahi ditugu: ten digunez, I+G arloko eragileak, enpresa-sehaskak, arrisku-kapitala, business 14
  14. 14. GIPUZKOA EKINTZAILEA GARATZEKO PROPOSAMEN IREKIAangels-ak eta finantzaketa publikoa dituen eskualde batek ez du bermatuta • Ekintzaileek eta ekintzailetzari babesa emateko erakundeek zein ekimenekbertako ekosistema ekintzaileak ondo funtzionatzea. Zergatik? Batez ere, au- komunikabideetan duten ikusgarritasuna handitzea.rreko puntuan aipatu dugun moduan, ekintzailerik gabe ez dagoelako lurraldeekintzailerik. Lurralde ekintzaileko (pertsona ekintzailea) eragile nagusiarengan • Hezkuntza arautuan eta etengabeko prestakuntzan ikaslearen autonomiainpaktu handia duen faktore kualitatibo bat ere badago eta “azpiegituraren” bultzatzea; hau da, arazoak konpondu ahal izateko bere burua antolatzekoedo kultura ekintzailearen antzeko garrantzia du. Zaila da kultura aldatzea, duen gaitasuna.baina ez dago beste irtenbiderik; ez dugu beste modurik ikusten. Gipuzkoarrenartean pentsamolde ekintzailea handitzeko beharrezko ekintza guztiak jarri • Ikerkuntzaren eta zientziaren rol sozial eta ekonomikoa duin bihurtzea.behar ditugu abian. • Ekintzailetza arloko erreferentzia-ereduak eskaintzea eta esparru akademikoe-Erreferentzia-puntu gisa ohar horiek eta lehen zehaztu dugun EAEko ekintzai- tan barneratzea. Adibide horiek guztiak ez lirateke soilik ekintzaileen arrakas-letzako ekosistemaren testuinguru espezifikoa kontuan hartuta, jarraian, doku- tetan barneratu beharko: gure ustez, garrantzitsua da porrotaren (eta lehenmentu honetan proposatutako laneko ildoak azalduko ditugu labur-labur. negozioarekin asmatu ez duenarena) irudiak duen estigma desagerraraztea eta gertaera hori ekintzailetzaren baitako ikaskuntzaren zati bihurtzea.1. Kultura eta giro soziala 2. Soiltze administratiboa; ekintza, inpaktuaAurreko atalean aipatu dugun moduan, krisi ekonomikoak garrantzi sozial han-dia eman dio ekintzaileari. Dena den, gure ustez, ekintzailetzari ekin diotenen Euskadiko ekosistemaren ezaugarrietako bat ekintzailetzari babesa ematekoikusgarritasuna eta onarpenaren arrazoia ez da soilik autoenplegua langabezia- 250 eragile eta programa baino gehiago daudela da. Azpiegitura hori ez datasak handitzearen aurrean hartzen den irtenbidea. Beharragatik ekintzailetzari behar adina eragingarria, nahiz eta neurri batean beharrezkoa den.ekitea ekintzailetzaren aukeretako bat baino ez da. Bestalde, bigarren aukera(hau da, aukeraren ondorioz bideratzea ekintzailetza) ere estereotipo sozial bi- Irtenbide bat aurkitzeko helburuarekin, gaur egungo jarduera-programak etahurtu da. Seguru asko, beste kultura batzuetatik inportatu dugu sinesmen hori azpiegitura soiltzera eta optimizatzera bideratutako laneko ildoa proposatu nahieta horrekin ere ez gatoz bat enpresak sortzen ditugun guztiok. dugu. Ekimen zehatzen artean, hauek azpimarratu behar dira:Ekintzaile gisa, gure ustez, ezinbestekoa da oinarri-oinarritik lantzea ekintzai-letzaren aldeko ingurune soziala. Horrekin lotuta, arreta berezia jarri behar da • Esperimentaziora eta ikaskuntzara zabalik dauden eta emaitzetara bideratutaespiritu ekintzailearen garapena eta hedapena bultzatzen duten faktoreetan. dauden politikak eta programak zehaztea. Laguntza emateko programek iraun-Horretarako, garrantzitsuak dira hauek: gipen-data izan beharko lukete, baina ez aurrekontu mailako kreditua agortu 15
  15. 15. GIPUZKOA EKINTZAILEA GARATZEKO PROPOSAMEN IREKIAizanak erabakitakoa, baizik programa horiek hobetu eta eguneratu izanak 3. Lidergo partekatua: publiko-pribatuazehaztutakoak. Horretarako, programa horiek etengabekoa eta parte-hartzaileaden ebaluazio-sistema eta nazioarteko adituen lankidetza izan beharko lukete. Ekosistema ekintzailearen garapena ez da erakunde publikoen zeregin esklusi- boa. Izan ere, enpresen sektoreak ere garapenean sartuta egon beharko luke• Iraungipen-data horrez gain, garrantzitsua da programa horiek malguak hasiera-hasieratik. Zehazki, sendotuta dauden enpresak ekintzailearentzat etaizatea. Helburua ekintzaile izateko prozesuan benetan laguntza ematea da eta haren ingurunearentzat kapital-iturri garrantzitsua direla uste dugu. Horrenbes-prozesu hori era askotakoa izan eta/edo fase