Tce booklet mongolian
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×
 

Tce booklet mongolian

on

  • 2,976 views

гар урлал

гар урлал

Statistics

Views

Total Views
2,976
Views on SlideShare
2,511
Embed Views
465

Actions

Likes
0
Downloads
11
Comments
0

5 Embeds 465

http://lnyamdawaa.blogmn.net 440
http://www.lnyamdawaa.blogmn.net 17
http://erhes.blogmn.net 5
http://webcache.googleusercontent.com 2
http://www.blogmn.net 1

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Adobe PDF

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

Tce booklet mongolian Tce booklet mongolian Document Transcript

  • Äýëõèéí Îþóíû ªì÷èéí Áàéãóóëëàãà ÎÞÓÍÛ ªÌ× ÁÀ ÓËÀÌÆËÀËÒ ÑΨËÛÍ Á¯ÒÝÝË / ÀÐÄÛÍ ÓÐËÀÃ1 ä¿ãýýð òîâõèìîëÝíýõ¿¿ òîâõèìîë íü îþóíû ºì÷ áîëîíãåíåòèêèéí íººö, óëàìæëàëò ìýäëýã,óëàìæëàëò ñî¸ëûí/àðäûí óðëàãèéíá¿òýýëèéí òàëààðõè öóâðàë òîâõèìëûííýã áîëíî.
  • Ñàíàìæ: Ýíýõ¿¿ òîâõèìîëä àãóóëàãäñàí ìýäýýëýë íü õóóëü ç¿éí ìýðãýæëèéíçºâëºãººã îðëîõã¿é áîëíî. Ýíýõ¿¿ òîâõèìëûí ¿íäñýí çîðèëãî íü åðºíõèéìýäýýëýë îëãîõîä îðøèíî.Ýíýõ¿¿ òîâõèìëûí õàâòàñò àøèãëàãäñàí çóðãèéã Ñþçàí Óàíæè Óàíæèãèéí(Munupi Arts and Crafts Association, Ïèðëàíæèìïè íýãäýë, Ìýëâèëü àðàë,Àâñòðàëè ) “Munupi Mural” á¿òýýëýýñ àâñàí áîëíî. Õàòàãòàé Óàíæè Óàíæè äýýðõá¿òýýëèéí çîõèîã÷èéí ýðõèéí ýçýìøèã÷ ìºí. Ýíýõ¿¿ á¿òýýëèéã àøèãëàõäààçóðàà÷ààñ øààðäàãäàõ á¿õ çºâøººðëèéã àâñàí áîëíî. Á¿õ ýðõ íü õàìãààëàãäñàí.Ýíýõ¿¿ òîâõèìîëä àøèãëàãäñàí çàðèì ä¿ðñ, çóðãèéã ÄΪÁ çàõèàëàã÷ íü áîëîõàðèëæààíû çîðèóëàëòòàé ìýäýýëëèéí ñàíãóóäààñ àâñàí áîëíî.
  • Òîâ÷ òîéìÒîâ÷ òîéì ÀãóóëãàÓóãóóë ¿íäýñòí¿¿äèéí á¿òýýëèéã õèâñ,áîãèíî öàìö, èë çàõèäàë äýýð Òîâ÷ òîéì 01õóóëáàðëàäàã; óëàìæëàëò õºãæìèéã îð÷èí Îí öàãèéí õýëõýýñ 03¿åèéí òåõíî õºãæèìòýé õîëüæ äýëõèéäàõèíä “õàìãèéí èõýýð áîðëîãäîõ” öîìîã ¯íäñýí çàð÷ìóóä 05á¿òýýõýä àøèãëàäàã; ãàð íýõìýëèéí õèâñ,ãàð óðëàëûí á¿òýýãäýõ¿¿íèéã õóóëáàðëàæ, "Óëàìæëàëò ñî¸ëûí á¿òýýë" ãýæ þóã õýëýõ âý? 05“æèíõýíý” ìýòýýð áîðëóóëäàã; óëàìæëàëòõºãæìèéí çýìñãèéã ¿éëäâýðëýõ àðãûã Îþóíû ºì÷èéí "õàìãààëàëò" 09ïàòåíòààð õàìãààëóóëñàí, óóãóóë èðãýäèéí Îþóíû ºì÷èéã "õàìãààëàõ" áîëîíõýðýãëýäýã íýð, ¿ãèéã áàðààíû òýìäãýýð ñî¸ëûí ºâèéã "õàäãàëæ õàìãààëàõ"-ûíõàìãààëóóëæ, àðèëæààíû çîðèóëàëòòàéãààð õîîðîíä ÿìàð õàðèëöàà õîëáîî áàéæàøèãëàäàã. áîëîõ âý? 10Óóãóóë èðãýäèéí áîëîí áóñàä óëàìæëàëò Ýðõ ç¿éí áîëîí ñî¸ëûí áîäëîãûí õ¿ðýý 12ñî¸ëûí íýãäëèéí òºëººëºã÷èä òýäíèéóëàìæëàëò á¿òýýë÷ ¿éë àæèëëàãàà áà Óëàìæëàëò ñî¸ëûí á¿òýýë/ àðäûí óðëàãèéí á¿òýýë ýçýìøèã÷äèéíñî¸ëûí á¿òýýëä îþóíû ºì÷òýé õýðýãöýý, òýäíèé ç¿ãýýñ õ¿ñýí õ¿ëýýæõîëáîîòîéãîîð óëàì èë¿¿ ºðãºí áóé ç¿éëñ þó âý? 12õàìãààëàëò øààðäëàãàòàé áàéãààã íîòëîõçîðèëãîîð äýýðõ æèøýýí¿¿äèéã äóðüääàã. "Íèéòèéí ýçýìøèë"-èéí à÷ õîëáîãäîë 13Õýäýí àðâàí æèëèéí ºìíº õàìãèéí àíõ Ýðõ ç¿éí øèéäë¿¿ä: ¯íäýñíèé, Á¿ñèéíîþóíû ºì÷ áà óëàìæëàëò ñî¸ëûí áîëîí Îëîí óëñûí ÷èã õàíäëàãà, òóðøëàãà 15á¿òýýëèéí (ÓÑÁ) (ýñâýë “àðäûí óðëàãèéíá¿òýýë”) õàìãààëàëò, õàäãàëàëò õîîðîíäûí ¯íäýñíèé áîäëîãûí çîðèëòûãõàðèëöàà õîëáîîã ñóäàëæ ýõýëñýí òîäîðõîéëîõ 15áàéãóóëëàãûí õóâüä Äýëõèéí Îþóíû Îäîîãèéí îþóíû ºì÷èéí ýðõ áîëîíªì÷èéí Áàéãóóëëàãà íü (ÄΪÁ) áîäëîãî ò¿¿íä òîõèðóóëñàí sui generis õýìáîëîâñðóóëàëò, ýðõç¿éí òóñëàëöàà áîëîí õýìæýýã àøèãëàõ íü 16ýíý ñàëáàðûí ÷àäàâõèéã íýìýãä¿¿ëýõ çýðýã Sui generis õýì õýìæýý, òîãòîëöîî 19õºòºëáºð¿¿äèéã èäýâõèòýé õýðýãæ¿¿ëäýã. Ñî¸ëûí á¿òýýëèéã áè÷ëýãò áóóëãàæ,Îþóíû ºì÷ áîëîí óëàìæëàëò ñî¸ëûí áàðèìòæóóëàõ íü 20á¿òýýëèéí õîîðîíäûí õàðèëöàà õîëáîî íüò¿âýãòýé, øèéäýë øààðäñàí àñóóäëûã Åðºíõèé ÷èãèéã òîäîðõîéëîõ ïðàêòèêäýâø¿¿ëäýã. Óëàìæëàëò ñî¸ëûí á¿òýýë/ àðãà çàìóóä 21àðäûí óðëàãèéí á¿òýýë íü óóãóóë Äàðàà íü ÿàõ âý? 22¿íäýñòí¿¿äèéí áîëîí áóñàä óëàìæëàëòíýãäë¿¿äèéí ¿íýò ç¿éëñ, óëàìæëàë, èòãýë¿íýìøëèéã èëð¿¿ëæ, òýäãýýðèéã ººðòººàãóóëñàí áàéäàã.
