Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΣΤΕΡΕΟΤΥΠΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΝΔΡΑ

486 views

Published on

2015-16 ΟΜΑΔΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ Α2

Published in: Education
  • Be the first to comment

ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΣΤΕΡΕΟΤΥΠΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΝΔΡΑ

  1. 1. ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΣΤΕΡΕΟΤΥΠΑ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟΝ ΑΝΤΡΑ ΠΑΡΑΛΟΓΗ «ΤΟΥ ΝΕΚΡΟΥ ΑΔΕΡΦΟΥ»
  2. 2. Oι παραλογές αποτελούν καλλιτεχνικά τη σημαντικότερη κατηγορία δημοτικών τραγουδιών μας. Tα σύνθετα και προβληματικά αυτά τραγούδια μάς δένουν πιο πολύ απ’ όλα με το πλούσιο μυθολογικό και ποιητικό παρελθόν μας. Mας γυρνούν σε εποχές παλιές, όπου το πραγματικό με το υπερφυσικό διαμορφώνουν ιστορίες, συνήθως τραγικές, που παντού θα μπορούσαν κάποτε να συμβούν. Οι παραλογές είναι ατα αρχαιότερα τραγούδια του Ελληνικού λαού, ξεκινάνε από τα βάθη της ζωής του, παραλλάζοντας μόνο εξωτερικά, δηλαδή γλωσσικά, με το πέρασμα του καιρού.
  3. 3. Οι πιο γνωστές παραλογές είναι : «Του νεκρού αδερφού» «Του γιοφυριού της Άρτας» «Της μάνας φόνισσας» «Της κακιάς πεθεράς»
  4. 4. «ΤΟΥ ΝΕΚΡΟΥ ΑΔΕΡΦΟΥ» Το ποίημα «Του Νεκρού Αδελφού» είναι δημοτικό τραγούδι, που ανήκει στην κατηγορία των παραλογών. Κατατάσσεται σ’ αυτές, καθώς διακρίνεται για τον αφηγηματικό χαρακτήρα και το φανταστικό περιεχόμενο. Το βασικό πρόσωπο είναι ο αδελφός και ο τίτλος μάς προετοιμάζει για τον θάνατό του. Η ανάσταση του νεκρού και η εκπλήρωση του όρκου είναι το κυρίαρχο θέμα.
  5. 5. • Πρόκειται για την ιστορία μιας οικογένειας με εννέα γιους και μια κόρη. Η μοναχοκόρη παντρεύεται σε ξένο τόπο, ενώ τα αδέλφια της πεθαίνουν. Η μάνα μένει ολομόναχη και ένας από τους νεκρούς γιους (ο Κωσταντής ή ο Λάζαρ ή ο Γιόβαν ή ο σοφο- Κωσταντής) σηκώνεται από τον τάφο του και φέρνει πίσω την κόρη, αφού νωρίτερα της είχε ορκιστεί ή υποσχεθεί να την φέρει πίσω. Πρόκειται για την ιστορία μιας οικογένειας με εννέα γιους και μια κόρη. Η μοναχοκόρη παντρεύεται σε ξένο τόπο, ενώ τα αδέλφια της πεθαίνουν. Η μάνα μένει ολομόναχη και ένας από τους νεκρούς γιους (ο Κωσταντής ή ο Λάζαρ ή ο Γιόβαν ή ο σοφο-Κωσταντής) σηκώνεται από τον τάφο του και φέρνει πίσω την κόρη, αφού νωρίτερα της είχε ορκιστεί ή υποσχεθεί να την φέρει πίσω.
