Галт уул, газар хөдлөлт газрын гадаргыг өөрчлөх хүчин зүйл             Газарзүйн багш: Д.Аззаяа
Газар хөдлөлтГазар хөдлөлт нь газрын давхаргын чичирхийлэндоргих хөдөлгөөн юм.Дэлхийн     дотоод    энергийн   нөлөөгөөр  ...
Газар хөдлөл анх эхэлсэн газрын гүн дэх хэсгийггазар хөдлөлийн дотоод голомт буюу төв гэнэ.Энэ голомтын харалдаа газрын га...
Галт уулшилГалт уулшил бол газрын давхарга руу магманэвчих, газрын гадарга дээр бялхаж гарахтайхолбоо бүхий үзэгдлүүдийн н...
1. Магм2. Хучаас чулуулаг3. Цорго4. Хормой5. Силл6. Салбарласан цорго7. Галт уулын үнснээсүүссэн давхрагууд8. Хажуу9. Галт...
Галт уулшлыг шургамал ба бялхамалгэж ангилна. Магма их хүчээр шахагдангазрын давхаргын ан цаваар нэвчихийгшургамал галт уу...
Магма газрын гадарга дээр ил гарч ирвэл бялхамалгалт уулшил болно. Энэ нь лаав бялхах, чулуулагдэлбэрэн бутарч цацагдах, у...
   Төв бялхалтын галт уул нь магма урсан    гарах, үнс, чандруу бусад зүйлс цацагдах суваг    болон өрх үүсгэнэ. Өрх нь х...
   Лаавын буюу Бамбайн галт уул: Дэлбэрэлт нь    тогтуун. Суваг даган шингэн магма өгсөж тогоо    дүүрэн   бялхана.     Д...
   Бөмбөгөр       маягийн   галт     уул     нь    зууралдамтгай магмаас үүсдэг. Ийм магма    галт уулын өрх рүү шахагдан...
Үүсэх байдлаар нь• Ан цавын• Төв бялхалтынДэлбэрэх хугацаагар нь• Унтарсан• Бялхаж буйБялхах байдал ба магмыннайрлагаар нь...
Газрын гадаргыг өөрчлөх гадаад,       дотоод хүчин зүйлсДэлхийн гадарга нь түүнд нөлөөлөх гадаад бадотоод хүчин зүйлийн ха...
Экзоген явцад уул нурууд өндөрлөгүүд эвдрэх,элэгдэн бутарч суларсан чулуулаг хонхор хотгорлуу зөөгдөх, тэнд тунах замаар г...
УУЛЫН ЧУЛУУЛГИЙН ӨГӨРШИЛТДэлхийн гадаргын уулын чулуулаг, эрдсүүдэвдрэн    бутрах,   химийн   урвалд   орж   өөрнайрлагата...
ФИЗИК ӨГӨРШИЛТУулын чулуулаг, эрдсиын химийн найрлагаөөрчлөгдөхгүй боловч том, жижиг янз бүрийнхэсгүүдэд бутрахыг физик өг...
ХИМИЙН ӨГӨРШИЛТУулын    чулуулаг,    эрдэс    хувиран    химийннайрлага нь өөрчлөгдөхийг хэлнэ. Жишээ нь:Боржин өгөршихөд ...
ОРГАНИК ӨГӨРШИЛТАмьтан, ургамал, элдэв бактерийн амьдрах үйлажиллагааны    явцад    уулын    чулуулаг     задрачбутрах,   ...
лекц 4 гаот уул газар хөдлөлт
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

