• Share
  • Email
  • Embed
  • Like
  • Save
  • Private Content
33739619 e-drejta-civile
 

33739619 e-drejta-civile

on

  • 1,354 views

 

Statistics

Views

Total Views
1,354
Views on SlideShare
1,354
Embed Views
0

Actions

Likes
0
Downloads
25
Comments
0

0 Embeds 0

No embeds

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Adobe PDF

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

    33739619 e-drejta-civile 33739619 e-drejta-civile Document Transcript

    • 1. NOCIONI I SË DREJTËS CIVILEE drejta civile zakonisht definohet si degë pozitive e së drejtës qëpërfshinë tërësinë e dispozitave juridike që rregullojnë marrëdhënietshoqërore me karakter pasuror. Lidhur me të drejtën civile profesorFinzhgar shkruan se nd e drejtës civile janë marrëdhëniet pasurore qëlindin në lëmin e qarkullimit të mallrave dhe nën ndikimin e ligjit tëvlerës, pastaj disa veti juridike personale të subjekteve juridike qëmarrin pjesë në marrëdhëniet pasurore të caktuara, si dhe të drejtat epersonalitetit (të drejtat presonale jo pasurore) që mbrohen memetodën dhe mjetet e së drejtës civile. E drejta civile në kuptimin objektiv është degë e së drejtës private ecila si tërësi e rregullave juridike i rregullon ato marrëdhënie pasurorenë të cilat njerëzit për objekt të marrëdhënies civile-juridike kanësendet, prestimet ose pasurinë.1a. E dretja civile si disiplinë shkencore “ studimi shkencor I të drejtëscivile është më I vjetri midis disiplinave shkencore-juridike. Edhe nëRomë shkenca juridike është identifikuar një kohë të gjatë meshkencën civile juridike. Në mesjetë në të vërtetë në kuadrin e sëdrejtës së kanoneve (kishtare), u paraqitën edhe pikpamje të reja mbitë drejtën penale. Megjithkëtë, theksi kryesor u vi mbi studiminshkencor të së drejtës civile. Vetëm më vonë u ndanë dhe u bënë tëpavarura disiplinat shkencore në degët tjera të së drejtës. E në këtëkuadër hyn edhe e drejta civile si disiplinë shkencore e cila përfshinëstudimet që I referohen marrdhënieve shoqërore me karakterpasurore.2. EMËRTIMI I SË DREJTËS CIVILEEmërtimi i së drejtë civile në një mënyrë rrjedh prej fjalës latine iusciviles që rregullonte marrëdhëniet midis qytetarëve romakë.Emërtimi e drejta pasurore e ka burimin nga marrëdhëniet shoqëroreme karakter pasuror, Andaj përkrahësit e këtij emërtimi theksojnë se,kjo degë e së drejtës duhet të quhet e drejtë pasurore, si emërtim mëI drejtë me subjektin e marrëdhënies juridiko-civile.Emërtimi e drejta private, është mjaft I përhapur dhe është I lidhurdrejtpërdrejtë me ndarjen e të drejtës në ius privatum dhe iuspublicum që ishte karakterisitkë e së drejtës romake. Me të drejtëthuhet se juristët që merren me të drejtën civile quhen civilistë andajedhe emërtimi I e drejtë civile është I drejtë.3.OBJEKTI, METODA DHE SISTEMI I SË DREJTËS CIVILE3a. Objekti I së drejtës civileE drejta civile studion marrëdhëniet juridiko-civile. Pra është tërësi
    • normash juridike civile me të cilat rregullohen marrëdhëniet shoqëroreme karakter pasuror. Në teori thueht se, objekti I së drejtës civile janëraportet shoqërore me karakter pasuror, si dhe raportet tjerashoqërore që fillimisht nuk kanë karakter pasurorm, por në instancë tëfundit edhe atom und të shprehen në vlerë pasurore.E drejta civile është degë e së drejtës dhe si e tillë ajo rregullonmarrëdhëniet shoqërore me karakter pasuror si dhe disa marrëdhënieshoqërore që fillimisht janë jo pasurore por në instancë të funditshprehen is pasurore.E drejta civile edhe pse shpesh identifikohet me të drejtën private, ajonuk është e njejtë. E drejta private është degë e së drejtës e cilarregullon edhe objektin e së drejtës civile por edhe objektin e disadegëve tjera të pavarura të së drejtës.E drejta civile është në lidhmëri të drejtë me ndarjen e përgjithëshmetë së drejtës private dhe publike, pra ius publicum dhe ius privatum.3b. Metodat e së drejtës civileNë teorinë juridike si metoda të së drejtës civile zakonisht numërohenkatër metoda (parime), të cilat janë të përbashkëta për tërë objektin etë drejtës civile. Këto parime të së drejtës civile janë: Barabarësia epalëve dhe barabarësia e vullneteve të tyre në raportin juridiko-civil;iniciativa e lirë e palëve në lidhjen e punëve juridiko-civile; sanksionipasror, dhe qarkullueshmëria e të drejtave subjective civile.4. Parimi I barabarësisë së palëve dhe barabarësisë së vullneteve tëtyre është parimi I parë që na bënë me dije se, palët në raportinjuridiko-civil janë të barabarta dhe vullneti I tyre është I barabartë. Kyparim nënkupton se, në të drejtën civile midis palëve gjithmonëekziston koordinimi I vullneteve të tyre, qka nuk është karakteristikepër të drejtën administrative, ku kemi subordinimin e vullneteve tëpalëve.5. Iniciativa e lirë e palëve “ që disa e quajnë parimi I dispozivitetitnënkupton se, krijimi I marrëdhënies juridiko-civile lind në bazë tëiniciativës së lirë të palëve, respektivisht me vullnetin e lirë të palëve.Autonomia e lirë e vullnetit që manifestohet përmes iniciativës së lirëtë palëve, nënkupton, se palët me vullnetin e vetë krijojnë, ndryshojnëdhe I shuajnë të drejtat e veta subjective.6. Sanksioni pasuror është parimi I tretë I të drejtës civile nënkutonse në rastet kur nuk përmbushet raporti juridiko-civil në pajtim mevullnetet e palëve kontraktuese, atëher si masë paraqitet sanksionipasuror, që dmth, goditet masa pasurore e debitorit, e jo siq është nërastet tjera, personaliteti. Në të drejtën penale, si dënim ishte privimi
    • nga liria, në të drejtën familjare do të ishte shkurorëzimi, ndërsa në tëdrejtën civile do të ishte përbushja e obligimit të marrë nga masapasurore e debitorit përmes rrugës gjyqësore.7. Qarkullueshmëria (barjta) e të drejtave subjective civile “ nënkutonparimin se të drejtat civile mund të barten nga një subject I së drejtësnë subjektin tjetër. Pra të drejtat civile-subjektive janë të drejta qëjanë të qarkullueshme. Titullari I së drejtës mund të bart vetëm ato tëdrejta subjective civile të cilat I ka edhe vetë. Kjo është e njohur qënga e drejta romake, kur thuhetj: nemo ad alium plus iuris transferrepoest quam ipse possidat, që dmth askush në tjetrin nuk mund tëbartëmë shumë të drejta nga ato të drejta të cilat vetë I disponon, nëqarkullimin ekonomik dhe juridik nga një titular në tjetër.8. Sistemi I të drejtës civileLidhur me sistemin e së drejtës civile ekzistojnë dy mënyratradicionale: sistemi institucional dhe sistemi pandectSipas sistemit institucional I cili prejardhjen e ka nga juristi I njohurromak Gaji, e drejta civile ngahet në tri pjesë:1. Persona (personae)2. Sende (res) dhe3. Padi (actiones)Për dallim nga sistemi Institucional, ekziston edhe sistemi pandect, Icili është përvetësuar në të drejtën gjermane, por natyrisht edhe kysystem prejardhjen e ka nga e drejta romake, sepse lidhetdrejtpërdrejt me emrin e Justinianit. SIpas këti sistemi e drejta civilendahet në katër pjesë:1. Pjesa (e drejta) sendore2. Pjesa (e drejta) e obligacioneve3. Pjesa (e drejta) familjare dhe4. Pjesa (e drejta) e trashëgimit.Sistemi i së drejtës civile nënkupton tërësinë e dispozitave dherregullave juridike që janë të përbashkëtëa për të gjitha degët e sëdrejtës civile. Ndryshe këtë pjesë e quajmë pjesa e përgjithëshme e sëdrejtës civile, ose hyrje në të drejtën civile.9. Insitucionet themelore të së drejtës civileNë të drejtën civile ekzistojnë shumë institute juridike. Me institutejuridik kuptojmë tërësinë e normave juridike që rregullojnë një lëmi tëcaktuar. Institucionet themelore në të drejtën civile konsiderohen:pronësia, që është karakteristikë për të drejtën sendore, kontrata, qëështë karakteristike për të drejtën e detyrimeve, testamenti (për tëdrjtën trashëgimore).