ezberdinetan egon daiteke. Horre- tez, ekintzaileen eta ezarrita dauden enpresen arteko elkarrekintza maila handi-kin lotuta, ezinbestekoa iruditzen zaigu ekintzailetzaren egoeraren eta motaren tu beharra dagoela uste dugu.arabera programa ezberdinak garatzea, eta ez eduki teknologia dutenetansoilik oinarritzea. Horrez gain, ekimenaren inpaktu potentzialari eman beharko • Politikak eta planak diseinatzeko balio handia duen kapital intelektuala (eza-litzaioke lehentasuna (horrenbestez, helburuak kalitatea izan beharko luke, eta gutza).ez kantitatea). • Ekintzaileen mentoring-ean, enpresa-sehasketan eta ekintzaileei zuzendutako• Laguntza emateko erakunde kopurua gutxitzea eta haien lotura politikoa beste jarduera batzuetan mesedegarria izan daitekeen kapital “inteligentea”.desagerraraztea. Horretarako, lehenengo eta behin egin beharrekoa erakundeugarien laguntzak bateratu eta lerrokatzea da. Bigarrenik, erakunde horiek ere • Finantza-kapitala: ezinbestekoa izaten da enpresa-proiektua abiaraztean.iraungipen-data izatea eta enpresak eta ekintzaileak barneratzea proposatzendugu. Ebaluatzaileek eta laguntza emateko langileek osatu beharko lukete. Ekintzaileok ere lagundu egin behar dugu ekosistema hori garatzen. Gure ustez,Langile horiek aditu independenteak izan beharko lukete eta txandakatu egin gai horrekin lotutako politikak eta planak garatzeko ezagutzak eskain ditzakeenbeharko lirateke ezagutza berritzen dela bermatzeko. eragile garrantzitsu bihur gaitezke. Gainera, hezkuntza-sistemarako, enpreseta- rako eta, oro har, gizarterako prestakuntza ekintzailean lagundu eta bozgorailu• Sistema auto-iraunkorra bultzatzea, ez diru-laguntzen kulturan oinarrituta gisa lan egin dezakegu ekintzailetzarekin lotutako jardunbide onak bidaltzendagoena. Kultura horrek ez du arriskuak onartzen laguntzen eta horrek ere ez dituzten esperientziak hedatzeko: arrakastak zein porrotak.du laguntzen porrota onartzen/baloratzen. Lidergo partekatu horren zati bat eragile sendotuek (publiko eta pribatuek)• Eragingarritasuna neurtzea: programa eta eragileen inpaktua ebaluatzea. ekintzaileei benetako babesa ematean oinarritu behar da. Lortu beharreko lehenengo gauza bezeroak eta erreferentziak izaten dira eta, horrekin lotuta, administrazio publikoak eta enpresa nagusiek funtsezko rola izaten dute. Lehe- 16
  16. 16. GIPUZKOA EKINTZAILEA GARATZEKO PROPOSAMEN IREKIAnengo eta behin, erosketa publiko berritzailearen moduko programak garatu • Hezkuntza interaktiboa eta esperientziala bultzatzea. Hezkuntza horrekbehar ditugu (ekintzaileentzako aukera izaten dira) eta, gainera, ekintzaileekin praktikak bildu beharko lituzke eta ziurgabetasunarekiko eta porrotarekikoelkarlana bultzatu behar dugu. Horren moduko ekintzak oso lagungarriak izan tolerantzia garatu beharko luke ahalegina eta dedikazioa balioak oinarritzatdaitezke Euskadiko ekintzaileak eta haien arrakastako esperientziak jendaurrean hartuta.erakusteko. • Unibertsitateko ikerkuntzatik eratorritako teknologiaren transferentzia bult-4. Ekintzaileen prestakuntza zatzea eta hori emaitzekin lotzea. Horri esker, lurraldeko enpresa berritzaileetan ezagutza eta aberastasuna sor daitezke.Ez da gure zeregina plan akademikoak proposatzea, baina ekintzaile gisa gra-duatu berriak diren gazteak kontratatzen ditugunez, hezkuntza arloan nolabai- • Unibertsitateek enpresaburu eta ekintzaileen sareekin duten harremana han-teko gabeziak daudela hauteman dugu eta haietako batzuk aipatu nahi ditugu ditzea.garrantzitsuak direlako. Helburua, ordea, ez da soilik ekintzailetzaren aldeko es-piritua unibertsitarioen artean bultzatzea. Gure ustez, beharrezkoa da hezkunt- • Ikerlarien artean zientzia eta teknologia arloko start-upen sorkuntza bultzat-za eta prestakuntza maila (irakaskuntza arautua eta etengabeko hezkuntza) zea. Horren arabera, enpresa-arrakasta izan duten zientzialarien kasuak azpima-guztietan txertatzea aberastasuna sortu ahal izateko aukerak detektatzeko, rratu beharko lirateke.arriskua eta ziurgabetasuna kudeatzeko eta baliabideak antolatzeko gai direnpertsonak trebatzen lagunduko duten gaitasunak eta ezagutzak. Enpresa-kudeaketako ikasleek eta irakaskuntza teknikoetako ikasleek elkarrekin egindako