Kroegwandeling middelburg (www.middelburgdronk.nl)

  • 4,632 views
Uploaded on

Een wandelroute langs de historische cafés van de stad Middelburg, gebaseerd op de online encyclopedie http://www.middelburgdronk.nl

Een wandelroute langs de historische cafés van de stad Middelburg, gebaseerd op de online encyclopedie http://www.middelburgdronk.nl

More in: Education
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Be the first to comment
    Be the first to like this
No Downloads

Views

Total Views
4,632
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
1

Actions

Shares
Downloads
10
Comments
0
Likes
0

Embeds 0

No embeds

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
    No notes for slide

Transcript

  • 1. KROEGWANDELING MIDDELBURGDRONKStartpunt: Café De Bommel, Markt 85.Het pand Markt 85 heeft al eeuwenlang een horecafunctie, als herberg, logement, koffiehuis,café, bar en restaurant. In 1824 staat H. Dikkenberg bij de burgerlijke stand op het adresgeregistreerd als herbergier – de zaak heet dan al Sint Joris. De laatste eigenaar van bar-café-restaurant Sint Joris was Cees Mulder – in 1993 werd Sint Joris De Bommel.VlasmarktVlasmarkt nr. 4. In dit pand zat tussen 1760 en 1770 herberg De Morgenster ( de naam DeMorgensterre staat nog geschilderd boven de deurpost). In 1964 zit eetcafé Bon Appetit in hetpand en 2 jaar later restaurant De Vlaskam. Een jaar later, in 1967, kwam het Chineserestaurant Kota Radja, dat een Italiaanse kok had, in het pand, in 1998 tapasbar Allez en in2001 café ‟t Fust, dat nog steeds in het pand zit.Vlasmarkt nr. 14. Dit pand had niet eerder een horecafunctie tot in 2005 café Dinges werdgeopend.Vlasmarkt nr. 18. Dit pand is nu bij Kaffee ‟t Hof getrokken, maar had toen al eenbehoorlijke geschiedenis achter zich. In 1973 werd op dat adres café Tognog geopend – hetpand was van Aad Bosman die ook het toenmalige Hof van Zeeland in bezit had. Van 1978tot 1985 zit restaurant La Castelliere in het pand, gevolgd door Kipcafé De Hennepot. In dejaren 90 kwam café Miller Time in het pand, in 2005 Australian Bar No Worries tot 2008.Vlasmarkt nr. 20. In 1973 opende Aad Bosman het eerste „bruine café‟ van Middelburg ennoemde het Het Hof van Zeeland. De zaak werd in korte tijd een begrip en was tot ver buitende gemeentegrenzen beroemd en berucht. De zaak heeft daarna achtereenvolgens de volgendenamen gedragen: De Klos, De Lachende Vis, Ietsje Anders en, de huidige naam, Kaffee ‟tHof. 1
  • 2. Vlasmarkt nr. 27. Het pand waar nu restaurant De Gespleten Arend zit kent ook een watminder chique verleden. Rond 1960 heette de zaak de Bonanzabar – wellicht schatplichtig aande toenmalige televisieserie – en was het een volks café waar gedanst en gefeest werd.Aangezien de clientèle van de Bonanzabar voor een niet onaanzienlijk deel uit homoseksuelenbestond, besloot eigenares Sjaan Pekaar (iedereen kende haar in die tijd als tante Sjaan) hetroze marktsegment speciale aandacht te geven. Ze herdoopte hiertoe in 1973 de Bonanzabarin de Sjada Bar (de naam was een samentrekking van Sjaan en Daan, destijds haarzakenpartner) - de zaak heeft maar een paar jaar bestaan en was eigenlijk een voorloper vanGoudwaard aan de lange Noordstraat.Schuin oversteken en rechts de Penninghoek in, weg vervolgen in de Simpelhuisstraat.Simpelhuisstraat nr. 5. Op dit adres begon Torre Wegener eind jaren 70 van de vorigeeeuw nachtsociëteit ‟t Pakhuis – de binnenplaatsen c.q. tuinen van het Hof van Zeeland en ‟tPakhuis grensden aan elkaar. De nachtsociëteit was als rechtspersoon een stichting (voluitStichting De Vrienden van de Zeeuwse Kunstenaars) wat belastingtechnisch zeeraantrekkelijk was (geen winstoogmerk) en tevens het voordeel had dat men niet gebondenwas aan openings- en sluitingstijden. Het was in wezen een besloten club – je moest er ook lidvan zijn – waar de gehele nacht doorgehaald kon worden.Simpelhuisstraat uitlopen, oversteken en in Stadhuisstraat linksaf en de eerste straatrechts, de Sint Sebastiaanstraat in.Sint Sebastiaanstraat 6-8. Wat nu een pakhuisje met bovenwoning is, was van 1895 tot 1900een bierhuis – de term bierhuis was een voorloper van bar of café. Gijsberta Maria de Fluijterwas eigenaresse van bierhuis De Fluijter en ze had nog 2 zusters, Geertruida en Maria, dieook bierhuizen in Middelburg hadden – Geertruida aan de, nu niet meer bestaande straat, Walen Maria in het zelfde pand aan de Wal en in de Schuddebeursstraat. De 3 zusters blevenongehuwd, kregen zo links en rechts een kind en waren eigenlijk een soort dolle Mina‟s avantla lettre.Sint Sebastiaanstraat uitlopen en linksaf de Lange Noordstraat in.Lange Noordstraat 31. Het pand is gebouwd in 1526 en was, zoals de gevelsteen aangeeft,van 1603 tot 1623 het woonhuis van Jacob Cats. Tussen 1750 en 1900 was er een logement inhet pand gevestigd dat de naam ‟t Logement van Middelburg droeg. Van 1840 tot 1845 is F.von Wiebel logementhouder, wanneer hij in 1845 overlijdt zet zijn weduwe het logement tot1847 voort – in 1892 wordt het logement verkocht voor Fl. 3.575.Lange Noordstraat 52. Aan de overkant van de straat, op nummer 52, is het COC caféGoudwaard, het enige homo- en lesbocafé in de regio Zeeland, gevestigd dat volledig opvrijwilligers draait. 2
  • 3. Lange Noordstraat 45. Op het adres Lange Noordstraat 45 – rechts naast espressobar KOD‟OOOOOOOOR – openden ene Harry en tante Bep in 1963 Bar Irene. De zaak kreeg in1969 zowel een andere eigenaar, Rinus van Hoepen, als een andere naam, De Postkoets – hetcafé heeft tot in de jaren 80 bestaan. In het pand rechts van het café, zat vroeger hotel-pensionDe Post dat in 1975 tot de grond toe afbrandde.Straat oversteken en rechtsaf de Blindenhoek in.Blindenhoek 3. Het Bierhuis Blindenhoek zat van 1892 tot 1895 op het adres Blindenhoek 3.Eigenaar was L.P.A. Poelman, een gepensioneerde militair die eerder bierhuizen had aan deDwarskaai en in de Zusterstraat. Hij verkocht het pand in 1895 voor Fl 2.200.Blindenhoek uitlopen en links de Bogardstraat (linkerzijde aanhouden) in.Bogardstraat 7. In het historische pand met de naam De Tinne Potte werd in 1951jeugdherberg De Arneburcht opgericht. De heer Wouterlood was op dat adres beheerder in hetSt. Vincentiusgebouw dat dienst deed als R.K. militair tehuis en hij zag dat het ruime pandmeer mogelijkheden bood. De jeugdherberg heeft ongeveer 10 jaar bestaan.Bogardstraat 17-19. Adriaan Westdorp staat in 1797 op het adres Bogardstraat 17-19geregistreerd als logementhouder. Aangezien de naam van het logement nog onbekend isheeft het op Middelburgdronk de naam gekregen die het pand thans draagt, n.l. Samarkand.Westdorp zou later nog de herberg Den Gouden Leeuw aan de Lange Delft uitbaten.Bogardstraat 33. In het pand Bogardstraat 33 was in 1770 de herberg Het Hof van Hollandgevestigd. Van 1821 tot 1836 dreef J.J. Janzee een koffiehuis (Bonaventure) op het adres. Determ koffiehuis hield in die tijd in, dat er in de gelegenheid ook alcohol werd geserveerd – determ is eigenlijk een voorganger van het huidige café. Janzee had eerder koffiehuizen aan deLange Giststraat en de Rouaansekaai en later aan de Varkensmarkt.Bogardstraat vervolgen en linksaf de Balans op.Balans 1. P. Karreman staat van 1812 tot 1816 op het adres Balans 1 geregistreerd alsherbergier. Karreman had later nog herbergen aan de Markt en in de Eigenhaardstraat.Balans 13. Op het adres Balans 13 was aan het eind van de 18de eeuw Societé l‟Amitiégevestigd. Vanaf 1795 toto 1811 was Hendrich Christian Biebricher er koffiehuishouderannex conciërge – in 1811 gaat hij failliet. Rond 1850 zit sociëteit De Eensgezindheid in hetpand en men heeft in 1856 een koffiehuishouder annex conciërge nodig – de heer Ten Doopvoorziet in de vacature. Twee jaar later zit het Handelskoffiehuis in het gebouw en kan men erterecht voor muziek en dans. Het is niet duidelijk hoelang het Handelskoffiehuis heeftbestaan.Balans 21. Op de hoek van de Balans en de Wagenaarstraat zat in 1893 het bier- en koffiehuisvan P.J. Karreman (hij had ook bierhuizen aan de Dwarskaai en aan het Koorkerkhof0 – eenjaar later verkocht hij de zaak. De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat de ingang van het bierhuisaan de Wagenaarstraat was. 3