    • 10. E DREJTA DHE EKONOMIAE drejta dhe ekonomia kanë ndikime reciproke. Qdo marrëdhënieshoqërore bëhet raport juridik kur ajo marrëdhënie rregullohet nëmënyrë juridike dhe sanksionohet juridikisht. Pronësia si institutejuridik titullarit sendit që është object I pronësisë I ofron edhe vleraekonomike. Pronësia si e drejtë absolute dhe nocion juridiko-abstraktparaqitet për qëllime ekonomike. Kur këto qëllime ekonomikenormohen me norma të caktuara, atëher pronësia është pushtet fraktidhe juridik mbi sendin e caktuar, e ky pushtet titullarit I sjall vlerapasurore në mënyrë të drejpërdrejtë apo tërthorazi.11. E drejta civile dhe kodifikimet më të rëndësishme në botëE drejta civile si degë e veqantë e së drejtës që rregullonte një lëmijuridike shumë të gjerë, shprehte nevojën për një kodifikim tësja. SHtetet me një system juridik të zhvilluar kaluan nga rregullimiparcial I së drejtës civile më ligje të veqanta, në rregullim tëtërësishëm përmës kodeve civile.Kodet më të rëndësishëme në botë numërohen: Kodi CivilFrancez I vitit 1804, Kodi I Përgjithshëm I Austrisë I vitit 1811,Kodi Gjerman I vitit 1900, Kodi civil Zviceran I vitit1970, Kodi civilSovjetik I vitit 1922 etj.12. Kodi civil (Code Civile) është kodi më I rëndësishëm I tëdrejtës civil. Është nxjerrë në Francë. Është aprovuar nëvitin 1804 dhe bëri rregullimin e marrëdhënieve juridiko_civile nënjë nivel shumë të lartë juridik. Kodi Civil mbështetjen e vet eka në të drejtën romake dhe në të drejtën zakonore franceze.Kodi njihet me emrin Kodi I Napoleonit, për shkak të rolit që aipati në nxjerrjen e tij.13. Kodi Civil Austriak I vitit 1811 – është kodi më Irëndësishëm që u nxorr në fillim të shek XIX. Mbështetetnë parimet e së drejtës romake dhe është shkruar më njegjuhë të kuptueshme. Kodi Civil Austriak është zbatuar edhe nëterritoret e ish Jugosllavisë dhe lirisht mund të thuhet se dispozitate tij si rregulla të së drejtës civile mund të zbatohen edhe sot.14. Kodi civil Gjerman- Si kod më bashkohor I cili u nxorr në vitin1900, përmban edhe shumë institucione juridike, të cilat nuk Injihete KOdi Civil Francez. Kodi Civil GJerman ka pësuar ndryshimedhe plotësime të shumëta. Pati ndikimin e vet në nxjerrjen ekodeve dhe legjislacioneve civile të shumë shteteve tjera.15. Kodi civil Zvicerran – Edhe Zvicrra bëri kodifikimin e sëdrejtës civile. Ky kod është aprovuar në vitin 1907. Në
    • Zvicërr, pjesa e të drejtës civile –detyrimet janë rregulluar mekod të veqante që nuk është karakterisitke për shtetet e tjera.Kodi Zvicerran pari ndikim në nxjerrjen e kodeve të shteteve tjeradhe lirisht mund të thuhet se Kodi Civil Turk I vitit 1926 ështënjë kopje e Kodit Civil Zvicerran.16. Kodi Civil I SHqipërisë – U nxorr në vitin 1929 kohë që Ipërket Mbretërisë së Ahmet Zogut, dhe është I inspiruar ngakodi Civil Francezm, Italian dhe ai zvicerran. Ky kod mundësoi tërregullohen marrëdhëniet juridike-civile në mënyrë më tëhollësishëme. Mirëpo ndryshimet në sistemin juridik tëshqipërisë krijuan një legjislacion tjetër të pavarur tëShqipërisë pas vitit 1945 për të dalur në nje system juridol tëpas vitetce 1990 dhe të nxirret një kod I ri civil që konsiderohetmodern. Kodi I ri Civil I Republikës së Shqipërisë ështëmiratuar në vitin 1994 dhe hyri në fuqi me datën 29.07.1994.17. E Drejta civile dhe e Drejta familjareDeri sa në të kaluarën e drejta familjare ishte pjesë e sëdrejtës civile tani këto janë të ndara ndërmjet tyre. E drejtacivile ka si objekt raportet e mallrave. E drejta familjare ka objektstudimi një lëmi krejt tjetër të marrëdhënieve shoqërore,këto marrëdhënie janë jeta bashkëshortore dhe familja, tëcilat ekzistojnë në qdo shoqëri njerëzore.Ndërsa e drejta civile ekziston në shoqërinë në të cilënekziston një sistem i caktuar ekonomik, gjegjesishte në sistemin kuekzistojnë raportet e mallrave, ndërsa e drejta familjare ekzistonnë qdo shoqëri, qka do te thotë se e drjeta familjare i paraprinëtë drejtës civile p.sh E drejta civile në kohen e feudalizmit ështëe një vëllimi të ngushtuar p.sh në Bizant, ndërsa e drejtafamiljare në feudalizëm ëhstë degë shumë erënësishëme. Përveq objektit që i dallon këto dy lëmi tësë drejtës këto kanë dallime të tjera p.sh Në të drejtënfamiljare nuk ekziston sanksioni ekonomik (pasuror) por atje ështësanksinoi tipik shkëputja e dhunëshme e lidhjes juridike(martesës) shkurorzimi, përvetësimi, të marrurit e pushtetitatëror.18. E drejta civile dhe e drejta administrativeKëto janë dy degë të vjetra të drejtësisë dhe gjithashtukrejtësisht të kundërta për nga objekti dhe metoda e rregullimit.Këto dy lëndë paraqesin dy lloje themelore të rregullimit juridiktë marrëdhënieve shoqërore. Përmendim se të drejtën civilee karakterizon metoda e barazisë së palëve, koordinimi I vullnetit
    • të tyre bashkë me sanksionin pasuror. Për të drejtënadministrative është karakteristikë metoda e nënshtrimit tëpalëve-subordinacionit të tyrë bashkë me sanksionin personal pamarrë parasysh intenzitetin e këti sanksioni. E përbashkët tëkëto dy lëndë mund të konsiderohet ajo se edhe njëra edhetjetra rregullojnë një lëmë të njejtë të jetës shoqërore,marrëdhëniet ekonomike, më konkretisht e drejta administariverregullon një lloj të marrëdhënieve pasurore.19. E drejta civile dhe e drejta e punësDikur marrëdhëniet e punës i rregullonet e drejta civile. Sot edrejta e punës është degë e pavarur e së drejtës e cilaështë formuluar në fillim të shek XIX si rezultat i intervenimitmë të madh të shtetit në rregullimin e marrëdhënieve tëpunës. Marrëdhëniet e punës dikur rregulloheshin nga e drejtacivile sepse kjo i konvenonte klasës sunduese-kapitaliste, nga shkakuse i mundesonte të shfrytëzonte më lehtë klasën punonjëse– sepse nuk ekzistonte kurrfarë marrveshje në bazë tëbarazisë së palëve, sepse mjetet e prodhimit gjindeshin në duarte një personi dhe kjo mundësonte eksploatimin e punëtorit.Kshtu që, te ne marrëdhëniet e punës i rregullon e drejta epunës si degë e veqante e drejtësisë.20. E drejta civile dhe e drejta tregtareE drejta tregtare paraqet një tërsi të pavarur që ka dalur-buruarnga e drejta civile. E drejta ekonomike në të kaluarën ështëquajtur e drejtë tregëtare.Në kushtet e sodit e drejta tregtare është lëndë që rregullonmarrëdhëniet pasurore në mes personave juridik-shoqëror. Edrejta ekonomike në ate pjesë me të cilën rregullohenmarrëdhëniet kontraktuese, edhe përgjegjësia materiale nëesence është e drejtë detyrimore. Për këtë konsiderohet se edrejta ekonomike kishte për të qenë pjesë e të drejtës civile.21. E drejta civile dhe e drejta ndërkombëtare privateE drejta ndërkombëtare private është degë e pavarur edrejtësisë e cila merret me zgjidhjen e kontesteve të lëmisëpasurore-juridike ku këto marrëdhënie përmbajnë elementin ehuaj. E drejta ndërkombëtare private nuk jep dispozitat e veta tëveqanta materialo-juridike për rregullimin e marrëdhënieve, porvendos (përcakton se cilat prej normave ekzistuese të së drejtëscivile, të njërit apo shtetit tjetër do të zbatohen në rastinkonkret, gjegjësisht në marrëdhënien e dhënë.22. E drejta civile dhe e drejta e procedurës civileLidhjet dhe kufijtë e së drejtës civile me degët tjera të