lanak bultzatzea.Capital Humano aldizkariak Espainiako ekintzailearen profilaren inguruan argi-taratutako artikuluan irakur dezakegun moduan, “esperientzian oinarritutako 5. Giza kapitalaren mugigarritasunairakaskuntzako metodoak erabiltzea ezinbestekoa da enpresa mailako gaita- eta konektagarritasunasunak eta trebeziak garatzeko. Ohiko irakaskuntza-metodoak (eskola magistra-lak bezalaxe) ez dira egokienak ekintzailetzaren aldeko pentsamoldea garatze- Proposamen honetako atal ugaritan ikusi dugun moduan, gizarte ekintzaileako”. Horregatik, garrantzitsuak iruditzen zaizkigu honako hauek: garatu ahal izateko oinarrizko gakoa da enpresako jarduera abian jartzea eraba- kitzen duen pertsona. Hori dela eta, Gipuzkoako ekosistema ekintzailea garat- zearekin lotutako laneko ildoetako batek pertsonetan oinarritu beharko lukeela• Prestakuntza ekintzailea (maila guztietan) zabaltzea ekintzailetzarekin eta uste dugu.enpresako ezagutzarekin lotutako ikasgai eta ikastaroekin. 17
  17. 17. GIPUZKOA EKINTZAILEA GARATZEKO PROPOSAMEN IREKIAGaur egun, enpresa-ekimen ugari beste enpresa batzuekin egindako lankidet- duten laneko neurri espezifikoak abian jartzea. Ildo honen baitan, barnekozan oinarrituta daude. Negozio-eredu gisa nagusi da sareko lana balio-katea ekintzailetza gaia landu beharko genuke. Izan ere, hazten ari den ekintzailesortzearen moduko beste eredu tradizional batzuen aurrean. Gaur egungo mota da eta inpaktua lortzeko potentzial handia du.ekintzailearen helburua sareko hazkundea da. Enpresa txikien arteko lankidet-zak dinamismo handia sortzen du gaur egun ekonomian, proiektuak ia etenga- 2.3 Helburua: ENPRESAREN LEHIAKORTASUNAbe abiaraziz. Gainera, sortutako lana eta biltzen dituen arintasun handia direlaeta, inpaktua handia izaten dute. Ekintzailetzaren fenomenoa hainbat esparru (guztiak dira funtsezkoak) kontuan hartuta aztertu eta hausnartu beharko litzateke bizi dugun (jasaten ari garen)Ildo horretatik, ezinbestekoa iruditzen zaigu giza kapitalaren mugigarritasun errealitatea hobeto ulertzen lagunduko liguketen argudio sendo bihur daitezen.eta konektagarritasunera bideratutako ekintzak garatzea. Esparru honen baitan Ekintzailearen izaera ikuspegi humanista eta instituzionaletik aztertu dugu. Ora-eskuragarri dauden aukera ugarien artean, hauek azpimarra ditzakegu: in, ordea, ikuspegi ekonomikotik edo lurralde mailako lehiakotasunetik aztertu behar dugu.• Ekintzaileen arteko lankidetza-sareak bultzatzea eta aktibatzea. Ezagutzakoeta esperientziako gune garrantzitsuak dira eta lurraldean inpaktu handiko Bizi dugun depresio ekonomiko, sozialeko eta politikoko egoera berria dela eta,proiektuak sortzea errazten dute. beharrezkoak dira birsorkuntzako prozesu berriak eta, horretarako, beharrezkoa da ekintzailetzaren aldeko apustua sendoago egingo duten mekanismoak zein• Enpresa-jarduera Euskadin abiarazi nahi duten atzerriko ekintzaileak erakart- diren ulertzea ahalbidetuko ligukeen hausnarketa.zea. Ekintzaile horiek, nazioarteko lankidetza posibleetarako harremanen sareaEAEri eskaintzeaz gain, tokiko etorkizuneko beste ekintzaile batzuentzako 2003ko Enpresa Espirituari buruzko Liburu Berdean ere aipatzen ziren “enpre-inspirazio-iturri bihur daitezke. EAEk badu aurretik ere programa mota horietan sa berriak sortzeko oztopoak”. Iraganean, gaur egun bezalaxe, ideia nagusiakesperientzia arlo zientifiko-teknologikoan. Ikerbasquek beste herrialde batzue- erabat baliozkoak dira:tako talentu ikerlaria erakartzeko eta atxikitzeko lan egiten du ikerkuntza zienti-fikoa Euskadin garatu ahal izateko. Ekintzaileak erakartzeko antzeko programa “Duela gutxi hobekuntzak gertatu diren arren, europarrek, batez ere, enpresagaratzeak eragin handia izan dezake Gipuzkoa gizarte ekintzaile gisa garatu bat sortzea oztopatzen duten traba administratiboei diete beldur. Enpresa be-dadin. rriek zailtasunak dituzte behar duten hasierako kapitala eskuratzeko”.• Start-upen artean profesionalen, edo haien eta sendotutako beste entitate 2.1 et 2.2 ataletan ikusi dugun moduan, ekintzailetzaren azterketa hainbat(enpresak, I+G arloko eragileak...) batzuen arteko mugigarritasuna erraztuko ikuspegitatik egin beharra dago. Ekintzailearen izaera eta hura ahalbidetzen 18