  6. 6. • Μέσω της παραλογής του νεκρού αδερφού μπορούμε να αντλήσουμε πολλές αντιλήψεις σχετικά με τον ρολό των αδερφών απέναντι στις αδερφές τους και γενικότερα στην οικογένεια . Αρχικά τον πρώτο ρόλο στην οικογένεια έχει ο άντρας , ο οποίος εφόσον έχει πεθάνει ο πατέρας έχει ο μεγαλύτερος γιός ή ο πιο πολυταξιδεμένος , δυναμικός και έμπειρος .Στην περίπτωσή μας είναι ο Κωσταντής για τον οποίο δεν γνωρίζουμε την ηλικία του αλλά καταλαβαίνουμε ότι είναι πολύπειρος λόγω των ταξιδιών που κάνει. Οι άντρες {αδέρφια} είχαν ως πρωταρχικό σκοπό την εργασία {κατά κύριο λόγο χειρονακτική} προκειμένου να φτιάξουν μια σημαντική περιουσία –προίκα- στην αδερφήες. Όλο αυτό γινόταν με βλέψη έναν πετυχημένο για την εποχή γάμο . Πετυχημένος γάμος θεωρείτο αυτός που η προικισμένη νύφη θα νυμφευτεί πλούσιο και με αίγλη άντρα. Επίσης για να επιτευχθεί αυτό έπρεπε τα αδέρφια να διαφυλάξουν την αγνότητα –παρθενία- και την τιμή της αδερφής τους. Έτσι δεν την άφηναν να βγαίνει από το σπίτι για να την διατηρήσουν άσπιλη και αμόλυντη. Τέλος οι άνδρες ή άνδρας όφειλαν να εξετάζουν οι ίδιοι την πρόταση του γαμπρού εξονυχιστικά για να ελέγξουν αν συμφέρει , χωρίς βέβαια να ρωτήσουν την άποψη της μέλλουσας νύφης. Έτσι ή αποδέχονται ή απορρίπτουν σύμφωνα με τα δικά τους κριτήρια {πλούτος , κύρος περιουσία}. Ομορφιά , ηλικία , αντιλήψεις και αισθήματα δεν έχουν καμία σημασία. Κλείνοντας θα μπορούσαμε να πούμε ότι οι άντρες είναι κυρίαρχοι για την γενικότερη λειτουργία της οικογένειας δηλαδή διαφαίνεται μια καθαρά πατριαρχική οικογένεια και κατ’ επέκταση κοινωνία . Τέλος φέρνουν χρήματα σπίτι , τα διαχειρίζονται οι ίδιοι και πράττουν όπως θεωρούν σωστό.
  7. 7. • Σήμερα η κατάσταση είναι σαφώς διαφορετική . Πρώτα απ’ όλα οι γυναίκες είναι ελεύθερες να επιλέξουν όποιον σύζυγο θέλουν χωρίς την έγκριση των αντρών. Επίσης η προίκα έχει καταργηθεί και σημαντικότερο κριτήριο του γάμου είναι αγάπη. Όμως ακόμα και σήμερα η αδερφή σε μια οικογένεια έχει προστασία από τον πατέρα της και τα αδέρφια της , αφού συχνά είναι τα φαινόμενα βίας για υπεράσπιση της τιμής της αδερφής . Τέλος η ζωή μιας σύγχρονης οικογένειας είναι απόλυτα ισορροπημένη. Εργάζονται ο άντρας και η γυναίκα με αποτέλεσμα τα έξοδα του σπιτιού να μοιράζονται και το δικαίωμα στις αποφάσεις έχουν και τα 2 μέλη του αντρογύνου. Επιπλέον η γυναίκα σε περίπτωση ανεπιτυχούς γάμου έχει τη δυνατότητα ενός γρήγορου διαζυγίου σε αντίθεση με τα παλαιότερα χρόνια όπου κάτι τέτοιο ήταν αδιανόητο.
  8. 8. Η παραλογή «του Νεκρού Αδελφού» στον Βαλκανικό χώρο • Αρετή και Κωσταντής • Λάζαρ και Πετκάνα • Γιόβαν και Γέλιτσα • Βόϊκα και σοφοΚωσταντής • Η κόρη & τα αδέρφια της • Κωσταντής και Δόκινα
  9. 9. • Οι προξενητάδες υπάρχουν και στα τέσσερα τραγούδια, αλλά η προέλευσή τους δηλώνεται μόνο στο ελληνικό και στο ρουμάνικο. Ο ερχομός του προξενιού ανατρέπει την ησυχία της οικογένειας, διαταράσσει την ευτυχία της, προκαλεί διάσταση απόψεων και διχασμό
  10. 10. • Ο όρκος του Κωσταντή, η υπόσχεση του Λάζαρ και η υπόσχεση του σοφο – Κωσταντή δίνονται, ώστε να καμφθεί η μάνα, να δοθεί διέξοδος στη διαφωνία και ο γάμος να πραγματοποιηθεί. Ο όρκος είναι βαρύς και δεν μπορεί να μην πραγματοποιηθεί. Τα λόγια και οι υποσχέσεις έχουν ιδιαίτερη βαρύτητα και δεν μπορούσε κανείς να τα παραβεί εύκολα.
  11. 11. • Σε μικρή ηλικία οι κοπέλες, μόλις στα δώδεκα χρόνια τους, όφειλαν να αποδεχτούν τις ευθύνες του οικογενειακού βίου, γεγονός που αναδεικνύει την τελείως διαφορετική νοοτροπία που επικρατούσε εκείνη την εποχή. Σε αντίθεση με τη σύγχρονη εποχή, που στις ανεπτυγμένες κοινωνίες αυτή η ηλικία είναι απαγορευτική για την τέλεση γάμου, βλέπουμε ότι εκείνη την εποχή η οικογένεια δεν εξετάζει καν το θέμα της ηλικίας των κοριτσιών, θεωρώντας προφανώς πως είναι απόλυτα λογικό να τα ζητούν σε γάμο.
