C:\Fakepath\2 M 9 Gaia Aldaketa Politikoak Rg

5,930 views

Published on

Published in: Education
1 Comment
2 Likes
Statistics
Notes
No Downloads
Views
Total views
5,930
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
526
Actions
Shares
0
Downloads
127
Comments
1
Likes
2
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

C:\Fakepath\2 M 9 Gaia Aldaketa Politikoak Rg

  1. 1. Aldaketa politikoak, ekonomikoak eta sozialak GAIA
  2. 2. ERDI AROA (V-XV) ARO MODERNOA (XVI-XVIII) 1453. Turkiar otomandarrak Konstantinopla konkistatu 1492. Kolonek Amerika aurkitu ERABATEKO ALDAKETA
  3. 3. ERDI AROA (V-XV) <ul><li>DEMOGRAFIA </li></ul><ul><li>Populazio hazkundea oso motela zen, etengabeko demografi-krisiak (populazio galera handiak) baitzeuden </li></ul><ul><li>Jaiotza tasa oso altua zen arren, hilkortasun tasa igotzeko faktore ugari elkartzen ziren :gerrak, izurriteak edo goseteak ohikoak ziren. Bizi-itxaropena oso-oso baxua zen (ez zen hogeita hamar urteetara heltzen) </li></ul><ul><li>AGINTE POLITIKOA </li></ul><ul><li>Monarkia feudalak: “ erregea nobleen artean lehena”. Nobleak erregeari agindutako leialtasunaren truke feudo edo irabazia eskuratu zuen. Pixkanaka, lurralde horietan administrazio lanak egiteko, zergak jasotzeko eta gobernatzeko eskubidea ere jaso zuen. </li></ul><ul><li>Ondorioz, harreman politikoak pribatizatu eta erregearen aginpidea zatitu egin zen. Erregearen aginpidea jaun feudalen aginteak eta udalerrien eskubideek mugatzen zuten. </li></ul><ul><li>Ez zegoen administrazio koordinaturik, erresumak deszentralizatu egin ziren </li></ul><ul><li>GIZARTE ANTOLAMENDUA </li></ul><ul><li>Feudalismo izeneko antolaketa ekonomiko-soziala nagusitu zen . Menpekotasun harreman sare oso konplexua hedatuta zegoen. </li></ul><ul><li>Gizartea talde itxitan banatuta zegoen eta eskubide eta betebeharrak guztiz ezberdinak ziren. </li></ul><ul><li>Pribilegiodunak: gerrariak eta elizakoak. Zergarik ez zuten ordaintzen, nekazariei errentak kobratzeaz gain, lege bereziak zituzten. Populazioaren %5 baino ez baziren ere, lurren ¾ haien esku zeuden. Estamentu bietan goi mailako noblezia eta kleroa eta behe mailako noblezia eta kleroa bereizten ziren. </li></ul><ul><li>Herria edo langileak . Pribilegiorik gabeko estamentua. Funtzioa lan egitea zen. Eskubiderik ez zuten baina bai betebehar asko. Lur jabe gutxi zeuden, gehienak errentariak ziren eta kasu askotan menpekotasun handia zuten jaunarekiko. Jopuak lurrari lotuta zeuden eta haien askatasuna oso mugatuta zen. </li></ul><ul><li>EKONOMIA </li></ul><ul><li>Nekazaritza: jarduera ekonomiko nagusia zen. Lur jabetzan desoreka handia zegoen: jabeak jaun feudalak edo kleroaren partaideak ziren eta nekazari gehienek ez zuten lurrik, aurreko errentariak ziren eta gainera, jaunaren eskumenaren pean bizi ziren.. Gainera, haietariko asko jopuak ziren, hau da, menpekotasun harreman handia zuten jaunarekin. Nekazaritza oso tradizionala zen, eguraldiaren menpekoa, iraupenekoa. </li></ul><ul><li>Artisautza: Gremioen kontrolpean zegoen. Hauek oztopoa ziren lehiarik ez zegoelako eta produkzioa guztiz kontrolaturik zegoelako. </li></ul><ul><li>Merkataritza :Ez zen oso garrantzitsua. Feriak edo aldizkako bilkurak ziren produktuak