  18. 18. GIPUZKOA EKINTZAILEA GARATZEKO PROPOSAMEN IREKIAduen erakunde mailako ingurunea ezagutzea funtsezko faktoreak dira. Kapitulu izenekoaren oinarri gisa berrikuntzan zentratuta “low road to competition”ekhonen oinarrizko helburua eratu berriak diren enpresen eta hazteko prozesua sortzen duen kostuen kontroleko politika zorrotzarekin kontrajarrita (Pyke, Bec-bizi duten enpresen lehiakortasunean eragin zuzena duten oinarrizko esparruak catini, Sengenberger, 1990).zehaztea da. Berrikuntza ikaskuntza kolektiboa sortzeko edozein ezagutza mota sortzeko,Hemen aplikatu dugun enpresa mailako lehiakortasun-kontzeptuak kontuan hedatzeko eta erabiltzeko prozesua dela esan dezakegu. Ondoren, produktu,izan beharreko oinarrizko hiru dimentsio jasotzen ditu: zerbitzu, antolaketako modu... berriak modu inkrementalean edo disruptiboan produzitzeko gaitasunean gauzatzen da ikaskuntza hori. Horrekin lotuta, be- • Jarduera nagusiak sortzen eta garatzen diren lurraldea. rrikuntza ez da soilik garapen teknologiko bidez edo zientzia eta teknologiako (I+G arloko politika, patenteak...) politikaren ondorioz sortutako produktuen • Lankidetza. Oinarrizko puntua da; izan ere, enpresa gehienak txikiak dira. multzoa; izan ere, enpresen eta ingurunearen arteko ikaskuntza interaktiboko prozesu soziala ere bada (‘learning by doing’ eta ‘learning by interacting’ izene- • Enpresa bakoitzeko beharrak. koa, adibidez, Lundvall, 1992; Jensen et al., 2007).Lurraldearen kontzeptua ezinbestekoa da enpresa-pilaketaren kontzeptutik era- Prozesu hori ezagutza intentsiboan eta aurrerapen teknologiko etengabeantorritako onuren garrantzia ulertzeko. Pilaketek kostu potentzialak zein onura oinarritutako jarduerak nagusi diren ingurune aldakorretan gertatzen da. Horihipotetikoak biltzen dituzte: azpiegituren erabileran pilaketa eta lan-merkatu dela eta, ezinezkoa da eragile bakar batek biltzea berritzeko beharrezkoak direnatrofiatuak kanpo-eragin negatiboen adibide argiak dira. trebezia guztiak. Berrikuntza lortzeko horregatik da beharrezkoa lankidetza izatea eta sareak sortzea (Von Hippel, 1988; Freeman, 1991; Lundvall, 1992;Hori dela eta, enpresen garapen iraunkorrak pilaketa geografiko soila baino zer- Powell et al., 1996).bait gehiago eskatzen du. Lehia mailako abantailak xurgatu ahal izateko eragi-leen arteko lankidetzak eskaintzen ditu onurak (adibidez, balio-kate txertatua). Hala ere, berrikuntzak sortzeko lankidetzari itxuraz ematen zaizkion garrantziaHorren adibide argia izaten da hornikuntzak elkarrekin erosita eratorri ohi diren eta aitorpena handiak diren arren, ETEen ezaugarri nagusia ez da izaten lan-kostuak partekatzea, proiektu berritzaile arriskutsuei aurre egitea edo nazioarte- kidetzarako eta sareetan parte hartzeko joera izatea. Oinarrizko datua da horiko merkatuetan sartu ahal izateko partzuergoak sortzea (Piore and Sabel, 1984; kontuan hartzen badugu ETEek arazo gehiago dutela I+G arloko lanak berenBecattini, 1991; Schmitz, 1995). 90eko hamarkadaren hasieratik izan dugun kabuz hartzeko. Hori dela eta, enpresa handiek baino mendekotasun handiagoaadibide argiena barruti industrial eta klusterretako lankidetzako esperientzia izaten dute kanpoko baliabide zientifiko eta teknologikoekiko. Vickery-k (1998)arrakastatsua izan da. Izan ere, aukera sortu dute “high-road to competition” edo Asheim et al.-ek(2003) egindako nazioarteko ikerlanetan agerian geratzen 19
  19. 19. GIPUZKOA EKINTZAILEA GARATZEKO PROPOSAMEN IREKIAden moduan, ETEak desabantaila-egoeran daude berezko teknologiak eta era 1. Burokrazia gutxitzeaguztietako berrikuntzak garatzeko garaian. Gainera, enpresa txikienak izatendira sare berritzaileetan gutxien parte hartzen dutenak. Izapidetze guztiak arintzea izan beharko litzateke Euskadiko Administrazio Publikoaren funtsezko jarduera-ardatza proiektuak ez daitezen kudeaketa-lanTestuinguru hori mintegi egokia da “soft policies” izenekoak garatzeko. Haien ugarietan geratu. Dokumentuekin, lizentziekin, enpresa sortzeko espedientee-helburu nagusia enpresen hazkunde organikoa eta ETEen arteko zein haien eta kin, lokalak irekitzekoekin, langileak kontratatzekoekin edo enpresa bateanenpresa handien arteko lankidetzako