    • drejtësisë – E drejta civile ka lidhje edhe me disa degë tëdrejtësisë, por për arsye të zhvillimit shoqëror, sidomos gjatëshekullit XX disa degë të së drejtës publike depërtuan në atëcivile, duke ndryhsuar mjaft shumë disa institucione të saj, nga anatjetër paraqitën degë të reja të drejtësisë.22a. E drejta tregtare – në drejtësinë borgjeze ekziston e drejtatregtare si degë e veqantë e së drejtës civile. Ajo trajtonmarrëdhëniet civile – juridike në tregëti, pozitën juridike tëtregtarëve, pastaj falimentimin dhe marrëdhëniet nga kambiali eçeku. Tek ne dhe në disa drejtësi të tjera, e drejta civile dhetregtae janë dy degë të ndara të drejtësisë.23. E drejta private ndërkombëtare – Mund të ndodh që njëraport civil-juridik të ketë ndonjë elementë të huaj, kështuqë të mos e rregulloj vetëm e drejta e një shteti por e drejta edy apo më shumë shteteve p.sh nëse primusi blen ndonje sendprej sekundusit, në ish Jugosllavi me kusht që të bëhet, edhepagimi, edhe dorëzimi i sendeve.24. Burimet e së drejtës civileBurimet e së drejtës civile ndahen në:1. Burime materiale2. Burime formaleBurim material – është fuqia shoqërore që përcakton normat,gjegjësisht vullneti I klasës sunduese në secilin shtet. Para luftëse drejta civile si dhe drejtësisa përgjithësisht u shërbenteklasës borgjeze. Drejtësia jonë e sotëshme e edhe e drejta civileështë shprehje e vullnetit të të gjithë punuesve të ventit.Burimet Formale – ato forma në të cilat paraqiten normat Iquajmë burime formale të së drejtës. Burimet formale të sëdrejtës janë: ligji, zakoni, praktika gjyqësore dhe shkenca juridike.25. Ligji - Qëndrimi I Ligjit ndaj burimeve tjera të së drejtëscivile-Në të drejtën civilevurime të drejtësisë nuk janë vetëmligjet në kuptimin e vërtetë, dmth aktet normative që I nxjerrkuvendi si organ legjislativ. Tek ne ngjet shumë shpesh që jovetëm dekretligjet, por edhe aktet tjera normative me fuqi më tëulët se ligji, të ashtuquajturat akte nënligjore, si urdhëresat, emadje edhe rregulloret, vendimet, udhëzimet e kryetarëve e tëpleqsive të ndryshme, drejtorive etj, të përmbajnë dispozitamateriale-juridike nga e drejta civile.Në teorinë sovjetike është konsideruar se ligji është burim I
    • vetëm I drejtësisë e edhe I së drejtës civile. Ky qëndrimështë mekanik dhe nuk I përgjigjet realitetit. Praktika jonëpërgënjeshtropi pohimin se ligji është I vetmi burim I sëdrejtës civile. Praktika civile-juridike zhvillohet para gjyqeve. Këtojanë ato organe shtetërore përmes të cilave bëhet zbatimi Inormave civile-juridike. Shtohet pyetja a gjykojnë gjyqeet tona nëbazë të dispozitave ligjore? Kësaj pyetje I përgjigjeminegativisht, para se gjithash për arsye vetëm një materie e vogëlnga e drejta civile rregullon me ligj edhe akte të tjera nënligjore.26. Retroaktiviteti I ligjeve civile – Në drejtësi ekziston parimiqë ligjet të mos veprojnë në mënyrë retroaltive. Palët kurvihen në ndonjë raport juridike, kanë parasysh drejtësisnëpositive, që në atë moment është në fuqi. Për këtë arsyeështë që ligji të mos veproj në mënyrëretroactive.Ekzistojnë situate kur ky parim nuk munt të zbatohetme konsekuencë. Kjo ndodhe më së shpeshti kur një punëjuridike është përcaktuar gjatë kohës kur ligji I vjetër ka qennë fuqi, por prodhon veprime pët të ardhmen kur ligji më I ri hynnë fuqi.26a. E drejta zakonore – në vendet moderne e drejta e shkruar(ligji) po e shtynë në plan të dytë të drejtën zakonore.Ekzistojnë disa vende siq është Anglia ku ligje në të drejtëncivile nuk ka, dhe sipas mendimit të disave, mbretëron vetëm edrejta zakonore. Në kontinentin evropian në vendet borgjeze, edrejta zakonore zbatohet në mungesë të dispozitave ligjore.27. Uzansat – Zakonet tregtare të tubuara dhe të sistematizuaranë përmbledhje quhen uzansa. Në vendet borgjeze uzansat Ipublikojnë korporacionet e tregtarve dhe të industrialistëve. Praato janë të natyrës dispozitive dhe palët me vullnetin e vet mundti ndryshojnë. Uzansat parashohin p.sh se si ndonjë prodhimdërgohet, paketohet, sa guxon të ketë mbeturina si dhe ku ruhet.Përveq këtyre uzansave të veqanta ekzistojnë edhe uzansat epërgjithëshme. Ato në një pjesë të madhe nuk janë zakonejuridike, e as zakone juridike relevante, në tregti në tërësi, porkëto janë rregulla juridike që I përmbajnë ligjet civile dhetregtare.28. Interpretimi I ligjeve – është problem I përgjithshëm Izbatimit të ligjeve pasiqë dihet që ligji është I shkruar, Ishprehur me kuptim, I përcaktuar dhe ai nuk ndryshon kurse jetandryshon, paraqiten gjithmonë situate të reja të cilat ligjvënësi
    • nuk ka mundësi ti parashoh.Kemi interpretimin zyrtar dhe atëgjyqësor.Interpretimin zyrtat të ligjeve e bëjnë organet përkatëseshtetërore me qëllim të zbatimit të tyre. Interpretimi zyrtarmund të jetë gjyqësor në qoftëse e bënë gjyqi me rastin egjykimit, dhe legal kur e bënë organi që e ka aprovuar, apo organiI veqantë I autorizuar nga organi ligjdhënës.Interpreitmi gjyqesor – në doktinën e vjetër deri ka mesi I shektë kaluar ka ekzistuar botëkuptimi se gjyqtari me rastin einterpretimit të ligjit duhet të gjejë dëshiren e ligjdhënësit. Kybotëpuptim ka qëne pasje e mësimeve të shkollës së tëdrejtës natyrore. Përkundër këti botkuptimi se në interpretimine ligjeve nuk është e rëndësishëme të dihet qka deshiligjedhënësi kur nxorri ndonjë dispozitë por qfarë dispozitet dotë nxirrtë sikur të jetonte kohen kur shqyrohet kontsti konkret.Teknika e interpretimit të ligjeve - interpretimi i ligjeve mund tëjetë gramatikor, logjik, sistematik dhe historik.29. Analogjia – Analogjia paraqet mënyrën kryesore tëinterpretimit me anën e të cilës plotësohen zbraztësiratjuridike. Në qoftë se në të drejtën civile nuk ka dispozitë oserregull ekskluzive, kontesti zgjidhet përmes analogjisë. Praanalogjia është zbatim I ligjit në ato raste që ligji nuk Iparasheh, por të cilat janë të ngjashme me rastet që ligji Iparasheh. Nëse rasti është paraparë në ndonjë dispozitëtjetër, atëher kemi analogjinë ligjore. Në qoftëse rasti nukështë paraparë në ndonjë dispozitë por duhet të nxirret ngaparimet më të përgjithëshme të sistemit civil-juridik, atëherkemi analogjinë juridike30. Praktika gjyqësore – Është e qarte se roli I gjyqtarit nëinterpretimin e ligjit nuk ëhstë vetëm pasiv por edhe aktiv krijues.Pastaj dihet se intepretimin që e bën gjyqtari duke e kryer detyrëne tij nuk është qëllim për vetëveten por për arsye të zbatimittë së drejtës. Ky zbatim I së drejtës quhet praktikëgjyqësore. Në qoftë se praktika gjyqsore do të nxirret si burim Isë drejtës, vendimet e gjyqëtarit në disa raste do të vlenin sirregull e përgjithëshme edhe për rastet e tjera e jo vetëm përrastin konkret.30a. Shkenca juridike – As autorët borgjezë nuk e konsiderojnëshkencën juridike si burim të drejtpërdretë, por vetëm si burimindirect të drejtësisë. Edhe tek ne shkencën juridike mund tamarrim si burim indirect të drejtësisë. Duke kritikuar të drejtën
    • ekzistuese dhe duke propozuar shkencën juridike, kjo ndikon shumëedhe në krijimin e së drejtës së shkruar.31. RAPORTI CIVIL – JURIDIK- E drejta në kuptimin objektiv dhe subjektivSiq dimë e drejta është tubim i normave juridike që rregullojnëmarrëdhënie të caktuara shoqërore.E drejta objektive – të gjitha normat të cilat rregullojnë njëraport të caktuar shoqëror i quajmë institut juridikp.sh kemiinstitutin juridik të pronësisë që përfshinë të gjitha normatqë kanë të bëjnë me pronësine. Kemi institutin epërfaqësisë, testametit, kontratës etj.E drejta subjektive – Ato të drejta që individi ose grupi iindividëve dmth subjektet e së drejtës, e nxjerrin prej normësprej të drejtës obligative, e quajmë të drejtë subjektive. P.shfëmiju ose prindi ëshë i paaftë për punë, kërkon mbajtjen etij, ai ka të drejtë subjektive që të nxjerr nga dispozita që erregullojnë detyrimin për mbajtjen e së drejtës obligative.31a. Fuqia juridike – ekziston atëher kur nuk ekziston e drejta tëcilës i përgjigjet ndonjë detyrim, por ekziston mundësia e njëpersoni që me deklarimin e vullnetit të tij ndikon në krijimin,ndërrimin e ndonjë të drejtë subjektive, p.sh kur dikush ështëtrashëgimtar e deklarohet se nuk e pranon trashëgimin.31b. Gjendja juridike – Gjendjea juridike ekziston atëher kurekzistojnë disa elemente, rrethana juridikisht relevante, të cilat nëtë ardhmen shëndërrohen në të drejtën subjektive p.shprindërit janë në gjendje të veqantë juridike ndaj fëmijësqë duhet ti mbajë, nëse nuk mund të mbahen vetë.31c. Pozita juridike ose statusi – është grumbull i rrethanavelidhur me një person që ndikon në realizimin dhe mbrojtjen e tëdrejtave të tij subjective.32. E drejta subjektive e shikuar si raport juridik – Eshte e ditur se edrejta subjektive është gjithmonë raport midis shumëpersonave, raport shoqëror, raport midis njerzëve e jo raport midisnjerzëve dhe sendeve. Nëse këtë raport e shikojmë, jo vetëmnga pikpamja e bartësit të kësaj të drejte subjektive, por edhenga pikpamja e bartësit të obligimeve, atëher do të kemiraportin juridik në të drejtën civile p.sh pronësia është edrejtë subjektive nëse shikohet nga pikpamja e titullarit të asajtë drejte.Raporti juridik mund të jetë i ndryshëm për nga lloji,mënyra e krijimit sipas veprimit, për kah koha që zgjatë etj. Sa ipërket raportit juridik ato janë:
    • a) Personat që janë bartës të të drejtës dhe obligimeve dheb) vetë këto të drejta dhe obligime.33. Subjektet e së drejtësSubjekti i së drejtës është bartësi i të drejtave dhedetyrimeve. Subjekte të së drejtës mund të jenë presonat endryshëm fizik ose kolektivitet, grupet bashkësitë e personavefizik të shikuar si tërësi. Aftësia e personave fizik ose juridik qëtë jenë bartës të së drejtave dhe detyrimeve quhet aftësijuridike. Me fjalë të tjera aftësia juridike don të thotë të jeshsubject në të drejtën, kjo është mundësi që të kesh tëdrejta dhe detyrime. Aftësia për të vepruar është aftësi qëme deklarimin e vullnetit të vet të fitoj të drejta dhe detyrime dhepërgjithësisht të ndërrmarrin veprime juridike.33a. Aftësia juridike dhe e veprimit – Aftësia e presonave fizikdhe juridik, që të jenë bartës të së drejtës dhe detyrimevequhet aftësi juridike. Ndërkaq aftësia për të vepruar ështëaftësi që me deklarimin e vet të vullnetit të fitojnë të drejta edetyrime dhe përgjithësisht të ndërrmarin veprime juridike. Secilisubjekt me vetë atë që është subjekt, ka aftësi juridike, pornuk është e thënë se ai duhet të ketë patjetër edhe aftësipër të vepruar. Kështu p.sh fëmiu i posalindur ështëjuridikisht i aftë. Ai p.sh menjëher mund të trashëgojë, tëmarrë si dhuratë ndonjë send dhe me këtë të fitoj tëdrejtën subjective, në rastin konkret të drejtën epronësisë.Por ai akoma nuk është I vetëdijshëm, nuk mundtë fitoj të drejtën subjective me veprimin e vet, por me veprimin endonjë personi tjetër-të përfaqsuesit (prindit, kujdestarit) etj.34. Personat fizikKuptimi – Sipas të drejtës sonë të sotëshme të gjithëpersonat fizik posa lindin behen subjekt të së drejtës. Shikuarhistorikisht, personat fizik nuk janë konsideruar subjekt i sëdrejtës p.sh në të drejtën romake skllavët nuk kanë qenësubjekt i së drejtës por objek i së drejtës ( res –send)Veprimi i personit fizik – Që personi fizik të jetë juridikisht iaftë, nevoitet të lind i gjallë, gjegjësisht të jep shenja jete.Ndërkaq fëmiu i lindur parakohe, që sipas rregullave mjeksoregjyësore nuk mund te jetoj, megjithëse me rastin e lindjes jepshenja jete, nuk duhet të konsiderohet në drejtësi. Që personifizik të fitoj aftësinë juridike, nevoitet të ketë formën e njeriutdmth të mos ketë lindur si i ashtuquajtur monstrum.Pushimi i aftësisë juridike – Aftësia juridike vazhdon deri sa
    • personi fizik të jetë i gjallë dhe ndërprehet me vdekjen e tij oseshpalljen i vdekur.35. Aftësia për të vepruar e personave fizik –Sipas të drejtëssonë personat fizik veprojnë sipas rregullit madhorë kur mbushin18 vjet, apo kur fëmiju para mbushjes së moshës madhoremartohet. Personat deri në moshën 18 quhen të mitur dhe tëpaaftë për të vepruar. Por paaftësia e tyre për të vepruar nukështë e njejtë. Personat që janë në moshën 14 vjeqare apotë miturit e rinjë janë krejtësisht të paaftë për të vepruar,kurse personat prej moshës 14 vjeq gjer në moshën 18 vjet osetë miturit më të vjetër janë të aftë per të vepruar nëmënyrë të kufizuar.36. Atributet e personit fizik – Personat fizik kanë disa atribute qëshërbejnë për identifikimin, shënimin, caktimin juridik të atyrepersonave. Këto atribute janë nganjëher disa të drejta subjektivetë lidhura për personin fizik p.sh emri, nganjëher gjendja juridikepor në qdo rast janë të lidhura sidomos për subjektivitetin juridiktë personave fizik. Si atribute të personit fizik janë: emri,vendbanimi, vendëqëndrimi, shtetësia, librat e gjendjes civile.37. Personat juridik – Krijesat e tilla të cilave iu është njohurcilësia e subjektit juridik quhen persona juridik. P.sh kur blejmëndonjë sent prej primusit midis nesh krijohet raporti juridik. Seciliprej net ë dyve në këtë raprort ka të drejta dhe detyrime. Nëjetën tonë të përditëshme takojmë shumë shpesh personajuridik. Nëse në mëngjes blejmë gazetën, vihemi në raportjuridik me përfaqësuesin e ndërmarrjes për shpërndarjen eshtypit që gjithashtu është person juridik, vozitemi me trenin qëI përket ndërrmarjes elektike komunikative etj. Person juridikështë vetëm ai kolektiv njerëzish të cilët kanë një farëpasurie dhe masë pasurore dmth tubim të vlerave ekonomike meqëllim të kryerjes së ndonjë veprimtarie ekonomike. Në tëdrejtën borgjeze ekzistojnë dy lloje themelore të personavejuridik: shoqatat dhe institucionet.37a. Shoqatat – Ekzistojnë atëher kur kemi shumë persona dhebashkohen me qëllim të arritjes së ndonjë qëllimi ekonomik,kulturor, sportive. Bashkimi I këtillë I individëve paraqet atëhernjë organizim të veqantë që në të drejtën civile njihet sitërësi një subject unik. Shoqata ka anëtarët e vet, qëndrimine tyre ngaj shoqatës si tërësi si dhe marrëdhëniet reciprokemidis shoqatës si tërësi si dhe marrëdhëniet reciproke midisshoqatës I caktojnë rregullat themelore ose statusi I shoqatës.
    • 37b. Institucioni - Tek institucioni ekziston një masë e caktuarpronësore dmth tubim I vlerave ekonomike, që ka qëllim tëcaktuar. Ajo gjithashtu I është kushtuar arritjes së qëllimeve dheinteresave të disa njerëzve por ata njerëz të cilët plotësojnëdisa qëllime, interesa të veta nëpërmjet kësaj mas nuk janëorganizativisht aq të fuqishëm sa shoqata. Kjo masë pasuroreshfrytëzohet në bazë të aktit të caktuar mbi themelimin.37c. Krijimi I personit juridik – që personi juridik të ekzistoj edrejta positive duhet të njohë këto marrëdhënie shoqërore:uniteti organizativ dhe masën pasurore që përbëjnë personinjuridik. Kjo njohje nga ana e së drejtës positive është emundëshme në dy mënyra: nëpërmjet të paraqitjes dhenëpërmjet lejes. Sistemi I paraqitjes ekziston atëher kur përnjohjen e personit juridik nga ana e së drejtës positive nevoitet qëai person juridik ti paraqitet pushtetit përkatës administrative.Organet e pushtetit kanë për detyrë të marrin në dijeniekzistimin e personit juridik, përveq atëher kur qëllimet e tij janëantiligjore ose përgjithësisht të pa lejueshme.37 q. Mbarimi I personit juridik – Paraqitet atëher kur zhduken atoelemente që janë të domosdoshëme për ekzistimin e tij. Dmthnë qoftë se zhduket uniteti organizativ, në qoftë se zhduket edhepasuria e personit juridik si dhe në qoftë se veprimtaria e personitjuridik nuk kryhet sipas rregullave të paraqitura ose të lejuara,prandaj ai bëhet anti juridik gjegjësisht organ administrative që kadhënë lejen atëher heq atë leje dhe ndalon punën e personitjuridik.37d. Shoqatat si persona juridik – Te shoqata janë esencialeantarësia dhe qëllimet e caktuara në rregullat themelore që ajoantarësi me ndihmën e masës pasurore të shoqatës dëshirontë realizoj. Organ karakteristik I shoqatës është kuvendi Ianëtarëve si organ më I lartë. Ai mbahet të paktën një hernë vit dhe jep synimet e përgjithëshme për punën e tyre. Nëqoftë se shoqata është e madhe për kuvend zgjedhen delegatëttë cilët përfaqësojnë anëtarët. Kuvendi sipas rregullit zgjedhnjë organ operativ I cili udhëheq punën e përditëshme tëshoqatës, zakonisht është kolektive dhe qyhet këshill drejtuesose ekzekutiv dhe një organ mbikqyrës. Kuvendi mund të zgjedhedhe organin individual – kryetarin, e kryetari mund të zgjedhedhe vetë këshilli drejtues prej anëtarëve të vet. Gjithmonëduhet të caktohet ndonjë person, zakonisht kryetari apo më