  12. 12. • Η ξενιτιά είναι ένα στοιχείο που έχει σημαδέψει τη ζωή και τη σκέψη του Έλληνα από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα. Η νύφη, μετά το γάμο, αφήνει το πατρικό της σπίτι και μεταφέρεται στο σπίτι του γαμπρού. Αυτό συνέβαινε και στα περισσότερα χωριά της Ελλάδας. Η λέξη ξένα χρησιμοποιείται στα τραγούδια του γάμου. Ο γάμος είναι ξενιτιά και οι συγγενείς του γαμπρού ξένοι. Η νύφη λέγεται ότι δόθηκε στα ξένα και στα μακριά. Η ιδέα της απόστασης είναι μάλλον μεταφορική παρά κυριολεκτική και συμβολίζει το πέρασμα της κοπέλας από το δικό της σπίτι, όπου γνώρισε προστασία, τρυφερότητα και άνεση, στο σπίτι των πεθερικών της, όπου πρέπει να μάθει να αντιμετωπίζει τη σκληρή δουλειά, την εχθρότητα και τη φυσική στέρηση
  13. 13. Οι σκέψεις. • Πάλι του Κωσταντή ο λόγος θα περάσει . Πάντα αυτό γίνεται . Την άμοιρη την μάνα μας… όλο φωνάζει ο Κωσταντής όμως δεν ζει μαζί της όπως εγώ και οι άλλοι. Εμείς νιώθουμε την μοναξιά της και τη στεναχώρια που θα έχει αν πέσει στην οικογένεια μας το θανατικό. Η Αρετή είναι η παρηγοριά της μετά το θάνατο του πατέρα. Θέλει να την δώσει σε ντόπιο παλληκάρι να την έχει κοντά της , να την νιώθει δίπλα της και εσύ την παντρολογάς με τους εμπόρους σου τους πλούσιους . Αχ ρε Κώστα θα είσαι τυχερός αν δεν δω τη μάνα μας να κλαίει. Το είχαμε υποσχεθεί όλοι μας να μην την κακοκαρδίσουμε ξανά αλλά εσύ με τα ταξίδια σου και τις υποχρεώσεις σου έχεις ξεχάσει πολλά. Αλίμονο σου Κώστα και πάλι αλίμονο σου με όλες αυτές τις σκέψεις σου μας βλέπω όλους με άσχημη μοίρα. Είχαμε ορκιστεί και στον πατέρα πριν πεθάνει πως την Αρετή θα την προσέχουμε και δεν θα την εμπιστευτούμε σε ξένα χέρια . Αλλά μάλλον και αυτό το ξέχασες . «Όχι Κωσταντή η μάνα έχει δίκιο δεν θα την δώσουμε την Αρετή» Μα και πάλι συνέχισε να μιλάει ο Κωσταντής και να αραδιάζει υποσχέσεις ενώ οι άλλοι χάθηκαν πάλι στις σκέψεις τους.
  14. 14. ΑΚΡΙΤΙΚΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ • Ακριτικά τραγούδια ονομάζονται τα δημοτικά τραγούδια που αναφέρονται στα κατορθώματα των Ακριτών, των φρουρών των ανατολικών συνόρων της Βυζαντινής αυτοκρατορίας. Τα ακριτικά τραγούδια είναι τα παλαιότερα ελληνικά δημοτικά τραγούδια που σώζονται και συγγενεύουν με το έμμετρο αφήγημα του 12ου αι., το γνωστό ως «Έπος του Διγενή Ακρίτα».
  15. 15. • Ο ΑΝΔΡΟΝΙΚΟΣ ΚΙ Ο ΜΑΥΡΟΣ ΤΟΥ • ΤΟΥ ΜΙΚΡΟΥ ΒΛΑΧΟΠΟΥΛΟΥ • Η ΑΝΤΡΕΙΩΜΕΝΗ ΛΥΓΕΡΗ, Η ΜΑΝΝΑ ΤΟΥ ΔΙΓΕΝΗ • ΤΟΥ ΚΑΣΤΡΟΥ ΤΗΣ ΩΡΙΑΣ • ΤΗΣ ΛΙΟΓΕΝΝΗΤΗΣ • Η ΑΡΠΑΓΗ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΟΣ ΤΟΥ ΑΚΡΙΤΗ • ΤΟ ΠΑΛΕΜΑ ΤΟΥ ΤΣΑΜΑΔΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΓΙΟΥ ΤΟΥ • Ο ΘΑΝΑΤΟΣ ΤΟΥ ΔΙΓΕΝΗ
  16. 16. • Το παλαιότερο σωζόμενο ακριτικό τραγούδι είναι το «Άσμα του Αρμούρη» που παραδίδεται σε χειρόγραφο του 15ου αι. Τα περισσότερα όμως ακριτικά που είναι γνωστά σήμερα είναι όψιμες καταγραφές, του 19ου ή και των αρχών του 20ου αι., και προέρχονται από τον Πόντο, την Κύπρο και την Κρήτη. Η παλαιότητα του υλικού των τραγουδιών γίνεται αντιληπτή από την μνεία των Σαρακηνών, της Συρίας και της Αραβίας και τα βυζαντινά ονόματα των ηρώων: Αλέξιος, Κωνσταντίνος, Θεοφύλακτος. Σε κάποιες από τις παραλλαγές όμως με την πάροδο του χρόνου προστέθηκαν και νεότερα ιστορικά στοιχεία, όπως η αναφορά στους Τούρκους και την άλωση της Κωνσταντινούπολης (παράδειγμα οι ποντιακές παραλλαγές Του υιού του Ανδρόνικου, όπου στους πρώτους στίχους, αντί για «Κουρσεύουν οι Σαρακηνοί, κουρσεύουν οι Αραβίδες», που υπάρχει στις άλλες παραλλαγές, λέγεται «Οι Τούρκ' όνταν εκούρσευαν την Πόλ', την Ρωμανίαν»).