  • Îëîí ñî¸ëò íèéãýì áîëîí ñî¸ëûí ÿëãààòàé “Óëàìæëàëò ñî¸ëûí á¿òýýë/ àðäûí áàéäàë íü, ÿëàíãóÿà óóãóóë ¿íäýñòí¿¿ä, óðëàãèéí á¿òýýë” õýìýýõ íýð òîìú¸î ñóóðüøìàë ¿íäýñòí¿¿ä õîñîëñîí íèéãýìä ñî¸ëûí á¿òýýëèéã õàäãàëæ, õàìãààëàõ Ýíýõ¿¿ òîâõèìîëä “óëàìæëàëò óðëàãèéí áîëîí ñî¸ëûí ÷ºëººò ñîëèëöîîã õîîðîíä á¿òýýë” áîëîí “àðäûí óðëàãèéí á¿òýýë” íü òýíö¿¿ëæ äýíñëýõ çîðèëãîîð ñî¸ëûí ãýäýã íýð òîìú¸îã ýýëæëýí íýãýýð íü íºãººã íü áîäëîãî áèé áîëãîõ øààðäëàãàòàé áàéäàã. îðëóóëàõ õýëáýðýýð àøèãëàæ áàéãàà. Õýäèéãýýð “àðäûí óðëàãèéí á¿òýýë” ãýäýã íýð Äýýðõýýñ ãàäíà áàñ íýã ñîðèëò íü óëàìæëàëò òîìú¸î íü îëîí óëñûí ò¿âøèíä èõýýõýí ñî¸ëûã õàäãàëàõ õ¿ñýë, ìºí òîãòâîðòîé õýðýãëýãääýã áºãººä èõýíõè ¿íäýñíèé õóóëü õºãæèëä õóâü íýìýð îðóóëàõ çîðèëãîîð òîãòîîìæèä àøèãëàãääàã õýäèé ÷ çàðèì óëàìæëàëä òóëãóóðëàñàí á¿òýýë÷ ¿éë ¿íäýñòí¿¿ä “àðäûí óðëàã” ãýäýã ¿ãíèé ýñðýã àãóóëãûí òàëàà𠺺ð áàéð ñóóðüòàé áàéäàã. àæèëëàãààã äýìæèõ õ¿ñëèéã õîîðîíä íü Ýíýõ¿¿ íîìîíä “óëàìæëàëò ñî¸ëûí á¿òýýë”, òýíö¿¿ëýõ ÿâäàë þì. Ýäãýýð ñîðèëòûã “àðäûí óðëàãèéí á¿òýýë” ãýäýã íýð òîìú¸îã ãàðãàæ òàâèõ íü èë¿¿ ã¿í ã¿íçãèé ÷óõàë àøèãëàõäàà ýäãýýð ýñðýã áàéð ñóóðüòàé óëñóóä, àñóóäëûã ñºõäºã. Òóõàéëáàë, õýðýâ ò¿¿íèéã ¿íäýñòí¿¿äèéí õîîðîíä ýäãýýð íýð òîìú¸îíû ýçýìø¿¿ëæ áîëîõ òîõèîëäîëä àëü íýãýí àëü íýã íü çºâ ýñâýë çîõèìæã¿é ãýäýã àñóóäàëä ¿íäýñòíèé ñî¸ëûí ºâèéã õýí ºì÷ëýõ âý ÿìàð íýãýí çºâøèëöëèéã áèé áîëãîõ çîðèëãî ãýäýã àñóóëò ç¿é ¸ñîîð òàâèãäàíà. Îþóíû àãóóëààã¿é áîëíî. Îëîí òîîíû õ¿ì¿¿ñèéí ¿çýæ ºì÷èéí õàìãààëàëò áîëîí ñî¸ëûí îëîí áàéãààãààð ýäãýýð íýð òîìú¸îíû àëü íü èë¿¿ ÿëãààòàé áàéäëûí õîîðîíä ÿìàð óÿëäàà òîõèðîìæòîéã áîëîí ýäãýýð íü ÿìàð îáúåêòûã õîëáîî áàéõ âý? Á¿òýýë÷ áîëîí îëîí ñî¸ë õàìðàõûã õóóëü òîãòîîã÷èä ººðèéí ¿íäýñíèé äàìíàñàí “íèéòèéí ýçýìøèë”-èéã ÿìàð ò¿âøèíä øèéäâýðëýõ íü ç¿éòýé. òºðëèéí îþóíû ºì÷èéí áîäëîãî õàìãèéí ¿ð àøèãòàéãààð äýìæèõ âý? Õýðýâ õ¿ëýýí çºâøººðºõ òîõèîëäîëä óëàìæëàë áîëñîí Ýíýõ¿¿ òîâõèìîë íü óëàìæëàëò ñî¸ëûí õóóëü ä¿ðìèéã ºíººãèéí îþóíû ºì÷èéí á¿òýýëèéã õàìãààëàõòàé õîëáîãäîõ ¿íäñýí òîãòîëöîî õýðõýí õ¿ëýýí çºâøººðºõ âý? çàð÷ìóóä, ýðõ ç¿éí áîëîí ñî¸ëûí ßìàð òîõèîëäîëä óëàìæëàëò ñî¸ëîîñ áîäëîãóóä, ñóäàëæ ¿çýõ ýðõ ç¿éí øèéäë¿¿ä “çýýëäýí àâàõ” íü õóóëèéí äàãóó áàéõ áà çýðãèéã ¿íäýñíèé, á¿ñèéí áîëîí îëîí ÿìàð òîõèîëäîëä ýíý íü çîõèìæã¿é óëñûí ÷èã õàíäëàãàä ¿íäýñëýí ººð÷ëºëò, õóóëáàðëàëò áîëîõ âý? Ñî¸ëûí òîäîðõîéëîõûã çîðüñîí áîëíî. ºâèéã “õàäãàëàí õàìãààëàõ” áîëîí óëàìæëàëò ñî¸ëûí á¿òýýëèéã îþóíû Þóíû ºìíº ò¿¿õèéí òîâ÷ òîéìûã ºì÷ººð “õàìãààëàõ”-ûí õîîðîíä óÿëäàà òàíèëöóóëàõ íü ç¿éòýé þì. õîëáîî áèé þó? Õýðýâ áàéãàà áîë ýíý íü ÿìàð òºðëèéí óÿëäàà õîëáîî áàéõ âý?2
  • ; îíû 12 äóãààð ñàðä ÄΪÁ-ûí 1996 Îí öàãèéí õýëõýýñ ãèø¿¿í óëñóóä Òîãëîëò, äóó àâèàíû áè÷ëýãèéí òóõàé ÄΪÁ-ûí ãýðýýã; îíä Óòãà çîõèîë, óðëàãèéí1967 (WPPT) áàòàëñíààð àðäûí óðëàãèéí á¿òýýëèéã õàìãààëàõ òóõàé á¿òýýëèéí òîãëîëò ã¿éöýòãýã÷ óðàí Áåðíèéí êîíâåíöèä íèéòëýãäýýã¿é á¿òýýë÷èéí ýðõèéã õàìãààëñàí þì. áîëîí çîõèîã÷ íü òîäîðõîéã¿é ; îíû 4 ä¿ãýýð ñàðä Òàéëàíä 1997 á¿òýýëèéí õàìãààëàëòûã õàíãàõ íýìýëò ººð÷ëºëò îðóóëñàí. Ýíýõ¿¿ óëñûí Ôóêåòýä “Àðäûí óðëàãèéí íýìýëò ººð÷ëºëòèéí àãóóëãûã á¿òýýëèéã õàìãààëàõ òóõàé Êîíâåöèéí 15.4-ä òîäîðõîéëñíîîð ÞÍÅÑÊÎ áà ÄΪÁ-ûí äýëõèéí ýíý íü àðäûí óðëàãèéí á¿òýýë/ ôîðóì” çîõèîãäñîí. óëàìæëàëò ñî¸ëûí á¿òýýëèéã îëîí ; – 1999 îíóóäàä ÄΪÁ íü 28 1998 óëñûí ò¿âøèíä õàìãààëàõ çîðèëãîòîé àæýý. óëñàä óëàìæëàëò ìýäëýã ýçýìøèã÷äèéí îþóíû ºì÷òýé; îíä Õºãæèæ áóé îðíóóäàä1976 õîëáîîòîé õ¿ñýí õ¿ëýýæ áóé áîëîí çîðèóëñàí Òóíèñèéí çàãâàð øààðäëàãàòàé ç¿éëñèéã èëð¿¿ëýõ õóóëèéã áàòàëñàí. Ýíý õóóëü íü çîðèëãîîð ñóäàëãàà ÿâóóëñàí þì. àðäûí óðëàãèéí á¿òýýëèéí sui Ýäãýýð ñóäàëãààíû õ¿ðýýíä óëàìæëàëò ñî¸ëûí á¿òýýëèéí àñóóäëûã generis õàìãààëàëòûã àãóóëñàí þì. óëàìæëàëò ìýäëýãèéí àñóóäëûí íýã; îíä ÄΪÁ áîëîí ͯÁ-ûí1982 õýñýã áîëãîí îðóóëñàí. Ýäãýýð Áîëîâñðîë, ñî¸ë, øèíæëýõ óõààíû ñóäàëãààíä õàìðàãäñàí 3000 ãàðóé áàéãóóëàãà áîëîõ ÞÍÅÑÊÎ-ãèéí õ¿íèé äóíä óóãóóë ¿íäýñòí¿¿ä, òºðèéí áàéãóóëñàí øèíæýý÷äèéí õàìòàðñàí áóñ áàéãóóëëàãóóä, Çàñãèéí ãàçðûí á¿ëãýýñ óëàìæëàëò ñî¸ëûí á¿òýýëèéí òºëººëºã÷èä, ýðäýìòýä, ñóäëàà÷èä îþóíû ºì÷èéí òºðëèéí õàìãààëàëòûã áîëîí õóâèéí õýâøëèéí òºëººëºã÷èä õàíãàõ sui generis çàãâàðûã áàãòñàí áàéíà. Äýýðõ ñóäàëãààíû ¿ð áîëîâñðóóëñàí; ÄΪÁ áîëîí ä¿íã ÄΪÁ-ààñ ýðõëýí ãàðãàñàí “Óëàìæëàëò ìýäëýã ýçýìøèã÷äèéí ÞÍÅÑÊÎ-ãèéí Çàãâàð çààëòóóä, îþóíû ºì÷òýé õîëáîîòîé õýðýãöýý, 1982. øààðäëàãà: ÄΪÁ-ûí ñóäàëãààíû; îíä ÄΪÁ áà ÞÍÅÑÊÎ àðäûí1984 òàéëàí”-ä (1998-1999) òóñãàñàí óðëàãèéí á¿òýýëèéã îþóíû ºì÷ººð áîëíî. îëîí óëñàä õàìãààëàõ àñóóäëààð ; îíä ÄΪÁ íü Àôðèêèéí 1999 øèíæýý÷äèéí õàìòàðñàí á¿ëýã 3 óëñóóäàä (1999 îíû 3 äóãààð ñàð), áàéãóóëñàí. Øèíæýý÷äèéí á¿ëýã íü Àçè, Íîìõîí äàëàéí á¿ñèéí îðíóóäàä 1982 îíä ãàðãàñàí Çàãâàð çààëòóóäûí (1999 îíû 4 ä¿ãýýð ñàð), Àðàáûí ¿íäñýí äýýð ãýðýýíèé òºñºë óëñóóäàä (1999 îíû 5 äóãààð ñàð) ìºí áîëîâñðóóëñàí. Îðîëöîã÷äûí èõýíõè Ëàòèí Àìåðèê áà Êàðèáûí àðëóóäûí íü òýð ¿åä îëîí óëñûí ãýðýý áàéãóóëàõ îðíóóäàä (1999 îíû 6 äóãààð ñàð) öàã íü áîëîîã¿é ãýæ ¿çýæ áàéñàí þì.
