HISPANIAKO KRISTAU-ERRESUMAK

18,206 views

Published on

Published in: Education
0 Comments
3 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total views
18,206
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
4,237
Actions
Shares
0
Downloads
156
Comments
0
Likes
3
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

HISPANIAKO KRISTAU-ERRESUMAK

  1. 1. Hispaniako Kristau-erresumak 7
  2. 2. Gaiaren mapa KRISTAU ERRESUMA HISPANIKOAK Erresuma kristauen osaketa (VII-X mendeak) XI-XV mendeak Kultura ondasuna ASTURLEONDAR ERRESUMA PIRINIOETAKO KONDERRIAK KRISTAU- ERRESUMEN HEDAPENA GAZTELAKO KOROA ARAGOIKO KOROA AURRE ERROMANIKOA ERROMANIKOA DONE JAKUE BIDEA GOTIKOA MUDEJARRA
  3. 3. 1 - Kristauen erresistentziaguneak <ul><li>Musulmandarrek ez zituzten Iberiar penintsulako iparraldeko lurrak konkistatu. </li></ul><ul><li>Bertan musulmandarrengandik ihesi zihoazen bisigodo askok babesa bilatu zuten. </li></ul>
  4. 4. <ul><li>Musulmandarrek oso arin konkistatu zuten ia penintsula osoa BAINA ez zituzten penintsulako iparraldeko lurrak konkistatu. </li></ul><ul><li>Bertan musulmandarrengandik ihesi zihoazen bisigodo askok babesa bilatu zuten. </li></ul>1 - Kristauen erresistentziaguneak
  5. 5. 1 - Kristauen erresistentziaguneak
  6. 6. 1 - Kristauen erresistentziaguneak <ul><li>Denborak aurrera egin ahala lurralde horietan gune politiko ak osatzen joan ziren: </li></ul><ul><li>Asturleondar Erresuma </li></ul><ul><li>Nafarroako Erre suma </li></ul><ul><li>Aragoiko Erresuma </li></ul><ul><li>Kataluniako Konderriak </li></ul><ul><li>Gaztelako Erresuma </li></ul>800. urtea
  7. 7. 2 - Asturleondar Erresumaren eraketa <ul><li>Asturiaseko erresuma VIII. mendean sortu zen. 718an on Pelaio errege izendatu zuten. 722 an musulmandarren aurka borrokatu zen Covadongako borrokan 722an . </li></ul><ul><li>800 urtearen inguruan, Asturiaseko erresuma Galiziatik Arabara zabaltzen zen. Hasieran, gortea Oviedon ezarri zen. </li></ul>
  8. 8. 2 - Testua: Kobadongako borroka Nola gertatu zen Kobadongako borroka? Musulman en konkista baino urte batzuk geroago, 722 urte inguruan, lehengo kristau esparrua sortu zen. On Pelaiok , Asturiasen bizi zen errefuxiatua, ez zuen menderatua izan nahi eta islamdar ejertzito baten aurka borrokatu zen. Auseva mendiko magalean garaitu zituen, Covadongako borrokan. Borrokaren ostean, On Pelaio subira no moduan aritu zen gobernuan, 737an hil zen arte. «Urte haietan Pelaio izeneko asto basati bat altxatu zen. Musulman tropek eraso egin zioten haren soldaduak gosez hil eta kobazulo batean, gosearen gosez, hogeita hamar soldadu eta hamar emakume baino gelditu ez ziren arte. Ondoren, musulman ek borroka utzi zuten esanez: “ Hogeita hamar asto basati, zer min egin diezagukete? ». (Egokitua) Zein da borrokaren bi bertsioen artean benetakoa?