    • shumë persona të caktuar, të cilët përfaqësojnë shoqatënnë pikëpamje civile juridike sipas vetë statusit dhe në emër tëshoqatës kryejnë veprime dhe punë juridike.38. Fondacionet si persona juridik – Në drejtësinë tonë tëparaluftës fondacionet kanë qenë formë e rëndësishëme epersonit juridik. Ato janë në të vërtetë institucione private.Për themelimin e fondacionit janë nevojitur: deklarata e vunllnetitmbi themelimin e fondacionit dhe leja e organeve kompetente. Nëdrejtësinë e sotme, gjithashtu mund të ekzistojnë fondacionet,Për themelimin e fondacionit nevojiten po ato kushte të paraluftës,deklarimi I vullnetit dhe leja. Ato janë krijuar që dikush ta lë metestamentin e vet ndonjë masë pasurore për arritjen e ndonjëqëllimi të lejuar.39. Objektet e së drejtës civileObjekt janë krejt ajo në qka është e drejtuar ndonjë e drejtësubjective, në qka ose llidhur me të cilën gjë realizohet ajo.40. LLojet e objektit të së drejtës civile- Objekt I së drejtëscivile mund të jetë vetëm ajo që në mënyrë indirekte osedirekte mund të kufizohet në vlerat ekonomike, gjegjësisht nëtë holla. Kjo I përgjigjet esencës së të drejtës civile, sidomossanksionit të saj ekonomik. Këto objekte janë:sendet, vlerat enjerzëve, vlerat personale dhe produktet e frymës së njeriut41. Sendet - janë object më I rëndësishëm I së drejtëscivile. Sendet janë pjesë materiale të natyrës mirëpo që njëpjesë materiale e natyrës të jetë send në kuptimin juridik–teknik të së drejtës civile nevoiten dy kushte: kushti fizzik dhekushti shoqëror.Kushti fizik qëndron në atë që ajo pjesë e natyrës të jetëfaktikisht apo në mënyrë vizuele në pushtetin tonë fizik, përkëtë arsye hapësira e lirë ajrore, ujërat në oqeane planetet,meteorët nuk janë sende. Por ajri I komprimuar për përdorimteknik gjithashtu është send, ai gjendet në pushtetin tonë fizik.Kushti shoqëror – DO të thotë se pjesa e natyrës qëkonsiderohet si send në drejtësi duhet të jetë njëkohësishtmall nga pikpamja ekonomike. Atom und të jenë object tëdegëve tjera të drejtësisë p.sh të së drejtës administrative,por për nga pikpamja e të drejtës civile janë jashtë qarkullimit,p.sh varrezat nuk janë sende në të drejtën civile dhe nuk mundtë jenë object I qarkullimit civil-juridik ejt.
    • - Ndarja e sendeve - është në të patundëshme dhe tëtundëshme. I patundëshëm është ai send që nuk mund tëtransferohet prej një vendi në vend tjetër. E patundëshmeështë toka dhe krejt ajo që është e ndërtuar në tokë.Sendet tjera janë të tundëshme.Sendet e hargjueshme janë ato sende qëllimi I të cilave ështëqë me një përdorim të shpenzohen ose tjetërsohen. Këtojanë p.sh lëndët e para, ushqimi, të hollatetj.Për nga lloji, sendet mund të jenë të caktuara ose gjenerike,janë ato sende që caktohen dhe shënohen sipas llojit, numrit dhesasisë p,sh drithi i gjinisë, dhe lloji përkatës.42. Sendet e patrup – Disa autorë konsiderojnë edhe sendepatrup. Ndarjen e sendeve pa trup e gjemë për herë të parënë të drejtën romake. Gaji me sende patrup nënkupton: tëdejtën e trashëgimit, të gëzuarit e fryteve madje edhe tëdrejtën e obligacionit. Për arsye praktike nuk është e nevojshmetë konsiderojmë të drejtën si sen të patrup.43. Veprimet e njerzëve – Janë gjithashtu për kah struktura evet ekonomike mallra, por ato drejtësia prapë se prapë nuk ikonsideron sende. Nuk është qdo veprim njerëzor lëndë e sëdrejtës civile, por vetëm ai që ndonjë mënyrë shprehet nëmënyrë monetare, të kufizohet me të holla p.sh puna nëorganizimin e piknikut vullnetar nuk është lëndë e së drejtëscivile, pastaj nëse dikush këndon në piknik atëher as ky nukështë objekt i së drejtës civile.Edhe mosveprimi i ndonjë personi domethënë rezervimi ngandonjë veprimtari që përndryshe është lejuar, në qoftë se kyrezervim ka ndonjë interes ekonomik për palën tjetër mund tëjetë lëndë e së drejtës civile.43a. Vlerat personale – nderi, shëndeti, dija, liria personale,integriteti fizik, shpirtëror dhe moral, sekreti personal, liria evetëdijes etj, janë vlerat më të mëdha në jetë. Vleratekonomike janë bazë e tyre e domosdoshme, kusht idomosdoshëm për ekzistimin e tyre por vetëm kusht. Vleratpersonale janë të lidhura me personalitetin fizik dhe janë pjesëintegrale e këtij personaliteti. Por edhe personat juridik mund tëkenë disa vlera personale p.sh firma e ndërrmajes, zëri i mirë ipersonit juridik etj.43b. Produktet e shpirtit njerëzor – është krejt ajo që krijonapo përmes së cilës shprehet shpirti njerëzor, mendja, jeta
    • emocionale e njeriut. Këto janë të arriturat ose realizimetshkencore apo artistike në prodhimtarinë materiale. Produktet eshpirtit njerëzor duhet ti dallojmë prej vlerave personale, sepse atonuk paraqiten në vetë jetën e brendëshme shpirtërore tënjeriut por objektivizohen.KRIJIMI DHE MBARIMI I RAPORTEVE JURIDIKE44. Faktet juridike – Vetë dispozita vetë norma nuk është emjaftueshme për krijimin e raportit juridik. Qdo raport jetësor dheshoqëror përbëhet nga disa rrethana, fakte që janë reciprokishttë lidhura. Faktet juridike ndahen në ngjarje dhe veprime.44b. Ngjarjet si fakte juridike mund të jenë të ndryshëme p.shlindja, vdekja, kalimi i kohës së fatkeqsisë elementare, sëmundjapsikike et. Rrufeja e mbyt kalin me vetë këtë mbaron e drejta epronësisë mbi kalin. Në këtë pikpamje rrufeja është faktjuridik44c. Veprimet e njerzëve si fakte juridike- si fakte juridike janëshumë më të rëndësishme, ato ndahen në veprime tëlejuara dhe të palejuara. Veprimet e palejuara quhen Delikte dhe atokrijojnë obligimin që të kompenzohet dënimi që dikush e kashkaktuar. Veprimet e lejuara i ndajmë në pajtim me drejtësinëdhe veprimet të vullnetit. Veprim në pajtim me drejtësinëështë ai veprim njerëzor që nuk është I ndaluar por për kahdrejtësia është I lejuar, por nuk është ndërrmarë me qëllimqë të krijohet, ndërrohet ndonjë e drejtë.Veprime të vullnetit janë ato që ndërrmirren pikërisht meqëllim që të prodhohet ndonjë efekt objektiv juridik I lejuar ngadrejtësia. Veprimet e vullnetit janë në të vërtetë deklarim Ivullnetit. Deklarimi I vullnetit me qëllim të krijimit, ndërrimit osembarimit të raportit juridik është fakti më I rëndësishëm dhemë I shpeshtë.46. Tubi I fakteve – Është I rrallë rasti që vetëm një faktjuridik të shkaktoj krijimin, mbarimin, ose ndërrimin e ndonjë tëdrejtë objective gjegjësisht të raportit juridik, megjithse ka edheraste të tilla, për shembull gjetja e sendeve. Zakonisht kërkohenmë shumë fakte. Të gjitha faktet që duhet të mblidhen përkrijimin, mbarimin ose ndërrimin e ndonjë të drejtë përbëjnëtubin e fakteve.47. Supozimet dhe fiksionet – Supozimet janë mjet shumë Idobishëm I teknikës juridike, sidomos asaj procese-juridike p.sh
    • mirëbesimi I posedimit supozohet dmth nga fakti se dikush ështëposedues nxirret fakti se ai është posedues me mirëbesim gjersatë argumentohet e kundërta. Te fiksionet për dallim ngasupozimet merret se ekziston një fakt që në të vërtetë nukekziston, kjo bëhet për arsye që të lehtësohet teknika juridikep.sh ekziston fiksioni se fëmiu I filluar është I lindur nëseështë fjala për interesat e ti48. Klasifikimi I të drejtave absolute dhe relative49. Të drejtat absolute – Janë ato të drejta të cilat 1) tëdrejtës së personit të autorizuar I përgjigjet obligimi I tëgjithë personave të tjerë, 2) Numri I këtyre personave nukështë I caktuar, 3) obligimi I tyre është negative dmth qëndronnë atë që personin e autorizuar të mos e pengoj në ushtrimin eautorizimeve të tij, 4) ky raport I titullarit ndaj të gjithëpersonavetë tjerë nuk është konkretizuar. janë reale dhepersonale49a. Të drejtat reale – janë ato të drejta absolute që si objecttë vetin të drejtëpërdrejtë kanë sendet. Nga pronësia privatejanë nxjerrë edhe dy të drejta reale, servituti dhe pengu. Kjo edrejtë ka të bëje me ato objekte të pronësisë shoqërore49b. Të drejtat personale – përfshijnë1) të drejtat personaleqë kanë të bëjnë me statutin civil – juridik të një personi.Këto janë të drejta personale nga marrëdhëniet familjare si dhestatuset personale, legjitimiteti, mosha madhore, aftësia juridike dhee punës etj. 2) të drejtën e personalitetit ose të drejtën nëkuptim më të ngushtë. Këto janë të drejta object I të cilaveështë prona personale. 3) të drejtën personale object I së ciësështë produkti I shpirtit dhe mendje së njeriut. Këtë grup tëdrejtave I quajmë edhe të drejt të autorit.49c. Të drejtat e personalitetit – ose të drejtat në kuptim tëngushtë janë të drejta, object I të cilave është pronapersonale. Të drejtat e personalitetit janë: vlera morale dhe ideore.Të marrim shembull integritetin fizik. Nëse dikujt I shkaktohetlëndim fizik, I lënduari sigurisht ka pësuar dëm moral, sepse Iështë cenuar një vlerë morale. Por nga ky lëndim shkaktohetedhe një dëm pasurie, sepse nuk ka mundur të punojë njëkohë të caktuar ose është pakësuar aftësia për punë.49d. E drejta e autorit – Përfshinë të gjitha produktet e shpirtit