  • çîðèóëæ àðäûí óðëàãèéí á¿òýýëèéí çàð÷ìóóäûí òàëààð îëîí óëñàä õàìãààëàëòûí òàëààð á¿ñèéí íýãäñýí îéëãîëòòîé áîëãîõûã çîðüæ çºâëºëãººí¿¿äèéã çîõèîí áàéãóóëñàí. áàéãàà áîëíî. ¯¿íòýé õîëáîîòîé á¿õ Äýýðõ çºâëºë㺺í òóñ á¿ðýýñ ãàðñàí áàðèìò áè÷ãèéã ÄΪÁ-ûí Íàðèéí øèéäâýð, çºâëºìæèä ÄΪÁ áà áè÷ãèéí äàðãà íàðûí ãàçðààñ, ýñâýë ÞÍÅÑÊÎ àðäûí óðëàãèéã õàìãààëàõàä http://www.wipo.int/tk/encultural/index ÷èãëýãäñýí ¿éë àæèëëàãààãàà .html âýá ñàéòíààñ àâ÷ òàíèëöàæ íýìýãä¿¿ëæ, ýð÷èìæ¿¿ëýõ íü ç¿éòýé áîëíî. ãýñýí çºâëºìæèéã àãóóëñàí áàéñàí. Ýäãýýð çºâëºìæèä ýíý ñàëáàð äàõü Óëàìæëàëò ñî¸ëûí á¿òýýëèéí ; ¿éë àæèëëàãààíû õ¿ðýýíä õèéãäýõ àñóóäëûí òàëààðõè ºðãºí õ¿ðýýíèé èðýýä¿éí òºëºâëºãººíä àðäûí õºòºëáºðèéí äàãóó ÄΪÁ íü ñåìèíàð, óðëàãèéí á¿òýýëèéã õàìãààëàõ òóõàé øèíæýý÷äèéí àéë÷ëàë, ñóäàëãààíû îëîí óëñûí õýì õýìæýýã àæèë çàõèàëàõ, õóóëü òîãòîîìæèéí áîëîâñðóóëàõ àñóóäëûã áàãòààñàí. òºñºë áîëîâñðóóëàõ, çºâëºãºº ºãºõ, ñóðãàëò çîõèîí áàéãóóëàõ çýðýã ¿éë 2000 ; îíû ñ¿¿ëýýð Îþóíû ºì÷ áà àæèëëàãàà ÿâóóëäàã. ãåíåòèêèéí íººö, óëàìæëàëò ìýäëýã áà óðëàãèéí àñóóäëûã õàìðàõ ÄΪÁ-ûí Çàñãèéí ãàçàð ¯íäýñíèé õóóëü òîãòîîìæèä òóñãàõ õîîðîíäûí õîðîî (öààøèä “Õîðîî” ÄΪÁ, ÞÍÅÑÊÎ-ãîîñ ãàðãàñàí Çàãâàð ãýõ) áàéãóóëàãäñàí. Òóñ Õîðîî íü îþóíû ºì÷èéí òîãòîëöîî, óëàìæëàëò çààëòóóä, 1982 ñî¸ëûí ñóäëàà÷èä áîëîí òýäãýýðèéã 1982 îíä ÄΪÁ, ÞÍÅÑÊÎ-ãèéí óäèðäëàãà äîð ýçýìøèã÷äèéí ñàíàà çîâîîñîí ¿íäýñíèé õóóëü òîãòîîìæèä îðóóëàõ àðäûí ç¿éë¿¿äèéí õîîðîíäûí áîäëîãûí óðëàãèéí á¿òýýëèéí õóóëü áóñ àøèãëàëò áîëîí ò¿âøíèé áà ïðàêòèê óÿëäàà õîëáîîã áóñàä ç¿é áóñ ¿éëäëýýñ õàìãààëàõ òóõàé çàãâàð èëð¿¿ëýí òîãòîîõîä îíöãîé äýâøèëò çààëòóóäûã áàòëàí ãàðãàñàí. Ýäãýýð ãàðãàñàí þì. Õîðîîíû óäèðäàìæèéí çààëòóóäûí äàãóó óëàìæëàëò ñî¸ëûí á¿òýýëèéã äàãóó ÄΪÁ-ûí Íàðèéí áè÷ãèéí äàðãà äàðààõü 2 ¿íäñýí òºðëèéí ¿éëäëýýñ íàðûí ãàçàð ¿íäýñíèé òóðøëàãûí õàìãààëàõààð çààñàí þì: “õóóëü áóñ òàëààð íàðèéâ÷èëñàí àñóóëãà òàðààæ, àøèãëàëò” áà “áóñàä ç¿é áóñ ¿éëäýë“. Äýýðõ òóñ àñóóëãûí õàðèóëò, áóñàä çàãâàð çààëòóóä íü îëîí òîîíû óëñóóäûí õóóëü òîãòîîìæèä áèåëëýý îëñîí áàéíà. Çàðèì çºâëºãººí, ñóäàëãààíä ¿íäýñëýí ä¿í óëñóóä äýýðõ çàãâàð çààëòóóäûã áîëîâñðîíãóé øèíæèëãýýíèé øèíæ ÷àíàðòàé áîëãîæ, øèíý÷ëýõ øààðäëàãàòàé ãýæ ¿çäýã þì. ñóäàëãàà ÿâóóëñàí. Ýäãýýð ñóäàëãàà íü ºíººãèéí îëîí óëñûí ò¿âøèíä4 ÿðèãäàæ áàéãàà àñóóäëóóäûí ¿íäýñ áîëñíîîñ ãàäíà ïðàêòèê õýðýãë¿¿ð áîëñîí þì. Èéíõ¿¿ îëîí òàëò òóðøëàãàä ¿íäýñëýí Õîðîî íü óëàìæëàëò ñî¸ëûí á¿òýýëèéã õàìãààëàõàä ÷èãëýõ çîðèëãî,
  • ¯íäñýí çàð÷ìóóä¯íäñýí çàð÷ìóóä Óëàìæëàëò ñî¸ëûí á¿òýýë/ àðäûí óðëàãèéí á¿òýýëèéí øèíæ ÷àíàð"Óëàìæëàëò ñî¸ëûí á¿òýýë" ãýæ Åðºíõèé人, óëàìæëàëò ñî¸ëûí á¿òýýëèéãþóã õýëýõ âý? äàðààõü áàéäëààð òîäîðõîéëæ áîëíî: (i) íýã ¿åýñ íºãºº ¿åä àìàí õýëáýðýýð ýñâýëÓëàìæëàëò ñî¸ëûí á¿òýýë íü èõýíõèäýý äóóðàéëãàñàí õýëáýðýýð äàìæñàí,îëîí ¿å äàìæñàí íèéãìèéí ¿ðãýëæèëñýíá¿òýýë÷ ¿éë àæèëëàãàà áàéõ áºãººä (ii) òóõàéí á¿ëýã õ¿ì¿¿ñèéí íèéãýì, ñî¸ëûíòóõàéí íýã á¿ëýã õ¿ì¿¿ñèéí ò¿¿õ, íèéãýì, îíöëîãèéã øèíãýýñýí,ñî¸ëûí îíöëîã áîëîí ¿íýò ç¿éëñèéã (iii) òóõàéí á¿ëýã õ¿ì¿¿ñèéí ºâèéí òîäîðõîéøèíãýýñýí áàéäàã. á¿ðýëäýõ¿¿í õýñãýýñ á¿ðäñýí,Àëü íýã õ¿ì¿¿ñèéí íýãäëèéí öºì (iv) çîõèîã÷ íü ¿ë ìýäýãäýõ, ýñâýë àëü íýãýíáîëîõûíõîî õóâüä ñî¸ëûí ºâ ÷ ìºí á¿ëýã õ¿ì¿¿ñèéí òóõàéí ç¿éëèéã á¿òýýõ ýðõòýé,“ººðèéí ãýñýí àìüäðàëòàé”, ýíý íü õàðèóöëàãà õ¿ëýýõ áîëîí çºâøººðºëòýé ãýæàðäûí óðàí á¿òýýë÷èä ººðèéí óðàí õ¿ëýýí çºâøººðºãäñºí àëü íýã íýãäýë ýñâýëá¿òýýëäýý áàéíãà ºâºðìºö øèíý ç¿éë áèå õ¿í á¿òýýñýí,íýìæ ñàéæðóóëäàãòàé õîëáîîòîé. (v) èõýíõè òîõèîëäîëä àðèëæààíûÓëàìæëàë ãýäýãò äàí ãàíö äóóðàéõ, çîðèóëàëòààð áóñ õàðèí øàøíû ýñâýë ñî¸ëûíõóóëáàðëàõ áóñ õàðèí óëàìæëàëò õ¿ðýýí èëýðõèéëýë áîëîõ çîðèëãîîð á¿òýýãäñýí,äýõ øèíý ñàíàà÷ëàãà, á¿òýýë÷ ¿éëàæèëëàãààã îéëãîíî. Òèéìýýñ, óëàìæëàëò (vi) áàéíãà ººð÷ëºãäºæ, õºãæèæ áàéõààñá¿òýýëèéí îíöëîã íü õàìòûí áîëîí áèå ãàäíà íýãýí íýãäýë äóíä äàõèí á¿òýýãääýã.äààñàí á¿òýýë÷ ¿éë àæèëëàãààíû óðàíõîñëîë áàéäàã. Îþóíû ºì÷èéí òàëààñ íüàâ÷ ¿çâýë, ýíýõ¿¿ á¿òýýë÷ ¿éë Óëàìæëàëä òóëãóóðëàí á¿òýýãäñýí îð÷èíàæèëëàãààíû àëü õýñýã íü áèå äààñàí ¿åèéí á¿òýýëèéí õàìãààëàëò õàíãàëòòàéá¿òýýë÷ ¿éë àæèëëàãàà áîëîõûã þó, ýñâýë ºìíº íü á¿òýýãäñýí óëàìæëàëòòîãòîîõîä íýëýýä áýðõøýýëòýé áàéäàã. á¿òýýëèéã ÿìàð íýãýí òºðëèéí îþóíûÃýõäýý ºíººãèéí çîõèîã÷èéí ýðõèéí ºì÷èéí íýìýëò õàìãààëàëòààð õàíãàõõóóëü òîãòîîìæèéí äàãóó áîë õóó÷èí, øààðäëàãàòàé þó ãýñýí àñóóëò íüºìíº íü çîõèîãäñîí óëàìæëàëò áîäëîãûí ò¿âøèíä ÿðèãäàæ áàéãààá¿òýýëèéã îð÷èí ¿åèéí õýâ ìàÿãò îðóóëæ, àñóóäëûí öºì þì. Ýíý òàëààðººð÷ëºí íàéðóóëñàí íü çàðèì äýëãýðýíã¿é áàéäëààð “ Ýðõ ç¿éí áîëîíòîõèîëäîëä õàíãàëòòàé ºâºðìºö áàéæ, ñî¸ëûí áîäëîãûí õ¿ðýý” õýñýãò òóñãàñàí 5çîõèîã÷èéí ýðõýýð õàìãààëàãäàõ á¿òýýë áîëíî.áîëîõ áîëçëûã õàíãàäàã.