  9. 9. <ul><li>X. mendean, erresuma Duero raino zabaldua zegoen. Hori zela eta, Leon izendatu zuten hiriburu. </li></ul><ul><li>951 n Fernan Gonzalez konde gaztelarra independienteki agintzen hasi zen nahiz eta Leongo Leongo errege-erreginen basailu izaten jarraitu . Geroago, Gaztela erresuma bihurtu zen. </li></ul>3 – Gaztelaren sorrera
  10. 10. 4 – Hispaniako Markatik Pirineoetako erresuma eta konderrietara Marka Hispanikoa Pirinioetako lurralde kristauak X. mendearen amaieran
  11. 11. 4 – Hispaniako Markatik Pirineoetako erresuma eta konderrietara <ul><li>VIII. mendean Pirinioetako lurraldea inperio karolingioaren parte zen: Marka Hispanikoa zen . </li></ul><ul><li>IX. mendean inperio karolingioa banandu zen eta ondorioak ekarri zituen: Nafarroa, Aragoi, Katalunian </li></ul>N A K Marka Hispanikoa
  12. 12. <ul><li>Eneko Aritzak Iruñerriko erresuma sortu zuen, gero Nafarroako erresuma deitu zutena. Erresumaren une gorena Antso III.aren erregetzarena izan zen (1000-1035). </li></ul>5 - Nafarroako Erresumaren sorrera Eneko Aritza Antso III.aren garaiko hedadura 1000 - 1035
  13. 13. <ul><li>Nafarroak baino geroago, Aznar Galindo kondearen familiak Aragoiko Konderriko independentzia lortu zuen. </li></ul><ul><li>922. urtean, Aragoi Nafarroako errege-erreginen aginpean geratu zen. 1035an, Antso III. hil zenean, independentzia lortu zuen. </li></ul>5 - Aragoiko konterriak
  14. 14. <ul><li>874an, Wifredo Bilodunak Kataluniako konderriak elkartu zituen eta autonomiarekin agindu zuen bertan. </li></ul>5 - Kataluniako konterriak
  15. 15. 5 - Kristau-erresumen antolaketa <ul><li>Errege-erreginek aginpide gorena zuten </li></ul><ul><li>Gortea ibiltaria zen; kontseilariak errege-erreginak zeuden lekura joaten ziren. </li></ul><ul><li>Gotorleku-sare bat eraiki zuten. </li></ul><ul><li>Buruzagi militarrak ospe handia lortu zuten. </li></ul>
  16. 16. 5 - Kristau-erresumen antolaketa <ul><li>Ez zegoen armada iraunkorrik. </li></ul><ul><li>Gerrariak basailutza ren bidez jartzen ziren errege-erreginen aginduetara. </li></ul>Eta zure ausardiagatik eta arabiarrak menperatzen lagundu didazulako, BUDARONgo feudoa ematen dizut, gaztelu bat eraikitzeko eta zeuretzeko basailuak eta zerbitzuak antolatzeko baimena
  17. 17. <ul><li>Konkistatutako lurraldeak nekazari askeek jendeztatzen zituzten, lurraldeen jabetzarekin. </li></ul><ul><li>Nekazari atzeratua eta ekoizpen gutxi koa. </li></ul><ul><li>Merkataritza ia desagertu egin zen. </li></ul>5 - Kristau-erresumen antolaketa
  18. 18. Berpopulatzearen ondasuna lurraldean: herri eta lur komunitatea Burgosen Berpopulatzearen ondasuna lurraldean: latifundioa Kordoban
  19. 19. 6 - Kristau-erresumen hedapena <ul><li>XIII. mendean , kristau erresumak Guadalquivir, Levante eta Balearretako erresumetara zabaldu ziren. </li></ul><ul><li>Azkenik 1492 ean, Errege Katolikoek Granada konkistatzen dute. </li></ul>
  20. 20. Konkistaren ondoriozko gizarte berria <ul><li>Kristauak musulmandarrei lurrak konkistatu ondoren, populazio gehiena lurraldean gelditzen zen; agintariak aldatzen ziren. </li></ul><ul><li>Gizartean aniztasuna handitu zen. </li></ul><ul><ul><li>Kristauen lurraldeetan geratu ziren musulmandarrak: Mudejarrak </li></ul></ul><ul><ul><li>Kristauek okupatuturiko lurraldeetan kristau bihurturiko musulmandar ohiak: Moriskoak </li></ul></ul>Agintaritza kristaua Agintaritza musulmandarra Islam erlijioa mantendu zuten mudejarrak Kristau bihurtu ziren musulmanak moriskoak Kristau izaten jarraitu zuten mozarabiarrak Islam erlijioa hartu zuten muladiak
  21. 21. kristauak musulmandarrak= mudejarrak judutarrak <ul><li>Ez ziren integratu. </li></ul><ul><li>Bereizitako auzoetan bizi ziren. </li></ul><ul><li>Talde bakoitzak bere tradizioei eusten zien. </li></ul><ul><li>Ez ziren familia mixtoak sortzen. </li></ul><ul><li>Errege-erreginek kulturak errespetatzeko hitza eman zuten baina denboraz egoerak okerrera egin zuen. </li></ul>Konkistaren ondoriozko gizarte berria
  22. 22. 800 urte jo ta ke !!!