    • që quhen edhe vepër e autorit. Këtu hyjnë: librat, broshurat,artikujt dhe shkrimet e tjera të muzikës, dramës etj. Të drejtëne autorit e përbëjnë ato të drejta objekti i të cilave nukështë ndonjë vlerë personale por ndonjë produkt i mendimit,mendjes, frymës së njeriut. Këto të drejta kanë të bejnë mendonjë punë shkencore, vepër letrare, pikturë skulpturë etj.49e. E drejta e shpikjes – mund të bëjë me shpikjen dhe mepërparimin teknik. Shpika është zgjidhje e re e problemit teknik,që mund të zbatohet në veprimtari industriale apo në ndonjëveprimtari tjetër ekonomike. Përparimi teknik ësht zgjidhjeteknike e arritur me përdorimin racional të mjeteve të njohurateknike dhe veprimeve teknologjike.52. Të drejtat relative (obligative) – Sistemi i të drejtave relativeapo e drejta obligative si degë e së drejtës civile përbëndegën më të gjerë dhe teknikisht më së shumti tëpërpunuar të së drejtës civile pasurore. Kjo e drejtë quhet edhee drejtë e obligacionit sepse qdo e drejtë relative i përgjigjet njëobligimi përkatës. Në të drejtën e obligacionit ekzistojnë dypalë: pala e autorizuar që quhet kreditor dhe pala e obliguar qëquhet debitor. Obligimi i debitorit shikuar nga ana e kreditorit quhetkërkesë. Pra obligimi dhe borgji janë kuptime korelative – ajoqë për debitorin është obligim, për kreditorin është borgj.52a. Personat në raportin e obligacionit - Në obligacion ekzistojnëdy palë: pala e debitorit dhe kreditorit. Zakonisht në anën edebitorit dhe kreditorit gjendet nga një person – debitori dhekreditori. Ndërkaq në secilën anë mund të ketë më shumëpersona p.sh më shumë debitorë dhe më shumë kreditorëp.sh bashkëshortët blejnë një tokë. Këtu blerësit –bashkëshortët janë kreditorë duke pasur parasysh tokën eblerë, kurse shitësi është debitor. Në qoftëse në raportin eobligacionit ka më shumë persona obligimi mund të jetë i ndarëose solidarë. Është I ndarë kur secili prej debitorëve ka borgjnë pjesë të caktuar të borgjit ose kur kreditorët kërkojnëpjesë të caktuar të borgjit. Obligimi është solidarë atëherkur secili prej debitorëve ka borgjin në tërësi, kreditori mund tëkerkoj realizimin në tërësi nga cili do qoftë prej kreditorëvep.sh fëmija mund të kërkoj shumën e mbajtjes ose prej babaitose prej nënës.52b. Llojet e obligacioneve –Obligacioni I thjeshtë është kur raporti I obligacionit përbëhet
    • prej një obligacioni p.sh bartja e ndonjë sendi, të kënduarit nëndonjë koncert, marrja me qesim e ndonjë toke tj.Obligacioni I ndërlikuar – është kur përpëhet prej mëshumë obligacioneve p.sh kur ndërrmarja hoteliere obligohet qëmysafirit ti ofroj pansion të plotë. Në obligacionin e ndërlikuarnjë obligim mund të jetë kryesorë e ky është ai me të cilinarrihet qëllimi kryesorë I raportit të obligacionit, kurse të tjerëtjanë të dorës së dytë.52c. Burimet e oblgacioneve – kemi lloje të ndryshme tëobligacioneve kështu p.sh në qoftëse një vlerë pasurore pabazë dhe pa arsyetim ligjor kalon prej pasurisë së një personinë pasurinë e një tjetri, themi se ai person është pa bazë.Personi që është pasuruar pa bazë, duhet ti kthejë sendinpersonit të parë. Këto grupe të obligacioneve quhen obligacionenga pasurimi I pabazë.53. Pasuria – është tubim i të drejtave që i përkasin njëpersoni. Ndërkaq këtu nuk hyjnë të gjitha të drejtat, porvetëm të drejtat civile subjective. Të drejtat personale jo civilenuk hyjnë në pasuri. Të gjitha sendet që përbëjnë lëndëne pasurisë si tërësi, quhen masë pasurore. Masa e pasurisëpërbëhet prej sendeve përkatëse, por ajo në tërësi mundtë përqendrohet dhe shprehet në një send të veqantë, nëpara.Pasuria ndahet ne aktivë dhe pasivë. Masa pasurore si e tillë ajorritet ose zvogëlohet mirëpo kualitivishtë nuk ndryshon asgjënë identitetin e pasurisë, ajo i takon dhe është lidhur përbartësin e saj.54. Aktiva dhe pasiva – Pasuria ndahet në aktivë dhe pasivë.Aktivën e përbëjnë të drejtat, pasivën obligimet. Por nëaktivë hyjnë edhe të drejtat reale dhe absolute, derisa nëpasivë hyjnë vetëm obligimet nga të drejtat e obligacionit.54a. Subjekti dhe pasuria – Kuptimi I pasurisë është I lidhurngushtë me kuptimin e personit në të drejtën civile. Personinnë qarkullimin civil – juridik nuk mund ta marrin me mend papasuri ashtu siq ai pasurinë nuk mund ta merr me mednt pa pasëne pasurisë. Tërë qarkullimi juridik midis personave në drejtësibëhet nëpërmjet të kategorisë së drejtësisë, sanksioni Itë gjitha të drejtave civile realizohet në masën e pasurisë.55. Pasuria dhe të trashëguarit – Me vdekjen, personi ndahet ngapasuria. Por pasi pasuria nuk mund të ekzistoj pa persona,
    • atëherë në vend të personit të vdekur paraqitet trashëgimtari.Në trashëgimtarin kalojnë të gjitha të drejtat që epërbëjnë pasurinë reale dhe obligative, si dhe obligimet nga tëdrejtat e obligacioneve.56. Konfiskimi – Është e ditur se pasuria nuk mund të ekzistojpa subject dhe se subjekti ndahet nga pasuria vetëm me vdekje.Mirëpo në drejtësinë tonë ka raste kur prej personave pasriandahet para vdekjes së tyre. Ky është rast I konfiskimit.Konfiskimi nuk është identik me trashëgimine.57. Nacionalizimi – Është I ngashëm me konfiskimin, me atëdiferencë që këtu merret pasuria. Në rastin e procedurës, kadisa ngjashmëri me konfiskimin për atë që edhe këtulikuidohen në mënyrë të ngjashme borgjet dhe obligimet qështeti I merr mbi vete.58.Bankrotimi – Sipas terminologjisë së zakonëshme ështëpasojë e insolvencës së debitorit, dmth paraqitet atëher kurndonjë person nuk është në gjendje të paguaj borgjet e vetapra të realizoj obligimet e veta. Por esenca e bankrotimit qëndronpikërisht në qrregullimin e ekujlibrit në mospajtimin midispasurisë dhe masës së pasurisë. Kur masa e pasurisë së njëpersoni beht shumë e vogël që në të mund të realizohetsanksioni pronësorë për obligimet e nodnjë personi, paraqitetinsolvenca e atij personi.59. Qarkullimi juridik – Është bartje e të drejtës prej njësubjekti në tjetërin, prej në bartësi – titullari në tjetërin. Kjodukuri ekziston vetëm në të drejtën civile. Qarkullimi juridik nukështë asgje tjetër veqse superstrukturë e qarkullimit tëmallrave. Qarkullimi juridik nuk është dukuri identike meqarkullimin ekonomik. P.sh nëse vjedhësi, gjetësi ose jopronarishet orën e vjedhur apo të gjetur, kemi vetëm aktin e qarkullimitekonomik, është bartur vetëm vlera ekonomike, e jo edhe aktin eqarkullimit juridik, sepse nuk është bartur e drejta mbi atë vlerë.59a. Të drejtat subjective që barten në qarkullimin juridik –Janë të drejtat absolute: pronësia, servituti, marrja me qesim,pengu, e drejta e shfrytëzimit, licence etj. Mjetet e qarkullimit juridikme të cilat bëhet kjo bartje janë të drejtat e obligacionit. Porkëto nuk janë të gjitha të drejtat e obligacionit, por vetëm atotë cilat palët I krijojnë me vullnetin e vet me qëllim të bartjestë së drejtave. Pra të drejtat absolute mund tti shikojmë si
