2. M Errenazimendua Eta Erreforma Rg

12,960 views

Published on

0 Comments
2 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total views
12,960
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
618
Actions
Shares
0
Downloads
236
Comments
0
Likes
2
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

2. M Errenazimendua Eta Erreforma Rg

  1. 1. Aldaketa kulturala: Berpizkundea eta Erreforma GAIA
  2. 2. Errenazimendua edo Berpizkundea <ul><li>Berpizkundea izena hartu zuen XV. eta XVI. mendean garatu zen arte estiloak. </li></ul><ul><li>Artistak aintzinakotasunean oinarritu ziren, gizakia arte gune bihurtu zen eta edertasuna islatzen saiatu ziren. </li></ul><ul><li>Bi garai bereizi ziren: </li></ul><ul><li>Quatrocento edo XV. mendea: erdigune artistikoa Florentzia izan zen. </li></ul><ul><li>Cinquecento edo XVI. mendea: erdigune artistikoa Erroma izan zen. </li></ul><ul><li>Artistek mezenasen babesa izan zuten. </li></ul>
  3. 3. Garai honetako jendeak, XVI. mendekoak, Erdi Aroa garrantzi gabeko arotzat hartzen zuten. Mesprezuzko ideia zuten. Transizio arotzat hartzen zuten, horregatik deitu zioten ERDI AROA Garai honetako jendea ri Erroma eta Greziako zibilizazioen garaia gustatzen zitzaien eta eredutzat hartu zuten . Hortik dator izena “Errenazimendu” garaia, “Bersortze” garaia Errenazimendua edo Berpizkundea
  4. 4. <ul><li>Errenazimendua edo Berpinkundeak zerbait berriro piztutzen dela esan nahi du. </li></ul><ul><li>Zer berpiztu? Greziarren eta erromatarren kultura, Inperioaren erorketaren sasoitik ahaztua egon zena. </li></ul><ul><li>Mugimendu sozial, artistiko eta literario hau Italian sortzen da baina Europa osoan hedatzen da. </li></ul>Errenazimendua edo Berpizkundea
  5. 5. Erdi Arotik (V-XV)  Errenazimendura (XVI-XVII ) Gizartea Erdi Aroko gizartea 3 estamentutan banatzen zen: noblezia, kleroa eta herritarrak (nekazariak) Errenazimenduan beste klase sozial bat sortzen da: burgesia. Merkatariak eta artisauak osatzen dute. Egoera politikoa Erdi Aroan erregeek nobleen laguntza behar zuten islamdarren kontra borrokatzeko. Errenazimendu garaian erregen boterea sendotu egiten da. Erregea agintari bakarra eta absolutua da eta nobleak kortesano besterik ez.
  6. 6. Erdi Aroan bizitza sufrimenduzko etapa bat bezala ikusten zen. Heriotza sarritan askapena bezala hartzen zen. Erdi Aroko ideala zalduna edo gerlaria zen. Errenazimenduan bizitza disfrutatzeko etapa bat da heriotza heldu aurretik. Errenazimenduko ideala kostesanoa zen: arma eta letradun gizakia. Bizitzaren kontzeptua Erdi Arotik (V-XV)  Errenazimendura (XVI-XVII )
  7. 7. Erdi Arotik (V-XV)  Errenazimendura (XVI-XVII ) Kultura Herria analfabetoa zen; kultura monasterioetan zegoen. Eliza zen jakinduriaren jabe. Liburuak urriak ziren, idaztea oso neketsua zen eskuz egin behar zelako. Jakiteko eta ikasteko irrikia piztutzen da. Erlijio ikasketetatik aparteko zientzigizonak daude. Inprentaren asmakuntza dela eta liburuen hedapen handia sortzen da .