  23. 23. Iberiar penintsula 1200 urtean
  24. 24. 8 - Gaztelako Koroa <ul><li>1230 ean Gaztela eta Leon behin betiko elkartu ziren eta Gaztelako Koroa osatu zen. </li></ul><ul><li>Gaztelako Koroa penintsulako erresuma boteretsuena zen. </li></ul>1230
  25. 25. 8 - Gaztelako Koroa <ul><li>Lurralde guztietan erakunde berak eta lege berak zeuden. Erregeak botere handia zeukan eta gorteek ezin zuten agindu. </li></ul><ul><li>Ekonomiaren oinarria nekazaritza eta abeltzaintza ziren, ardi merinoena (Mesta) batez ere. Artisautza eta merkataritza asko garatu ziren. </li></ul>
  26. 26. Gaztelako instituzioak
  27. 27. 8 - Gaztelako Koroa <ul><li>Gaztelan estilo erromanikoaren eta gotikoaren adibide asko daude. </li></ul>Burgosko katedrala San Miguel Eliza San Esteban de Gormaz - Soria
  28. 28. 8 - Gaztelako Koroa Motako Gaztelua Zamorako katedrala Soriako Santo Domingo Duratoneko Andra Maria
  29. 29. 9 - Aragoiko Koroa <ul><li>XII. m endean sortu zen. </li></ul><ul><li>Penintsulan Gaztelan baino gutxiago hedatu zen, baina Mediterraneotik zehar zabaldu zen. </li></ul><ul><li>Kataluniako konderriak eta Aragoiko, Valentziako eta Mallorkako erresumek osatzen zuten . Lurralde bakoitzak bere instituzioak eta ohiturak mantendu zituen. </li></ul><ul><li>Herritar gehienak nekazaritzatik bizi </li></ul><ul><li>ziren. Merkataritza asko garatu zen. </li></ul>
  30. 30. 9 - Aragoiko Koroa <ul><li>Erregeak ez zeukan Gaztelakoak besteko indarrik eta Gorteen onespena behar izaten zuen askotan. </li></ul><ul><li>Aragoiko Koroan erromanikoaren eta gotikoaren adibide interesgarriak daude. </li></ul>Sta Maria del Mar Barzelona Taüllelo San Klemente Valentziako lonja
  31. 31. 9 - Aragoiko Koroa - Bartzelonako portuko ontziolen irudia Mastaren prestaketa ontzi batean jartzeko Ontzi baten atoia Ontziolak Ontziaren gila eraikitzen Ontziaren egitura eraikitzen Garabia
  32. 32. 9 - Pirinioetako lurralde kristauak X. mendearen amaieran
  33. 33. 9 - Aragoiko instituzioak ERREGEA Aragoiko Aldundia Kataluniako Generalitatea Valentziako Generalitatea VALENTZIAKO GORTEAK KATALUNIAKO GORTEAK ARAGOIKO GORTEAK Ogasuna <ul><li>Aldundiek eta </li></ul><ul><li>Generalitateek kontrolatzen zuten </li></ul><ul><li>Ez zuen gobernuaren betebeharrik </li></ul><ul><li>Kontseilu bana erresuma bakoitzean </li></ul>Errege-kontseilua <ul><li>Erregearen boterea erresuma bakoitzeko instituzioek mugatzen zuten </li></ul>Justizia instituzioak <ul><li>Erregeak gobernuan egindako lana berretsi behar zuten </li></ul><ul><li>Erregeak eskatutako zergak onartu behar zituzten </li></ul><ul><li>Zergen xedea kudeatu behar zuten </li></ul><ul><li>Gobernua kontrolatu behar zituzten gorteak bilduta ez zeuden bitartean </li></ul>
  34. 34. Aragoiko Koroa: ekonomia <ul><li>Jarduera nagusiak nekazaritza eta merkataritza ziren. </li></ul><ul><li>Mediterraneoan portu garrantzitsuak zituzten: Bartzelona, Valentzia, Palermo,… </li></ul><ul><li>Aragoiko merkatariek ordezkaritzak ( kontsulatuak ) zituzten Europako, Asiako eta Afrikako hainbat hiritan. </li></ul><ul><li>Itsasoko kontsulek nabigazioarekin eta merkataritzarekin zerikusia zuten gaiak epaitzen zituzten. </li></ul>Valentziako Lonja