  17. 17. Χαρακτηριστικά αντρών . • Οι άντρες των τραγουδιών ενσαρκώνουν τον τύπο του άντρα-ήρωα. Κύρια χαρακτηριστικά είναι η ανδρεία τους , που ξεπερνά τα ανθρώπινα μέτρα , η ισχυρή αυτοπεποίθηση τους , η επιβλητικότητά τους , η υπερβολική γενναιότητά τους , η αλαζονεία τους [εμπιστεύονται υπερβολικά το εαυτό τους που φτάνουν και σε τέτοιο σημείο], ο σεβασμός προς την μάνα και την γυναίκα την οποία αγαπούν πολύ , η υπερβολική δύναμη , η ευσέβεια και υη ψυχραιμία τους . Επίσης έχουν βαθύ συναισθηματικό δεσμό με τα άλογά τους που είναι ο μοναδικός σύντροφος και βοηθός την ώρα της μάχης. Επιτίθενται με μένος στους εχθρούς που πολλές φορές σοκάρει , δικαιολογημένα όμως από την ένταση της μάχης , ιδιαίτερα μάλιστα αν λάβουμε υπόψη μας ότι αγωνίζεται ένας εναντίων πολλαπλασίων εχθρών. Ας μην ξεχνάμε πως τα ακριτικά τραγούδια χρησίμευαν και στο να δημιουργούν ένα αίσθημα σιγουριάς και ασφάλειας στους πληθυσμούς που ζούσαν στις ανατολικές παραμεθόριες περιοχές του Βυζαντίου , οι οποίες δέχονταν εχθρικές επιδρομές , παρουσιάζοντας τέτοιους άξιους γενναίους άνδρες να επαγρυπνούν για την προστασία τους.
  18. 18. Γυναίκες στα ακριτικά τραγούδια . Οι γυναίκες δεν κατέχουν κεντρικό ρόλο στα τραγούδια. Πάντως όταν παρουσιάζονται είναι το «μήλον της έριδος» όπου για αυτές μάχονται μεταξύ τους οι ακρίτες αφού σύνηθες φαινόμενο ήταν η κλοπή γυναίκας ακρίτη από έναν άλλο. Οι άνδρες απέναντι στις γυναίκες τους είναι σε άλλα ποιήματα ψυχροί και αδιάφοροι [λίγα ποιήματα με τέτοιες στάσεις άνδρα] και σε άλλα δείχνουν μεγάλη αγάπη και τεράστιο ενδιαφέρον στις γυναίκες τους.
  19. 19. ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ-ΚΟΙΝΩΝΙΑ • Κατανοητό μέσα από τα τραγούδια είναι ότι οι γυναίκες δεν έχουν βασικά δικαιώματα όπως η ελεύθερη βούληση , η δυνατότητα υπεράσπισης του εαυτού της [με την πεποίθηση ότι είναι άτομα αδύναμο που έχει ανάγκη προστασία] και η επαγγελματική αποκατάσταση αφού σε αυτές τις κοινωνίες απλά αρκείται στο να περιποιείται τα ζώα , να κάνει τις δουλειές του σπιτιού και να φροντίζει τον άντρα της . Η οικογένεια λοιπόν και γενικότερα η κοινωνία είναι καθαρά πατριαρχική. Ο άντρας έχει τον πρώτο λόγο ενώ για την γυναίκα είναι αρκετό που έχει για σύζυγο έναν τόσο γενναίο και ενάρετο άντρα.
  20. 20. Η αρπαγή της γυναίκας του Διγενή • Εκτός από το γνωστό μας ακριτικό το τραγούδι που διδαχθήκαμε στο βιβλίο μας μέσα από το οποίο συμπεράναμε ότι ο Διγενής δεν αγαπούσε όπως θα έπρεπε την γυναίκα του. Ας δούμε όμως τώρα και μια δεύτερη εκδοχή που ανατρέπει τις πεποιθήσεις μας.