  8. 8. HUMANISMOA <ul><li>XV. eta XVI. mendeetan garatu zen korronte kulturala izan zen. </li></ul><ul><li>Ondoko ezaugarriak izan zituen: </li></ul><ul><li>Gizakia rekiko ardura. </li></ul><ul><li>Aintzinakoa n oinarritu: Grezia eta Erromako kulturan. </li></ul><ul><li>Arrazoiaren defentsa eta esperientzia egia aurkitzeko modua. </li></ul><ul><li>Materia guztiekin kuriositatea, jakinmina. </li></ul><ul><li>Hainbat humanista nabarmendu ziren: Erasmo de Rotterdam, Tomás Moro eta Juan Luis Vives. </li></ul><ul><li>Lana bide berrietatik zabaldu zen: inprentak eta akademiak . </li></ul>
  9. 9. Humanista nagusiak
  10. 10. Erasmo de Rotterdamen, Tomas Mororen eta Luis Vivesen ekarpenak Erasmo de Rotterdam Tomas Moro Luis Vives Tolerantzia erlijiosoan eta lurraren jabetza kolektiboan oinarritutako gizartearen aukera proposatu zuen. Logikaren eta metafisikaren arteko bereizketaren alde egin zuen, bai eta giza jakintza arrazoian eta naturan oinarritu beharraren alde. 1466-1536 1478-1535 1492-1540 Kleroaren moraltasuna handitu behar zela defendatu zuen eta erlijiotasun intimoaren eta pertsonalaren alde egin zuen. Ikasketa filosofikoak eta historikoak bultzatu zituen. Data Ekarpenak
  11. 11. Luis Vivesen testua Augustoren bi hizkuntzak galtzeak, latina eta grekera, artea eta adierazpena oinarri izan zuten hizkuntza haiek derrigorrez ilunpean geratzea egin zuen eta horren ordez, idiotismo ezezagunak eta itxusiak sartu ziren. JUAN LUIS VIVES, De las disciplinas, 1531
  12. 12. Lehenengo Aro Modernoan Europako inprimatze gune nagusiak
  13. 13. Kopernikoren teoria heliozentrikoa L E E L ZIENTZIAREN GARAPENA
  14. 14. Anatomia ikerketa - Vesalio Miguel Servetek odol zirkulazioa deskubritu zuen Andrés Vesaliok anatomia ikasketak egin zituen Odol zirkulazioa – Miguel Servet ZIENTZIAREN GARAPENA
  15. 15. Makina militarraren proiektua Tresna hegalari baten proiektua L E E L ZIENTZIAREN GARAPENA Kartografia
  16. 16. Erdi Aroko artista eskulangile hutsa zen. Ez zituen lanak sinatzen. Artista hauek bai eta ospea eta onarpena nahi zuten. Artistak eta mezenas-ak Mezenas hitzaren jatorria Cayo Clinio Mecenas ( K.a. 70-8 ) erromatar noble bat zen. Artea gustatzen zitzaion eta poetei eta artistei beste interesik gabe laguntzen zien. Hortik dator hitzaren esanahia. Baina ez zen erraza. Horregatik, artistei mezenas ek laguntzen zien. Pertsona aberatsak ziren eta lanak finanziatu eta egileak babesten zituzten. MEZENAS
  17. 17. Arkitektura
  18. 18. <ul><li>Ezaugarriak: </li></ul><ul><li>Elementu klasikoak berreskuratu ziren: Grezia eta Erromakoak. </li></ul><ul><li>Gizakiari egokitutako proportzioak. </li></ul><ul><li>Ordena eta harmonia. </li></ul><ul><li>Quattrocento: 1400 ... XV. mendea </li></ul><ul><li>Brunelleschi : Florentzia ko katedralaren kupula. </li></ul><ul><li>Alberti : Mantuako San Andresen eliza. </li></ul><ul><li>Cinquecento: 1500 .. XVI .endea </li></ul><ul><li>Bramante : Vaticanoko lehen proiektua. Erroma </li></ul><ul><li>Miguel Ángel : Vaticanoko ganga. </li></ul><ul><li>Palladio : herrixkak eta elizak Venezia n. </li></ul>Arkitektura
  19. 19. Arkitektura elementuak (I) Arkitektura Erlaitza Frisoa Kapitela Frontoia Puntu erdiko arkua Fustea Balaustrada