лекц 4 гаот уул газар хөдлөлт

2,680

Published on

лекц 4 гаот уул газар хөдлөлт

  1. 1. Галт уул, газар хөдлөлт газрын гадаргыг өөрчлөх хүчин зүйл Газарзүйн багш: Д.Аззаяа
  2. 2. Газар хөдлөлтГазар хөдлөлт нь газрын давхаргын чичирхийлэндоргих хөдөлгөөн юм.Дэлхийн дотоод энергийн нөлөөгөөр газрындавхаргад тэлэх, агших үзэгдэл явагдаж уулынчулуулаг асар их хүчдэлд автана. Тэрхүү хүчдэлийнхүч уулын чулуулгийн бат бэхээс давах үедчулуулаг хагарч цуурна. Бодис халж тэлэх, хөрчагших, хагарч цуурах үед ялгарсан энерги нь газрындавхаргыг чичирүүлэх, шилжүүлэн нүүлгэх,чичирхийллийг зайд дамжуулах үйлдэлдзарцуулагдаж газар хөдөлдөг байна.
  3. 3. Газар хөдлөл анх эхэлсэн газрын гүн дэх хэсгийггазар хөдлөлийн дотоод голомт буюу төв гэнэ.Энэ голомтын харалдаа газрын гадарга дээрорших хэсгийг газар хөдлөлийн гадаад голомтбуюу эпицентр гэдэг. Дотоод голомт нь ердийн(0-60) завсрын (60-300км) гүний (300-км цааш)гэж 3 янз байдаг. Газар хөдлөийн дотоодголомтоос үүссэн энерги нь чичирхийллийндолгион байдлаар тал тал тийш тархах бөгөөдтүүний хүч нь гадаад төвд хамгийн их байна.Газар хөдлөлийн хүч янз бүр.
  4. 4. Галт уулшилГалт уулшил бол газрын давхарга руу магманэвчих, газрын гадарга дээр бялхаж гарахтайхолбоо бүхий үзэгдлүүдийн нэгдэл юм. Галтуулшлын явц магмаас хамаардаг.Магма бол гүнд орших халуун хайлмал чулуулагбөгөөд температур нь 15000С хүрнэ. Магмынголомт 5-6 км-ээс 50-70 км хүртэл гүнд ошино.Магмын бүрэлдэхүүнд олон химийн элементоролцох боловч цахиурын ислүүд зонхилоххувийг эзэлнэ.
  5. 5. 1. Магм2. Хучаас чулуулаг3. Цорго4. Хормой5. Силл6. Салбарласан цорго7. Галт уулын үнснээсүүссэн давхрагууд8. Хажуу9. Галт уулын лааваасүүссэн давхрагууд10. Хоолой11. Паразит тогоо12. Халуун лаавынурсгал13. Хавхлага14. Тогоо15. Үнс
  6. 6. Галт уулшлыг шургамал ба бялхамалгэж ангилна. Магма их хүчээр шахагдангазрын давхаргын ан цаваар нэвчихийгшургамал галт уулшил гэнэ. Ийм үедмагма газрын гадарга дээр ил гарчирэхгүй замдаа царцаж, лакколит,батолит гэж нэрлэгдэх шургамалчулуулгийн биетүүд газрын гүнд үүсдэг.Ингэж царцсан биетүүдийн харалдаагазрын гадарга гүдийж өндөрлөгүүд үүснэ
  7. 7. Магма газрын гадарга дээр ил гарч ирвэл бялхамалгалт уулшил болно. Энэ нь лаав бялхах, чулуулагдэлбэрэн бутарч цацагдах, усны уур, хийнүүд дэгдэхзамаар илэрнэ. Бялхмал галт уулшлийн дүндбөмбөгөр, шовх галт уулс үүсдэг бөгөөд оройдньгалт уулын тогоо (кратер) байдаг. Ан цавынгалт уул нь газрын давхаргын тектоникангалыг дагаж үүснэ. Ангал, хагарлаар хөөрчбялхаж буй лаав түүний амсраас хоѐр тийштарж урсан, царцаж өндөрлөг үүсгэнэ.
  8. 8.  Төв бялхалтын галт уул нь магма урсан гарах, үнс, чандруу бусад зүйлс цацагдах суваг болон өрх үүсгэнэ. Өрх нь хэдэн арван метрээс хэдэн км диамтертэй байдаг. Бялхааж буй галт уул нь үе үе дэлбэрэн лаав урсах ба усны уур, хий дэгдүүлж байдаг. Урд нь бялхаж байсан боловч одоо нэгэнт зогссон бол унтарсан галт уул гэнэ. Галт уулын дэлбэрэлт хэдэн цагаас олон хоног ч үргэлжилж болно.
  9. 9.  Лаавын буюу Бамбайн галт уул: Дэлбэрэлт нь тогтуун. Суваг даган шингэн магма өгсөж тогоо дүүрэн бялхана. Доороос лаав түрэх үе?д түрүүчийн лаад нь тогооноосоо хальж, уулын хажуу даган урсана. Давхраат гал уул: Холимог бялхалттай. Өөрөөр хэлбэл, тайван бялхалтын үе, дэлбэрэлтийн үетэй ээлжлэн явагдаж байдаг галт уулыг ингэж нэрлэнэ. Бамбайн галт уултай адилхан шингэн даав аажим бялхаж байснаа дэлбэрэлт болж галт уулын бөмбөг, элс шороо, үнс цацагдана.