  21. 21. Ως έτρωγα κι' ως έπινα σε μαρμαρένια τάβλα, ο μαύρος μου χλιμίντρισε και το σπαθί μου ερράη, κ' εμένα ο νους μου τό βαλε, παντρεύουν την καλή μου, με κάποιον άλλον τη βλογούν κ' εκείνη δεν τον θέλει, παντρευαρραβωνιάζουν την κ' εμένα μ' αστοχούνε. Περνώ και πάω 'ς τους μαύρους μου, τους εβδομηνταπέντε. "Μαύροι μου ακριβοτάγιστοι και μοσκαναθρεμμένοι, ποιος ειν' αψύς και γλήγορος, να τον καβαλλικέψω, ν' αστράψη 'ς την ανατολή και να βρεθή 'ς τη δύση;" Οι μαύροι μου όσοι τάκουσαν ούλοι βουβοί απομείναν, κι' όσαις φοράδες τάκουσαν έρρηξαν τα πουλάρια, κ' ένας γρίβας παλιόγριβας, σαρανταπληγιασμένος, κείνος απολογήθηκε, γυρίζει και μου λέει. "Εγώ είμαι αψύς και γλήγορος να πάγω όθε κι' αν είναι. Οπού είναι γάμος και χαρά πάνε τα νια μουλάρια, οπού είναι πόλεμος φρικτός παίρνουν εμέ το γέρο. Εγώ είμαι γέρος κι' άχαρος, ταξίδια δε μου πρέπουν, μα για χατίρι της κυράς να μακροταξιδέψω, οπού μ' ακριβοτάγιζε 'ς το γύρο της ποδιάς της, κι' οπού μ' ακριβοπότιζε 'ς τη χούφτα του χεριού της. Μόν' δέσε το κεφάλι σου με δυο με τρία μαντήλια, και σφίξε τη μεσούλα σου με δυο με τρία ζουνάρια, να μη σε φάη η βουή και ντραλιστής και πέσης. Και μη σε πάρη κουρτεσιά και βάλης φτερνιστήρι, και θυμηθώ τη νιότη μου και κάμω σαν πουλάρι, και σπείρω τα μυαλούδια σου 'ς εννιά μοδιώ χωράφι." Στρώνει γοργά το μαύρο του, γοργά καβαλλικεύει. Δίνει βιτσιά του μαύρου του και πάει σαράντα μίλλια, και μεταδευτερώνει του και πάει σαρανταπέντε. 'Σ τη στράτα νοπού πήγαινε το θιον επαρακάλει. "Θέ μου να βρω τον κύρη μου 'ς ταμπέλι να κλαδεύη." Σα χριστιανός που τόλεγε, σαν άγιος εξακούστη, κι' απάντησε τον κύρη του, που κλάδευε 'ς ταμπέλι. "Καλώς τα κάνεις, γέροντα, το τίνος είν' ταμπέλι; -Της ερημιάς, της σκοτεινιάς, του γιου μου του φευγάτου. Σήμερα της καλίτσας του της δίνουν άλλον άντρα, εψές επήραν τα προικιά και σήμερα τη νύφη. -Παρακαλώ σε, γέροντα, αλήθεια να με δώσης, τάχα θα φτάσω 'ς τη χαρά, θα φτάσω και 'ς το γάμο; -Αν έχης μαύρο γλήγορο 'ς σπίτι τους προφτάνεις, κι' αν είν' οκνός ο μαύρος σου 'ς την εκκλησιά τους βρίσκεις." Δίνει βιτσιά του μαύρου του και πάει σαράντα μίλια, και μεταδευτερώνει του και πάει σαρανταπέντε. 'Σ τη στράτα νοπού πήγαινε το θιον επαρακάλει. "Θε μου να βρω τη μάννα μου 'ς τον κήπο να ποτίζη!" Σα χριστιανός που τόλεγε, σαν άγιος εξακούστη, κ'ευρήκε τη μαννούλα του που πότιζε τον κήπο. "Ώρα καλή, γερόντισσα, το τίνος ειν' ό κήπος; -Της ερημιάς, της σκοτεινιάς, του γιου μου του φευγάτου που σήμερα η γυναίκα του θα πάρη νάλλον άντρα, εψές επήραν τα προικιά και σήμερα τη νύφη. -Πες μου να ζης, γερόντισσα, φτάνω κ' εγώ 'ς το γάμο; -Αν εχης μαύρο γλήγορο, 'ς το σπίτι τους προφτάνεις, κι' αν ειν' οκνός ο μαύρος σου, 'ς την εκκλησιά τους