  20. 20. Arkitektura elementuak (II) Arkitektura Baselizaren oina Kapitel dorikoa Kapitel jonikoa Kapitel korintiarra Kanoi-ganga Puntu erdiko arkua
  21. 21. Arte ezberdinen koordinazioa: Medici-Ricardi jauregia Arkitektura
  22. 22. Fatxada nagusia, Michelozzorena Florentziako katedralaren kupula Brunelleschirena Arkitektura
  23. 23. Pitti jauregiaren fatxada Santo Spirito eliza Arkitektura
  24. 24. Santa María Novella elizako fatxada Mantuako San Andres eliza Albertirena Arkitektura Frontoi triangeluar
  25. 25. San Pietro in Montorio, Bramanterena Arkitektura
  26. 26. 1.- Eliza podio baten gainean dago. 2.- Fatxadak tenplu greziarra oroitarazten du, bere frontoiagatik . 3.- Frontoiak tamaina handiagoko beste frontoi batean sortzen da . 4.- Sarrera ateak garaipenaren arku erromatarraren antza du . 5.- Frontoiari z utabe korintiarrek eusten diote . 7.- Bi aldeetara nitxoekin eta 6.- P ilastra korintiarrekin hornituta daude . 8.- Eraikuntza kupula handi batek osatzen du, 9.- B este kupula txikiago batekin hornitua dago . . Hori guztia, estatua batekin osatzen da Arkitektura Il Redentore elizako fatzada, Venezian
  27. 27. Il Redentore elizako barrualdea eta oinplanoa - Venezia Arkitektura
  28. 28. Villa Rotonda, Vizentza Arkitektura Lau fatxadek eskema berari jarraitzen diote. Atariraino eskailera bat dago, bertatik sei zutabe joniko ateratzen dira eta frontoi handiaren alde bakoitzaren gainean eskultura bat dago. Kupulak, villa hain ezagun egiten duen areto zentral handia estaltzen du (errotonda). Areto honen gainean eraikita dago gainerako guztia. Villa honen oina, Palladioren ezagunena, forma geometriko errazek osatzen dute: karratua, borobila eta laukizuzena. Villa podium batek goitzen du.
  29. 29. <ul><li>Ezaugarriak: </li></ul><ul><li>Ikuspegia. </li></ul><ul><li>Proportzioengatik eta edertasunagatik ardura. </li></ul><ul><li>Gaien garrantzia. </li></ul><ul><li>Quattrocento: </li></ul><ul><li>Masaccio : ikuspegiaren gaia lantzen hasi zen. </li></ul><ul><li>Botticelli : marrazkia eta mugimendua perfekzionatu zituen. </li></ul><ul><li>Cinquecento: </li></ul><ul><li>Leonardo : Gioconda eta Azken afaria . </li></ul><ul><li>Miguel Angel : Kapera sixtina. </li></ul><ul><li>Rafael : Batikanoko leku ezberdinak eta madonnak. </li></ul><ul><li>Tiziano : erretratuak eta lan mitologikoak. </li></ul>Pintura
  30. 30. <ul><li>Perspektiba </li></ul><ul><li>Hiru perspektiba mota daude. </li></ul><ul><li>Lehenengoak objektuak txikitzen ditu hauek gure ikusmenetik aldendu ahala. </li></ul><ul><li>Bigarrenean, koloreak aldatzen joaten dira begitik urrundu ahala. </li></ul><ul><li>Hirugarrenak eta azkenak dioenez, objektuak zenbat eta txikiago izan, zehaztasunak orduan eta txikiagoak izan behar dira. </li></ul><ul><li>LEONARDO DA VINCI, Margolaritzaren ituna , 1508 </li></ul>Pintura
  31. 31. Hirutasun guztiz Santua, Masacciorena Pintura Ezkontitza - Rafael
  32. 32. Venusen jaiotza, Botticellirena Pintura Indarrez besarkatuta, Cefirok, haizearen jainkoak, eta Aurak, haizetxoaren jainkosak, Venus Citera irlarantz bultzatzen dute. Venus jainkosa itsaso gainean dago oskol baten gainean jaio ondoren. Udaberria jainkosaren zain dago lore mantu batekin estaltzeko