    • object I qarkullimit juridik, e punët juridik si mjet të qarkullimitjuridik.60. Kauza – është qëllim ekonomik ose efekt ekonomik tëcilën palët dëshirojnë ta arrijnë me punë juridike. Qdo punëjuridike në të drejtën civile ka njëfar qëllimi ekonomik. Kyqëllim ekonomik të cilin palët dëshirojnë ta arrijnë ështëkauza e kontratës dhe punës juridike përgjithsisht. Kur nuk kakauzë, nuk ka as punë juridike. Nëse p.sh dy njerëz merren veshse do të jenë miq, ekziston qëllimi I vullnetit, por megjithëse nukka kontrate. Nëse një njeri I premton tjetërit se do të ndihmoj,përsëri nuk ka punë civile juridike. POr nëse premton me kushtqë për këtë këndim të marrë honorary, atëher kjonështëpunë civile juridike. Kauza pra është qëllim ekonomik të cilinpalët dëshirojnë ta arrijnë me punë juridike.61. Baza juridike – Kur vjedhësi shet orën, kemi një akt tëqarkullimit ekonomik. Kjo nuk është punë juridike, sepse nukbartet e drejta subjective me sendin, por sendi bartet vetëmfaktikisht. Me këtë rast kemi kauzën, kur njëra palë dëshirontë holla për orën, e tjetra orën. Pra nuk kemi qarkullim juridik,nuk kemi pronësinë mbi orën. Nëse djali trashëgon babën dhefiton të drejta nga pasuria e tij, bazë për këtë do të jenëvetëm dispozita ligjore mbi trashegiminë.61a. Seksioni singular – Është bartje e ndonjë të drejte apomë shumë të drejtave të caktuara, konkrete subjective. Seksioniuniversal është bartje e pasurisë si tubim I të drejtave dheobligimeve madje qoftë tërë pasurisë, e qoftë ndonjë pjesetë saj të caktuar.61b. Veprimet Juridike – Veprim juridik është ajo deklaratë evullnetit të cilën palët e ndërrmarin me qëllim të krijimit tëndonjë raporti juridik. Pra me atë raport juridik vullneti luan rolinmë të madh, ai është aty fakti më I rëndësishëm juridik.Deklarimi I vullnetit është ai fakt juridik që nga pikpamja eqarkullimit juridik është më I rëndësishmi. Ai nuk ështëgjithmonë më vendimtari në tubimin përkatës të fakteve, porai në qarkullimin juridik është fakti juridik më karakteristik.Nëpërmje tij shprehet qarkullimi juridik por vendin e tij mund takuptojmë drejt vetëm në qoftëse jemi të vetëdishëm se nëtë drejtën civile ky vullnet përpiqet të arrij indirect ose directndonjë qëllim ekonomik, se si është I kushtëzuar nga qarkullimiekonomik. Vullneti pa marrë parasysh kushtëzimin e vet prapseprap
    • është njëkohësisht dukuri psikike dhe psikologjike. Vullnetiështë gjithashtu kategori filozofike sidomos lidhur me qështjen elirisë së vullnetit dhe të determinizmit ose indeterminizmit të tij.Vullneti sado që të jetë I kushtëzuar, I determinuar ngadomosdoshmëria shoqërore në pikë të fundit ekonomike dhenë të drejtën civile është fenomen psikologjik. Për këtëarsye që ain ë të drejtën civile të mund të prodhoj veprim qëtë ketë si pasojë ndonjë raport juridik duhet të jetë I lirë dheI deklaruar qartë.61c. Rëndësia e aktit administrativ – Dihet se akti administrativnuk është fakt juridik, por ai shpeshher i prinë raportit civil-juridikdhe për këtë arsye është supozim i këtyre raporteve, apopërcakton kufijt e tyre. Në pikpamje të thjeshtë juridike, raporti iaktit adminsitrativ ndaj raportit civil-juridik mund të jetë Idyllojshëm: 1)raporti civil-juridik mund ti jetë nënshtruar aktitadministrativ dhe 2) raporti civil-juridik mund të ekzistoj krahas meaktin administrativ, pavarësisht nga raporti administrativ.62. Vullneti si fakt juridik – Vullneti është fakti më Irëndësishëm dhe më I shpesht juridik që prodhon numrin mëtë madh të raporteve civile-juridike. Vullnetin si fakt juridik nukduhet kuptuar si ndonjë parim të pavarur, I cili pa marrë parasyshdukuritë tjera shoqërore cakton raporte civile-juridike. Vullnetiështë dukuri shoqërore. Qysh pandekistët kanë kërkuar qëvullneti I deklaruar të jetë: serioz dhe I drejtuar nga diqka që nëpikëpamje fizike dhe juridike ëhstë e mundëshme.63. Përfaqsimi – është kryerje e veprimeve juridike në emeërtë tjetërkujt dhe për llogari të tjetërkujt. Në emër tetjetërkujt dmth se autorizimet dhe obligimet nga veprimi I kryerjuridik p.sh nga puna e lidhur juridike nuk krijohen për atë që kakryer veprim juridik por për dikën tjetër. Për llogari tëtjetërkujt do të thotë se efekti ekonomik I këtij veprimirealizohet jo në masën pronësore të tij që ka lidhur punënjuridike port ë ndokujt tjetër. Personi që kryen veprim juridikquhet përfaqsues, e personi në emër të të cilit dhe përllogarinë e të cilit kryhet vepra quhet I përfaqsuari.63a. Llojet e përfaqsimit – Kemi dy lloje të përfaqësimit: ligjordhe kontraktues. Përfaqsimi ligjor ekziston për personat që janëtë paaftë për punë p.sh për shkak të mungesës, janë tëpenguar të ndërrmarin vetë veprime juridike. Përfaqsimikontraktues është ai që në bazë të kontratës paraqitet midispërfaqsuesit dhe të përfaqsuarit.
    • 63b. Autorizimi – Që përfaqsuesi të mund të përfaqsoj tëpërfaqsuarin atij I nevoitet autorizimi. Te përfaqsimi ligjorautorizimin e jep vet ligji, kurse te ai kontraktues I përfaqsuari.63c. Llojet e autorizimeve – Autorizimi mund të jetë Ipërgjithshëm (general) dhe I veqantë (special). Autorizimi Ipërgjithëshëm ekziston atëher kur përfaqsuesi ështëautorizuar të kryej të gjitha punët e të përfaqsuarit apo tëpaktën një rreth të caktuar më të madh. Autorizimi I veqantëekziston atëher kur ka të bëjë me kryerjen e një a po mëshumë veprimeve të caktuara juridike.63d. Ndërprerja e përfaqsimit – Autorizimi nga përfaqësimikontraktues ndërprehet: 1) për shkak të kalimit të afatit përtë cilin ka qenë dhënë, 2) me dorheqjen e të autorizuarit, 3) Mevdekjen e njërit apo tjetrit, përveq në qoftëse është caktuarqë të vlejë edhe për trashëgimtarët e të përfaqsuarit, 4)me humbjen e aftësisë për punë të të përfaqësuarit osepërfaqsuesit.64. Modifikimi I punëve juridikeModifikimi I punëve juridike ka mundësi të bëhet në lidhje mekushtin dhe afatin65. Kushti – është rrethanë e ardhëshme e pasigurtë ngaparaqitja ose mosparaqitja e të cilës varet krijimi ose ndërpreja endonjë të drejtë. Kjo rrethanë mund të jetë e varur ngavullneti I një pale, e atëher kushti quhet potestativ dhe mund tëmos varet nga vullneti I palëve, e atëher quhet kenzual. Porgjithashtu mund të varet edhe nga vullneti e edhe nga rasit-atëherkushti është I përzier.Kushti mund të jetë pozitiv dhe negative, varësisht nga ajo se avaret krijimi I të drejtës nga paraqitja ose mosparaqitja errethanave.66. Afati – është kalim I caktuar I kohës ose moment I caktuarnë kohë, moment për të cilin është I lidhur krijimi osendërprerja e ndonjë të drejte. Afati si moment I caktuar mund tëjetë I shtyeshëm ose I shkputëshem. I shtyeshëm është kurprej paraqitjes së afatit varet krijimi I të drejtës p.sh vdekja etrashëgimlënësit për trashëguesin. I shkëputshëm ështëkur shkakton ndërprerjen e të drejtës.p.sh me vdekjen ndërprete drejta e bashkëshortit për mbajtje.
    • 67. Ndarja e punëve juridike – bëhet sipas kritereve tëndryshëme:1. Punët juridike kauzale dhe abstrakte2. punët formale dhe joformale3. punët midis të gjallëve dhe në rast vdekje4. punët të njëanëshme dhe të dyanëshme68. Punët kauzale dhe abstrakte – Kauzale janë ato punëjuridike ku është theksuar në mënyrë të dukëshme qëllimiekonomik që dëshirohet të arrihet me punë. Abstrakte janë atopunë juridike të të cilat kauza nuk shihet.69. Punet juridike formale dhe joformale – Forma e punëve juridikesot më së shpeshti përbëhet në shkresë, puna juridike duhettë përpilohet në formë të shkruar, porn ë raste tëjashtëzakonëshme mund të ekzistoj edhe forma të tjera p.shankandi pubik dh me shkrim.69a. Punët juridike midis të gjallëve dhe në rast vdekje –punët juridike midis të gjallëve janë ato me të cilat kryhetqarkullimi juridik I rregullt. Punët juridike në rast vdekje janë atoqë ndërrmirren në bazë të disponimit të një personi mepasurinë e vet në rast të vdekjes së vet. Punë juridike midistë gjallëve janë të gjitha kontratat dhe punët tjera juridike qëndërrmirren qdo ditë. Puna juridike në rast të vdekjes karëndësi të veqantë sepse është ndërrmarë për situatëtë veqantë.69b. Punët juridike të njëanëshme dhe të dyanëshme – Tënjëanëshme janë ato punë juridike te të cilat mjafton deklarimiI vetëm I një vullneti që të krijohet raporti juridik ndërsa tëpunët juridike të dyanëshme nevoitet daklarata e dy a mëshumë vullneteve si dhe pëlqimi I tyre që të mund të krijohetraporti I obligacionit.70. Kontratat – lidhja e kontrataveOferta: kontatat krijohen në atë mënyrë që një palë I bënofertë palës tjetër. Oferta është deklarim I njëanëshëm Ivullnetit I drejtuar palës tjetër me qëllim të pranimit. Nëse palae pranon ofertën, atëher arrihet pëlqimi I vullneteve, respektivishtkontrata.Që të arrihet kontrata palët duhet të pajtohen mbi pjesëtesenciale të kontratës, pa të cilat kontrata nuk mund të merret