βρίσκεις." Δίνει του μαύρου του βιτσιά 'ς τη χώρα κατεβαίνει. Εκεί σιμά, εκεί κοντά 'ς το σπίτι του να φτάση, ο μαύρος του χλιμίντρισε κ' η κόρη αναστενάζει. "Τι έχεις, κόρη μ', και θλίβεσαι και βαριαναστενάζεις, τα ρούχα σου δεν είν' καλά, ή τα φλωριά σου λίγα; -Φωτιά να κάψ' τα ρούχα σου και λάβρα τα φλωριά σου, τι ο μαύρος που χλιμίντρισε σαν του καλού μου μοιάζει. -Αν ειν' ο πρώτος άντρας σου να βγω να τον σκοτώσω. -Δεν ειν' ο πρώτος άντρας μου να βγής να τον σκότωσης, μόν' είν' ο πρώτος μου αδερφός, μου φέρνει τα προικιά μου. -Αν είν' ο πρώτος σου αδερφός, έβγα να τον κέρασης." Χρυσό ποτήρι νάρπαξε να βγή να τον κεράση. "Δεξιά μου στέκα, λυγερή, ζερβά μου πέρνα, κόρη." Το μαύρο του χαμήλωσε κ' η κόρη απάνω ευρέθη. Βγάλλει και το χρυσό σπαθί και ταργυρό μαχαίρι, δίνει του μαύρου του βιτσιά κ' επήρε χίλια μίλλια, μηδέ το μαύρον είδανε, μήτε τον κορνιαχτό του. Οπού είχε μαύρο γλήγορο νείδε τον κορνιαχτό του, κι' οπού είχε μαύρο κ' είν' οκνός, μηδέ τον κορνιαχτό του.
  22. 22. ΔΙΓΕΝΗΣ • ΑΠΟΓΟΝΟΣ ΗΡΩΩΝ , ΠΡΟΓΟΝΟΣ ΗΡΩΩΝ ΑΦΟΥ ΘΕΩΡΕΙΤΑΙ ΠΡΟΓΟΝΟΣ ΤΩΝ ΚΛΕΦΤΩΝ ΤΟΥ 1821 ΕΠΙΣΗΣ Ο ΔΙΓΕΝΗΣ ΑΚΡΙΤΑΣ ΜΕΣΑ ΣΤΟΥΣ ΑΙΩΝΕΣ ΤΑΥΤΙΖΕΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΨΥΧΗ ΚΑΙ ΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΛΑΟ ΠΟΥ ΚΑΝΕΙΣ ΟΥΤΕ ΑΚΟΜΑ ΚΑΙ Ο ΘΑΝΑΤΟΣ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΤΟΝ ΠΛΗΞΕΙ. ΚΑΙ ΣΕ ΑΥΤΟ ΑΝΑΦΕΡΕΤΑΙ ΚΑΙ ΤΟ ΠΑΡΑΚΑΤΩ ΤΡΑΓΟΥΔΙ .
  23. 23. Στα κακοτράχαλα τα βουνά με το σουράβλι και το ζουρνά πάνω στην πέτρα την αγιασμένη χορεύουν τώρα τρεις αντρειωμένοι. Ο Νικηφόρος κι ο Διγενής κι ο γιος της ʼννας της Κομνηνής. Δική τους είναι μια φλούδα γης μα εσύ Χριστέ μου τους ευλογείς για να γλυτώσουν αυτή τη φλούδα απ' το τσακάλι και την αρκούδα. Δες πώς χορεύει ο Νικηταράς κι αηδόνι γίνεται ο ταμπουράς. Από την Ήπειρο στο Μοριά κι απ' το σκοτάδι στη λευτεριά το πανηγύρι κρατάει χρόνια στα μαρμαρένια του χάρου αλώνια. Κριτής κι αφέντης είν' ο Θεός και δραγουμάνος του ο λαός
  24. 24. Κύπρος – Κρήτη • Ο Πενταδάκτυλος και η Πέτρα του Διγενή Ο Διγενής Ακρίτας ήταν ο πιο αντρειωμένος από όλους τους Ακρίτες οι οποίοι φύλαγαν τα σύνορα του Βυζαντίου. Ήταν ο φόβος και ο τρόμος των Σαρακηνών στα βουνά της Μ.Ασίας. Μια μέρα καταδίωκε εκεί ένα ξακουσμένο στην παλικαριά Σαρακηνό, ο οποίος νικημένος σε πολλές μονομαχίες από το Διγενή, αποφάσισε να φύγει από τα μέρη εκείνα, γιατί κατάλαβε πως δεν μπορούσε να γλιτώσει από τα χέρια του. Μπαίνει λοιπόν σε ένα καΐκι και φεύγει για την Κύπρο. Ο Διγενής τον είδε μεσοπέλαγα. Από τον όγκο κατάλαβε πως είναι ο Σαρακηνός και αποφάσισε να τον καταδιώξει και στην Κύπρο. Ο Σαρακηνός αποβιβάστηκε στ’ ακρογιάλια της Κερύνειας (βόρεια της Κύπρου) και προχώρησε κατά την Κυθρέα με σκοπό να