harremanak hasiera-hasierako faseetatik gara daitekeen beste edozein jarduerarekin lotutako burokrazia gutxitu, soilduzailtzen duten oztopoak desagerraraztea da. Oztopo gutxiagoko inguruneak eta bateratu egin beharko litzateke.lurraldeko eragile guztien (administrazio publikoak, unibertsitateak, ikerkuntza-zentroak...) eta ETEen arteko harremanak erraztuko lituzke harreman naturala- Denok ezagutzen dugu Espainian enpresak sortzeko prozesuari dagokionezgoen bidez, informazioa partekatuta eta sareak sortuta (Aranguren et al. 2010). Doing Business nazioarteko sailkapenaren (185etik 136. postua) inguruan Mun-Garrantzitsua da ikuspegi lagungarri hori ulertzea; izan ere, Marcet-ek (2012) duko Bankuak eman duen datua.dioen moduan, “diru publikoak negozio bat bizkor dezake, baina iraunkorta- Batez besteko kopurua 28 egunekoa da, baina ohikoa izaten da prozesuak den-suna bezeroek ekarri ohi dute. Diru-laguntzagatik eta ez horren ustea zutelako bora gehiago eskatzea. Eta datu hori Gipuzkoaren kasuan aplika daiteke.berritzen ziren enpresak sekula ez ziren enpresa berritzaile bihurtu; izan ere, se-kula ez zuten serio pentsatu berrikuntza zela merkatuetan egoteko eta hazteko Ezinbestekoa da, beraz, alderdi hori hobetzea. Behin eta berriro eskatu izanhaien modua”. dugu ahalorde guztiak dituen bulego bakarra ekintzailetzan hasteko erabakia hartzen duen edonori laguntza eta koordinazioa eskaini ahal izateko. GureHori dela eta, egitura mailako ahultasuna bizi dugun uneotan, hobetzeko bost ustez, Gipuzkoako eta Euskadiko administrazio publikoek, uneotan, aukeraesparru edo ardatzetan oinarrituko gara. Uste osoa dugu horiek behar adina bikaina dute hori ahalbidetuko luketen erreformak egiteko.landuz gero, denboran jarraitua izango den inpaktua lortu nahi duten Gi-puzkoako enpresa berriei laguntza eman diezaiekeela. 2. Zergak eta administrazio publikoakHauexek dira esparru horiek: Administrazio publikoetatik enpresetako lehiakortasuna hobetzeko lana sa- kon daiteke zergen kudeaketa modu eragingarriagoan erabilita. Horri esker, enpresek likidezia handiagoa izango lukete iraunkortasunean eta hazkundean inbertitzen jarraitzeko. 20
  20. 20. GIPUZKOA EKINTZAILEA GARATZEKO PROPOSAMEN IREKIABeharrezkoa da jarduerako lehen urteetan zerga arloko pixkanakako ordainke- 3. Finantzaketaten jarduera-ildo argia izatea. Hori dela eta, lehen bi urteetan, enpresa berriakjarraian zehaztuko ditugun zergak ordaintzetik salbuetsita geratu beharko luke Kredituaren murrizketa estrukturala da eta, birkapitalizatu ondoren, erakundeaketa hirugarren urtetik aurrera, dagozkion zenbateko osoak ordaindu beharko berriro mailegatzen hasiko dira. Sortu berriak diren enpresek egoera hori jasatenlituzke. dutenen taldea osatzen dute eta, horretarako, beharrezkoa da legeria aldatzeaHelburu horietarako erabili beharreko neurri espezifikoak honako hauek izango finantzaketako modu berriak sortzea erraztu eta “business angels” izenekoen,lirateke: autonomoen kuota kentzea; kontratatutako langileen Gizarte Segu- inbertsio-funtsen eta enpresako proiektuei kreditua ematen dieten gainerakorantzako % 100eko hobaria; eta sozietateen gaineko zerga salbuetsita izatea eragile publiko eta pribatuen egoera nabarmen hobetu ahal izateko.sortu berria den edozein enpresatan lehen bi urteetan. Azken neurri horrek ez Egiaztatu dugun moduan, gabezia hori bereziki dramatikoa da 1 eta 5 M eurodu diru-bilketako kosturik; izan ere, zaila izaten da sortu berriak diren enpresek arteko finantzaketa handitzeko beharra duen eta hazteko aukera handiakirabaziak eskuratzea lehen urteetan, baina ekintzailetzari bultzada eman eta, dituen start-up baten kasuan. Ez dago tokiko inbertsiorik eta ez dugu atzerrikoaenpresa berri horien kasuan, administrazioko kostuak ekidingo lirateke. erakartzen asmatu. Epe ertainera eta luzera begira, aukera posibleetako bat Elkarrenganako Ber-Horrez gain, bi BEZ moten ordainketak eta kudeaketak iraunkortasuneko zail- medun Sozietateei Estatuko funtsak eta abalak ematea eta sozietate horiektasun larriak eragin dizkie enpresa horiei diruzaintzako kudeaketan eragin oso produktu berezi gisa ekintzaileei abalak ematea litzateke.zuzena baitute. Alde batetik, jasandako BEZa ez zaie sortzen arrazoizko denbo-ra baitan (batez ere, horren eragina jasan dute nazioarteko merkatuetan saldueta lan egiten dutenek). 