  • 4. Balans 4 (schuin tegenover nr. 21). Johanna de Kat had van 1820 tot 1822 op het adresBalans 4 een herberg met de naam Het Veersche Veerhuis. Volgens een verhaal in de Wete(blad van de Heemkundige Kring Walcheren) gebeurde het volgende in 1821: “Opdonderdagavond 25 januari 1821 kreeg Toon Kanaar ruzie met zijn vriendin Nettie Boom. Hijstak haar neer bij het hek van de Koopmansbeurs op de Korte Burg. Daarna trof hij tweevrienden voor de herberg het Veersche Veerhuis en ging met hen naar binnen om een glasjenever te drinken.” Er hebben later nog meer horecazaken in het pand gezeten, doch daar zijnniet voldoende gegevens over voorhanden.Spanjaardstraat inlopen aan linkerzijde.De nu zo prachtig opgepoetste Spanjaardstraat had in de 15de eeuw niet zo´n goede naam. In1460 besloten de baljuw, burgemeesters en schepenen van Middelburg dat de Spanjaardstraatde enige straat in de stad was waar prostituees (toen gemeene vrouwen van levene, die hem (=zich) laten mynnen of cussen omme gelt ) hun beroep uit mochten oefenen – het was ook deenige plaats waar dobbelen en kaartspelen om geld was toegestaan.Spanjaardstraat 5. In 1881 vraagt Adriaan van Sorge vergunning aan om in het pandKeijlbanc sterke drank te mogen verkopen – hij staat dan bij de burgerlijke standingeschreven als kroeghouder. Volgens het Woordenboek der Nederlandse Taal (WNT) is eenkroeg een herberg van gering allooi; niets meer en niets minder – het woord kroegh werd eind17de eeuw al in de taal gesignaleerd. Het begrip kroeghouder kreeg later de betekenis vaniemand die een kroeg dreef waar drank in het klein werd verkocht – vaak als onderdeel vaneen winkel, soms zelfs van een schoenmakerij of kapperszaak. Men verbond het nuttige methet aangename en dronk terwijl men wachtte.Spanjaardstraat 21. Het pand met de naam Het Kemphaantje was in 1894 de bierhal annexbierbottelarij van Johannes de Jonge. Een bierhal, ook weleens bierkelder genoemd, was inwezen een vorm van bijhandel. Degene die een bierhal begon was of bierbrouwer ofbierbottelaar en hij maakte – mits ruimte genoeg voorhanden – gebruik van het feit dat hijtoch al bier, als handelaar of slijter, verkocht, dus waarom geen tappunt voor de dorstigen. DeJonge was zo‟n inventieve bottelaar die het goed begrepen had. Zijn advertentie uit deMiddelburgsche Courant van 20 januari 1894 maakt melding van de opening van hetproefstation der bierbottelarij met zijn heerlijke Phoenix-Bieren. Hij zou later nog zakenhebben in de Gravenstraat en aan de Dwarskaai.Spanjaardstraat uitlopen en bij het kruispunt Koepoortstraat oversteken en wegvervolgen linkerzijde Singelstraat.Singelstraat 13. In 1896 besloot men een Concert- en Gehoorzaal te bouwen in de tuin vanhet pand Lange Singelstraat N 181, wat later werd omgenummerd tot het huidige Singelstraat13. Het criterium van middelburgdronk om een zaak op de site te plaatsen is, dat er in diezaak alcohol werd of wordt geschonken. In 1896 vroeg men al een vergunning om, zoals dattoen heette, sterken drank in het klein te mogen verkopen en die vergunning heeft de Concert-en Gehoorzaal tot op de dag van vandaag. In 1940 werd het pand eerst door de Duitsersgevorderd en aan het eind van de oorlog trokken de Engelsen er in. Op 20 december 1946 4
  • 5. werd de Concert- en Gehoorzaal, na een verbouwing, feestelijk heropend met een uitvoeringvan het Weihnachtsoratorium van Bach. De ingang van de tegenwoordige Zeeuwse Concert-zaal bevindt zich sinds enige jaren in de Verwerijstraat 14.Singelstraat vervolgen en de 1ste straat rechts nemen, de Schuitvlotstraat; rechterzijde.Schuitvlotstraat 5. In 1930 vraagt de Wed. Hendrika Johanna Ohrtmann-Overkampvergunning om sterken drank te mogen schenken op het adres Schuitvlotstraat 5 teMiddelburg, waar logement De Zwaan is gevestigd. De site zeeuwengezocht geeft aan dat zein 1930 op het adres Schuitvlotstraat 5 te Middelburg staat geregistreerd alslogementhoudster. Het WNT geeft de volgende definitie van de term logement: "Een huiswaar men tegen betaling tijdelijk verblijf en gewoonlijk ook voeding kan bekomen. Sedertmeer dan een eeuw de gewone betekenis; thans bepaaldelijk voor inrichtingen vaneenvoudigen aard: voor meer deftige bezigt men hotel, terwijl het synoniem herberg nugewoonlijk een drinkgelegenheid van minder allooi aanduidt." Logement De Zwaan heeftzeker nog tot 1950 bestaan.Schuitvlotstraat 1. Johannes Leijdekkers had al in 1869 een winkel op het adresSchuitvlotstraat 1, doch pas in 1881 vraagt hij op het adres vergunning aan om sterken drankin het klein te mogen verkopen en staat hij bij de burgerlijke stand te boek als tapper.Volgens het WNT was een tapperij of tappersnering, evenals een koffiehuis, logement enherberg, een lokaliteit waar bier, wijn of sterke drank werd geschonken. Een tapper was dusiemand die een tapperij bestierde, doch later werd het woord ook gebruikt als synoniem voorslijter. De gemeente wilde het pand in 1917 slopen, wat uiteindelijk toch niet gebeurde.Schuitvlotstraat aan de rechterzijde uitlopen en stoppen bij het pand op de hoek van deDam.Dam 81. In 1833 opent Jan Sikardie logement Het Gorinchemse Veerhuis aan Dam 81. Hijblijft in het logement tot 1852 – in dat jaar verhuist het logement naar de Dwarskaai aan deandere kant van het water. De verhuizing had eenvoudig te voet of met een handkar kunnenplaatsvinden, aangezien de Dambrug bijna loodrecht op de Schuitvlotstraat lag. De Dambrugverbond de Dam met de Dwarskaai en werd afgebroken toen het droogdok werd aangelegd –men bouwde de brug een eind verder weer op tussen de Rouaansekaai en de Kinderdijk; dehuidige Spijkerbrug.Weg vervolgen via de Rotterdamsekaai, de andere hoek van de Schuitvlotstraat.Rotterdamsekaai 5. Op de hoek van de Rotterdamsekaai en de Brakstraat was herberg HetOssenhoofd gevestigd – een legendarische naam in het 19de eeuwse Middelburgseuitgaansleven. Stephanus Florimond van Kakum staat in 1825 als herbergier geregistreerd ophet adres Rotterdamsche Kaai O 278 (de oude nummering) - hij is gehuwd met JacobaMerison. Zowel Van Kakum als Merison staan afwisselend op het adres geregistreerd alsherbergier/herbergierster en tapper/tapster. Wanneer Florimond van Kakum in 1854 overlijdt,neemt zijn weduwe Jacoba Merison de zaak over. Aannemer Jacob Fourdraine uitWissenkerke trekt na het overlijden van zijn vrouw Klasina van der Band (29 april 1855) naar 5
  • 6. Middelburg en trouwt aldaar op 23 januari 1857 met herbergierster Jacoba Merison. Uit deMiddelburgsche Courant van 20 mei 1857 blijkt dat Fourdraine in Het Ossenhoofd zit. Als erin de Middelburgse Courant van 10 juli 1883 een advertentie verschijnt dat Het Ossenhoofdmoet sluiten wegens vergevorderde leeftijd moet dat haast wel slaan op Jacoba Merison – dan78 jaar en sinds 1882 weduwe van Jacob Fourdraine.Rotterdamsekaai 7. Het pand dat nu in gebruik is als Restaurantje Nummer 7 had al een rijkehorecageschiedenis achter zich. In 1861 baat eigenaar Jean Joseph Ballet koffiehuis HetKlooster uit op het adres. Het Klooster was in die tijd vaak een locatie waar, onder leiding vaneen notaris, roerende en onroerende zaken werden verkocht. In 1878 wordt de zaakomgedoopt in Café Klooster, doch een jaar later staat het pand te koop en eindigt degeschiedenis van HetKlooster.Rotterdamsekaai 11. In 1822 treedt opperstuurman Jacobus Klaassen in het huwelijk metCatharina Jacoba Jansen. Hij beëindigt zijn zeemanscarrière een jaar later en staat dan -conform de site zeeuwengezocht - als herbergier geregistreerd op het adres RotterdamsekaaiO 246. In 1825 staat Klaassen nog steeds geregistreerd als herbergier. De naam De Econoomsierde het pand in de jaren 70 van de 20ste eeuw; in die tijd was er een administratiekantoorgevestigd – de naam