δρασκελίσει τον κάμπο της Μεσαορίας και να φτάσει στην Αμμόχωστο για να μπει σε άλλο πλοίο να πάει στη Συρία. Έτσι θα’ χανε τα ίχνη του ο Διγενής. Ο Διγενής μπήκε αμέσως σε ένα καΐκι και έφτασε στ’ ακρογιάλια της Κερύνειας. Μόλις ξεκίνησε από την ακρογιαλιά βλέπει να ορθώνεται μπροστά του το βουνό του Πενταδάκτυλου και να κρύβει το Σαρακηνό και τα ίχνη του. Δοκιμάζει να προχωρήσει μα το βουνό είναι μαλακό σαν ζυμάρι και δεν μπορεί να το περάσει περπατητός. Ακουμπά τότες το δεξί του χέρι στο πελώριο κοντάρι του, φουχτώνει με το αριστερό την κορφή του βουνού και σαν πουλί πετά πάνω από το βουνό. Μ’ ένα πήδημα βρέθηκε πάνω από την Κυθρέα. Τα πέντε δάκτυλα του χεριού του αποτυπώθηκαν στη μαλακή κορφή του βουνού κι έμειναν από τότε τα σημάδια τους εκεί, για να δώσουν στο βουνό το όνομα Πενταδάκτυλος. Ένα πρωί ο Διγενής διάκρινε μακριά μέσα στον κάμπο έναν όγκο σαν λόφο να προχωρεί κατά την Αμμόχωστο. -«Νάτος! Αυτός είναι», είπε. «Πού πας, μωρέ», φώναξε δυνατά κι άδραξε από εκεί ένα πελώριο βράχο και τον έριξε με όλη του τη δύναμη στο Σαρακηνό. Δεν πέτυχε όμως το σκοπό του, γιατί η γυναίκα του που φοβήθηκε μήπως σκοτωθούν άλλα πλάσματα άρπαξε το Διγενή από το μπράτσο τη στιγμή που έριχνε το βράχο. Έτσι ο βράχος δεν έφτασε ως το Σαρακηνό κι έπεσε κοντά στη ρίζα του βουνού, μπήχτηκε στη γη και έμεινε εκεί ως τα σήμερα, με το όνομα Πέτρα του Διγενή. Ο Σαρακηνός γλίτωσε κι έφυγε στον τόπο του.
  25. 25. • Στα παράλια του χωριού της Χλώρακας σώζονται τα απομεινάρια του μεγάλου αυλακιού του Διγενή που έφερνε το νερό απο πολύ μακριά απο την Τάλα, στο παλάτι της Ρήγαινας.Ο Διγενής ήταν ένας θρυλικός υπεράνθρωπος με σωματική δύναμη και ανδρεία, προασπιστής των ακριτικών Ελλήνων.Ο Διγενής Ακρίτας αγάπησε τη Ρήγαινα που ήταν βασίλισσα της Κύπρου και είχε τον πύργο της στα Παλιόκαστρα κοντά στην Χλώρακα.Όταν την είδε ο Διγενής την αγάπησε και ήθελε να την πάρει γυναίκα του. Η Ρήγαινα για να τον παντρευτεί του ζήτησε να κτίσει αυτό το μεγάλο αυλάκι, όπως και έγινε. Όμως η Ρήγαινα τον γέλασε και κατόπιν φοβούμενη την οργή του μπήκε σε μια βάρκα για να φύγει απο τη Κύπρο.Ο Διγενής οργισμένος της έριξε μια πέτρα που έπεσε μεσα στη θάλασσα,και έχει μείνει μέχρι σήμερα και λέγεται¨νησίν του Διγενη¨.
  26. 26. • Τα ακριτικά τραγούδια και ειδικά αυτά που αναφέρονται στον Διγενή ακρίτα έχουν επηρεάσει φανερά την κρητική στιχογραφία . • Ο Διγενής είναι θέμα τραγουδιών στο Πόντο στην Κρήτη στην Κύπρο αλλά και στην υπόλοιπη Ελλάδα μέχρι και σήμερα.Ο Διγενής ήταν απόγονος του Μ. Αλεξάνδρου , του Ηρακλή , του Αχιλλέα και πρόγονος των κλεφτών του 1821 • Τα ριζίτικα είναι κρητικά τραγούδια που έχουν κυρίως ηρωικό περιεχόμενο . «Ο Διγενής ψυχομαχεί» είναι ένα πολύ ωραίο ριζιτικο.