  33. 33. Udaberria, Botticellirena Deikundea, Fra Angelicorena Pintura
  34. 34. Birjina Haur gurtuarekin, Piero della Francescarena Kristo hila, Mantegnarena Pintura
  35. 35. Emakume baten erretratua Ghirlandaiorena Gioconda Pintura
  36. 36. Azken afaria Pintura
  37. 37. Kapera sixtinaren sabaia (I) – Miguel Angel Pintura
  38. 38. Kapera sixtinaren sabaia (II) – Miguel Angel Pintura
  39. 39. Azken epaiketa eta kapera sixtina (III) – Miguel Angel Pintura
  40. 40. Atenaseko eskola - Eredua Pintura Eszena errenazimenduko estruktura handi baten barruan dago eta horrela, perspektiba eta sakontasun handia ematen dio margolanari. 1. Konposizioaren erdigunean Platon eta Aristoteles daude. Lehenengoa Leonardoren ezaugarriekin erretratatu dute. 2. Lehen planoan pentsatzen ari den pertsonaia Miguel Angel Bounarroti izango da ziurrenik 3. Diogenes eskaileren gainean etzanda dago. 4. Talde honetan margolariaren garaiko pertsonaia ezberdinak daude: Bramante arkitektoa kompas batekin irudi bat marrazten ari da taula baten gainean; bere gainean, besoak harridura itxurarekin altxatuta Federico III.a dago, Mantuako dukea; eta Rafael bera eskuinaldean erretratatua dago. 5.
  41. 41. Ama Birjina umearekin Pintura Garbitzea
  42. 42. Carlos V.a Mülhbergen Tizianorena Danae Tizianorena Pintura
  43. 43. <ul><li>Ezaugarriak: </li></ul><ul><li>Proportzioen eta anatomia lanen garrantzia. </li></ul><ul><li>Generoak: biluziak, erretratua eta zaldiekin egindako eskulturak. </li></ul><ul><li>Materialak: brontzea eta marmola. </li></ul><ul><li>Quattrocento: </li></ul><ul><li>Ghiberti : Florentziako katedraleko bataiotegiko ateak. </li></ul><ul><li>Donatello : David . </li></ul><ul><li>Cinquecento: </li></ul><ul><li>Miguel Angel : Pietatea, David eta Moises . </li></ul>Eskultura
  44. 44. San Jorge eta David Donatellorenak Eskultura
  45. 45. Joseren historia eta Florentziako bataiategiaren ateak - Ghiberti Eskultura
  46. 46. Pietatea eta David, Miguel Angelenak Eskultura
  47. 47. Moises, Miguel Angelena Pietatea Rondaninirena Eskultura
  48. 48. Berpizkundearen zabaltzea: Espainiako kasua <ul><li>Arkitektura: </li></ul><ul><li>Italiako estiloa: Carlos V.aren jauregia, Granada. </li></ul><ul><li>Herreriar estiloa: Escorialeko San Lorentzo monastegia, Madril. </li></ul><ul><li>Estilo platereskoa: Salamankako unibertsitateko fatxada. </li></ul><ul><li>Eskultura: </li></ul><ul><li>Egurrezko taila polikromatuak dira nagusi, sentimendu erlijioso biziak islatzen dira bertan. </li></ul><ul><li>Alonso Berruguete ren lana . </li></ul><ul><li>Pintura: </li></ul><ul><li>Greco nabarmendu zen : Orgazeko kondearen hileta, bularrean eskua zuen zalduna . </li></ul>ERRENAZIMENDUA ESPAINIAN
  49. 49. Carlos V.aren jauregia, Granada ERRENAZIMENDUA ESPAINIAN
  50. 50. Escorialeko San Lorentzo monasterioa – Estiko herreriarra (Juan Herrera) ERRENAZIMENDUA ESPAINIAN Ikastetxea Errege-etxea Eliza Komentua Fatxada nagusia Liburutegia Erregeen patioa
  51. 51. Salamankako Unibertsitateko fatxada – Estilo platereskoa ERRENAZIMENDUA ESPAINIAN Infantadoko palazioa - Guadalajara
