лекц 3 дэлхийн дотоод бүтэц

5,480 views

Published on

0 Comments
5 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total views
5,480
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
76
Actions
Shares
0
Downloads
161
Comments
0
Likes
5
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

лекц 3 дэлхийн дотоод бүтэц

  1. 1. ДЭЛХИЙН ДОТООД БҮТЭЦ Газарзүйн багш: Д.Аззаяа
  2. 2. Дэлхийн дотоод бүтэцДэлхийн дотоод байдлыг янз бүрийн аргаарсудлан тогтоосон бөгөөд хамгийн үр дүнтэй ньгазар чичирхийлэлийн арга юм. Газарчичирхийлэлийн долгион нь хөндлөн дагуу гэсэн2 төрөл байнна. Эдгээрийн дэлхийн дотоододтархах хурд янз бүр. Энэ нь дэлхийн дотоодхэсгийг бүрдүүлж буй бодисуудын нягт, шинжчанар өөр өөр байдагтай холбоотой болно.
  3. 3. Долгионы хурд тодорхой гүнд өөрчлөгдөнхатуу, уян налархай болон шингэн бодисынхил заагийг тодорхойлж байдаг. Тухайлбал,хөндөл долгион тодорхой гүн хүрээдзамхардагш нь тэр заагаас цааш шингэнбодис тархсаны гэрч юм. Энэ бүхэндүндэслэн дэлхийн дотоод бодисууд үелэлбайдалтай хэд хэдэн бүрхүүл үүсгэдэгболохыг тогтоожээ.
  4. 4. Газрын давхаргаДэлхийн хамгийн гадна талд орших хатуубүрхүүл бөгөөд чулуун мандлын дээд хэсэгюм. Газрын давхарга нь дэлхийн бусадбүрхүүлээс харьцангуй нимгэн, нягт багатай,хатуу чулуулгуудаас тогтоно. Түүний бараг ¾нь цахиур ба хүчилтөрөгчөөс бүрдэнэ. Газрындавхаргыг 2 ангилна.
  5. 5. Газрын давхаргаЭх газрын Далайндавхарга давхарга
  6. 6. Эх газрын давхаргаЭх газар, түүний хаяа нутгаар оршино.Зузаан нь дунджаар 35-45 км, уулархагоронд 70 км ч хүрнэ. Энэ давхаргын нягтмаш бага бөгөөд чулуулгийн 3 үелэлялгарна.
  7. 7. Тунамал чулуулгийн үелэл 15-20 км Боржингийн үелэл 40 км Хүрмэн чулуун үелэл 15-35 км
  8. 8. Далайн давхаргаГазрын давхаргын 65%-ийг эзлэх ба далайнусан доор оршино. Энэ нь эх газрындавхаргаас нимгэн, дунджаар 5-12 кмзузаан, нягт нь эх газрын давхаргаас 10%илүү, 3г/см3 юм. Тектоникийн том том ангалбүхий зарим нутагт далайн давхарга руумантийн бодис нэвчин орсон байдаг.
  9. 9. МантиМантийн бүрхүүл газрын давхаргаас дотогшүргэлжлэх ба 2900 км орчим зузаан, дэлхийнэзэлхүүний 4/5-ийг эзэлнэ. Төмрийн, магмийн,цахиурын ислүүд ихтэй, газрын давхаргыгбодвол бараан бүрхүүлд чичирхийллйиндолгионы хурд 8-14 км/сек хүртэл өснө. Физикшинжээс хамаарч дотор нь дээд манти, доодманти гэж ангилана
  10. 10. Дээд манти нь 900 км тархсан ба түүний хүрээнд70-700 км-ийн хооронд сийрэгжсэн, бага нягттай,уян налархай шинжтэй бас нэгэн үелэл ялгарна.Үүнийг Астеносфер гэнэ. Астеносфер нь галтуул дэлбэрх, газар хөдлөх зэрэг тектоник үйлявцад хамгийн гол үүргийг гүйцэтгэдэг.Астеносферээс дээш дээд мантийн бодисууд ньхатуу байдаг. Энэ хатуу хэсгийг оролцуулаадлитосфер буюу чулуун мандал хэмээннэрлэдэг юм. Доод манти нь 900-2900 км гүндбайрлах ба талсжсан чулуулгаас тогтоно.
  11. 11. ЦөмЦөм нь дэлхийн төв хэсгийн үелэл бөгөөддэлхийн нийт эзэлхззний хагас хувийг эзэлнэ,3460 км орчим зузаан. Энэ үелэл нь нягт ихтэй,хүнд, төмөр, никель зэрэг элементүүдээс тогтохба хүхэр, хүчилтөрөгч зэрэг хөнгөн элементүүд чхолилдоно. Температур, даралт хамгийн өндөр50000С халуун 3,5*106 кг/см2 . Цөм манти хоѐрынхиллэх зааг дээр дагуу долгионы хурд 14-8 км/секхүртэл эрс буурна.
  12. 12. Сейсмийн судалгаанаас үзэхэд цөм нь 2 ялгаабүхий үелэл юм. Гадаад цөм нь шингэн төлөвдоршино. Түүний температурыг даралттай ньхарьцуулцал бодис хайлахад хүрэлцээтэйхалуун байдаг. Хамгийн төвд орших дотоодцөм хатуу бодисоос тогтоно. Тэнд даралт машөндөр тул халуун нь бодисыг хайлуулж чаддагүйбайна. Энд дагуу долгионы хурд огцом нэмэгдэж11 км/сек хүрдэг.
  13. 13. Дэлхийн дотоод дулаан ба нягтДэлхийн дотоод дулааны эх үүсвэр юу вэ?Энэ нь нарны дулаан биш. Уран, торий болонбусад цацраг идэвхит бодисын төвд бодисуудасар өндөр даралтанд шахагдсанаас болжялгарсан хүндийн хүчний энерги, дэлхийндотоод бүрхүүлүүдэд явагдах химийнурвалаас үүсэх дулаан зэрэг болно.
  14. 14. Чулуун мандлын бүтэц бүрэлдэхүүнЧулуун мандал=Газрын давхарга +Астеносферхүртлэх дээд мантийн хэсэг.Дэлхийн гадаад хатуу бүрхүүл болох чулуунмандлын дундаж зузаан нь 100 км орчим болно.Чулуун мандлыг бүрдүүлэгч уулын чулуулаг,эрдсүүд нь химийн элементүүдээс тогтоно.Эдгээрийн бүрэлдэхүүнд олон арван химийнэлемент орох боловч 8 төрлийн элемент зонхилоххувийг эзэлнэ.
  15. 15. Чулуун мандалд зонхилох элементүүд Элемент Томъёо Эзлэх хувьХүчилтөрөгч O 46,6% Цахиур Si 27,7%Хөнгөнцагаан Al 8,1% Төмөр Fe 5,0% Кальци Ca 3,6% Калий K 2,8% Натри Na 2,6% Магни Mg 2,1% Бүгд 98,5%

×