  • Óëàìæëàëò ñî¸ëûí á¿òýýë/ àðäûí èíãýõäýý õèâñýíöýð íü ººðºº áèåò ç¿éë óðëàãèéí á¿òýýëèéí õýâ øèíæ áàéõàä ò¿¿í äýýðõ çóðàã íü íýãýí ò¿¿õèé㠺㿿ëäýã íü áèåò áóñ õýëáýðèéí èëðýë Õýäèéãýýð óëàìæëàëò ñî¸ëûí á¿òýýë/ þì. àðäûí óðëàãèéí á¿òýýëèéí àëáàí ¸ñíû òîäîðõîéëîëò áîëîõã¿é ÷ ¿¿íèéã äàðààõü Ñî¸ëûí ºâ áà ýäèéí çàñãèéí õºãæèë áàéäëààð òîäîðõîéëæ áîëîõ þì: Òóõàéí íýãýí ¿íäýñòíèé óðëàãèéí ºâ íü “Óëàìæëàëò ñî¸ëûí á¿òýýë/ àðäûí íèéãìèéí, îþóíû áîëîí ñî¸ëûí õóâüä óðëàãèéí á¿òýýë” ãýäýãò àëü íýãýí óëñûí õóâü íýìýð îðóóëäàãààñ ãàäíà á¿òýýë÷ õ¿ì¿¿ñèéí íýãäëèéí õºãæ¿¿ëæ, õàìãààëæ ¿éë àæèëëàãàà, øèíý ñàíàà÷ëàãûí ýõ èðñýí óëàìæëàëò óðëàãèéí ºâèéí ¿¿ñâýð áîëîõûíõîî õóâüä ýäèéí çàñãèéí òîäîðõîé øèíæ ÷àíàðûã àãóóëñàí õºãæèëä îíöãîé à÷ õîëáîãäîëòîé. á¿òýýëèéã îéëãîíî. ¯¿íèé äîòîð: Óëàìæëàëò ñî¸ëûí á¿òýýëèéã îð÷èí àðäûí ¿ëãýð, àðäûí ø¿ëýã, íàéðàãëàë, ; ¿åèéí á¿òýýëèéí ýõ ¿¿ñâýð áîëãîí ÿìàð íýãýí òýìäýã, ¿ã, òýìäýãëýãýý, àøèãëàõ íü óëàìæëàëò ¿íäýñòíèé àæ òàíèõ òýìäýã çýðýã àìàí á¿òýýë; àõóéí íýãæ áàéãóóëàõ, îðîí íóòàãò àæëûí áàéð áèé áîëãîõ, óð ÷àäâàð íýìýãä¿¿ëýõ, àðäûí äóó, õºãæèì çýðýã õºãæìèéí ; æóóë÷ëàë õºãæ¿¿ëýõ áîëîí óëàìæëàëò á¿òýýë; á¿òýýãäýõ¿¿íèéã ãàäààäàä áîðëóóëñíààñ àøèã îëîõ çýðãýýð äàìæóóëàí óëàìæëàëò àðäûí á¿æèã, æ¿æèã, ¸ñëîë çýðýã ; ¿íäýñòí¿¿äèéí ýäèéí çàñãèéí õºãæèëä ¿éëäëýýð èëýðõèéëýãäýõ á¿òýýë; õóâü íýìýð îðóóëàõ áîëîìæòîé. ; á¿òýýë, òýð äóíäàà áèåò Ýíý òîõèîëäîëä îþóíû ºì÷ íü ÷óõàë ¿¿ðýã ã¿éöýòãýæ áîëçîøã¿é. Óëàìæëàëä - àðäûí óðëàãèéí á¿òýýë, çóðàã, òóëãóóðëàñàí á¿òýýëèéã ýðõ ç¿éí õóâüä óðàí çóðàã, ñèéëáýð, áàðèìàë, õàìãààëñíààð îþóíû ºì÷èéí õàìãààëàëò øààçàí ýäëýë, ýâë¿¿ëýã, ìîäîí íü óëàìæëàëò ¿íäýñòí¿¿ä áîëîí ýäëýë, òºìºð ýäëýë, àëò, ìºíãºí ¿íäýñòí¿¿äèéí ãèø¿¿äýä ººðñäèéí ýäëýë, ñ¿ëæìýë ñàãñàí ýäëýë, óëàìæëàëä òóëãóóðëàñàí á¿òýýëýý î¸ìîë ýäëýë, õèâñ, õóâöàñ; àðèëæààíû çîðèóëàëòòàéãààð àøèãëàõ - ãàð óðëàëûí á¿òýýãäýõ¿¿í; áîëîìæ îëãîõîîñ ãàäíà áóñäûí ç¿éëýýð õóðäàí àøèã îëîõûã ñàíààðõàã÷äûí - õºãæìèéí çýìñýã; ºðñºë人íèéã òàñëàí çîãñîîõ áîëîìæòîé áîëãîõ þì. Ãàð óðëàëûí á¿òýýãäýõ¿¿íýý6 - àðõèòåêòóðûí õýâ ìàÿã. çàõ çýýëä íýâòð¿¿ëýõ íü íºãºº òàëààñ òýäãýýðèéí ñî¸ëûí îíöëîã áîëîí ñî¸ëûí Óëàìæëàëò ñî¸ëûí á¿òýýë áóþó àðäûí îëîí òàëò áàéäàëä õóâü íýìýð îðóóëíà. óðëàãèéí á¿òýýë íü áèåò, áèåò áóñ, äýýðõ Ýíý òîõèîëäîëä ãàð óðëàëûí õî¸ð õîñîëñîí õýëáýðýýð èëýðäýã áºãººä á¿òýýãäýõ¿¿íèé ãàðëûã ãýð÷ëýõ áàðààíû èéíõ¿¿ õîñîëìîë õýëáýðèéí íýãýí æèøýý òýìäãýýð õàìãààëàõ, ýñâýë øóäàðãà áóñ íü ñ¿ëæìýë õèâñýíöýð áàéæ áîëíî: ºðñºë人íòýé òýìöýõ õóóëèéí äàãóó
  • õóóðàì÷ á¿òýýãäýõ¿¿íèéã æèíõýíý õýìýýí Óëàìæëàë, á¿òýýë÷ ¿éë àæèëëàãàà, çàõ çýýëòººðºãä¿¿ëýõòýé òýìöýõ çýðýã áàéäëààð ãóðâûí õîîðîíäûí õàðèëöàà íü äàíäààîþóíû ºì÷èéí òóñëàìæòàéãààð çàðèì ýåðýã áàéõã¿é íü òîäîðõîé. Íýã òàëààñàñóóäëûã øèéäâýðëýæ áîëíî. Óëàìæëàëò á¿òýýë÷ ¿éë àæèëëàãàà ãýæ ¿çýõ ç¿éë íü¿íäýñòí¿¿ä îþóíû ºì÷èéã ººðñäèéí óëààìæëàëò ñî¸ëûí õóâüä ãàæóóäàë ãýæóëàìæëàëò ñî¸ëûí á¿òýýëèéí îéëãîãäîõ òàëòàé áàéäàã.àøèãëàëòàíä õÿíàëò òàâèõ áîëîíóëàìæëàëò á¿òýýëèéí ç¿é áóñ, õîð Ãàð óðëàëûí á¿òýýãäýõ¿¿íèé çàõ çýýëõºíººëòýé àøèãëàëòòàé òýìöýõýä äýõ ¿íý öýíýõýðýãëýäýã. Çóðãèéí óðëàã áîëîí ãàð óðëàë íüÓëàìæëàëò ñî¸ëûí öóãëàðàëò, áàÿð íü Àâñòðàëèéí óóãóóë ¿íäýñòí¿¿äèéí õóâüäìºí àäèë öýíãýýíèé, çàãâàðûí áèçíåñ, àøèã îðëîãûí òîìîîõîí õýñýã áîëäîã ó÷ðààñ òýäíèé õóâüä çîõèîã÷èéí ýðõ áîëîíõýâëýë, ãàð óðëàë çýðýã ñî¸ë óðëàãèéí îþóíû ºì÷èéí áóñàä õàìãààëàëòûí ò¿âøèíñàëáàð äàõü áèçíåñèéí á¿òýýë÷ ¿éë ìàø ºíäºð à÷ õîëáîãäîëòîé ãýæ 2002 îíäàæèëëàãààíû ýõ ¿¿ñâýð áîëäîã. ãàðãàñàí ñóäàëãààíû òàéëàíä äóðüäñàíÕºãæèíã¿é áîëîí õºãæèæ áóé îðíóóäûí áàéäàã. Ýíýõ¿¿ òàéëàíä Àâñòðàëè äàõüòîì, äóíä, æèæèã áèçíåñèéí ìàø îëîí óóãóóë ¿íäýñòí¿¿äèéí çóðãèéí óðëàãèéíõóâü íü óëàìæëàëò ñî¸ëûí ç¿éëèéã áîëîí ãàð óðëàëûí á¿òýýëèéí àøãèéíàøèãëàí áàÿëãèéã áèé áîëãîäîã. ýðãýëò îéðîëöîîãîîð 130 ñàÿ àì.