  35. 35. Nafarroako Antso III.a Handiaren ondorengoak Fernando I.a (1035-1065) Antso II.a (1065-1072) Alfonso VI.a (1065-1072) Garcia Sanchez III.a Najerakoa Antso IV.a Peñalengoa (1054-1076) Antso Ramirez (1076-1094) ARAGOI Ramiro I.a (1035-1063) Antso Ramirez (1063-1094) Gonzalo (1035-1044) Ramiro I.a Aragoikoa (1044-1063) NAFARROA GAZTELA ETA LEON <ul><li>Antso III.a Handia (1000-1035) </li></ul><ul><li>Nafarroako erregea </li></ul><ul><li>Aragoiko kondea </li></ul><ul><li>Sobrarbe-Ribagorzako kondea (1018-1035) </li></ul><ul><li>Gaztelako kondearen ezkontidea (1029-1035) </li></ul>
  36. 36. Ordena militarrak <ul><li>Gurutzadetan bezala Iberiar penintsulan ere sortu ziren. </li></ul><ul><li>Fraide gerrariak ziren. </li></ul><ul><li>Musulmanen lurraldeak konkistatu eta defendatu behar zituzten. </li></ul>Santiagoren agindua Alcantararen agindua Calatravaren agindua Montesaren agindua
  37. 37. Donejakue bidearen mapa
  38. 38. Donejakue bideko mugarriak Santiago Ponferradako gaztelu tenplarioa Fromistako San Martin San Juan Haitzekoa Santa Maria Eunatekoa
  39. 39. Aintzaren ataria <ul><li>Aintzaren ataria </li></ul><ul><li>(Santiagoko </li></ul><ul><li>katedrala) </li></ul><ul><li>Santiago Handia </li></ul><ul><li>Azken judizioa </li></ul><ul><li>Jeseren zuhaitza </li></ul><ul><li>Apokalipsiko hogeita lau zahar </li></ul><ul><li>Apostoleak, patriarkak eta ebanjelistak </li></ul>
  40. 40. Oina Barrualdea Aintzaren arkupea Obradoiroren fatxada Atxabitxien ataria Aldare nagusia Zilarren ataria
  41. 41. Testua: Donejakue bidea (I) Lorca izeneko leku batetik, ekialdeko aldetik, Salado izeneko ibaia pasatzen da: kontuz bertan edaten duzunarekin, ez ezazu edan ez zuk ezta zure zaldiak ere, errekako ura hilgarria baita! Done Jakue bide ertzean, eserita bi nafar daude haien labanak zorrozten, laban haiekin ur hartatik edan eta hiltzen ziren erromesen zaldiak larrutu ohi zituzten. Galdetu genien eta ez ziguten erantzunik eman, gezurra esan eta ura edangarria zela esan ziguten, ondorioz, guk gure zaldiei edaten eman genien, segituan biak hil ziren eta nafarrek bertan larrutu zituzten. Kalixtinoren kodizea
  42. 42. Testua: Done Jakue bidea (II) Galiziarren lurra dago gero, Leongo muga pasa eta Irago eta Cebrero mendiak pasa ondoren. Lurralde hostotsua da, errekak eta zelaiak ditu, baratza izugarriak, fruitu onak eta iturri gardenak; baina eskasa hiritan, herrietan eta laboreetarako lurretan. Eskasa da ogian, garian eta ardoan, baina oparoa zekale ogian eta sagardoan, abeltzaintzan eta zalditan, esnean eta eztian, eta itsasoko arrainetan, handietan eta txikietan; urre, zilar, oihal, larru basati eta horrelakoetan aberatsa da, bai eta merkantzia sarrazenoan ere. Kalixtinoren kodizea Mundu guztiak hartu behar ditu erromesak errukiz eta errespetuz, aberatsak ala pobreak izan . Bere etxean erromesak hartzen dituen guztiak ez du soilik Santiago apopilo hartuko, Jainkoa bera ere apopilo hartuko du. Kalixtinoren kodizea