4. Giza kapitalaEta, bestalde, fakturatzen duten enpresa guztiek dakitenez eta jasaten dutenez,enpresek jasanarazitako BEZa Ogasunari aurreratu behar izaten diote kobratu Ekintzaileari dagokion atalean arrazoitu dugu ekintzailetzaren inguruko eraba-aurretik. kiak hartzeko garaian zergatik den garrantzitsua pertsonak jartzea erdi-erdian. Sortu berria den enpresa baten kasuan, baliabideak eskuragarri izan gabeAzkenik, enpresen tipologia hau sendotu eta hazteko pizgarri boteretsua izango talentua erakartzeko modu bakarra sor daitekeen irabazi potentzial horren zatilirateke neurri hauek: administrazio publikoen ordainketen politika eragingarria bat eskaintzea da. Espainian, start-upek ez dute lortzen beharrezko talentua(berankortasuna) eta inbertitutako zenbatekoen eta startup batean sortutako erakartzea ezin dutelako enpresa handiekin lehiatuta ordaindu, eta ezin dute-galeren araberako dedukzio fiskal erakargarrien programa Venture Capital/Busi- lako aukerekin ordaindu.ness Angels-entzat. 21
  21. 21. GIPUZKOA EKINTZAILEA GARATZEKO PROPOSAMEN IREKIABarne mailako ekintzailetza ere hasiera-hasieratik kontuan hartu behar denaukera da. Izan ere, erakundeetan kualifikazio handia eta profil egokia dutenlangileak daude, eta haiek bultza ditzakegu horretara. Arrakastako kasu eredu-garri gisa Europako liburu berdean aipatzen den moduan, Frantziako Gober-nuak enplegatutik enpresaburu bihurtzeko aldaketa erraztu nahi du. Enpresensorkuntza bultzatzera zuzendutako ekimen orokorraren baitan dago ekintzahori eta enpresa bat sortu nahi duten (modu independentean zein patroiare-kin) langileek aurrean izan ohi dituzten oztopoak gutxitzera zuzenduta daudenneurriak ere biltzen ditu. Gainera, enplegatu izaten jarraitzen duten enpresa-buru berriei jarri ohi zaizkien gizarte eta zerga mailako karga diskriminatzaileakbertan behera utziko ditu.5. Erantzukizun mugatua (Kaudimen-gabeziari buruzko legeria)Lege-aldaketa egin beharra dago oinarri-oinarritik ekintzailearen ondaremailako erantzukizunaren irismena mugatu ahal izateko. Enpresa bat ixteakbeste bat etorkizunean berriro ez sortzea eragin dezake kargek agerian jarrait-zen dutelako eta ez direlako iraungitzen enpresa (pertsona juridikoa da) ixtendenean. Gaur egungo legeriarekin, ekintzailearen ondare mailako erantzukizu-naren irismena ahula izaten da proiektuak irauten duen etapan eta enpresa itxiondorengo etapan. Horrek arriskuarekiko gorrotoa sortzen du orainaldian zeinetorkizunean. 22
  22. 22. GIPUZKOA EKINTZAILEA GARATZEKO PROPOSAMEN IREKIA3. ONDORIOAKAdegiko Ekintzaileen Foroa osatzen dugun ekintzaileok partekatutako hausnar- izateko, ezinbestekoa da heziketa arloko ekintzei eta komunikazioari lehenta-ketaren ondorioz sortutako “Gipuzkoa ekintzailea garatzeko Proposamen Ire- suna ematea ekintzailetza etapa goiztiarretatik hasita bultzatu ahal izateko.kia” izeneko lan-dokumentu honen bidez, Gipuzkoako gizarteari gure esperien-tzia, ikuspegi eraldatzailea, ezagutza eta balioak eskaini nahi dizkiogu aldaketa “Ekosistema ekintzaile entzutetsua” izeneko atalean, aldiz, inguruneak betet-sakonak jasaten ari garen uneotan. zen duen rol garrantzitsua aztertuko dugu jarduera ekintzailean duen eragina dela eta. Ekosistemaren rola oinarrizkoa da portaera ekintzaileak ahalbidetukoGure proposamena egiteko, hainbat datu-iturriren azterketa egin dugu (ikus dituzten aukerak, gaitasunak eta balioak izateko. Ingurunearen azterketabibliografia) egun ekintzailetzak Euskadin bizi duen egoeraren irudia erakuste- ikusita, ezinbestekoa da onartzea ekosistema sistema konplexua dela. Eskualdeko asmoz. Horretarako, bereziki azpimarratu ditugu Global Entrepreneurship bakoitzean oso modu ezberdinean eragiten duten aldagai ugarik osatzen duteMonitor (GEM) ikerketako datuak. Horrekin lotuta, ekintzailearen batez besteko ekosistema hori. Hori dela eta, defendatzen dugun lehen ideia hauxe da: ezinprofila honako hau dela ikusi dugu: adin ertainekoa, sektore helduetan nego- daitezke beste eskualde batzuetan hartutako erabakiak kopiatu, lurralde mai-zioa abiarazi duena, gaitasun handia