  10. 10.  Бөмбөгөр маягийн галт уул нь зууралдамтгай магмаас үүсдэг. Ийм магма галт уулын өрх рүү шахагдан аажуухан хөөрч, ил гарангуут цацарна. Энэ нь тогоо дүүрэн царцаж бөмбөгөр, түүгээр ч барахгүй шовгор оройтой уул бүрэлдүүлдэг байна. Одоо манай дэлхийн дээр бялхаж байгаа галт уул хуурай газарт 600 орчим, далай 60 гаруй унтарсан галт уул 5000 орчим байна.
  11. 11. Үүсэх байдлаар нь• Ан цавын• Төв бялхалтынДэлбэрэх хугацаагар нь• Унтарсан• Бялхаж буйБялхах байдал ба магмыннайрлагаар нь• Лаавыг буюу бамбайн• Давхраат• Бөмбөгөр маягийн
  12. 12. Газрын гадаргыг өөрчлөх гадаад, дотоод хүчин зүйлсДэлхийн гадарга нь түүнд нөлөөлөх гадаад бадотоод хүчин зүйлийн харилцан үйлчлэлийн үрдүнд бүрэлдэн тогтдог.Дотоод буюу эндоген хүчин зүйлт дээр үзсэндэлхийн дотоод энергийн нөлөөгөөр явагдахтектоник хөдөлгөөн, газар хөдлөл, галт уушилзэрэг орно.Гадаад буюу экзоген явц нь нарны энерги бахүндийн хүчний нөлөөн дор явагддаг.
  13. 13. Экзоген явцад уул нурууд өндөрлөгүүд эвдрэх,элэгдэн бутарч суларсан чулуулаг хонхор хотгорлуу зөөгдөх, тэнд тунах замаар газрын гадаргатэгширдэг. Эндоген явц эрчимтэй байвал уулнурууд, гүн хонхрууд болон бусад хотгор гүдгэрүүсэж гадаргын өндөр намын зөрүү улам ихсэнэ.Экзоген явц зохиолоход газрын гадаргынтомоохон гүдгэр хэлбэрүүд эвдэрч элэгдэнтэгширч, хотгор гүдгэрийн зөрүү багасч гадаргуужигдэрдэг байна.
  14. 14. УУЛЫН ЧУЛУУЛГИЙН ӨГӨРШИЛТДэлхийн гадаргын уулын чулуулаг, эрдсүүдэвдрэн бутрах, химийн урвалд орж өөрнайрлагатай болж байдаг үзэгдлийг өгөршилтгэнэ. Уулын чулуулгийн өгөршилтийн эрчим ньтэдгээрийн химийн найрлага бүтэц, ан цавынбайдал, гадаргын хотгор, гүдгэр, уурамьсгалаас хамаарна. Зонхилж буй хүчинзүйлээс нь хамаарч өгөршлийг физикийн,химийн, органик гэж ангилна.
  15. 15. ФИЗИК ӨГӨРШИЛТУулын чулуулаг, эрдсиын химийн найрлагаөөрчлөгдөхгүй боловч том, жижиг янз бүрийнхэсгүүдэд бутрахыг физик өгөршилт гэнэ.Уулын чулуулгийн хэлсщтэрхийнүүдхоорондоо үрэлдэх, нурж унан бутрах,голыгщн урсгалаар зөөгдөн урсах, далайтэнгисийн долгионд илэгдэх, мөсөн голоорзөөгдөх замаар эвдэрч, хэмхрэх нь физикөгөршилт юм.
  16. 16. ХИМИЙН ӨГӨРШИЛТУулын чулуулаг, эрдэс хувиран химийннайрлага нь өөрчлөгдөхийг хэлнэ. Жишээ нь:Боржин өгөршихөд “явшир” хэмээх шаазангийннарийн шавар болон хувирч өөр чулуулагүүснэ. Магмын исэллэг чулуулаг хувирчөөрчлөгдвөл боксит болж хувирна. Химийнөгөршлийн гол хүчин зүйл бол ус, хүчилтөрөгч,нүүрсхүчлийн хий, амьд организмууд юм.Чийглэг, дулаан уур амьсгалтай газар нутагтхимийн өгөршил маш эрчимтэй явагдана.
  17. 17. ОРГАНИК ӨГӨРШИЛТАмьтан, ургамал, элдэв бактерийн амьдрах үйлажиллагааны явцад уулын чулуулаг задрачбутрах, түүний химийн наырлага өөрчлөгдөхүзэгдэл болно. Жишээ нь: Хадны завсар ургасанмодны томорсноос болж хад нурдаг. Ургамаламьтны ялгаруулж буй бодисууд бас уулынчулуулаг, хөрс шороотой химийн урвалд оржтэдгээрийннайрлагыг өөрчилнө. Уулын чулуулагүүсэх, ба түүний өгөршилт, хувиралт бол чулуунмандал дахь бодисын эргэлтийн үе шатууд болно.

×