van de herberg ontbrak, zoals zo vaak, helaas – vandaar De Econoom.Rotterdamsekaai 13. Aan de Rouaansekaai 13 is nu De Keukenkroon gevestigd , maar menheeft toch de geschiedenis van het pand willen tonen door zowel de naam die het pand droeg,Het Behouden Huys, als het oude nummer, O 246, boven de deur te schilderen. Het was weereen zeeman die een herberg begon aan de Rotterdamsekaai. Johan Christoffel Holzhuijserdreef de herberg van 1825 tot 1827, toen verhuisde hij naar de Rouaansekaai, waar hij herbergDe Stoomboot begon – hij had eerder herberg De Crabbe aan de Kinderdijk.Bij het zebrapad de straat oversteken en rechts de Beatrixbrug over, straat overstekennaar Rouaansekaai, opnieuw het zebrapad oversteken en via de Spijkerbrug naar deKinderdijk.De Kinderdijk toont nog steeds het rijke verleden van de gouden eeuw, een eeuw waarinvooral welvaart werd gebracht door de Verenigde Oost-indische Compagnie (VOC) en deWest-indische Compagnie (WIC). De namen van de huizen en pakhuizen aan de Kinderdijk,maar ook op andere plaatsen in de stad, verwijzen vaak naar het soort handel dat werdgedreven of naar de plaatsen waarmee handel werd gedreven.Kinderdijk 94. Het pand Sint Joris was in de 18de eeuw al een herberg met dezelfde naam.Het pand heeft in de loop der eeuwen nogal wat namen gekend, in chronologische volgorde:Logement Rotterdam, Koffijhuis Rotterdam, Rotterdamsch(e) Koffiehuis, Café Rotterdam,Het Schippershuis, Café Amusement en Don Bosco. Don Bosco was een katholiekjongerencentrum mét lichte drankvergunning waar het elk weekend flink los ging in de jarenvijftig en zestig van de 20ste eeuw. Met de sluiting van Don Bosco in de jaren zeventig kwamer tevens een eind aan de horecafunctie van het pand en werd het een woonhuis. 6
  • 7. Kinderdijk 92. Het pand naast Sint Joris draagt nu de naam „t Witte Paart, maar in 1888heette het nog Nassau. De weduwe Johanna Catharina Tuijter – ze was geen weduwe in destrikte zin van het woord, doch in die tijd kregen gescheiden vrouwen vaak ook datvoorvoegsel – had er toen een bierhuis waar een enigszins kwalijke reuk aan zat. Er werd nogal eens gevochten in haar zaak en dat haalde toen soms zelfs de krant. Er is een vermoeden dathaar bierhuis tevens dienst deed als publiek huis – een eufemisme voor bordeel – maar er zijngegevens die dat vermoeden bevestigen. In 1890 echter, startte de gemeente Middelburg eenrechtsgeding tot ontruiming van het pand Nassau – kortom Johanna moest haar biezenpakken.Terug over de Spijkerbrug, het zebrapad oversteken en stoppen op de hoek van deRouaansekaai.De Rouaansekaai was in de 17de eeuw, evenals de Kinderdijk, een plaats van grotebedrijvigheid. Vanaf de kaai vertrokken er veerdiensten naar plaatsen in Nederland enEuropa. Als logisch gevolg daarvan waren er vanaf die tijd tevens herbergen, logementen,koffiehuizen etc. aan de Rouaansekaai gevestigd. Helaas valt daar weinig meer van tebespeuren, aangezien de flats die er nu staan het resultaat zijn van de verwoestingen tijdensW.O. II. Op de plaats waar we nu ongeveer staan – oude foto‟s op middelburgdronk gevendaar een mooi beeld van – lagen de panden Rouaansekaai G 114, G 115, G 116 en G 117.Vier panden naast elkaar waar men kon slapen, eten en vooral drinken. Die zaken haddennamen als: Het Rotterdamsch en Goesch Veerhuis, Het Zeeuwsch Koffiehuis, De StadHamburg, de Stoomboot, Het Middelburgsche Stoomjagt en Café De Jager. De naam van deherberg die al in 1797 op het adres Rouaansekaai G 114 stond, is nog niet achterhaald endraagt de “werknaam” Rouaansche Kade. Het is wel bekend dat in 1810 ene Aarnout Baak erherbergier was. Later werd hij naast herbergier tevens Commissaris van het RotterdamscheBeurtveer en sneed het mes aan twee kanten – men zou het nu een win-win situatie noemen.Rouaansekaai 53. Café De Jager was voor de oorlog gevestigd op het adres Rouaansekaai115 en verhuisde daarna naar Rouaansekaai 53. Het café dankte zijn naam aan de eigenaar,eerst was dat J.A. de Jager en later diens zoon F.A. de Jager. In de volksmond echter heettehet café Het Jagertje en het was een tijdlang een vaste hangplek voor Middelburgsehandelaren in 2de hands auto‟s. De wet van moeder De Jager – die vaak, nog in klederdracht,in het café zat te breien – was, dat er absoluut niet gevloekt mocht worden. Sommigescholieren speelden weleens handig op deze wet in door op enig moment, als er al het nodigewas gedronken, tamelijk luid te vloeken. Men werd dan direct verzocht de zaak, zonder tebetalen, te verlaten. Café De Jager sloot rond 1970.Rouaansekaai volgen tot poort rechts, de Hagepreekgang; linkerzijde volgen tot tweede‘poort’; niet rechtsaf maar schuin oversteken dan rechts en weer rechts; dit is deSchuddebeursstraatSchuddebeursstraat 2. Het enige dat nog over is van bierhuis De Fluijter (2) – althans zostaat het bierhuis bij middelburgdronk op de site – is een tuinpoortje met nummer 2 op dedeur; de tuin hoort bij het pand Dam 42 (waar in 1895 Café Dok gevestigd was) op de hoekvan de Schuddebeursstraat. Toch had Maria Jacoba de Fluijter op dit adres van 1895 tot 1897 7
  • 8. een bierhuis. Wellicht is het pand ooit afgebroken toen het een achterhuis van Dam 42 werden men de tuin meer volume wilde geven, maar het blijft gissen.Links aanhouden en de Schuddebeurs uitlopen tot de Dam en dan linksafDam 42. In 1869 heeft A. Boer al een tapperij in het pand en na hem zitten er door de jarenheen nog 2 eigenaren in het pand tot J.G. van den Hoek in 1894 op het adres Café Dok opent.Het laatste bericht over Café Dok stamt uit 1901 en dat is een enigszins vreemd bericht,aangezien de heren Tillenberg en Heijt in dat jaar allebei een drankvergunning voor het pandaanvragen. Tillenberg zat eerder in Kanaalzicht en het mysterieuze Madam Anna.Dam aan linkerzijde volgen tot deze overgaat in het DampleinHet Damplein is ontstaan in 1970 en niet iedereen was het er in die tijd twee straten met(monumenten)panden werden geofferd aan het creëren van parkeerruimte. Aan deze kant vanhet Damplein liep vroeger de Korte Delft – er is nog een klein stukje bewaard gebleven – enaan de andere kant was de Lange Giststraat, die via de Gistpoort overging in de KorteGiststraat, die nog steeds zo heet. Het opvallende is dat de zaken aan het Damplein, zeker aandeze kant, een meer recente horecageschiedenis hebben.Damplein 50. In de jaren 30 van de vorige eeuw zat hotel-café De Gouden Leeuw in hetpand, in de zestiger jaren gevolgd door hotel-restaurant De Dam, dat eind 60 een echt caféwerd. Medio jaren 70 kocht de familie Nielen de zaak en het werd nu een pub genaamd deCrazy Horse. Toen de familie Nielen naar Don Quichotte, een eindje verderop, kwam Priem,de vader van Martin Priem van de Zanzibar aan de Markt, in de zaak. Na het overlijden vande heer Priem nam Klaas van Belzen de tent over en noemde die The Oldies. Eind jaren 90 zatRene de Muijnck, de oud-eigenaar van Het Kasteel van Batavia, in de zaak die toen Entreeheette. De huidige eigenaar van de zaak – inmiddels Après Skibar Mambo‟s geheten – isKoen Funk, die in juli 2011 een tweede zaak in het pand ernaast, op nummer 48, begon: hetStap & Borrelcafé Jou en Mij.Damplein 46. In de jaren 60 van de vorige eeuw had Tante Sjaan Pekaar – die we eerder altegen kwamen bij de Bonanzabar en Sjada Bar aan de Vlasmarkt – op dit adres bar De LangeJan. Sommige oudere Middelburgers zijn er heilig van overtuigd dat je er in die tijd, inpeeskamertjes boven de zaak, ook terecht kon voor betaalde liefde – of ze dat uit eigenervaring weten, vertellen ze er natuurlijk niet bij. In 1969 namen de broers Rudy en Robbyvan den IJssel de zaak over en herdoopten die tot Don Quichotte – de zaak had toen ook eennachtvergunning, tot 04.00 uur, wat voor veel extra publiek zorgde. In 1979 nam de familieNielen, van de Crazy Horse, de zaak over en Robby van den IJssel begon wat pandenverderop Het Koper Galjoen. In 1985 kwam Irving Comijs, die nu aan de overkant in DeTropen zit, in het pand en werd de zaak La Folie en later Misty gedoopt. In het begin van dezeeeuw zat eetcafé In de Dikke Beer in het pand en die zaak werd opgevolgd door het huidigeLa Piccola Italia.Damplein 22. Robby van den IJssel begon, na zijn vertrek uit Don Quichotte, in 1979 HetKoper Galjoen in het pand dat tot die tijd in gebruik was als wasserij. Het interieur van de 8