  52. 52. Bularrean eskua duen zalduna eta Orgaz kondearen hileta – El Greco ERRENAZIMENDUA ESPAINIAN
  53. 53. Isaacen zigorra eta San Sebastianen martirioa – Berruguete, espainiarra ERRENAZIMENDUA ESPAINIAN
  54. 54. ERRENAZIMENDUA EUKAL LURRALDEETAN <ul><li>Aurreko estiloak bezala berandu sartzen da Euskal Herrian </li></ul><ul><li>Italiatik eta Flandestik (portuetako merkataritza jarduerei esker) </li></ul><ul><li>Carlos V.aren garaian </li></ul>
  55. 55. ERRENAZIMENDUA EUKAL LURRALDEETAN Oinatiko Sancti Sapiritus Unibertsitatea Zarauzko Torre Luzea
  56. 56. Portugaleteko Andra Mariko erretaula Donostiako San Telmoko klaustroa ERRENAZIMENDUA EUKAL LURRALDEETAN
  57. 57. Erreforma Elizako h ierarkien luxua, apaizen prestaketa eza, indulgentziak Martin Lutero ... fedearen salbazioa, Bibliaren interpretazio askea, Aita Santuaren agintaritzari ezezkoa ... ... ondorenak Europan... ERLIJIOAREN ALDAKETA - ERREFORMA
  58. 58. <ul><li>Arrazoiak </li></ul><ul><li>Erdi Aroaren amaieran izandako erlijioaren krisia : </li></ul><ul><li>Goi mailako hirarkia luxuz eta aberastasunea bizi zen. </li></ul><ul><li>Apaiz gehienak prestakuntza gutxi zuten. </li></ul><ul><li>Elizako kargu asko erosi egiten ziren. </li></ul><ul><li>Induljentziak saltzen ziren (Aita Santuari erosten zitzaion dokumentu bat bekatuen barkamena lortzeko) </li></ul>Erreforma ERLIJIOAREN ALDAKETA - ERREFORMA
  59. 59. <ul><li>Mugimenduak Martin Lutero zuen buru. </li></ul><ul><li>Oinarriak </li></ul><ul><li>Pertsonak fedearen bidez salbatzen dira. </li></ul><ul><li>Fededunek harreman zuzena dute Jainkoarekin otoitzaren bidez. </li></ul><ul><li>Bibliaren interpretazio askea . </li></ul><ul><li>Bi sakramentu baino ez dira beharrezkoak: bataiaoa eta eukaristia. </li></ul><ul><li>Ama Birjiña eta santuak gurtzea debekatu egin behar da. </li></ul><ul><li>Aita Santuaren agintaritzari ezezkoa . </li></ul>ERLIJIOAREN ALDAKETA - ERREFORMA Erreforma
  60. 60. <ul><li>Erreformaren zabalkundea </li></ul><ul><li>Kalbinismoa: Kalbinok gidatutako mugimendua. Dotrinaren oinarria p redestinazioa zen. </li></ul><ul><li>Anglikanismoa: Enrike VIII.a erregeak zuzendutako mugimendua, eliza anglikanoa gidatzera pasa zen. </li></ul>ERLIJIOAREN ALDAKETA - ERREFORMA Erreforma
  61. 61. Testua: barkamenen aurka Barkamenen aurka Zergatik Aita Santuak, aberats asko baina aberatsago izan arren, ez du San Pedro baseliza bere diruarekin eraikitzen, leial txiroen diruarekin egin beharrean? Indulgentzien bidez predikatzaileek meritu handiak zin egiten dituzte baina helburu bakarra daukate, dirua ematea. Kristauei erakutsi behar diegu txiroei eman edo beharra dutenei uzten zaiena indulgentziak irabaztea baino hobea dela. M. LUTERO, 95 tesia ERLIJIOAREN ALDAKETA - ERREFORMA
  62. 62. Tenplu kalbindarraren barrualdea ERLIJIOAREN ALDAKETA - ERREFORMA Kalbindarrek ez zituzten haien tenpluak artelanekin edo aberastasunarekin hornitzen nabarmentzearen erakusgarri zela uste baitzuten, izpiritu ebanjelikoaren aurkakoa. Erlijioarekin lotutako irudiak kendu zituzten ikonoei gurtzea ukatzen baitzuten. Askotan lehengo eliza katolikoak erabili baitzituzten ere, dekorazioa eta irudiak kendu zituzten.