elkartrukatzeko gune nagusiak. Hasieran, feriak eskualdekoak izan baziren ere, laster merkatal sare handiagoak eratu ziren. Itsasoko merkataritza Mediterraneo inguruan egiten zen. </li></ul><ul><li>ERLIJIOA </li></ul><ul><li>Elizak izugarrizko boterea zuen arlo guztietan : gizartean, kulturan, politikan,... </li></ul><ul><li>Eliza Katolikoak arazo ugari zituen (behe-kleroaren prestakuntza eskasa, goi-mailako karguen salmenta, lasaikeria, disziplina falta, zelibatua baztertzea, indulgentzien salmenta,..). </li></ul><ul><li>Erdi-Aroan monastegi-bizitzak indar handia hartu zuen. Monjeek kulturaren gordetzaile eta babesle bihurtu ziren. </li></ul><ul><li>Garai honetako adierazpen erlijioso nagusietako bat erromesaldiak izan ziren. Hauek bidaia luzeak ziren santuren baten erlikiak ikusteko eta gurtzeko edo hiri sakratuak bisitatzeko </li></ul><ul><li>Gurutzadak edo kristauek, leku santuak berreskuratzeko, musulmanen kontra egiten zituzten kanpaina militarrak izan ziren. </li></ul><ul><li>KULTURA </li></ul><ul><li>Arte erromanikoa (XI-XIII) lehen arte europarra izan zen inperio erromatarraren erorketaren ondoren. Arkitekturan, eraikin nagusiak monastegiak eta elizak ziren. Eraikin garrantzitsuetan erromesentzako bideetan kokaturik zeuden (Santiagokoa da nagusietariko bat). Sendotasuna, handitasuna eta sinbolismoa zituen ezaugarri. Eskultura eta pintura kontakizunei eta sinbologiari lotuta zeuden. </li></ul><ul><li>Arte gotikoa (XIII-XV) hirien sorrerarekin etorri zen eta hirietan izan zituen, gainera, agerpiderik nabarmenenak. Eraikin berriak altxatu ziren: katedralak, lonjak, udaletxeak,...Aldaketa tekniko handiak eman ziren (gurutze-ganga eta arku zorrotza) eta eraikinak altuago eta argiago bihurtu ziren. Eskulturak naturalagoak egin ziren eta oholaren gaineko pintura, arkitekturatik kanpokoa, zabaldu zen, </li></ul><ul><li>ZIENTZIA </li></ul><ul><li>Pentsamendua Elizak gidatzen zuen. Autoritate-irizpideetan eta egia eztabaidaezinetan oinarrituriko baieztapenak ukaezinak ziren. </li></ul>
  4. 4. Europa 1500ean
  5. 5. Gaiaren mapa XVI.MENDEKO ALDAKETAK ERDI AROTIK ARO MODERNORA Biztanleriaren hazkundea Ekonoiaren hazkundea Gizartearen aldaketa Estatu modernoaren oinarriak Espainia – Errege Katolikoak
  6. 6. Izurri beltzaren hedapena XIV. mendean – Biztanleriaren igoera XV. mendean Uzta txarrak, gerrak, gosea, izurritea, herri-matxinadak... Aurkikuntza geografikoak, ekonomia oparoa, banku-sistema, biztanleri-hazkundea (Milioi biztanle) IZURRIA
  7. 7. XVI. mendeko Europako hiri nagusiak eta herritarren dentsitatea
  8. 8. XVI. mendeko Europako populazioa ALDAKETA SOZIALAK - DEMOGRAFIA <ul><ul><li>XV.mendean egoerak hobera egin zuen eta XVI.mendean biztanleria asko hazi zen. </li></ul></ul><ul><ul><li>Hilkortasun tasaren murrizketa : </li></ul></ul><ul><ul><ul><li>Izurriteen eragina ahuldu zen. </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>Nekazaritzak ekoizpena handitu zuen, goseteak gutxitu ziren eta biztanleriaren dieta hobetu zen. </li></ul></ul></ul><ul><ul><li>Jaiotza-tasaren goradaka : </li></ul></ul><ul><ul><ul><li>Gazteago ezkontzen ziren eta ugalkortasun-aldia luzeagoa zen. </li></ul></ul></ul>