duena, kapitala sustatzaileak edo haren lako dinamikak oso ezberdinak baitira. Isenberg-ek eta Bankinter Fundazioareningurukoek jarri duena, eta enpresaren neurria mikroETEa dena. azterketak eskaintzen duten testuingurua kontuan hartuta, gizarte ekintzaile- rantz aurrera egin ahal izateko lehentasuna duten bost laneko ildo proposa-Ekintzailetzaren abiapuntuko egoeraren oinarria atera ahal izateko, ezinbeste- tu ditugu. Hauek dira bost ildo horiek biltzen dituzten beharrak: kultura etakoa da ekintzaileak inertzia berriak sortzeko betetzen zuen oinarrizko eragile giro soziala aldatzea; burokrazia soiltzea (ekintzara eta inpaktu ebaluagarriakgisa betetzen duen rola ulertzea. Lehen atalak ekintzaileen jarrera, abilezia, lortzera berriro zuzendu beharko litzateke); lidergo publiko-pribatu partekatuagaitasun eta motibazioak nabarmentzen ditu bereziki; izan ere, proiektuak sor- bultzatzea; bizitza osoan egin beharreko heziketa-prozesuen alde egitea; eta,tuta, eragin positiboa izaten dute eskualde bateko ekonomiaren dinamismoan. azkenik, sistemaren eta giza kapitalaren mugigarritasunaren eta konektagarrita-Enpresaburuen irudiaren prestigioa modu sozialean handituko duten balioak sunaren alde egitea.zabaltzeak duen garrantzia kontuan hartuta, ikerketa ugariek agerian utzi dutenerrealitatea, ordea, bilakaera oso ahula dela da. Kultura eta arau sozialak orain- Proposamena jasotzen duen azken atalak enpresako lehiakortasuna lantzen du.dik ere oztopo dira, katalizatzaile izan beharrean. Horrenbestez, arriskuak hart- Bertan, sortu berriak diren enpresek eta hazkunde-prozesuari aurre egin beharzeko beharra, porrotarekiko tolerantzia eta enpresaburuaren irudia goratu ahal diotenek lehiatzeko eta eragingarri izateko duten gaitasunean eragin zuzena 23
  23. 23. GIPUZKOA EKINTZAILEA GARATZEKO PROPOSAMEN IREKIAduten oinarrizko esparruak daude garatuta. Enpresako lehiakortasuna hiruikuspegitatik ulertzen dugu: enpresako beharrak uztartzen dituena, hazkundea-ren eta iraunkortasunaren oinarri gisa lankidetza onartzen duena; eta, azkenik,lurraldearen balioa enpresa-proiektu bat garatu ahal izateko aktibo gisa ulert-zen duena. Ikuspegi hirukoitz horretatik abiatuta, bost esparrutan erreformaespezifikoak egin behar direla uste dugu: burokrazia gutxitzea, zerga arloa etaadministrazio publikoak erreformatzea, finantzaketa errazteko beharrak, gizakapitalak enpresan duen balioa eta, porrota gertatuz gero, norberarekin ondare-erantzukizuna ez zigortzea lortzea. 24
  24. 24. GIPUZKOA EKINTZAILEA GARATZEKO PROPOSAMEN IREKIA4. BIBLIOGRAFIA ETA OHARRAK• ALEA, A. (2012). Euskadi Nación Start-up (I y II). Ekoberri. Foro de Economía, Ley 16/2012, de 28 de junio, de Apoyo a las Personas Emprendedoras y a la17 y 25 de marzo de 2012. Disponible en internet: Pequeña Empresa del País Vasco. 19 de julio de 2012, núm 172, p. 51776.http://blogs.deia.com/ekoberri/2012/03/17/euskadi-nacion-start-up-i/ Disponible en internet:http://blogs.deia.com/ekoberri/2012/03/25/euskadi-nacion-start-up-ii/ http://www.boe.es/boe/dias/2012/07/19/pdfs/BOE-A-2012-9666.pdf• ALEMANY, L.; ALVAREZ, C.; PLANELLAS, M.; URBANO, D. (2011). Libro Blan- • LAPETRA, R.J. (2012). No diga ‘siliconvaley’, diga Israel: un verdadero ejércitoco de la Iniciativa Emprendedora en España. Barcelona: Esade Entrepreneurship de start-ups. Noticia publicada el 3 de marzo de 2012.Institute; Fundació Príncep de Girona, 2011. Disponible en internet:Disponible en internet: http://www.elconfidencial.com/tecnologia/2012/03/03/no-diga-siliconvaley-http://itemsweb.esade.es/wi/research/eei/Investigacion/LBIEE_DocumentoFi- diga-israel-un-verdadero-ejercito-de-startups-1939/nal_27-07-2011_RevOct11.pdf • CALATRAVA, E. (2012). Una ‘start-up’ llamada Israel (VIII). “Capital y Riesgo”.