  43. 43. Testua: Donejakue bidea (III) Immigrazioa Donejakue bidean - Frankoak Monarkek objektibo politikotzat jo zuten hiri-jardueraren dinamizazioa eta herrien demografiaren garapena. Horretarako, immigrazioari eta artisauen eta merkatarien asentamenduari lagunduko zien legedia ezarri zuten. ... Al derdi ezberdinak jorratzen zituen: merkatariei ordaindu beharrekoak barkatzea edo bideko hiriei eta herriei «foru frankoak» ematea. Horrekin guztiarekin artisautzan eta merkataritzan lanean ari zen jendeari asentamendua erraztu nahi zitzaion erraztasunak eskainiz. Argi dago marko juridiko honen mendean zeudenek hainbat abantaila jakin zituztela eta lege tradizionalen aurrean askatasun gehiago zutela. Legediak arrakasta izan zuen eta horren adierazle izan zen hainbat auzoren garapena, Burgos izenekoak . Auzo horiek ezaugarri bereziak zituzten eskubide propioak izateaz gain, herritarren artisautzarako eta merkataritzarako jarduera hain zuzen ere. Salmenta lekuek islatu zuten hori eta kale-izendegietan saltokien, frankoen edo gaskoien kalea izenarekin gelditu dira, bai eta bertan egin ahal ziren lanekin edo erromesaldian zihoazen eta gaixo jartzen ziren erromesentzat jarritako ospitaleen izenekin ere. J. L. MARTÍN, «Se hace camino al andar», La aventura de la Historia, 8. zkia . Egokitua
  44. 44. Narankoko Santa Maria Asturias Lilloko San Miguel Aurre erromanikoa
  45. 45. Garaipenaren gurutzea Covadonga
  46. 46. Miniatura: Liebanako beatoaren orrialdeak
  47. 47. Loarreko gaztelua, Huesca Haitzeko San Joanen monasterioa, Huesca
  48. 48. Toledoko katedrala Leongo katedrala
  49. 49. Sevillako katedrala
  50. 50. Sahaguneko San Tirso, Leon San Martin dorrea, Teruel Mudejar eraikinak
  51. 51. San Martin dorrea, Teruel Mudejar eraikinak
  52. 52. ETA GARAI HARTAN EUSKAL LURRAK ZER ?
  53. 53. <ul><li>Musulmanak ez ziren kokatu Euskal Herriko iparraldean. Ez zen erakargarria, ez zegoen hiririk ez aberastasunik, orografia menditsua... </li></ul>11 – Euskal lurraldeak VIII – X bitartean
  54. 54. <ul><li>Euskal lurraldeak inguruko erresuma boteretsuen artean zeuden: Iruñeko eta Gaztelako erresumen artean. </li></ul><ul><li>XI. mendean euskal lurraldeak Nafarroako Antso III. Nagusiaren menpe zeuden. </li></ul>11 – Euskal lurraldeak XII - XIII bitartean
  55. 55. <ul><li>XII eta XIII. mendeen bitartean garai batzuetan Nafarroaren menpe eta beste batzuetan Gaztelaren menpe. </li></ul>11 – Euskal lurraldeak XII - XIII bitartean
  56. 56. Erresuma bisigodoaren bukaera – Musulmandarren hedapena (VIII) MUSULMANDAR ETA FRANKOEN ARTEAN 711 <ul><li>Musulmandarrak ez ziren euskal lurretan kokatu. Arrazoiak: </li></ul><ul><ul><li>Gune menditsua. </li></ul></ul><ul><ul><li>Lur ez oso emankorrak. </li></ul></ul><ul><ul><li>Aberastasun iturririk ez. </li></ul></ul><ul><li>Erasoaldiak hainbatetan egon ziren arpilatzeko asmotan. </li></ul>
  57. 57. <ul><li>Ekialdean, Iruñerriko erresuma Nafarroakoa bihurtu zen eta Aragoiko erresumarekin izan zituen harreman sendoak XI.mendean. </li></ul><ul><li>Nafarroa hainbatetan Aragoiko Koroari lotuta egon zen, eta orduan, krisiak eraginda, euskal lurralde batzuk Gaztelako erresumaren barnean gelditu ziren . </li></ul><ul><li>1134an, Nafarroak berriro independentzia lortu zuen baina egungo Bizkaia Gaztelaren mende geratu zen. </li></ul>Nafarroako erresuma