  • 9. zaak verwees naar de naam, aangezien dit de kenmerken had van de binnenkant van een oudgaljoen. Toen Robby van den IJssel in 1985 vertrok naar restaurant De Abdij veranderde dezaak totaal van karakter. Dave Hernaus begon er de Bloesbak, een zaak die zijn naam quamuziek eer aandeed, aangezien de eigenaar een verstokte bluesfan was. Op enig momentbedacht Dave Hernaus een andere naam voor zijn zaak en herdoopte hem in Rock Desert, eennaam die de zaak tot op de dag van vandaag draagt. Na Hernaus kwam Bo Wesdorp in RockDesert en toen Bo in 1990 naar ‟t Hof aan de Vlasmarkt vertrok, kwamen Rob en Mirna, dehuidige eigenaars, in de zaak.Links aanhouden tot het Damplein overgaat in Korte DelftKorte Delft 25. In het pand dat de naam De Drie Meyen draagt, zat in 1937 EetsalonCroquant. J. Wolfs opende de zaak op 22 december van dat jaar en vertrok in 1938 al weernaar Breda – een kortstondige zaak dus.Links aanhouden en linksaf de Nieuwstraat in – linkerzijdeNieuwstraat 11. In 1878 staat M.J. Scheijbeler bij de burgerlijke stand geregistreerd alsopentafelhouder op het adres Nieuwstraat G 226; nu nummer 11. Een opentafel was eenopenbare gelegenheid waar men kon eten, drinken en slapen; een synoniem voor klein hotel-restaurant of pension. Scheijbeler, die eerder al een opentafel had gerund in de Sint Janstraat,wordt in 1887 opgevolgd door P.P. Huijgens die op het adres geregistreerd staat alsopentafelhouder en restaurateur – Huijgens zat in de zaak tot 1890. Het pand heette, getuigede fraaie gevelsteen, vroeger wellicht In Sint Pieter.Nieuwstraat 17. Het pand met de naam St. Jacob had ook enige jaren een horecafunctie.Anthonie van Aartsen had er van 1890 tot 1895 een bierhal annex bottelarij, hetzelfde conceptals bij Het Kemphaantje in de Spanjaardstraat. Van Aartsen zou in 1894 nog een bierhalannex bottelarij openen aan de Korte Giststraat.Nieuwstraat 19. Nieuwstraat 19 is een beetje een vreemde eend in de bijt. Eind 1800 bevondzich op dit adres het Christelijk Militair Tehuis (het pand rechts op de foto), dat in 1884 verlofA aanvroeg voor de verkoop van zwak alcoholische drank – in 1948 wordt de aanvraagherhaald. In maart 1953 vraagt W.M.J. Meeuse verlof A aan voor zijn dansschool op het adresNieuwstraat 17 Middelburg. De dansschool van Meeuse is multifunctioneel, men kan er nietalleen, onder het genot van een drankje, leren dansen, maar de ruimte is ook beschikbaar voorbruiloften en andere intieme feesten. Meeuse blijft, samen met zijn echtgenote, tot op hogeleeftijd actief als dansleraar en de school sluit zijn deuren vermoedelijk in 1976, want een jaarlater vindt men geen advertenties meer in de PZC.Nieuwstraat 23. Gedurende de tweede wereldoorlog fungeerde het pand als noodwinkel. In1940 werd het in gebruik genomen door Verkoophuis Amerikaan. Chr. Bot vraagt in 1961verlof A aan op het adres Nieuwstraat 23, een jaar gevolgd door C. Lokhorst. In april 1965openen C.N.J. Staphorst en H. van Dierendonck de Orliëns Bar op hetzelfde adres. In april1969 staat het pand als winkelpand te huur. Het is niet bekend wat de naam van de zaak was 9
  • 10. toen Bot en Lokhorst er in zaten, doch het pand stond zowel voor als na de “horecaperiode”bekend als Huize Orliëns.Links aanhouden en stoppen bij het hoekpand, ingang BierkaaiBierkaai 1. C. van Wijngaarden staat in 1836 bij de burgerlijke stand als herbergiergeregistreerd op het adres Bierkaai G 208, nu nummer 1. Aangezien de naam van de herbergvooralsnog ontbreekt, staat hij bij middelburgdronk te boek als Herberg Bierkaai. In 1881heeft I. Corbeel een tapperij annex slijterij op het adres – hij vertrekt een jaar later naarHoutkaai 1 en start daar een zaak volgens de zelfde formule. De weduw Verhage was delaatste eigenaar van de tapperij, als zij het pand in 1917 verkoopt voor Fl. 1.815,-- wordt detapperij niet voortgezet.Nieuwstraat oversteken en stoppen bij andere hoekpand, ingang LondensekaaiLondensekaai 47. In augustus 1940 heropende G.J. Entink zijn zaak Bodega – zat in deLange Delft, maar werd verwoest – op het adres Londensekaai 47. Twee maanden lateroverleed hij en werd de zaak verkocht. Piet Vogel opende vervolgens het café dat zijn naamdroeg in februari 1941. Hij moest, gezien de slechte staat van het pand, noodgedwongenstoppen in oktober 1950. Uit een enigszins hilarisch krantenartikel uit de PZC van 2 augustus1950 blijkt dat de sluiting van het café niet op de instemming van de eigenaar kon rekenen.Hij hield zijn zaak tot het bittere eind geopend, letterlijk totdat het dak eraf ging. Voornieuwbouw op de Markt kreeg hij geen toestemming van de gemeente.Londensekaai volgen en op de hoek het zebrapad nemen, de Koningsbrug over en, aande linkerzijde, de Stationsstraat in.Stationsstraat 17. Elisabeth Schout vraagt in 1887 vergunning of ze de kleinhandel insterken drank op het adres Stationsweg P150, nu Stationsstraat 17, mag voortzetten. In 1888heeft W.G. Schrekkenberg een koffiehuis op het adres, maar hij gaat een jaar later al failliet.Weer een jaar later, in 1890, begint J.B. de Zeeuw Hotel Belge. J.C. Vlind wordt in 1893 denieuwe eigenaar en blijft dat tot zijn overlijden in 1901. De periode Vlind heeft een vreemdebijkomstigheid: in advertenties in de Middelbursgche Courant uit die periode wordt de zaakvolledig willekeurig Belge of het Wapen van Zeeland genoemd. In het bevolkingsregister van1893 staat bij J.G. Vlind zelfs letterlijk: „Logement- en koffiehuishouder Het Wapen vanZeeland, Stationsstraat P 150. Enfin, in 1927 zwaait Dries Poelman de scepter in Hotel Belge.In 1932 wordt de zaak herdoopt tot hotel Poelman waarvan A. Poelman (wellicht de zoon vanDries) de eerste eigenaar is.Stationsstraat voorzichtig overstekenStatiosstraat 32. Dit is met recht een van de meest legendarische cafés die Middelburg rijk is.In 1870 werd tegelijkertijd begonnen met twee grote projecten: de aanleg van het Kanaal doorWalcheren en de aanleg van de spoorlijn. In 1874 wordt in het splinternieuwe pand aan watmen toen Bij de Kanaalbrug of kortweg Kanaalbrug noemde een koffiehuis geopend dat denaam het Stations Koffiehuis krijgt. Door de jaren heen kwamen er verschillende eigenaren –de zaak heette zelfs nog even restaurant De Pauw – en werd er behoorlijk gedronken en 10
  • 11. gefeest. In die eerste decennia verschenen er meermaals artikelen in de MiddelburgscheCourant waarin gepleit werd de lonen van de kanaal- en kaaiwerkers niet langer in de kroeguit te betalen, want dat was, zou men kunnen zeggen, water naar het kanaal dragen. In 1925komt A. Schuit in het pand en hij is het die de zaak voorziet van de naam Kanaalzicht.Sindsdien zijn de bierpompen eigenlijk constant blijven stromen. Kanaalzicht was het eerstecafé in Middelburg met een tank die de fusten overbodig maakte en tevens had men in dejaren 60 nog eens de twijfelachtige eer van, proportioneel gezien, de grootste jeneveromzetvan Nederland. De clientèle was een mooie doorsnee – zo zag je dat bijna nergens – van deMiddelburgse samenleving. Vooral op de vrijdagmiddag stonden arbeiders, kunstenaars,advocaten, notarissen etc. zij aan zij aan de toog. Het mooiste van het verhaal is, dat een echteMiddelburger het nooit over Kanaalzicht heeft maar altijd over De Reutel – de herkomst vandeze naam is een verhaal waar de geleerden nog steeds niet over eens zijn.Vanaf Kanaalzicht links aanhouden richting Houtkaai, Koningsbrug nogmaals over,zebra oversteken en links de Houtkaai opHoutkaai 5. Johannis Franciscus Reijniers heeft in 1823 een herberg annex tapperij op hetadres Houtkaai H 119, nu nummer 5. Als hij op 1 februari 1827 overlijdt, neemt zijn weduwe,Maria Theresia