  9. 9. ALDAKETA EKONOMIKOAK - EKONOMIA <ul><li>Biztanleriaren gorakadak elikagaien eskaera handitu zuen. </li></ul><ul><li>Lur berriak goldatu eta landu ziren . </li></ul><ul><li>Nekazaritza oso tradizionala zen. </li></ul><ul><li>Lurren jabetza pribilegiatuen esku zegoen eta hauek ez zuten hobekuntzetan inbertsiorik egiten. </li></ul><ul><li>Produkzioak gora egin zuen baina ez produktibitateak. </li></ul>Nekazaritza
  10. 10. ALDAKETA EKONOMIKOAK - EKONOMIA Artisautza <ul><li>Eskulangintzak ere nabarmen egin zuen gora . Arrazoiak: </li></ul><ul><ul><li>Europako populazio hazkundea. </li></ul></ul><ul><ul><li>Hirien hazkundea. </li></ul></ul><ul><ul><li>Ameriketako merkatu berriak. </li></ul></ul><ul><li>Jarduera nagusiak: ehungintza, burdingintza, untzigintza , …. </li></ul><ul><li>Erdi Aroan bezala, artisauak gremio desberdinetan antolatuta zeuden. </li></ul>
  11. 11. ALDAKETA EKONOMIKOAK - EKONOMIA Aurkikuntzek itsas merkataritza bultzatu zuten Espezien bidea Metalen bidea Esklaboen bidea Ozeano Bareko bidea Mediterraneo eta Baltikoko bideak
  12. 12. ALDAKETA EKONOMIKOAK Ibilbideak eta merkataritza produktuak XVI. mendean
  13. 13. ALDAKETA EKONOMIKOAK - EKONOMIA <ul><li>Ekonomiaren oinarria nekazaritzak jarraitu zuen izaten, baina... </li></ul><ul><li>Merkataritzaren garapenak aldaketak eragin zituen finantza munduan. </li></ul><ul><li>Salerosketak errazteko banku-sistema hobetu zen </li></ul><ul><li>Asko garatu ziren ordainketak eta maileguak egiteko tresnak (ganbio-letrak) </li></ul><ul><li>Merkatarien interesak defendatzeko erakundeak ( kontsulatuak ). </li></ul>
  14. 14. Gizarte ESTAMENTALA Erdi Aroaren amaieran ALDAKETA SOZIALAK - GIZARTEA PRIBILEGIATUAK EZ- PRIBILEGIATUAK Burgesia, burgoetako biztanleak, aberastuak, boterean parte hartu nahian
  15. 15. ALDAKETA SOZIALAK GIZARTEA
  16. 16. Zerga biltzeko sistema finkoa Sare diplomatikoa ALDAKETA POLITIKOAK - POLITIKA Estatu modernoaren sorrera. Monarkia autoritarioen tresnak Ejertzito boteretsua eta iraunkorra Burokrazia edo administrazio zentralizatua Lurralde bateratua
  17. 17. ALDAKETA POLITIKOAK - POLITIKA Estatu modernoaren sorrera ESTATU MODERNOA BOTEREA . mendean ERREGEEK TRESNAK EUROPAN Es dira baditu sortzen da eskuratzen dute erabiltzen dituzute badago non ?
  18. 18. POLITIKA Estatu modernoaren sorrera: Monarkia indartsua eta zentralista. ESTATU MODERNOA BOTEREA XVI. MENDEAN ERREGEEK TRESNAK EUROPAN FRANTZIA INGALATERRA ESPAINIA LURRALDE BATERATZEA BUROKRAZIA DIPLOMAZIA ARMADA ZERGAK dira baditu sortzen da eskuratzen dute erabiltzen dituzute badago non ?
  19. 19. Testua: helburuak bitartekoak zuritzen ditu “” Helburuak bitartekoak zuritzen ditu”” “ El fin justifica los medios” […] ... leku guztietan zintzoa izan nahi duena ezinbestean hainbeste gaiztoren artean galduko da. Horregatik, botereari eutsi nahi dion printzeak gaiztoa izaten ikasi behar du, eta ona edo gaiztoa izango da beharraren arabera. […] Estatua salbatzeko beharrezkoak diren grina txar eta zitalkerietan erortzearen beldur ez da izan behar. Honi modu hotzean erreparatuz gero, ikusiko dugu batzuetan bertute dirudienak hondamendira eramaten duela eta zitalkeria dirudienak azkenean ongizatea eta segurtasuna ekartzen dituela. NICOLÁS MAQUIAVELO, Printzea , 1513. Egokitua
  20. 20. Europa 1500ean ?