    • me mend. Ato pëfshijnë efektet ekonomike që palëtdëshirojnë ti arrijnë nëpërmjet të kontratës. P,sh tëshitblerja janë elemente esenciale sendi që shitet dhe qmimi Iblerjes. Këto pjesë quhen pjesët natyrore të kontratës.70a. Pjesët e kontratës – Që të arrihet kontrata palët duhettë pajtohen mbi pjesët esenciale të kontratës. Pjesë esencialejanë ato pa të cilat kontrata nuk mund të mirret me mend. Atopërfshijnë efektet ekonomike që palët dëshirojnë të arrijnënëpërmjet kontratës. Qarkullimi ekonomik dikton disa punëtipike juridike te të cilat qysh më parë janë caktuar elementetesenciale p.sh te shitëblerja janë elemente esenciale sendi qëshitet dhe qmimi I blerjes.70b. Ndarja e kontratave – Të njanëshme të obligueshme dhetë dyanëshme të obligueshme.Të njëanëshme të obligueshme janë ato të cilat obligimiekziston vetëm në njërën prej palëve kontraktueseTë dyanëshme të obligueshme kemi autorizime dhe obligime sinë njërën ashtu edhe në anën tjetër.70c. Kontratat reale –. Kontratë e këtillë është huaja dhedepozitivi. Këto kontrata nuk janë reale në qoftë se janë lidhurme shkrim. Pra me pëlqimin e vullneteve kontrata akoma nukështë perfekte,nevoitet edhe një fakt juridik – dorëzimi Isendeve.70d. Kontrata konsensuale – Krijohet vetëm me pëlqimin evullneteve të palëve.70dh. Kontratat kumutative – janë ato kontrata te të cilat kauzatreciproke, efektet reciproke ekonomike janë caktuar qysh më parë70e. Kontratat aletore – janë ato kontrata te të cilat efektet nukjanë të caktuar qysh më parë por vetëm prej rrethanave tëardhëshme.71. Obligimi i kontratës – Ashtu si edhe në raportet tjera tëobligacionit edhe në kontrata obligimi përbëhet prej një apo mëshumë llojeve të caktuara: dhënjës, bërjes. Por menjëher nëkontrata obligimi mund të jetë alternativ. Është obligim alternativatëher kur debitori apo më rrallë kreditori mund të zgjedh midisdy apo më shumë bërjeve ashtu që në qoftë se zgjedhjaështë bërë obligimi ngushtohet vetëm me atë bërje të
    • zgjedhur.Obligimi mund të jetë i individualizuar dhe gjenerik. Obligim Iindividualizuar është atëher kur është borgj individualisht njësend përkatës p.sh kali, radiaparati etj.Obligimi gjenerik ështëatëher kur borgji ekziston sipas llojit të sendit përkatës.72. Forcimi dhe sigurimi I kontratës – nganjëher palët përveqkontratës kryesore lidhin disa kontrata të dorës së dytëakcesore apo vetë kontratës I shtojnë dispozita të veqanta qëkontrata të jetë edhe më e fortë.73. Avansi – është vlerë pasurore të cilën njëra palë I jeptjetrës me rastin e lidhje së kontratës. Avansi duhet tëdorëzohet e jo vetëm të premtohet. Kjo pra është kontratë edorës së dytë dhe njëkohësisht reale.74. Denimi kontraktues – vlera pasurore të cilën debitori iapremton kreditorit për rastin e kontratës ose realizimit tëparregullt të kontratës quhet dënim kontraktues ose penal.75. Klauza kasatore – ekziston atëher kur palët konstatojnë sedebitori do të humbë të drejtat dhe fuqitë juridike tani më tëfituara nga kontrata kryesore në qoftëse nuk realizon obligimin evet, e kreditori në atë rast nuk mund të heq dorë nga kontrata.76. Plotësimi I kontratës – Të plotësosh ose të zbatoshkontratën do të thot të ndërrmarësh krejt qka është enevojshme që bërja e kontratës të realizohet. Kontrata duhet tërealizohet dhe plotësohet ashtu si kanë dëshiruar vetë palët.Në qoftë se kontrata është e pa qartë dmth në qoftë sepalët nuk kanë shprehur qartë vullnetin e vet atëher paraqitetinterpretimi I kontratës. Për interpretimin e kontratës ekzistojnërregulla të veqanta. Prej këtyre rregullave më e rëndësishmeështë ajo se duhet gjetur vullnetin e vërtet të palëve pa marrëparasysh shprehjet eventuale të pa drejta apo joreale. Rregull tjetëre rëndësishme është ajo se dispozitat e pa qarta të kontratësduhet interpretuar ashtu si kjo është më e volotëshme përdebitorin.77. Vonesa e debitorit - në qoftë se afati nuk është caktuarparaqitet pasi që kreditori të ketë tërhequr vërejtjen debitoritqë ta realizoj obligimin. Pasojat e kësaj vonese janë këto:kreditori mund të kërkoj kompenzimin e dëmit të shkaktuar ngavonesa, debitori përgjigjet edhe për shkatërrimin e rastësishëm
    • të sendeve, përveq atëher kur argumenton se sendi do tëshkatërrohej edhe sikur kontrata të ishte plotësuar në afat, teobligimet monetare fillon të rrjedh kamata e vonesës te kontratadypalëshe ngarkuese sipas rregullit, vonesa e debitorit I jep kreditoritfuqinë juridike që të heq dorë nga kontrata.78. Pasojat e mosplotësimit të kontratës – Në qoftë sedebitori nuk e plotëson obligimin apo nuk e plotëson si duhet dmthse është kontraktuar dhe si e cakton këtë ligji, zakoni e normat etjera flasim për shkeljen e obligimit. Shkelja e obligimit tëkontraktuar ashtu si shkelja e qdo obligimi tjetër ligjor, tërheq përveten sanksione të ndryshme. Në kontratat dy palëshe ngarkueseështë rregull se pala e cila nuk ka shkelur obligimin e kontraktuar– pala e pafajëshme – mund të heq dorë nga kontrata, mundtë kërkoj zbatimin e dhunëshëm kontraktues.79. Novacioni – është ndërprerje e kontratës sëmëparëshme në atë mënyrë që në vend të saj hyn nëfuqi kontrata e re midis palëve të njejta. Kjo dmth që palëtdëshirojnë që kontratën e vjetër ta zëvëndësojnë mëtë renë (animus novandi).80. Kompenzacioni – Nëse kreditorit debitori I ka borgj, mund tëbëhet kompenzacioni I borgjit për borgj. PËr që të bëhetkompenzacioni nevoiten disa kushte siq janë:Qe obligimet të jenëreciproke, që obligimet e obligimeve të jenë të njëllojshme, qëkërkesat reciproke të kenë arritur për pagesë, që të ekzistojmundësia e padisë.81. Parashkrimi – Qdo subject në parim mund të ushtroj sipas bindjes së vet të drejtën e vet apo tëmos e ushtroj. Por nëse të drejtën e vet nuk e ushtron për njëkohë të gjatë ndodh që ta humb jo vetëm të drejtën poredhe mundësinë që ta realizoj në mënyrë gjyqësore prakërkesësn. Humbja e kërkesës respektivisht padisë nëkuptimin material për shkak të kalimit të kohës quhetparashikim.82. Afatet prekluzive – Prej parashkrimit duhet të dallojmë afatetprekluzive. Ato ekzistojnë atëher kur ligji, ushtrimin e ndonjë tëdrejtë apo të ndonjë fuqie juridike e lidh me ndonjë afat. Kurnë atë afat e drejta ose fuqia juridike nuk paraqitet atëher
    • ndërprehet në tërësi.Afati prekluziv si dhe afati në përgjigjemund të jetë subjektiv dhe objektiv. Ai subjektiv llogaritet prejditës së marrjes vesh për një rrethanë, e ai objektiv ështëain ë të cilën mund të bëhet marrja vesh e nonjë rrethane dhetë paraqitet fuqia juridike ose e drejta në afatin subjektiv prekluziv.83. Pezullimi dhe ndërprerja – Koha e parashkrimit mund tëpezullohet në dy mënyra: me pranimin e borgjit nga ana e debitoritdhe me ngritjen e padisë kundër debitorit ose ndërrmarjen eveprimit tjetër para gjyqit me qëllim të konstatimit ose inkasimittë borgjit. Ndërprerja ekziston atëher kur për shkak të ndonjëarsyeje një kohë nuk llogaritet në afatin e parashkrimit, por kohatani më e kaluar nuk shkon huq.84. Kontratat e ndryshëme – Palët me vullnetin e vet mund tëkrijojnë qfardo kontrate që dëshirojnë. Llojet kryesore dhe mëtë shpeshta të kontratave I ka krijuar qarkullimi ekonomik.85. Blerja dhe shitja – Në praktikë kontrata më e shpeshtëështë blerja dhe shitja. Pjesa më e madhje e shkëmbimit tëmallrave bëhet përmes kësaj kontrate. Blerja dhe shitja aposhitblerja është kontratë dypalëshe, ngarkuese dhe konsensuale,ku shitësi bart në blerësin: 1) pronësinë mbi sendet, dhe 2)posedimin pronësor mbi sendet. Sendi që bartet dhe qmimi duhettë jetnë të caktuar.86. Shkëmbimi - kjo kontratë u nënshtrohet po atyre rregullaveqë u nënshtrohet edhe kontrata mbi blerjen dhe shitjen, me atëdiferencë që në vend të qmimit të blerjes I cili te blerjapërbëhet patjetër prej parave, këtu bartet në palën tjetërpronësia, e drejta e shfrytëzimit dhe posedimi në një sendtjetër. Këtu pra ipet sendi për send.87. Kontrata mbi dhuratën- me kontratë mbi dhuratën gjithashtubartet pronësia. Dhurata nuk është kontratë bëmirëse, nukështë kontratë e qar