Reijniers-Berghmans, de zaak over. Het is een saillant detail, dat Maria in hetjaar dat haar man overleed tevens een kind van hem baarde. Maria hertrouwt een jaar latermet J.L. Brassines en krijgt hetzelfde jaar nog een kind van hem dat kort daarna overlijdt.Maria vertrekt na haar huwelijk in 1828 uit de herberg aan de Houtkaai. De zaak bleef nogwel een horecabestemming houden, want in 1838 staat De Drie Leliën te koop - het is dan nogsteeds een in bedrijf zijnde Tappersneering.Houtkaai 1. I. Corbeel vertrekt in 1882 uit de herberg aan de Bierkaai en vestigt zijn tapperijannex slijterij op het adres Houtkaai H 121, nu nummer 1. Helaas ontbreken er verderegegevens over al dan niet voortzetten van de tapperij in het pand. Sinds enige jaren is de bandmet alcohol weer hersteld, aangezien nu Wijnspeciaalzaak 12 % of meer in het pand zit enhet eigenlijk weer een soort slijterij is.Houtkaai volgen tot deze overgaat in de TurfkaaiWellicht was de Turfkaai eens de plaats waar daadwerkelijk turf werd gelost. Dezeveronderstelling wordt gestaafd door het feit, dat er nogal wat mensen die in de 18de en 19deeeuw woonachtig waren aan de Turfkaai bij de burgerlijke stand stonden ingeschreven alsturfkruier. De Turfkaai is ook een plaats met, door de eeuwen heen, een grote kroegdichtheid.Turfkaai 29. Aan de Turfkaai zat al in 1844 een herberg die uitgebaat werd door Jan Pasveer.Toen Pasveer in 1860 stierf werd de zaak door zijn weduwe voortgezet. In 1885 zit P.M.Bouwens in de zaak die vanaf nu het logement De Stad Goes heet. Het had eendrankvergunning, er werd flink gedanst en er werd melding gemaakt van losbandigebediening – dat laatste zouden we tegenwoordig gewoon prostitutie noemen. De Stad Goeskreeg in 1892 klaarblijkelijk een laatste waarschuwing van de gemeente. Het moest klaar zijnmet alle losbandigheid en in de Middelburgsche Courant van 3 februari 1892 verklaart deeigenaar F. X. Bouwens plechtig dat er vanaf 14 februari niet meer wordt gedanst en dat de 11
  • 12. bediening prompt en civiel zal zijn. Deze goede voornemens mochten niet baten; Bouwensmoest zijn zaak nog hetzelfde jaar verkopen. Wellicht zat er in de jaren 40 van de vorige eeuwCafé Centraal in het pand, aangezien in 1949 een advertentie in de PZC rept over een biljartdat te koop is – wegens vertrek – bij Cafe Centraal, Turfkaai 74 te Middelburg. Een dergelijkadres heeft echter nooit bestaan, wel H 174, het oude adres van De Stad Goes, dus is 74waarschijnlijk een drukfout geweest.Turfkaai 21. In het pand waarin al sinds de jaren 50 van de vorige eeuw een friteszaak zit,staat P.A. Moritz tussen 1893 en 1895geregistreerd als bierhuishouder, coupeur enherbergier. Wanneer hij in 1895 vertrekt om redacteur te worden van het weekblad "DeOpstand", het orgaan der anti-belasting-vereeniging in Hoorn, wordt hij opgevolgd door deweduwe M.A. Bos-Oudensteijn, die net het café Bos aan de Dwarskaai heeft verkocht - zijblijft in de zaak tot 1899.Turfkaai 19. In 1812 had Dirk Nolte een café in het pand – oude adres Turfkaai H 178 – datomstreeks 1871 een logement werd – waarschijnlijk heette de zaak toen Het Schaakbort (deze naam staat sinds enige tijd weer te lezen boven de deur) . Eigenaar Gulinck doopte dezaak in 1871 Het Bredasche Veerhuis en later zou de weduwe Huijgens de zaak nog een tijduitbaten onder de naam Het Breda‟s Koffiehuis. Rond 1930 treedt de periode Van Sluijs inwerking en heet de zaak Benelux, maar het was in die tijd ook bekend als Café “D. van Sluijs& Zoon”. De familie Van Sluijs zat aan de Turfkaai tot eind jaren 70 en Piet van Sluijs, zogaat het verhaal, verkocht de zaak nadat hij een grote prijs in de Staatsloterij had gewonnen.Na de periode Van Sluijs bleef de horecabestemming gehandhaafd, maar lag de nadruk meerop eten – er zat o.a. een eetcafé en een Indiaas restaurant in – tot café De Koning een aantaljaren geleden op het adres werd geopend.Turfkaai 17. Café De Koning bestaat eigenlijk uit 2 panden, Turfkaai 19 en 17 of in de oudenummering Turfkaai H 178 en H 179. Jose Tienpond (zij zat vroeger in Kanaalzicht) diesamen met haar zoon Davy de Gast eigenaar van het café is, vond het een mooi idee om hetverleden van de 2 panden zichtbaar te maken. Om die reden werd boven nummer 19 de naamHet Schaekbort geschilderd en boven nummer 17 Den Vogelensanck – een eresaluut aan hetverleden. In 1842 staat tappersnering Het Vogelengezang aan de Turfkaai H 179 Middelburgte koop. Het bevolkingsregister leert dat J. Hoostmans van 1869 tot 1878 in het pand eenherberg had. In 1881 was er een vergunningaanvraag van A.P. Huijgens, die eerder in hetpand ernaast Het Breda‟s Koffiehuis had. De laatst bekende eigenaar is G. Stam, van detapperij aan de Schuitvlotstraat, die in 1917 nog in het pand zat.Turfkaai 15. Jacob Marchand had van 1814 tot 1825 een herberg op het adres Turfkaai H180, nu dus nummer 15, Middelburg. Gedurende die periode staat Marchand bij deburgerlijke stand afwisselend geregistreerd als: herbergier, tapper, kroeghouder, winkelier enturfkruier - blijkbaar werd de beroepscategorie bepaald door de waan of mode van de dag, ofhad het pand, naast dat van herberg, verschillende functies.Turfkaai 5. In het pand dat middelburgdronk Paulus heeft gedoopt, was aan het eind van de18de eeuw een herberg gevestigd. J. Paulus staat bij de burgerlijke stand in 1797 geregistreerd 12
  • 13. als herbergier op het adres Turfkaai H 184, nu nummer 5 - helaas ontbreken momenteelverdere gegevens.Turfkaai 3. In 1886 vraagt A.J. Bos vergunning aan voor het pand Turfkaai H 185, nunummer 3, te Middelburg. Een jaar later is de bierhalle uit de hand te koop, doch Bos blijft tot1892. In 1936 meldt een advertentie in de Middelbugsche Courant dat er een handschoen isgevonden in het café van Biodina, Turfkaai H 185. In 1940 staat C.J.V. Biondina bij deburgerlijke stand geregistreerd als caféhouder op het adres Turfkaai 3 te Middelburg - hijblijft in de zaak tot hij in 1949 overlijdt. Van 1962 tot 1977 heette de zaak café Trefpunt en 2jaar later, in 1979, openden Will en Lizette Minnaar op het adres de taveerne Luberquo – zijzaten tot medio 1988 in het pand.Turfkaai 1. In 1881 vraagt J.M. Bulterijs een drankvergunning aan voor het pand Turfkade H186 (later vernummerd tot 1). Hij zit dan al van 1869 in het pand en verdiende detussenliggende jaren de kost als koekkramer. W. Steijn staat in 1892 op het adresgeregistreerd als tapper en slijter; de zaak heet dan Het Roosje – wanneer hij in 1917 overlijdtstaat hij er nog steeds geregistreerd, maar nu als koffiehuishouder. Nog datzelfde jaar doetzijn weduwe de zaak over aan Th. P. Bos, die Kanaalzicht verruilt voor Het Roosje. In 1931 isA. Boekelaar-Nomen, beter bekend als Antje Nomen, caféhoudster op het adres. Hierna blijfthet een tijd stil aan het horecafront tot in 1976 café-restaurette Mariposa door Harry deJongh wordt geopend. Hij gaat in 1983 failliet en in dat jaar openen Ad Schout en Roswithavan Luijk op het adres hun zaak die, opnieuw, Het Roosje wordt gedoopt – een referentie naarhet verleden of gewoon een koosnaam voor Roswitha. Het tweede Roosje is geen lang levenbeschoren, want een jaar later heet de zaak alweer De Burcht van Antwerpen - eigenaar is danKees Overkleeft. Ten slotte heeft er, tussen 1990 en 2000, nog een café in het pand gezetendat de naam Time Out droeg, maar meer is daar niet over bekend.Hoek Turfkaai/Sint Janstraat oversteken naar hoek Sint Janstraat/Nieuwe HavenNieuwe Haven 49. A.J. van Goozen staat in 1869 op het adres Sint Janstraat I 100, nuNieuwe Haven 49, geregistreerd als herbergier - een jaar later vertrekt hij alweer. Devolgende herbergier van dienst is A.A.J. Barendse, die van 1874 tot 1879 in het pand zit.Helaas zijn er niet meer gegevens voorhanden.Nieuwe Haven aan rechterzijde vervolgen tot deze overgaat in de HoogstraatHoogstraat 29. Het jaar 1859 is voor Pieter Bernard Schaap een bijzonder jaar. Hij gaat datjaar failliet, trouwt met Susanna Maria Adamse en begint een herberg op het adres HoogstraatI 123. Evenals in 1859, staat hij - conform zeeuwengezocht - ook in 1860 en 1861 op hetadres Hoogstraat I 123. Begin 21ste eeuw zat koffieshop Pasja in het pand - een koffieshopwaar men tevens alternatieve rookwaar kon kopen – maar deze werd een aantal jaren geledenop last van de gemeente gesloten.Hoogstraat 21. Op 13 mei 1874 opent Heinrich Ferdinand Wehrman het Beiersch Bierhuisaan de Hoogstraat I 126 (later vernummerd tot 21) in Middelburg - Wehrmann is op datmoment tevens eigenaar van De Stad Hamburg aan de Rouaansekaai. Wanneer Wehrmann 8 13