äîëëàðÆèøýýëáýë, Ýíýòõýã, Íèãåðè äàõü áàéõàä 30 ñàÿ îð÷ìûã íü óóãóóë ¿íäýñòí¿¿äõºãæìèéí áîëîí äóó àâèà á¿õèé ä¿ðñò àâäàã ãýñýí òîîöîî ãàðãàñàí þì. Ãàðá¿òýýëèéí ¿éëäâýðëýëä îðîí íóòãèéí óðëàëûí ñàëáàðò àæèëëàãñàäûí èõýíõè íüñî¸ëûí ç¿éëèéã àøèãëàäàã. ýìýãòýé÷¿¿ä áàéäàã áºãººä ýíý íü áàãà îðëîãîòîé áîëîí ºðõ òîëãîéëñîí ýõ÷¿¿äèéí õóâüä áàÿëãèéã õóâààðèëàõ à÷ õîëáîãäîë á¿õèé õ¿÷èí ç¿éë áîëæ ºãäºã.¯íäýñíèé ñî¸ëûã õºãæ¿¿ëýõ òºñºë Êîëóìá óëñûí "Artesanias de Colombia"Ñî¸ëûã õºãæ¿¿ëýõ òºñëèéí íýã æèøýý íü ¿íäýñíèé èíñòèòóò íü ãàð óðëàëûí ñàëáàðûãªìíºä Àôðèêèéí Õîìàíè Ñàí (Khomani õºãæ¿¿ëæ, ñóðòàë÷ëàõ çîðèëãîòîé ¿éëSan) íýãäëèéí õ¿ì¿¿ñò çîðèóëñàí “Ñî¸ëä àæèëëàãàà ÿâóóëäàã. Êîëóìá óëñûí õóâüäõºðºí㺠îðóóëàõóé” ÿäóóðëûã áóóðóóëàõ èõýíõ òîõèîëäîëä ãàð óðëàëûí á¿òýýãäýõ¿¿íõºòºëáºð þì. Ýíýõ¿¿ õºòºëáºð íü íü æèæèã íýãäë¿¿äèéí àðèëæààíû öîðûíóëàìæëàëò ¿íäýñòíèé ãàð óðëàëûã ñýðãýýõýä ãàíö á¿òýýãäýõ¿¿í áàéäàã. Ãàð óðëàëûíõóâü íýìýð îðóóëæ èíãýñíýýð àíõ óäàà ñàëáàðò àæèëëàãñàäûí èõýíõ íü ýìýãòýé÷¿¿äººðèéí îðëîãî áèé áîëãîõ áîëîìæòîé áàéäàã áºãººä ýíý íü áàãà îðëîãîòîé áîëîíáîëãîõîä ÷èãëýñýí. ºðõ òîëãîéëñîí ýõ÷¿¿äèéí õóâüä áàÿëãèéã õóâààðèëàõ à÷ õîëáîãäîë á¿õèé õ¿÷èí ç¿éë 7 áîëæ ºãäºã.
  • Óëàìæëàëò ìýäëýãòýé õýðõýí õîëáîãäîõ õàìààðàõ ýðõèéí àñóóäëóóäûã õàìðóóëñàí ýðõ ç¿éí íîìëîëûã âý? øààðääàã. Òèéì ÷ ó÷ðààñ óëàìæëàëò ìýäëýã áîëîí óëàìæëàëò ñî¸ëûí Óóãóóë áîëîí óëàìæëàëò ¿íäýñòí¿¿ä á¿òýýëèéí åðºíõèé çàð÷ìóóä áà ººðñäèéí óëàìæëàëò ñî¸ëûí á¿òýýëèéã òîäîðõîé øèéäë¿¿ä íü ÿëãààòàé áàéäàã. àíàãààõ óõààíû, áàéãàëü îð÷íû ìýäëýã Àðäûí óðëàãò õîëáîîòîé õàìãààëàëò íü áîëîí áèîëîãèéí íººöºä õîëáîãäîõ ýðõ ç¿éí áîëîí ñî¸ëûí òîäîðõîé ìýäëýã ãýõ ìýò óëàìæëàëò ìýäëýãèéí áîäëîãî, çàð÷èìä òóëãóóðëàí á¿òýýãäñýí òîãòîëöîîíû ñàëøã¿é íýã õýñýã ãýæ ¿çäýã. áàéõ íü èõ ÷óõàë à÷ õîëáîãäîëòîé. ¯¿íýýñ Îþóíû ºì÷èéí õàìãààëàëòûí òóõàé ãàäíà, óëàìæëàëò ñî¸ëûí á¿òýýë/ àðäûí ÿðèãäàõàä õàðèí óëàìæëàëò ñî¸ëûí óðëàãèéí á¿òýýëèéã òóñàä íü àâ÷ ¿çýõ íü á¿òýýë/ àðäûí óðëàãèéí á¿òýýëèéí íàðèéâ÷èëñàí, òåõíèêèéí ò¿âøíèé àñóóäëûã óëàìæëàëò ìýäëýãýýñ ñàëàíãèä òîäîðõîé õýëýëö¿¿ëýã ÿâóóëàõ àñóóäëûã àâ÷ ¿çäýã. Ýíý íü äýýðõ õî¸ð ç¿éë íü õÿëáàðøóóëäàã áºãººä çîõèîã÷èéí ýðõ, ¿íäýñòýí äîòîð õî¸ð òóñäàà áàéäàã ñî¸ë, áîëîâñðîëûí àñóóäàë ýðõýëñýí ãýäãèéã èëýðõèéëýõèéã çîðèîã¿é þì. Çàñãèéí ãàçðûí òºëººëºã÷èä, õîëáîãäîõ ¯¿íèéã ìàø ýíãèéíýýð òàéëáàðëàõàä, ãàçðóóä, óóãóóë ¿íäýñòíèé óëàìæëàë îþóíû ºì÷èéí òîãòîëöîîã àøèãëàí íýã ýçýìøèã÷èä, ñî¸ëûí óëàìæëàë áîëîí òàëààñ óëàìæëàëò ñî¸ëûí á¿òýýëèéã óðëàãèéí á¿òýýëèéí óðàí á¿òýýë÷èä, õàìãààëàõ, íºãºº òàëààñ òåõíèêèéí àðäûí óðëàãèéí ç¿òãýëòí¿¿ä, ýòíèê øèíæòýé óëàìæëàëò ìýäëýãèéã õºãæèì ñóäëàà÷èä, àðõèâûí àæèëòíóóä õàìãààëàõàä õîîðîíäîî ÿëãààòàé ýðõ áîëîí áóñàä ñî¸ë óðëàãèéí ò¿ãýýí ç¿éí õýðýãë¿¿ð, áîäëîãûí õóâüä ÿëãààòàé äýëãýð¿¿ëýã÷èä ãýõ ìýò á¿ëýã õ¿ì¿¿ñèéí àñóóäëóóä ãàð÷ èðäýã àðâèí òóðøëàãààñ òóðøëàãà, ÷èã õàíäëàãà çýðãèéã á¿ðýí óëáààòàé þì. Òèéìýýñ îþóíû ºì÷èéí ä¿¿ðýí àøèãëàõ áîëîìæ îëãîäîã. õàìãààëàëò íü ñî¸ëûí á¿òýýëèéí Óëàìæëàëò ìýäëýãèéí àñóóäàëòàé óëàìæëàëò õýâ ìàÿã áîëîí óëàìæëàëò õàðüöóóëàõàä ¿íäýñíèé, á¿ñèéí áîëîí ìýäëýãò íýìýëò õàìãààëàëò áîëæ ºãäºã. îëîí óëñûí ò¿âøèíä óëàìæëàëò ñî¸ëûí Òóðøëàãààñ ¿çýõýä óëàìæëàëò ñî¸ëûí á¿òýýë/ àðäûí óðëàãèéí á¿òýýëòýé á¿òýýëèéí îþóíû ºì÷èéí õàìãààëàëò íü õîëáîãäîõ îþóíû ºì÷èéí õàìãààëàëòûã ñî¸ëûí áîäëîãûí ÷àíàðòàé çàðèì õºãæ¿¿ëæ, õýðýãæ¿¿ëýõ òàë äýýð íýëýýä èõ òîäîðõîé àñóóäëûã äýâø¿¿ëäýã áºãººä òóðøëàãà õóðèìòëàãäñàí áàéíà. (“Îí òåõíèêèéí øèíæòýé óëàìæëàëò ìýäëýãýýñ öàãèéí õýëõýýñ” õýñãýýñ ¿çíý ¿¿) ÿëãààòàéãààð çîõèîã÷èéí ýðõ áîëîí8 Óëàìæëàëò ìýäëýãòýé õîëáîîòîé àñóóäàëòàé “Îþóíû ºì÷ áà óëàìæëàëò ìýäëýã” òîâõèìëîîñ òàíèëöàæ áîëíî.