  58. 58. Nafarroako erresuma <ul><li>Nafarroako erresumak itsasorako irteera galdu zuen. 1200ean Araba ia osoa eta Gipuzkoa Gaztelan sartu ziren Gaztelaren kontrako gerra galdu ostean. </li></ul><ul><li>Bestalde, ezin izan zuen errekonkistaren bitartez lurraldea zabaldu , Gaztela eta Aragoik inguraturik zutelako. </li></ul><ul><li>Nafarroak begiak Frantzian jarri zituen eta erresuma horrekin harremanak indartu zituen. </li></ul>Iberiar penintsula 1200 urtean
  59. 59. <ul><li>Euskal gizartea landatarra zen, populazioa urria zen gune sakabanatuetan bizi zen. </li></ul><ul><li>Jarduera ekonomiko nagusiak abeltzaintza eta nekazaritza ziren baina Bizkaiko eta Gipuzkoako lurrak ez ziren oso egokiak zerealak landatzeko. </li></ul><ul><li>Gizarte feudala pixkanaka sortuz joan zen familia boteretsu batzuen inguruan. </li></ul>Euskal gizartea Goiz Erdi Aroan
  60. 60. <ul><li>XII.mendetik aurrera, hainbat hiribildu (hiri) sortu zen euskal lurraldeetan. </li></ul><ul><li>Gogoratu, errege-erreginek FORUAK eta HIRI-GUTUNAK ematen zizkieten hiribilduei. Hiri-gutunetan, eskubideak eta betebeharrak, mugak, eskumenak, jabetzak, zergak eta pribilegioak ezartzen ziren. </li></ul><ul><li>Hiribildu berriak sortzeko faktore nagusiak hauexek izan ziren: </li></ul><ul><ul><li>Faktore estrategikoak edo militarrak (Gasteiz -1181- edo La Guardia -1165-. </li></ul></ul><ul><ul><li>Faktore ekonomikoak ( Urduña-1229) </li></ul></ul><ul><ul><li>Babesteko faktoreak (Markina-1355- edo Elorrio-1356) </li></ul></ul>Euskal gizartea Berant Erdi Aroan
  61. 61. Berant/Behe Erdi Aroko hiribildua: Durango
  62. 62. Markina-Xemein (1355) Lekeitio (1355)
  63. 63. Bilbo (1300)
  64. 64. Gasteiz (1181)
  65. 65. <ul><li>Ekonomia-jarduera nagusiak nekazaritza eta abeltzaintza ziren. </li></ul><ul><li>Burdingintzak garrantzia eskuratu zuen, burdin mineral aberatsa eta energi iturri ugariak (basoak eta emari handiko ibaiak) zeudelako. Burdinolak baso eta meategietatik hurbil kokatzen ziren garraio kostuak gutxitzeko. </li></ul><ul><li>Merkataritzak ere garapen handia izan zuen XIII.mendetik aurrera . Itsas portu etatik burdina eta Gaztelako artilea garraiatzen zuten Europako iparraldera eta manufakturak inportazen zituzten. </li></ul>Ekonomiaren susperraldia
  66. 66. Euskaldunak eta arrantza <ul><li>Euskal portuak ekonomiaren ardatz bihurtu ziren. </li></ul><ul><li>Goiz Erdi Aroan, euskal arrantzaleek kostatik hurbil egiten zuten arrantzan baina, pixkanaka, arrantzalekuak agortzek hasi zirenez, beste leku batzuetan bilatu behar izan zuten. </li></ul><ul><li>XIII. eta XIV.mendeetan, Ingalaterrako eta Irlandako kosteetan aritzen ziren; Islandiara ere heldu ziren. </li></ul><ul><li>Atlantikoa zeharkatzean, Ameriketara ere heldu ziren, Ternuako kostaldeetara eta Lorentzo Ibaiko estuariora. </li></ul><ul><li>Bakailaoa eta balea (Bizkaiko golkoan ohikoa Goiz Erdi Aroan) ziren gehien bat arrantzatzen zutena. </li></ul>
  67. 67. Euskaldunak eta arrantza Balearen arrantzaren garrantzia herrien armarrietan Zarautz
  68. 68. Bost erresumako penintsula XIV. mendeko europear erresumak

×