  • 14. september 1875 overlijdt, wordt de zaak niet voortgezet. Ene mejuffrouw Scheijbeler betrekthet pand en een jaar later staat het benedenhuis te huur.Hoogstraat 10. Aan de andere kant van de straat, op nummer 10, staat een huis dat de naamDe Pinasse draagt. Hier begon L. Ueberfeld in 1894 het bierhuis Zum Münchener Kindl. –Ueberfeldt had ook nog bierhuizen aan de (Lange) Sint Pieterstraat, de (Lange) Burg en deDam. Deze ondernemerslust van de heer Ueberfeldt was een gevolg van en wellicht medebekostigd door Duitse bierbrouwerijen, die hun produkt op deze wijze aan de man probeerdente brengen – Ueberfeldt was dus eigenlijk kroegbaas annex vertegenwoordiger. Ueberfeldtbleef, zoals dat ook het geval was met zijn andere zaken, maar een jaar in het pand dat, na nog3 bierhuishouders, na 1899 geen horecabestemming meer kreeg.Hoogstraat 3. In 1857 staat P. Le Roij op het adres Hoogstraat I 136, nu nummer 3, bij deburgerlijke stand geregistreerd als herbergier. Willem Weideman trouwt in 1860 metherbergierster Tresia de Wolf en is dan ook gelijk eigenaar van De Dubbele Arend - hijbelandt in 1863 in de gevangenis. In 1869 zit de weduwe Tazelaar in het pand en heet de zaaklogement De Reizende Koopman. Weideman komt in 1879 terug in de zaak, maar in 1881wordt De Dubbele Arend in de bovenzaal van Societeit de Vergenoeging aan de Marktverkocht - datzelfde jaar speelt ook de echtscheiding van het paar Weideman-de Wolf. In1882 zit Weideman weer in de bak en in 1894 overlijdt hij, zonder beroep. De Wed.Wehrman (die eerder De Stad Hamburg aan de Rouaansekaai had) geeft in deMiddelburgsche Courant van 1888 aan dat ze is verhuisd naar Hotel Weideman aan deHoogstraat. In 1890 staat de zaak opnieuw te koop en wordt gekocht door de weduweLourense. Drie jaar later staat F. Cosijn op het adres geregistreerd als logementhouder en nahem achtereenvolgens H. Spaan en G. Riemens – hij is de laatste in 1897; hiermee eindigt hetverhaal van De Dubbele Arend.Rechts de hoek om naar de VarkensmarktVarkensmarkt 15. De Eendracht, aan de Varkensmarkt I 180, nu nummer 15, begint alslogement, maar heet later hotel-café-restaurant. Van 1872 tot 1889 is Willem Cornelis De Kateigenaar, wanneer hij 1n 1889 overlijdt, verkoopt zijn weduwe de zaak in aan J.K.Minderhoud – wellicht heeft hij in die jaren het pand Hoogstraat 1 (vroeger Hoogstraat I 180 )bij de zaak getrokken, want hij staat van 1891 tot 1895 tevens geregistreerd als herbergier opdat adres. Minderhoud hield de zaak tot 1898 en verkoopt hem dan aan W. Roose, die in 1908wordt opgevolgd door zijn zoon L. Roose. Een uitspraak van het college van burgemeester enwethouders van Middelburg om de vergunning van L. Roose - wegens bekend slechtlevensgedrag - wordt door Gedeputeerde Staten vernietigd. Roose verkoopt de zaak in 1940aan P. Huijssoon. In 1941 heet de zaak nog steeds De Eendracht, doch in de oorlog verandertde naam wellicht in Huijssoon en later in De Schuur. Na een periode de naam Amstelhoek enDe Zaak te hebben gehad, heet het café sinds mei 1996 weer De Schuur – en zo hoort het ook.Varkensmarkt 1. Schuin tegenover De Schuur stond tussen 1776 en 1898, op de hoek vande Gortstraat, logement De Witte Leeuw – aan de Varkensmarkt 1. Na een hele trits vaneigenaren wordt in 1897 mevrouw J.P. Goetgeluk in de zaak. Zij deed haar naam geen eeraan, want Zij kwam in 2 jaar later op tragische wijze om het leven bij een tramongeluk in 14
  • 15. Middelburg. In 1898 tenslotte wordt M.A. Steinmetz, eigenaar en dan heet de zaak De StadGoes. Erg goed stond het logement annex koffiehuis niet bekend. In oude kranten wordtregelmatig melding gedaan van vechtpartijen op de Varkensmarkt, in De Witte Leeuw en inDe Eendracht. Er wordt ook regelmatig diefstal uit de kamers gemeld.Varkensmarkt 7-9. Na het koffiehuis Bonaventure aan de Bogardstraat van de hand tehebben gedaan, begint J.J. Janzee in 1836 een koffiehuis op het adres Varkensmarkt I 183, nunummer 7-9, te Middelburg. Janzee had eerder een koffiehuis aan de Rouaansekaai en aan de(Lange) Giststraat. In 1839 eindigt vooralsnog de carrière van J.J. Janzee; hij staat vanaf danbij de burgerlijke stand geregistreerd als Particulier – hiermee eindigt tevens dehorecageschiedenis van het pand varkensmarkt 7-9.Varkensmarkt vervolgen tot deze overgaat in de GravenstraatDe Gravenstraat zag er, evenals de Zusterstraat en de Markt, voor de oorlog veel anders uit.Het was een straat met veel kroegen, maar door de verwoestingen tijdens W.O. II is daar bijnaniets meer van over.Gravenstraat 92. In 1888 heeft Wilhelmina Klopmeijer een bierhuis op het adresGravenstraat I 313, nu nummer 92. De site zeeuwengezocht leert dat Wilhelmina geengemakkelijk leven heeft gehad. Wilhelmina krijgt in 1876, ze is dan dienstbode, een zoontje(vader onbekend) dat 5 maanden later overlijdt. In 1888 treedt ze in het huwelijk met CornelisLangejan, die niet alleen een stuk jonger is maar tevens zonder beroep. Het is niet duidelijk ofhet bierhuis na haar huwelijk werd voortgezet - ze overleed in 1896.Gravenstraat 88. Wanneer Franz Gulitz in 1827 in het huwelijk treedt met ChristinaSpornheijer, baat hij herberg Den Witten Leeuw uit op het adres Gravenstraat I 313, nunummer 88. In 1834 overlijdt Christina, maar Franz trouwt nog hetzelfde jaar met AnnaMeurs. Als Franz in 1840 overlijdt neemt Anna de herberg over - zij blijft in Den WittenLeeuw tot 1842, dan wordt het pand verkocht. Het pand heeft daarna vele bestemmingengekend, waaronder zeer lange tijd dat van een slagerij – de plaatselijk bekende Brouwer enlater slagerij voorheen Brouwer. Toen voorheen Brouwer sloot (rond 1990) ging lange tijd hetgerucht dat het pand weer een horecabestemming zou krijgen in de vorm van een bordeel. Debuurt werd er onrustig van en bereidde een protestactie voor, doch het gerucht bleek slechtseen gerucht en het pand kreeg de woonfunctie die het nog steeds heeft.Gravenstraat vervolgen en links het Kerspel inKerspel 6. Op de deur van het pand Kerspel 6 prijkt nog slechts een bordje met de tekst“Nooduitgang vrijlaten a.u.b.” – het betreft de nooduitgang van café het Hart van Middelburgaan de Zusterstraat. In 1971 echter, werd op dit adres dancing de Palladium-bar geopend alseen soort annex van bar Alassio (de voorganger van Hart van Middelburg). Toenmaligeeigenaar Adrie de Pree vond dat wel een goed idee, twee zaken in één – men kon gewoon,wanneer de tussenwand niet gesloten was, van de ene zaak in de andere lopen. Na een aantaljaren als Palladium-bar werd de ruimte toch weer bij Alassio en werd wellicht het eerstebordje met nooduitgang op de deur bevestigd. 15