  • Îþóíû ºì÷èéí "õàìãààëàëò" õÿíàëò òàâèõààñ ãàäíà èðýýä¿éí á¿òýýí òóóðâèõ ¿éë àæèëëàãààã õºõè¿ëýí äýìæèõÎþóíû ºì÷ ãýäýãò øèíý á¿òýýë, çàãâàð, çîðèëãîîð ýä õºðºíãèéí ýðõ áèéóòãà çîõèîë, óðëàãèéí á¿òýýë, òýìäýã, áîëãîäîã îíöëîãòîé. Òóõàéëáàë,íýð, çóðàã, òîãëîëò ãýõ ìýò õ¿íèé îþóíû çîõèîã÷èéí ýðõ íü ºâºðìºö óòãà çîõèîë,á¿òýýëèéã îéëãîíî. óðëàãèéí á¿òýýëèéí õýëáýðýýð á¿òýýë÷ ¿éë àæèëëàãààíû ¿ð ä¿í áîëîõ á¿òýýëèéãÎþóíû ºì÷ íü èõýíõèäýý õóóëèàð õóóëáàðëàõ, ººð÷ëºí íàéðóóëàõ, íèéòýäõàìãààëàãäñàí áàéäàã áºãººä ýäãýýð òîãëîõ, òåëåâèç, ðàäèîãîîð íýâòð¿¿ëýõõóóëü íü òóõàéí á¿òýýëòýé õîëáîîòîéãîîð áîëîí áóñàä õýëáýðýýð íèéòèéí õ¿ðòýýëò¿¿íèéã àøèãëàõ, òýð äóíäàà àðèëæààíû áîëãîõ çýðýã àøèãëàëòààñ õàìãààëäàã.çîðèóëàëòòàéãààð àøèãëàõ áàéäàëä ̺í ò¿¿í÷ëýí á¿òýýëèéã ãóéâóóëàõààñÇîõèîã÷èéí ýðõ, ººð÷ëºí íàéðóóëñàí á¿òýýë, “¿¿ñìýë á¿òýýë”ßìàð òîõèîëäîëä óëàìæëàëò ñî¸ëûí á¿òýýëèéã àøèãëàõ íü õóóëü ¸ñíû á¿òýýë÷ ¿éëàæèëëàãàà áàéæ, õàðèí ÿìàð òîõèîëäîëä ýíý íü ç¿é áóñ ººð÷ëºí íàéðóóëàëò,õóóëáàðëàëò áîëîõ âý? Åðºíõèé çàð÷ìààð áîë àëèâàà á¿òýýëèéí çîõèîã÷ ººðèéíá¿òýýëèéã ººð÷ëºí íàéðóóëàõàä õÿíàëò òàâèõ îíöãîé ýðõ ýäýëäýã. Èéíõ¿¿ ººð÷ëºííàéðóóëàõûí æèøýý áîë á¿òýýëèéã îð÷óóëàõ, øèíý÷ëýí íàéðóóëàõ áîëîí á¿òýýëèéã áóñàäõýëáýðýý𠺺ð÷ëºõ çýðýã íü îðíî. Ýäãýý𠺺ð÷ëºãäñºí á¿òýýëèéã íèéòýä íü “¿¿ñìýë á¿òýýë”ãýæ íýðëýäýã. ¯¿ñìýë á¿òýýë íü õàíãàëòòàé ºâºðìºö áàéæ ÷àäàæ áàéãàà òîõèîëäîëäçîõèîã÷èéí ýðõýýð õàìãààëàãäàõ áîëîìæòîé. “Íèéòèéí ýçýìøèë”-ä õàìààðàõ á¿òýýëýýñãàðãàæ àâñàí ¿¿ñìýë á¿òýýë ÷ çîõèîã÷èéí ýðõýýð õàìãààëàãäàõ á¿ðýí áîëîìæòîé. Ýíý íüíèéòèéí ýçýìøëèéí á¿òýýëèéã øèíýý𠺺ð÷ëºí íàéðóóëñàí áàéäàë íü õàíãàëòòàé ºâºðìºöáàéäëûã áèé áîëãîñîí áàéæ áîëçîøã¿é. Ýíý íü ÿàãààä óëàìæëàëò ñî¸ëûí á¿òýýãäýõ¿¿í äýýð¿íäýñëýí øèíýý𠺺ð÷ëºí íàéðóóëñàí óòãà çîõèîëûí áîëîí óðëàãèéí á¿òýýëä àãóóëàãäàæáàéãàà øèíý ýëåìåíò íü ÿëãàãäàõ ÷àäâàðòàé, ºâºðìºö á¿òýýë áîëñîí ó÷ðààñ õàìãààëàãäàæáîëæ áàéãààã òàéëáàðëàõàä òóñ áîëíî.Ãýõäýý ¿¿ñìýë á¿òýýëèéí õàìãààëàëò íü çºâõºí òóõàéí ººð÷ëºí íàéðóóëñàí õýñýã áîëîíá¿òýýëèéí øèíý÷ëýãäñýí õýñýãò ë õàìààðíà. Òýãýõýýð òóõàéí çîõèîã÷èéí ýçýìøèõ ýðõýýñãàäíà òóõàéí ¿¿ñìýë á¿òýýë íü ººð ýðõ ýçýìøèã÷, ýñâýë íèéòèéí ýçýìøèëä áàéãàà á¿òýýëèéãàãóóëæ áàéæ áîëçîøã¿é. Òèéì ó÷ðààñ ýõ á¿òýýëèéí çîõèîã÷èéí ýðõ, ýñâýë íèéòèéí ýçýìøèëäõàìààðàõ áàéäàë íü ¿¿ñìýë á¿òýýëèéí çîõèîã÷èä øèëæèõã¿é.Çîõèîã÷èéí ýðõ ýçýìøèã÷èéí îíöãîé ýðõ íü á¿òýýëèéã ãóðàâäàã÷ ýòãýýä ººð÷ëºííàéðóóëàõûã çºâøººðºõ, ýñâýë õîðèãëîõ ýðõèéã àãóóëäàã õýäèé ÷ áóñàä ýòãýýä òóõàéí 9á¿òýýëýýñ ñýäýâëýí, ýñâýë òóõàéí á¿òýýëýýñ “çýýëäýí àâàõ”-ûã õîðèãëîæ ÷àääàãã¿é. Òýãýõýýðçîõèîã÷èéí ýðõ íü øèíý óðàí á¿òýýë÷èä õóó÷èí á¿òýýëýýñ ñýäýâëýí øèíý á¿òýýë áèéáîëãîõûã õºõè¿ëýí äýìæèõ õàíäëàãàòàé áàéäàã. ªºðººð õýëáýë, “çýýëäýí àâàõ” ýñâýëñýäýâëýí á¿òýýõèéã çºâøººðäºã áàéõàä ººð÷ëºí íàéðóóëàõ áîëîí õóóëáàðëàõûã õîðèãëîäîãþì. Ýíý õî¸ð îéëãîëòûí õîîðîíä íü çààãëàõ íü òèéì ÷ õÿëáàð àñóóäàë áèø þì.
  • Ìåðñåäåñ Ìàðòèíåç Äîçàë Ãýðýë çóðãèéã ¯íäýñíèé õóâöàñ ºìññºí Ñààìè ýìýãòýé ýñðýã õàìãààëàëò áîëîõ áîëîìæòîé. Îþóíû ºì÷èéã “õàìãààëàõ” áîëîí Ýíýõ¿¿ õàìãààëàëò íü ãîëäóó óëàìæëàëò ñî¸ëûí á¿òýýë¿¿äòýé õîëáîîòîéãîîð ñî¸ëûí ºâèéã “õàäãàëæ, õàìãààëàõ”- õýðýãëýãääýã. Îþóíû ºì÷èéí á¿õ ë ûí õîîðîíä ÿìàð õàðèëöàà õîëáîî àñóóäàë çºâõºí á¿òýýë÷ ¿éë àæèëëàãàà, áàéæ áîëîõ âý? øèíý ñàíàà÷ëàãàä òóëãóóðëàäàãã¿é. ¯¿íèé æèøýý áîëãîí áàðààíû òýìäýã, ãàçàð “Õàäãàëæ, õàìãààëàõ” íü ñî¸ëûí ºâèéí ç¿éí çààëòûí àñóóäëûã çîõèöóóëäàã õóóëü, õóâüä ÿðèãäàõàä èõýâ÷ëýí ñî¸ëûí ºâèéã øóäàðãà áóñ ºðñºë人íèéã òàñëàí óñòàæ àëãà áîëîõîîñ ñýðãèéëæ íýýí çîãñîîõ çýðãèéã íýðëýæ áîëíî. Ýíý íü èëð¿¿ëýõ, áàðèìòæóóëàõ, øèëæ¿¿ëýõ, íýð õ¿íä, áóñäààñ ÿëãàðàõ áàéäàë, ãóäâèë äýìæèõ çýðýã óòãûã àãóóëäàã. Ñî¸ëûí çýðãèéã õàìãààëàõ çîðèëãîòîé áàéäàã ºâèéã õàäãàëæ õàìãààëàõ áîëîí ñî¸ëûí áºãººä ýíýõ¿¿ õàìãààëàëòûã óëàìæëàëò îëîí òàëò áàéäëûã äýìæèõ àñóóäàë íü õýä ¿íäýñòí¿¿ä ººðèéí ãàð óðëàëûí á¿òýýë õýäýí îëîí óëñûí êîíâåíöè, ìºí áîëîí áóñàä óëàìæëàëò á¿òýýãäýõ¿¿íäýý ¿íäýñíèé, á¿ñèéí òóðøëàãà, áîäëîãûí àøèãëàæ áîëîõ þì. ¿íäñýí çàð÷èì áîëäîã. Çîõèîã÷èéí ýðõèéí òîãòîëöîîíû ýëåìåíò¿¿ä áîëîí çàð÷èì íü, íýí ÿëàíãóÿà, óëàìæëàëò ñî¸ëûí á¿òýýëä ͯÁ-ûí Áîëîâñðîë, øèíæëýõ óõààí, õàìààð÷ áîëîõ òàëòàé. ¯¿íèé øàëòãààí ñî¸ëûí áàéãóóëëàãà (ÞÍÅÑÊÎ) íü ýäãýýð á¿òýýë íü èõýâ÷ëýí óòãà çîõèîë, ä¿ðñëýõ óðëàãèéí á¿òýýë áàéäàã ó÷ðààñ Ñî¸ëûí ºâèéã õàìãààëàõ àñóóäëààð ìºí ÷àíàðûíõàà õóâüä àëü õýäèéíý ÞÍÅÑÊÎ îëîí òºðëèéí ¿éë àæèëëàãàà çîõèîã÷èéí ýðõýýð õàìãààëàãääàã ýñâýë ÿâóóëäàã. Óëàìæëàëò ñî¸ëûí á¿òýýëèéã õàìãààëàãäàõ áîëîìæòîé áàéäàã. Òèéì ÷ õàìãààëàõàä ÷èãëýãäñýí ÄΪÁ, ÞÍÅÑÊÎ- èéí õàìòûí àæèëëàãààíû ¿ð ä¿íä 1982 îíä ó÷ðààñ îëîí òîîíû îðîíä àðäûí ÄΪÁ-ÞÍÅÑÊÎ-èéí Çàãâàð çààëòóóä óðëàãèéí á¿òýýëèéã çîõèîã÷èéí ýðõèéí ãàðñàí. ÄΪÁ áîëîí ÞÍÅÑÊÎ íü ºìíºõ òóõàé õóóëèéí õ¿ðýýíä õàìãààëñàí øèãýý õàìòðàí àæèëëàæ áàéãàà áîëíî. áàéäàã. Çîõèîã÷èéí ýðõýä õàìààðàõ ýðõ, Æèøýý íü 1999 îíä ÄΪÁ áà ÞÍÅÑÊÎ òóõàéëáàë òîãëîëò ã¿éöýòãýã÷ óðàí õàìòàð÷ àðäûí óðëàãèéí àñóóäëààð á¿ñèéí á¿òýýë÷èéí ýðõ íü ìºí ë òóñòàé áàéæ çºâëºë㺺í¿äèéã çîõèîí áàéãóóëñàí. 2003 áîëîõ þì. Îþóíû ºì÷èéí õóóëü îíä ÞÍÅÑÊÎ-ãèéí ãèø¿¿í îðíóóä “Áèåò áóñ òîãòîîìæèéí áàñ íýãýí òîì ñàëáàð ñî¸ëûí ºâèéã õàìãààëàõ òóõàé îëîí óëñûí áîëîõ àæ ¿éëäâýðèéí ºì÷èéí êîíâåíö”-èéã áàòàëñàí. òîãòîëöîîãîîð óëàìæëàëò ñî¸ëûí á¿òýýëèéã õàìãààëàõ áîëîìæòîé. ¯¿íä:10 áàðààíû òýìäýã (õàìòûí òýìäýã), ãàçàð ç¿éí çààëò, á¿òýýãäýõ¿¿íèé çàãâàð (î¸ìîë, ñ¿ëæìýë á¿òýýãäýõ¿¿íèé çàãâàð) áîëîí øóäàðãà áóñ ºðñºë人íèé ýñðýã õàìãààëàëò çýðãèéã àøèãëàõ áîëîìæòîé.