  21. 21. Gaztela eta Aragoiren batuketa Ondorioz, 1520an Iberiar penintsulan zenbat herrialde zeuden ? ? Errege Katolikoak
  22. 22. Batasun dinastikoa adierazten duen txanpona <ul><li>1479an Gaztela eta Aragoiko erresumak batu ziren. </li></ul>Errege Katolikoak Atzealdean bi erregeen erretratua agertzen da, bai eta latinezko hitz hauek ere: “Jainkoak batu duena ez dezala gizonak bana” Atzealdean bi erregeen izena agertzen da bi koroak batu ondoren sortutako armarriaren inguruan
  23. 23. Instituzioak <ul><li>Batasun pertsonala izan zen: erresuma bakoitzak bere lege zein instituzioei eutsi zien. </li></ul>Errege Katolikoak
  24. 24. Barne politika <ul><li>Barne politikari dagokionez, erresuma bakearazi zuten polizia antzerako bat sortuz: Ermandade Santua . </li></ul><ul><li>Justizia berrantolatu zuten Kantzeilaritza sortuz. ( Chancillería ). </li></ul><ul><li>Hirien gaineko kontrola areagotu zuten ( Korrejidoreak ). </li></ul><ul><li>Ogasuna (Hacienda) sendotu zuten nobleziak zituen pribilegioak eta lurrak kendu zizkioten. </li></ul><ul><li>Armada profesional eta iraunkorra sortu zuten, Europako eregingorrenetarikoa </li></ul>Errege Katolikoak
  25. 25. Lurralde-hedapena <ul><li>Lurralde zabalpena burutu zuten: Granada, Nafarroa, Napoli, Melilla, Oran, Kanariar Irlak eta Ameriketako aurkikuntza </li></ul>Errege Katolikoak
  26. 26. Granadako errendizioa, Francisco Padilla Errege Katolikoak Boabdilek, Granadako azken emirrak, hiriko giltza ematen die Errege-erregina katolikoei 1. Fondoan, Granada hiriko paisajea. 2. Isabel eta Fernando kristau segizioaren buruan, zaldiz. 3. Monarken atzean On Juanaren eta Juan Printzearen seme-alabak daude. 4. Gonzalo Fernandez Kordobakoa, Kapitain handia, Boabdilekin egindako elkarrizketen arduradun. 5. Heraldoak eta morroiak erret-segizioaren parte ziren. 6.
  27. 27. Errege Katolikoak Erlijio-batasuna <ul><li>Inkisizioaren Auzitegia sortu zuten heretikoak jazartzeko. (1478) </li></ul><ul><li>Juduak kanporatu zituzten . (1492) Dekretu baten bidez, bi aukera eman zizkieten: edo kristau bihurtzen ziren edo Espainiatik alde egin bahar zuten. 800.000 juduk irten behar izan zuten. Kristau bihurtu zirenak Inkisizioaren jasarpenak jasan zituzten. </li></ul><ul><li>Antzeko dekretu batek espainiar musulmanak kristau bihurtzeko edo, bestela, kanporatzeko agindu zuten. Aldatu ziren musulmanei morisko esaten zieten. </li></ul>
  28. 28. Errege-erregina Katolikoen ezkontza-itunen zuhaitz genealogikoa Errege Katolikoak Alfontso Portugalgoa Manuel I.a Portugalgoa (bigarren ezkontza) Margarita Austriakoa Felipe I.a Austriakoa Manuel I.a Portugalgoa (zoriontsua) Isabel Portugalgoa Felipe II.a María Tudor Carlos I.a Arturo Ingalaterrakoa Enrique VIII.a Ingalaterrakoa (bigarren ezkontza) Juana Juan Isabel María Catalina Isabel I.a Gaztelakoa Fernando II.a Aragoikoa
  29. 29. Laburpena egiteko ariketa: eskema Errege Katolikoak ERREGE-ERREGINA KATOLIKOEN MONARKIA Monarkak Garaia Lurraldeak Barne-politika Kanpo-politika <ul><li>Isabel Gaztelakoa </li></ul><ul><li>... </li></ul>

×