  • 16. Kerspel 13. In 1965 verbouwt C. Olthoff een schuur/pakhuis op Kerspel 13 tot café. Na eengoed begin zakte het aantal bezoekers echter snel in wat Olthoff deed besluiten de zaak teverkopen aan Utrechtenaar Paul Scholten, die een wat zweverigere maar ook gezelligereaanpak had. Onder zijn leiding werd de Zanzibar een goed lopende maar ook een enigszinsberuchte zaak. Nog voor de opening tekenden bewoners van de Zusterstraat al protest aantegen de komst van de zaak, omdat er naar hun zeggen voordien al veel overlast was vanbezoekers van Alassio, bijvoorbeeld tijdens het feest ter ere van de verloving van PrinsesBeatrix. Een kwestie rondom een kroegverbod voor Middelburgse verpleegster trok zelfs deaandacht van de landelijke pers (onder andere het Algemeen Dagblad schreef daar over). Dedirectie van het Gasthuis van Middelburg vond het niet gepast dat de minderjarigeverpleegsters in opleiding zaken als Zanzibar bezochten. In 1969 vertrok eigenaar PaulScholten naar Vlissingen en werd de zaak overgenomen door kunstenaar Erik Kettman, die dezaak Drinkhuis de Pijp noemde. Maar Kettman verkocht de zaak hetzelfde jaar nog door aanene Charles Mulder. In maart 1970 adverteert hij nog, maar dan onder de naam Maximbar.Over die zaak wordt verder niets meer vernomen in de kranten. Het lijkt erop dat het café nietveel later ophield te bestaan.Kerspel verder vervolgen, steegje links naar de Gortstraat nemen, op de hoek stilstaanGortstraat 30. Op een gravure van P. Roosing (rond 1840) staat de gevel van het huis DeEngel met het logement de Baron Chassé aan de Gortstraat K 19 (later vernummerd tot 30) -eigenaar was J. Borsius en hij zit zeker in de zaak tot 1877. Daarna had het pand lange tijd eenandere bestemming - in de jaren 30 was er het garagebedrijf van P. Louisse - want pas in 1953vraagt A.I.P van Overbeeke op het adres een hotelvergunning aan voor Hotel Sint Joris -G.W. Tinkhof gaat de scepter zwaaien in het hotel. In 1960 vertrekt Tinkhof naar hetBadpaviljoen in Domburg en wordt hij opgevolgd door M.L.C. Rippe. Na Rippe komt in 1967A. van Tilburg in de zaak en vanaf dan heet de zaak Le Baron Chassé. Als Van Tilburg in1975 uit de zaak stapt heeft Le Baron Chassé al drie jaar een ster van Michelin - Van Tilburgwordt opgevolgd door A. Pels. Pels stopt in 1882 en het pand wordt, na een grondigerestauratie, een jaar later te huur gezet - in april 1985 betrekt Sociëteit de Vergenoeging hetpand en blijft daar tot op de dag van heden.Gortstraat schuin oversteken en links de Korte Geere inslaan; Korte Geere uitlopen totdeze uitkomt op de Lange Geere, dan rechtsLange Geere 18. Toen het zogenaamde Geereplan in de jaren 70 werd uitgevoerd werden allepanden aan de linkerzijde (waar nu de Rabobank zit) afgebroken - de panden aan derechterzijde bleven staan en werden gerestaureerd. Alleen werd dat stuk Korte Geere (vanafde Papenstraat) hernoemd tot Lange Geere - het sloot er immers toch al op aan. SusannaLevinson-de Klerk staat in 1895 bij de burgerlijke stand op het adres Korte Geere K 356, nudus Lange Geere 18, geregistreerd als bierhuishoudster – de naam van het bierhuis was deZeeuwsche Bierhal. Susanna was een echte horecabarones die in totaal 6 bierhuizen opverschillende locaties in de stad heeft uitgebaat. Het pand aan de Korte Geere wordt in 1896te koop gezet en daar houdt de informatie op. 16
  • 17. Lange Geere aan linkerzijde, richting Langeviele volgen en eerste zijstraat, Papenstraat,rechts; Papenstraat vervolgen en aan het einde rechts de Beenhouwerssingel op; eindeBeenhouwerssingel kruising met Langeviele oversteken en de Molenberg opMolenberg 69. Tussen 1892 en 1910 was café/koffiehuis Tivoli gevestigd aan de MolenbergK 81, nu nummer 69. De kans is groot dat de zaak al langer bestond. In een artikel uit deMiddelburgsche Courant van 1869 staat dat Wilhelmina Schrier voor een zedenmisdrijf werdveroordeeld. Zij was kroeghoudster aan de Molenberg. Het pand op K 81 stond in ieder gevalregelmatig te koop en kende door de jaren heen een behoorlijk aantal eigenaars. Meer detailsover deze zaak ontbreken.Molenberg 45. In 1885 verschijnt in de Middelburgsche Courant een advertentie met demededeling dat Madame Anna verhuisd is van de Winterstraat naar de Molenberg - vanaf datjaar baat A.J. Stossberg op genoemd adres een bierhuis annex bordeel uit. In 1892 doet ze dezaak over aan R. Tillenberg met wie ze in 1896 in het huwelijk treedt. Er bestaat geenzekerheid over het feit of Stossberg, hoewel haar eerste voorletter een A is, haar zaakdaadwerkelijk Madame Anna heeft genoemd, doch een andere naam werd vooralsnog nietgevonden.De hoek om en Schuttershofstraat in linkerzijdeSchuttershofstraat 14. Susanna Levinson-de Klerk, die we net bij het Zeeuwsch Bierhuis aande Lange Geere tegenkwamen, staat in 1890 bij de burgerlijke stand op het adresSchuttershofstraat K 118, nu nummer 14, geregistreerd als bierhuishoudster – aangezien denaam van het bierhuis vooralsnog ontbreekt, heeft middelburgdronk gekozen voor BierhuisSchuttershofstraat. In 1883 was Susanna de Klerk getrouwd met Alphonsus JosephusLevinson, maar op enig moment is ze van hem gescheiden, waarna ze wel de naam Levinson-de Klerk handhaafde. Susanna de Klerk stierf in 1907 op 50-jarige leeftijd, haar beroep wastoen bierverkoopster.Schuttershofstraat 4. J. van de Woestijne heeft in 1883 een bierhal in de SchuttershofstraatK 113, nu nummer 4 - hij vertrekt in 1887 naar de Langeviele waar hij opnieuw een bierhalbegint. In 1887 staat er een bierhal met bovenwoning en nette volledige inventaris te koop inde Schuttershofstraat. De aanbieder drukt de aspirant-kopers op het hart dat het bij flinkebediening en Zondags-verkoop een burger bestaan oplevert. In 1888 staat A. Scheurleer-Bokxop het adres Schuttershofstraat K 113 geregistreerd als bierhuishoudster. Een jaar later staatG. Marijs-de Klerk er als bierhuishoudster geregistreerd zij blijft in de zaak tot 1890 en daareindigt het verhaal van Bierhal Schuttershofstraat.Schuttershofstraat 1. In de Beschryving van Zeeland van Isaak Tirion uit 1751 wordt algeschreven over het Schuttershof van den Edelen Handboog, het oudste van de stad. Tiriotsignaleert dat de burgerij in de schuttershoven spijzen en dranken kan genieten als in andereherbergen, men kan er alleen in sommige buitengewonen gevallen Huisvesting krygen. HetSchuttershof werd in die tijd gesitueerd aan de Kromme Weele, waar ook de ingang was – hetklinkt vreemd, maar op de plaats van de ingang, die werd gevolgd door een brede gang, is nunachtcafé de Rooie Oortjes gevestigd. Toen Dick Roskam en Dick Boes in 1979 theatercafé 17
  • 18. Schuttershof begonnen was de ingang nog steeds aan de Kromme Weele. Dat veranderde pastoen Cees Rijn de zaak overnam – hij gaf het interieur een metamorfose en verplaatste deingang naar Schuttershofstraat 1, en daar is deze nog steeds. In 1993 kwam Paul Roodenburgin het Schuttershof en daar zit hij nog steeds.Schuttershofstraat uitlopen en stoppen op de rechterhoek met de Kromme Weele (waarde Rooie Oortjes zit)Vlasmarkt 56. In 1881 heeft A.R. De Klerck een tapperij op het adres Vlasmarkt L 25,nummer 56 - in 1888 zet hij het huis en erf met vergunning te koop. Het pand wordt gekochtdoor Daniel Dekker die met zijn vrouw Fransina Minderhoud tot 1899 het koffiehuis zaluitbaten. Jakob Gabriëlse is de nieuwe eigenaar en hij noemt de zaak café Gabriëlse, ookbekend als Jarmuijden. In 1966 neemt Sjaak Degenaars de zaak over. Hij noemt het café danal „t Mugje. Barend Midavaine opent in 1973 op het adres zijn Braai Tapperij De Mug.Ongeveer 35 jaar later draagt hij de zaak over aan Mikkie van Ossenbruggen, die nog steedsde scepter in De Mug zwaait.Kromme Weele 5. In 1994 opende Pim van de Berge en Jacques Graaff nachtcafé RooieOorstjes; in het natte circuit ook wel De Oren genoemd. Zoals al eerder vermeld kwam deruimte vrij door de ingrijpende verbouwing van het Schuttershof. In 2002 verkochten zij dezaak aan Arjan Leendertse en Marc Antheunisse. Arjan (oud-bedrijfsleider van SeventySeven) werkte toen al in De Oren – Marc Antheunisse werkte een paar jaar als bedrijfsleiderin de Stadsdanszaal. Aangezien De Oren in het weekend vaak overvol was, zochten Arjan enMark naar een manier om de zaak uit te kunnen breiden. Dat lukt toen een aantal jarengeleden het pand van de buurman – Kromme Weele 3 – te koop kwam en sindsdien heeft DeOren een “filiaal” dat richt op het wat jongere publiek.Rechts aanhouden tot de Kromme Weele overgaat in de BeddewijkstraatBeddewijkstraat 17. In het kleine appartementencomplex met de naam t Sincken Tooghjehad J. Vos van 1874 tot 1878 een tapperij met het adres Beddewijkstraat K 134, later nummer17. Toen Willem Minderhoud de zaak in 1898 overnam, voorzag hij het ruwhouten blad vande tapkast, dat altijd nat en doortrokken van het vocht was, van een zinken blad, waarmee dezaak in de volksmond, en later officieel, de naam t Sincken Tooghje kreeg. Vele jaren eneigenaren later nam Aart van de Gruijter De Zinkenbak – zoals de nachtbar in de volksmondwerd genoemd – over en hij opende in augustus 1982 bar-dancing De Fik – De Fik behieldzijn nachtvergunning. Een aantal jaren later namen Cees Rijn, Kees Petiet en Irving Comijs dezaak over en noemden de nachtzaak Xenon. Op zaterdag 4 maart 1989 was het de laatste nachtdat de nachtclub geopend was. Vijf uur was de vaste sluitingstijd, maar deze werd nietgehaald door een spontane knokpartij. Het pand werd in 2009 gesloopt en in 2011 werd hetappartementencomplex opgeleverd.Beddewijkstraat 15. In 1979 openen de broers Dick en Jaap Roskam danssociëteit HetPodium aan de Beddewijkstraat 15. Het Podium was, evenals theatercafé Schuttershof,onderdeel van het toen nieuw cultureel centrum Schuttershof. De gebroeders Roskamhoopten het gat dat het toen net gesloten jongerencentrum De Beuk had achtergelaten, op te 18