  27. 27. • Η παρουσία του νησιού στη νεοελληνική λογοτεχνία αρχίζει με τα δημοτικά τραγούδια. Τα θέματα των δημοτικών τραγουδιών αφορούν στη ζωή του Διγενή Ακρίτα. Η εγκατάσταση, μετά την Άλωση (1453 μ.Χ..), Ελλήνων λογίων από τη βυζαντινή αυτοκρατορία στην Κρήτη, ευνοεί τη μετάδοση των ακριτικών τραγουδιών, τις μεταφράσεις αρχαίων ελληνικών κειμένων και τη διάδοση χειρογράφων και βιβλίων. Το μεγαλύτερο μέρος των ποιητικών αυτών έργων είναι γραμμένο σε δεκαπεντασύλλαβους στίχους. Από τα τέλη του 14ου αιώνα Έλληνες λόγιοι καταφεύγουν στη Βενετία, η οποία ήταν εμπορικό και πολιτισμικό κέντρο της εποχής. Στις αποσκευές τους κρύβουν πολύτιμα κείμενα και χειρόγραφο τα οποία οι Βενετοί λόγιοι χρησιμοποιούν ως θεμέλια για την Αναγέννηση του δυτικού πνεύματος. Αυτές οι συνεχείς μετακινήσεις από και προς την Κρήτη φέρνουν σε επαφή τους πολιτισμούς και δημιουργούν τις κατάλληλες συνθήκες για την καλλιέργεια του ποιητικού λόγου και την ανάπτυξη των τεχνών και των γραμμάτων. Στα τέλη του 15ου και στις αρχές του 16ου αιώνα η λογοτεχνική δραστηριότητα έχει ανοδική πορεία και εμφανίζονται έργα που έχουν τη σφραγίδα του κρητικού γλωσσικού χαρακτήρα. Εκπρόσωποι: Ο Γεώργιος Χούμνος, ο Μπεργαδής, ο Ιωάννης Πικατόρος κ.α. Ωστόσο η κρητική λογοτεχνία κορυφώνεται το 17ο αιώνα κυρίως στις πόλεις: Χάνδακα (σημερινό Ηράκλειο), Ρέθυμνο και Χανιά όπου ιδρύονται και Ακαδημίες (φιλολογικά σωματεία). Η θεατρική παραγωγή έφτασε στην κορύφωσή της τα τελευταία περίπου εκατό χρόνια της βενετικής κατοχής (1580-1669) Η εποχή αυτή είναι γνωστή ως «Κρητική Αναγέννηση». Η Ιταλική Αναγέννηση επέδρασε καθοριστικά στη συγγραφή έμμετρων δραματικών έργων στην Κρήτη.
  28. 28. • Άλλο μαντάτο να του που δε στέκει ν' ανιμένει*, με σπούδα* εκαβαλίκεψε, στον κάμπο κατεβαίνει. Σαν όντεν* είν' καλοκαιριά, μέρα σιγανεμένη, και ξάφνου ανεμοστρόβιλος από τη γην εβγαίνει, με βροντισμό και ταραχή τη σκόνη ανεσηκώσει και πάγει τη τόσο ψηλά, οπού στα νέφη σώσει, έτσι κι όντεν εκίνησε με τέτοια αντρειά επορπάτει, οπού βροντές και σκονισμούς κάνει στο μονοπάτι. Μ' έτοια μεγάλη μάνηταν ήσωσε* στο φουσάτο, οπού όποιος κι αν εγλίτωκε με φόβο το εδηγάτο. Εισέ καιρό ο Ρωτόκριτος ήσωσε στο λιμνιώνα*, που οι Αθηναίοι εφεύγασι κι οι Βλάχοι τσ' εζυγώνα· με φόβον εγλακούσανε*, βοήθεια δεν ευρίσκα κι οι οχθροί τως τους εδιώχνασι κι αλύπητα εβαρίσκα. Κι ωσά λιοντάρι όντε πεινά κι από μακρά γροικήσει κι έρχεται βρώμα* οπού 'πασκε* να βρει να κυνηγήσει κι εις την καρδιά κινά, ως το δει, η πεθυμιά τη μάχη, τρέχει ζιμιόν* απάνω του κι αγριεύει σαν του λάχει·* φωτιά πυρή στα μάτια του ανεβοκατεβαίνει, καπνός απ' τα ρουθούνια του μαύρος βραστός εβγαίνει, αφροκοπά το στόμα του, το κούφος* του μουγκρίζει, ανασηκώνει την ορά*, τον κόσμο φοβερίζει, κατακτυπούν τα δόντια του και το κορμί σπαράσσει, αναχεντρώνουν* τα μαλλιά και τρέχει να το πιάσει· εδέτσι* εξαγριεύτηκε για τα κακά μαντάτα κι ωσάν αϊτός επέταξε κι εμπήκε στα φουσάτα. Βλάχοι, κακό το πάθετε εις τό σας ηύρε αφνίδια, εδά 'ρθασι τ' απαρθινά* κι επάψαν τα παιγνίδια!

×