  63. 63. Tenplu kalbindarra Lyonen, Frantzia ERLIJIOAREN ALDAKETA - ERREFORMA
  64. 64. Europako erlijio-zatiketa ERLIJIOAREN ALDAKETA - ERREFORMA
  65. 65. Eiza Katolikoaren erreakzioa - KONTRAERREFORMA Trentoko kontzilioa <ul><li>Eliza katolikoaren barneko erreformarako mugimendua, Erreforma protestanteari aurre egiteko. </li></ul><ul><li>Protagonistak: Jesusen konpainia. (Jesuitak) </li></ul><ul><li>Erreformaren ondorioak: erlijio gerrak, tolerantzia eza eta inkisizioaren indarra. </li></ul>
  66. 66. <ul><li>TRENTOko Kontzilioa (1545) </li></ul><ul><li>Erabakiak </li></ul><ul><li>Sakramentuen baliotasuna, </li></ul><ul><li>Aita Santuaren nagusitasuna , </li></ul><ul><li>Ama Birjina eta santuak gurtzea, </li></ul><ul><li>Apaiztegiak sortu ziren prestakuntza hobetzeko </li></ul><ul><li>Beste batzuk: kristau ikasbidea (katezismoa), eskola berriak... </li></ul><ul><li>Erlijio ordena berriak: Jesusen Lagundia (Jesuitak) gipuzkoar batek sortua Loiolako San Inaziok. </li></ul>Eiza Katolikoaren erreakzioa - KONTRAERREFORMA Trentoko kontzilioa
  67. 67. “” Gizaki-arrantzaleak egingo zaituztet”” GARAIAREN LEKUKO Atzean, guztiak baztertuta, ostadarrak adiskidetasunaren eta erlijioaren bakea irudikatzen ditu. Arimen arrantzaleak, haien kredoetako liderrek gidatuta, leialen desesperazioa aprobetxatzen dute ertzerantz erakartzeko Eskuineko ertzean, teologo katolikoekin batera, Felipe III.a Espainiako erregea, luxu handiz jantzita eta makilarekin, eta bere arreba Isabel, Flandriako erregentea. Atzerago, aita santua, haien kardinalekin batera. Ezkerreko ertzean protestanteak elkartzen dira. Lehen lerroan teologoak daude. Atzerago, argitasuna dagoen aldean, herrialde protestanteetako erregeak daude. Errekak, gerra erlijiosoen metaforak, Europa protestantea eta Europa katolikoa bereizten ditu eta fededun gaixoak bertan itotzen dira.
  68. 68. Kalbindarrak katolikoen irudiak suntsitzen INTOLERANTZIA Hugonoteen (protestanteen) hilketa
  69. 69. Autofedea - Epaiketa <ul><li>Inkisizioa sortu zuten dogma katolikoetatik aldentzen zirenak jasartzeko. </li></ul><ul><li>Debekatutako liburuen zerrenda. </li></ul><ul><li>Arbaso ez-kristauak zituzten pertsonek ezin zituzten kargu jakin batzuk eskuratu. </li></ul>Tribunaleko partaideetako bat Ofizio Santuko zutoihalarekin. Santo Domingo Guzmangoa, dominiko a , tribunaleko presidentea da. Zigortutako herejeak , sutan erretzeko zain. Tribunaleko partaideetako bat Ofizio Santuko zutoihalarekin. Santo Domingo Guzmangoa, dominikoen sortzailea, tribunaleko presidentea da. Herejiak zigortutakoak, sutan erretzeko zain.
  70. 70. Humanismoa, Berpizkundea eta Erreforma Humanismoa Errenazimendua Erreforma Zer da? Garaia Ezaugarriak Pertsonaia nagusiak
  71. 71. Quattrocento eta Cinquecento Quattrocento Cinquecento Arkitektura Margoak Eskultura Ezaugarriak Ezaugarriak Ezaugarriak Egileak eta lanak Egileak eta lanak Egileak eta lanak
  72. 72. Erreforma eta Kontrarreforma Katolizismoa Luteranismoa Kalbinismoa Anglikanismoa Aita Santuaren jarrera Lanen balioa Ebanjelioaren interpretazioa Santuen eta Birjinaren papera Sakramentuak

×