  • 19. vullen. De gemeente Middelburg weigerde subsidie te verstrekken aan het initiatief, ondanksde bereidheid van de Roskams om eventueel samen te werken met jongerencentrum Midgard.Om toch geld binnen te krijgen werkte Het Podium met een pasjessysteem. Daarmee kreeg dedanssociëteit een besloten karakter en tevens een nachtvergunning. In 1982 ging het nieuwcultureel centrum Schuttershof op de fles en kwam Ben Hulshof in de zaak die hij Myraeldoopte. Een jaar nam Kees Petiet de tent over en begon er discotheek de Cavern. In 1889brandde de zaak, na een inbraak waarbij de kluis werd leggehaald, volledig uit. In dedaaropvolgende jaren zaten achtereenvolgens de discotheken De Stadssdanszaal en TheNighttrain in het pand tot de gemeente het pand koopt en er in 2007 jongerencentrum De Spotwordt geopend. De Spot is de nieuwe naam voor het oude Midgard en zo is de cirkel mooirond en krijgt de door de gebroeders Roskam in 1979 geopperde samenwerking alsnoggestalte.Schuiffelsstraat (staat loodrecht op de Beddwijkstraat) inlopen en links aanhouden totde Pottenmarkt, op de hoek stoppen – het gaat om de open kavel naast het hoekpandPottenmarkt 20.Schuiffelstraat 4. In 1895 staat er een zaakje met vergunning te koop of te huur aan deSchuiffelstraat K 178. Een jaar later staat Jakob Gabriëlse op het adres Schuiffelstraat K 178,later nummer 4, geregistreerd als herbergier en in 1898 als tapper. Gabriëlse vertrekt in 1899naar de Vlasmarkt waar hij café Gabriëlse, later De Mug, begint. Hij wordt opgevolgd doorLourus Verhulst, die op het adres - evenals Gabriëlse - afwisselend geregistreerd staat alsherbergier en tapper. In een advertentie in de Middelburgsche Courant van 1 mei 1909 geeftVerhulst aan dat hij zijn vergunning uit de Schuiffelstraat (bij de Pottenmarkt) heeftovergeplaatst naar café De Kroon aan de Markt. Het is niet duidelijk of het pand daarna nogeen horecabestemming heeft gehad. In ieder geval staat het pand in 1913 als woonhuis en erfte koop. Het pand werd eind jaren 60 van de 20ste eeuw gesloopt.Schuiffelstraat 2. In 1885 heeft P.J. Janssens een bierhal op het adres Schuiffelstraat K 177,later nummer 2. In 1888 verkoopt Janssens de zaak aan P.M. Bouwens en in 1892 staat dezaak op naam van F.X. Bouwens, die ook in De Stad Goes en Het Bredasche Veerhuis op deTurfkaai heeft gezeten. Dit pand is eveneens eind jaren 60 van de 20ste eeuw afgebroken, maarde contouren van de zijmuur zijn nog waar te nemen bij het pand Pottenmarkt 20.Pottenmarkt linkerzijde volgenPottenmarkt 12. Vanaf de jaren 30 van de 20ste eeuw zijn de gebroeders Blanker gevestigdaan de Pottenmarkt – zij hebben er onder meer een taxibedrijf. In 1965 adverteert J.A.Blanker met een snackbar op de Pottenmarkt - in dit pand, op nummer 2, kwamen laterachtereenvolgens San Remo Bar en De Herberg. Het is ook J.A. Blanker die eind jaren 60 opPottenmarkt 12 een Hotel-Café begint dat de naam Het Wapen van Middelburg krijgt.Blanker sloot het hotel omstreeks het begin van deze eeuw en gebruikt het sindsdien alswoonhuis.Pottenmarkt 10. Hoewel dit pand een zeer respectabele leeftijd heeft, kan de geschiedenis ophorecagebied, als contrast, tamelijk pril worden genoemd. In het begin van deze eeuw werd 19
  • 20. op Pottenmarkt 10, na restauratie van het pand, café Kleine Jongen geopend. Het stondbekend als een voetbalcafé waar men – trouw aan de naam – het Nederlandse lied nietschuwde. Van 2005 tot 2007 heette de zaak 1618, een naam die refereert aan het bouwjaarvan het pand en sinds 1 november 2007 tot heden is bruin café De Prinse van Oranje(refererend aan een regel van het Nederlandse volkslied) gevestigd op Pottenmarkt 10.Pottenmarkt 6. In het pand Het Boogken opende M.J. Timmermans in 1883 een zaak inmanufacturen. Van 1897 begint A. Westdorp bierhal Phoenix in de zaak - hij blijft daar zekerin tot 1902. Dan is het een hele tijd stil, voordat het pand aan zijn frituregeschiedenis begint.Eerst had Van t Westende er automatiek Het Centrum, die werd opgevolgd door SnackbarJoost van Joost Matthijs, waarna de zaak door een nieuwe eigenaar werd omgedoopt tot MACSnack. In de jaren 90 begon Martin Priem (van Zanzibar aan de Markt) er zijn op deAmerikaanse diner geïnspireerde Martinos. Nu is eetcafé De Vliegenier gevestigd in het panden is Phoenix weer een beetje uit zijn as herrezen.Pottenmarkt 4. In 1895 wordt in de Middelburgsche Courant al ´een zaakje met vergunning´te huur of te koop aangeboden op Pottenmarkt K 172, nu nummer 4. A.J. Gillisen vraagt indecember 1908 een drankvergunning aan voor het pand - een jaar eerder had I. Kandelhetzelfde gedaan. Gillissen zit in de zaak tot 1920 - hij wordt opgevolgd door A.A. de Troije,die tot 1927 in de zaak zit. In de jaren 60 heeft C.J. Beukert er een café dat zijn naam draagt –later, in de jaren 80 wellicht, vestigde zich nog broodjeszaak De Eeties in het pand.Pottenmarkt 2. Adrie de Pree, eigenaar van bar Alassio trekt zijn Italiaanse lijn door,wanneer hij in 1966 San Remo Bar opent op Pottenmarkt 2. Vanaf maart 1978 zat WillemVreeke, samen met zijn vrouw Cora, kortstondig in de zaak. Hij hield de naam San Remo Baraan, maar voegde daar wel Annex Willems snacks aan toe. Willem sloot de tent maar 1 uurper etmaal - meestal tussen 4 en 5 uur. Hij deed dat vooral omdat hij s morgens vroeg altijdklandizie had van een eerste boot van de Olau Line (Sheerness-Vlissingen). Soms, eigenlijkbest vaak, wilde het handjevol klanten dat er om 4 uur nog zat niet weg, wat tot gezeur leidde.Op een gegeven moment had Willem de oplossing gevonden: de klanten die per se wildenblijven, mochten dat uur wel in de keuken gaan zitten, als ze maar stil waren want de politiesliep niet. In 1980 opent Jan van Dijk De Herberg in het pand – hij wordt in 1985 opgevolgddoor Aad Bosman van Het Hof van Zeeland en Tognog aan de Vlasmarkt. Paul Sanders (nueigenaar Steakhouse De Tamboer op Plein 1940) bestierde De Herberg van 1988 tot 2004,daarna nam Michiel Hardy het over. Hij verkocht de zaak eind 2009 aan Pieter Bliek.Eindpunt: Café-restaurant Vriendschap, Markt 75.Café-restaurant Vriendschap, van Cees Rijn en Connie de Lange, is een drukke zaak op dehoek van de Markt en de Pottenmarkt. In het café wordt maar zelden een drankje aan de bargedronken, maar in de zaak zelf (twee verdiepingen) en op het terras, is het des te drukker.Het onderscheid tussen het lunch- en dinerpubliek en de mensen die hier komen voor eendrankje is klein. De geschiedenis van dit café-restaurant gaat ver terug. In de MiddelburgscheCourant wordt de zaak al genoemd in 1851, toen de zaak eigendom was (en nog decennia zoublijven) van J. Groenewegen. Voor 1800 heette het pand De Gouden Stoel – het pand had in 20
  • 21. die tijd de aanvullende benaming Lootsman. Het is nog niet bekend wat de functie van hetpand toen was. Het is evenmin duidelijk of Lootsman de naam van de eigenaar was. 21