  • ÄΪÁ-ûí ¿éë àæèëëàãàà íü áàéãóóëëàãûíçîðèëãûí äàãóó óëàìæëàëò ñî¸ëûíá¿òýýëèéã îþóíû ºì÷òýé õîëáîãäóóëæ “Õàìãààëàëò” ãýäýã ¿ãíèé îëîí“õàìãààëàõàä” îðøèíî. ÿíçûí óòãàÑî¸ëûí ºâèéí òóõàéä ÿðèõàä îþóíû Íýã äààâóóíû òàñàðõàé äýýð õýäýí çóóíºì÷èéí “õàìãààëàëò” áîëîí “õàäãàëàëò æèëèéí ºìíº áè÷èãäñýí áàéñàí äîìãîîðõàìãààëàëò”-ûí õîîðîíä ìàø ÷óõàë õîëáîî æèøýý òàòúÿ. Òóõàéí äîìãèéã “îþóíûáèé. Æèøýý íü, õàäãàëàëòûí ÿâö íü (¿¿íä: ºì÷ººð õàìãààëàõ” íü óã äîìãèéã áîãèíîóëàìæëàëò ñî¸ëûí ç¿éëèéã áè÷ëýãò áóóëãàõ, öàìöàí äýýð õóóëáàðëàõààñ ñýðãèéëýõáàðèìòæóóëàõ, õýâëýí íèéòëýõ çýðýã íü áîëîìæ îëãîíî. Ãýõäýý òóõàéí äîìãèéãîðíî) îþóíû ºì÷èéí õàìãààëàëò ¿ã¿é ãýõ áîëîí òóõàéí äîìãèéã ÿðèõ õýëèéã öººíìýò àñóóäëûã õºíäºæ, óëàìæëàëò ñî¸ëûí òîîíû õ¿ì¿¿ñ ìýääýã áîë “õàìãààëàëò” íüá¿òýýëèéã áîëãîîìæã¿éãýýð “íèéòèéí òóõàéí äîìãèéã áîëîí õýëèéã äàðààãèéíýçýìøèë”-ä øèëæ¿¿ëýõ ýðñäýëòýé òóëãàðäàã. ¿åä äàìæóóëàõàä òóñëàëöàà ¿ç¿¿ëýõ¯¿íèé õîð óðøèã íü áóñàä ýòãýýäýä ò¿¿íèéã õýëáýðýýð èëýð÷ áîëíî. Õàìãààëàëòûí áàñòóõàéí óëàìæëàëò ¿íäýñòíèé íýã õýëáýð íü òóõàéí äîìãèéã óëàìæëàëòçºâøººðºëã¿éãýýð ÷ºëººòýé àøèãëàæ áîëîõ ¿íäýñòíýýñ ãàäíà åðòºíöºä òàíèëöóóëàõìýò ñýòãýãäýë òºð¿¿ëäýã. Ýñâýë ýíý àñóóäàëä õýëáýðò îðæ áîëíî, òýãñíýýð ýíý íü òóõàéíáîëãîîìæòîé õàíäàõã¿é áîë óëàìæëàëò ¿íäýñòíèéã áóñäàä òàíèóëàõ, õ¿íäë¿¿ëýõá¿òýýëèéã áè÷ëýãò áóóëãàæ áàéãàà ýòãýýä çýðýã à÷ õîëáîãäîëòîé.òóõàéí á¿òýýëèéã áèåæ¿¿ëñýí õýëáýðèéíõ íü(ãýðýë çóðàã, êèíî á¿òýýë, ýñâýë äóó àâèàíûáè÷ëýã ãýõ ìýò) õóâüä çîõèîã÷èéí ýðõ ýäëýõ Òýãýõýýð “õàìãààëàëò” ãýäãèéã çºâçýðýã àñóóäàë òóëãàðíà. òîäîðõîéëîõ íü èõ ÷óõàë þì. ßàãààä ãýâýë çàðèì òîõèîëäîëä óëàìæëàëò ñî¸ëûí á¿òýýë ýçýìøèã÷äýä îþóíû ºì÷èéí õàìãààëàëòààñ èë¿¿ õàäãàëàëò õàìãààëàëòûí àðãà õýìæýý àâàõ íü èë¿¿ ñîíèðõîëòîé áºãººä òîõèðîìæòîé áàéæ áîëíî. Ãýðýë çóðãèéã Óýíä ÓýíäëýíäÇàìáèéí ¿íäýñíèé á¿æãèéí õàìòëàã 11
  • Ýðõ ç¿éíÝðõ ç¿éí áîëîí ñî¸ëûí áîäëîãûí õ¿ðýý áîëîí ñî¸ëûí áîäëîãûí õ¿ðýý Óëàìæëàëò ñî¸ëûí á¿òýýëèéí ýðõ ç¿éí ; óðëàëûí á¿òýýë, ò¿¿í÷ëýí ãàð õàìãààëàëòûã äàíãààð íü áóñ õàðèí áóñàä òýäãýýðèéí “õýâ ìàÿã”-èéí áîäëîãûí õ¿ðýýíä àâ÷ ¿çýõ íü ç¿éòýé. õàìãààëàëò; Òèéì ó÷ðààñ ¿¿íèéã äàðààõü ºðãºí á¿òýýãäýõ¿¿íèéã æèíõýíý ãýæ, ìºí ; õ¿ðýýíèé àñóóäàëòàé õîëáîæ ¿çýõ ãàðàë ¿¿ñëèéã õóäàë çàðëàõ, øààðäëàãàòàé: òººðºãäºëä îðóóëàõààñ ñýðãèéëýõ ñî¸ëûí ºâèéã õàäãàëàí õàìãààëàõ; ; õàìãààëàëò; ñî¸ëûí îëîí òàëò áàéäëûã õºõè¿ëýí ; óëàìæëàëò òýìäýã, òýìäýãëýãýýã ; äýìæèõ; õàìãààëàëòûí çîðèóëàëòààð ñî¸ëûí àñóóäàëòàé õîëáîîòîé ýðõèéã ; á¿ðòã¿¿ëýõ. äýýäëýõ; óðëàãèéí õºãæèë áîëîí ñî¸ëûí ; ñîëèëöîîã õºõè¿ëýí äýìæèõ; óóãóóë áîëîí óëàìæëàëò ; Ãýðýë çóðãèéã Óýíä Óýíäëýíä ¿íäýñòí¿¿äèéí õýðýãöýý, àøèã ÁÍÕÀÓ-ûí ñîíèðõîë; Þííàí ìóæèéí ýäèéí çàñãèéí òîãòâîðòîé õºãæëèéí ; óëàìæëàëò ãàð óðëàà÷èä, á¿ðýëäýõ¿¿í õýñýã áîëîõûí õóâüä óðàí á¿òýýë÷èä óëàìæëàëä òóëãóóðëàñàí á¿òýýë÷ ¿éë àæèëëàãàà, øèíý ñàíàà÷ëàãûã Ýäãýýð æèøýýí¿¿äòýé õîëáîãäóóëàí õºõè¿ëýí äýìæèõ. ÄΪÁ-ààñ 1998 îíîîñ õîéø ÿâóóëñàí ñóäàëãàà, çºâëºëãººíººñ óóãóóë áîëîí óëàìæëàëò ¿íäýñòí¿¿äèéí äóíä äàðààõü Óëàìæëàëò ñî¸ëûí á¿òýýë/ àðäûí ãóðâàí õàíäëàãà áàéãààã èëð¿¿ëñýí þì: óðëàãèéí á¿òýýë ýçýìøèã÷äèéí Ýäèéí çàñãèéí õºãæëèéã äýìæèõ ; õýðýãöýý, òýäíèé ç¿ãýýñ õ¿ñýí õ¿ëýýæ îþóíû ºì÷èéí õàìãààëàëò: çàðèì áóé ç¿éëñ þó âý? ¿íäýñòí¿¿ä ººðñäèéí á¿òýýë, øèíý øèéäëèéã àðèëæààíû Óóãóóë áîëîí óëàìæëàëò ¿íäýñòí¿¿ä çîðèóëàëòòàéãààð àøèãëàæ ººðñäèéí õàìãààëàëòûí õýä õýäýí õýëáýðèéã ýäèéí çàñãèéí õºãæèëä õóâü íýìýð øààðääàãèéí äóíä äàðààõü ç¿éë¿¿ä îðíî:12 îðóóëàõûí òóëä îþóíû ºì÷èéí ýðõèéã ; çîõèîë, óðëàãèéí óëàìæëàëò óòãà îëæ àâ÷, ýäëýõ ñîíèðõîëòîé áàéíà. á¿òýýëèéã çºâøººðºëã¿éãýýð õóóëáàðëàõ, ººð÷ºí íàéðóóëàõ, Áóñàä ýòãýýäèéí çºâøººðºëã¿é ; íèéòýä ò¿ãýýõ, òîãëîõ áîëîí áóñàä àøèãëàëòûí ýñðýã îþóíû ºì÷èéí áàéäëààð ãàæóóäóóëàõ, äîðîìæëîõ õàìãààëàëò: çàðèì ¿íäýñòí¿¿ä çýðãýýñ ñýðãèéëýõ õàìãààëàëò;