• ARANGUREN, M.J., LARREA, M.; WILSON, J. (2010) “Learning from the Lo- 20 de marzo de 2012.cal: Governance of Networks for Innovation in the Basque Country”, European Disponible en internet:Planning Studies, vol. 18, no 1, 47-65 http://www.expansion.com/blogs/capitalriesgo/2012/03/20/una-start-up-llama-ASHEIM, B.T.; ISAKSEN, A.; NAUWALERS, C. & TÖDLING, F. (2003). Regional da-israel-viii.htmlinnovation policy for small- medium enterprises, Edward Elgar, UKB+I STRATEGY. (2008).Proceso de reflexión estratégica tendente a diseñar el • COLABORA BORA. Sobre el Procomún. Publicado en www.colaborabora.org.Plan de Euskadi Sociedad Emprendedora. Disponible en internet:http://www.slideshare.net/innobasque/plan-de-euskadi-sociedad-emprendedora http://www.colaborabora.org/colaborabora/sobre-el-procomun/• BECATTINI, G. (1991) Italian industrial districts; problems and perspectives, • COMISIÓN DE LAS COMUNIDADES EUROPEAS. Libro verde. El espíritu em-International Studies of Management and Organization 21, 83–90. presarial en Europa. COM (2003) 27 final. Bruselas, 2003.BOLETÍN OFICIAL DEL ESTADO. (2012). Comunidad Autónoma del País Vasco. Disponible en internet: 25
  25. 25. GIPUZKOA EKINTZAILEA GARATZEKO PROPOSAMEN IREKIAhttp://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/site/es/com/2003/com2003_0027es01.pdf Disponible en internet: http://www.fundacionbankinter.org/system/documents/8154/original/FTF_XIV_• DERBAIX, F. (2012). Mis propuestas para Startup Spain. Blog de François El_arte_de_innovar_y_emprender.pdfDerbaix, 30 de noviembre de 2011.Disponible en internet: • FUNDACIÓN INNOVACIÓN BANKITER. (2011). Agenda de la Innovación parahttp://francoisderbaix.com/2011/11/30/mis-propuestas-para-startup-spain/ España. Retos y propuestas de mejora de la innovación y el emprendimiento. Disponible en internet:• DOING BUSINESS (2013) http://espanol.doingbusiness.org/data/exploreeco- http://www.fundacionbankinter.org/system/documents/8201/original/Agen-nomies/spain/ da_de_Innovación_para_España.pdf• ENCINAR, J. (2011). 10 medidas para que en España haya más Startups. Blog • GLOBAL ENTREPRENEURSHIP MONITOR. (2012). 2011 Informe GEM España.de Jesús Encinar, 7 de junio de 2011. Fundación Xavier de Salas.Disponible en internet: Disponible en internet:http://www.jesusencinar.com/2011/06/10-ideas-concretas-para-que-haya-mas- http://www.gemconsortium.org/docs/download/2262startups.html • GLOBAL ENTREPRENEURSHIP MONITOR. (2011). Comunidad Autónoma del• ESPÍ, M.T.; ARANA, G.; HERAS, I; DIAZ DE JUNGUITU, A. (2007). Perfil Em- País Vasco. Informe Ejecutivo 2010. Iñaki Peña Legazkue dir. – Donostia: Euskoprendedor del alumnado universitario del campus de Gipuzkoa de la UPV/EHU. Ikaskuntza, Orkestra.Revista de Dirección y Administración de Empresas. Nº 14 (diciembre 2007) Disponible en internet:p.83-110. http://www.emekin.net/documentos/es/Informe_gem_2010.pdfDisponible en internet:http://www.sc.ehu.es/oewhesai/material%202008/Perfil%20Emprendedor%20 • GLOBAL ENTREPRENEURSHIP MONITOR. (2012). Comunidad Autónoma deldel%20Alumnado.pdf País Vasco. Informe Ejecutivo 2011. Iñaki Peña Legazkue dir. – Donostia: Eusko Ikaskuntza, Orkestra.• FREEMAN, C. (1991). Networks of innovators: a synthesis of research issues, ISSN: 1889-5468Research Policy 20, 499–514. Disponible en internet: http://www.orkestra.deusto.es/images/publicaciones/archivos/InformeGEM2011.pdf• FUNDACIÓN INNOVACIÓN BANKINTER. (2010). El arte de innovar y emprender. 26
  26. 26. GIPUZKOA EKINTZAILEA GARATZEKO PROPOSAMEN IREKIA• ISENBERG, D. (2011). How to Foment Entrepreneurial Revolution. The BabsonEntrepreneurship Ecosystem Project.Disponible en internet:http://entrepreneurial-revolution.com/wp-content/uploads/2010/07/How-to-foment-an-entrepreneurial-revolution-IEF-jan-12-20111.pdf• INSTITUTO VALENCIANO DE INVESTIGACIONES ECONÓMICAS. (2008). Elperfil del emprendedor en España. Capital Humano, 2008, nº 93.Disponible en internet:http://www.ivie.es/downloads/docs/ch/ch93.pdf• JEFFERSON INNOVATION SUMMIT. (2011). Principles for an innovative andentrepreneurial society.Disponible en internet:http://www.jeffersoninnovationsummit.org/declaration.php• JENSEN, M.B.; JOHNSON, B.; LORENZ, E.; LUNDVALL, B.A. (2007). “Forms ofknowledge and modes of innovation”, Research Policy, vol. 36, 680-693LAFUENTE, A. (2007) Qué es el Procomún. Publicado en medialab-prado.es el30 de agosto de 2007.Disponible en internet:http://medialab-prado.es/article/video_que_es_el_procomun• LAFUENTE, A. (2007). Taller de Prototipado. Artículo publicado en medialab-prado.es.Disponible en internet:http://medialab-prado.es/mmedia/5/5347/5347.pdf 27

×