  • ººðèéí óëàìæëàëò ñî¸ëûí á¿òýýëèéã ãóðàâäàã÷ ýòãýýä àðèëæààíû çîðèóëàëòòàéãààð, ìºí ò¿¿í÷ëýí ç¿é áóñ àøèãëàëòààñ èäýâõèòýéãýýð õàìãààëàõûí òóëä îþóíû ºì÷èéí ýðõ Ãýðýë çóðãèéã Óýíä Óýíäëýíä ýäëýõèéã õ¿ñäýã. ÁÍÕÀÓ-ûí Þííàí ìóæèéí äèçàéíåðÝõíèé õî¸ð õàíäëàãà íü àëèâàà íî¸í Êóí Ôàáëàî óëàìæëàëä òóëãóóðëàñàí ìºí㺺ð á¿ðñýí öàéíûõàìãààëàãäñàí á¿òýýëèéí õóâüä ýðõ îëæ ã¿öèéã á¿òýýãäýõ¿¿íèéã çàãâàðààðàâàõ “ýåðýã õàìãààëàëò”-ä õàìààð÷ õàìãààëñàí áàéíà.áàéíà. Òèéìýýñ ýåðýã õàìãààëàëò íü (i)óëàìæëàëò ñî¸ëûí á¿òýýë ýçýìøèã÷è人ðñäèéí ò¿íø¿¿äòýé õóäàëäààíû, ýñâýëàëèâàà áèçíåñèéí õàðèëöààíä îðîõäîî “Íèéòèéí ýçýìøèë”-èéí à÷àøèãëàõ ýðõ ç¿éí ¿íäýñ áîëíî, (ii) àëèâàà õîëáîãäîëýòãýýä òóõàéí óëàìæëàëò ñî¸ëûíá¿òýýëèéã çºâøººðºëã¿é áîëîí çîõèñã¿é Îþóíû ºì÷ áà óëàìæëàëò ñî¸ëûíàøèãëàëòûã òàñëàí çîãñîîíî. Õàðèí á¿òýýëèéí àñóóäëûã çîõèöóóëàõñºðºõ õàìãààëàëòûí ñòðàòåãè ãýäýã íü òîõèðîìæòîé áîäëîãûí õ¿ðýýãýñðýãýýð, áóñàä ãóðàâäàã÷ ýòãýýä îþóíû áîëîâñðóóëàõ ¿éë àæèëëàãààíû ¿íäñýíºì÷èéí ýðõ îëæ àâàõààñ õàìãààëàõ íýã õýñýã íü “íèéòèéí ýçýìøèë” ãýãäýõçîðèëãî àãóóëäàã. Óëàìæëàëò ñî¸ëûí îéëãîëòûí ¿¿ðýã, à÷ õîëáîãäîë, õ¿ðýýá¿òýýë ýçýìøèã÷èä þó õ¿ñ÷ áàéãààãààñ çààãèéã ñàéòàð îéëãîõ îðíî. Ýíýõ¿¿õàìààð÷ ýåðýã áîëîí ñºðºõ òîâõèìîë “íèéòèéí ýçýìøèë” ãýäýãõàìãààëàëòûí ñòðàòåãèéã õîñëóóëæ îéëãîëòûã õýí íýãýí ýòãýýä õóâèàðààõýðýãëýæ áîëíî. Àëèâàà óëàìæëàëò ýçýìøèõ áîëîìæã¿éãýýñ ãàäíà òóõàéí¿íäýñòíèé íóóöûã ñºðºõ õàìãààëàëòûí á¿òýýëèéã íèéãìèéí ãèø¿¿í á¿ð èæèëõýëáýðýýð õàìãààëæ áîëîõ áºãººä õàðèí õýìæýýíä õóóëèéí äàãóó àøèãëàõ ýðõòýéãàð óðëàëûí á¿òýýë çýðãèéã òóõàéí á¿ëýã áàéäëûã òàéëáàðëàí àøèãëàñàí áîëíî.õ¿ì¿¿ñèéí àðèëæààíû ¿éë àæèëëàãààíû Ýíý óòãààðàà “íèéòèéí ýçýìøèë”-èéííýã õýñýã áîëãîí õóóðàì÷ á¿òýýãäýõ¿¿í ãýäýã íü çîõèîã÷èéí ýðõèéí ¿¿äíýýñ àâ÷áîëîí äóóðàéëãàõààñ ýåðýã áàéäëààð ¿çýõýä “íèéòýä õ¿ðòýýìæòýé” ãýäãýýñ ººðõàìãààëæ áîëîõ þì. àãóóëãàòàé àøèãëàãäàíà. Àëèâàà íýãýí á¿òýýë èíòåðíýòýä “íèéòýä õ¿ðòýýìæòýé” áàéæ áîëîõ áîëîâ÷ ýíý íü òóõàéí á¿òýýë “íèéòèéí ýçýìøèë”-ä áàéíà ãýñýí ¿ã áèø þì. Óóãóóë ¿íäýñòí¿¿ä èõýíõèäýý “íèéòèéí ýçýìøèë” ãýäýã îéëãîëò íü 13 çîõèîã÷èéí ýðõèéí òîãòîëöîîíîîñ ¿¿äýëòýé ó÷ðààñ ýíý íü óëàìæëàëò ñî¸ëûí á¿òýýëä õàìààðäàãã¿é ãýæ ¿çýõ õàíäëàãàòàé áàéäàã.
  • Ç¿é çîõèñòîé õàìãààëàëòûí òóõàé àñóóäàë ÿðèãäàõàä “íèéòèéí ýçýìøèë” áîëîí Òóðøëàãà áà ÷èã õàíäëàãà: ãýðýýíèé îþóíû ºì÷èéí õàìãààëàëòûí õ¿ðýýíèé çîõèöóóëàëò õîîðîíäûí ºíººãèéí óÿëäààã ººð÷ëºõ øààðäëàãàòàé ýñýõ, õýðýâ øààðäëàãàòàé 1998 îíä Øèíý Çåëàíäûí óñíû õóâöàñ áîë õýðõýí ãýäýã àñóóäàë óðãàí ãàðäàã. ¿éëäâýðëýã÷ áîëîõ Moontide êîìïàíè íü ªºðººð õýëáýë, óëàìæëàëä òóëãóóðëàñàí Ìàîðè ¿íäýñòíèé óëàìæëàë áîëîõ êîðó îð÷èí ¿åèéí á¿òýýë÷ ¿éë àæèëëàãàà õýýòýé ìàòåðèàëààð ýìýãòýé õ¿íèé óñíû áîëîí òîãëîëòûí îþóíû ºì÷èéí õóâöàñíû øèíý çàãâàð ãàðãàñàí þì. Óã ºíººãèéí õàìãààëàëò òîõèðîìæòîé áàéæ êîìïàíè íü ýíý çàãâàðàà Ìàîðè ãàðàëòàé ÷àäàæ áàéíà óó ãýäýã àñóóëò ç¿é ¸ñîîð áèçíåñ ýðõëýã÷òýé õàìòàð÷ ãàðãàñàí áºãººä ãàð÷ èðíý. Ýíý íü îëîí íèéò áîëîí êîðó õýýã àøèãëàõ òàëààð Ìàîðè ¿íäýñòíèé óëàìæëàëò ¿íäýñòí¿¿äèéí õîîðîíä òýðã¿¿íòýé õýëýëöýýð õèéæ òîõèðñîí áàéíà. òýíö¿¿ äýíñ áîëæ ÷àäàæ áàéíà óó? Ýíý íü Òóõàéí õýýã àøèãëàõàä õî¸ð ç¿éëèéã á¿òýýë÷ ¿éë àæèëëàãàà áîëîí ýäèéí ÷óõàë÷ëàí àâ÷ ¿çñýí: àðèëæààëàãäàõ ÷àäâàð çàñãèéí õºãæèëä õàìãèéí àøèãòàé áà ñî¸ëûí õ¿íäýòãýë. Ýíý á¿òýýãäýõ¿¿íèé õóâèëáàð áîëæ ÷àäàæ áàéíà óó? ªìíº íü ¿éëäâýðëýëýýñ îëñîí àøãèéí òîäîðõîé á¿òýýãäñýí ýõ á¿òýýë¿¿äèéí õóâüä øèíý õóâèéã Íãàòè Ðàíæèíóè ¿íäýñòíèé Ïèðèðàêàó õàïó îìãèéí ãèø¿¿äýä òºðëèéí îþóíû ºì÷èéí õàìãààëàëòûí õóâààðèëäàã áàéíà. õýëáýðèéã áèé áîëãîõ øààðäëàãàòàé þó? Ýíý ìýäýýëëèéã Ïèòåð Øàíäûí “Êîëîíèéí Ýäãýýð ò¿âýãòýé àñóóëòóóäûí õàðèó íü çàãâàðûí åðòºíöèéí õýñãýýñ: ñî¸ëûí õóâüä õàðèëöàí àäèëã¿é áàéäàã. Çàðèì õ¿ì¿¿ñ çºâøººðºãäºõ, îþóíû ºì÷èéí ýðõ, çàãâàðûí àðäûí óðëàãèéí íèéòèéí ýçýìøëèéí åðòºíö, ñî¸ëûí ä¿ãíýëò” 2002 îí, 3 äóãààð áîòèîñ àâàâ. øèíæ ÷àíàð íü ò¿¿íèé õºãæèëä ñààä áîëäîãã¿é ãýæ ¿çäýã. Õàðèí ÷ ýñðýãýýð áóþó ºìíº íü áàéñàí “ñî¸ëûí ºâ”-èéí íýã õýñãèéã àøèãëàí ººðèéí ºíººãèéí óðàí á¿òýýëä îðóóëñàí íü íèéãìèéí ãèø¿¿í òóõàéí øèíý á¿òýýëýý çîõèîã÷èéí ýðõýýð õàìãààëóóëàõ áîëîìæòîé áàéõ íü ºìíºõ áóþó õóó÷èí á¿òýýëèéí àìüäðàëûã óðòàñãàäàã ãýæ ¿çäýã. ͺ㺺 òàëààñ çàðèì ò¿¿õèéí à÷ õîëáîãäîëòîé áàðèìòóóä çºâõºí îð÷èí ¿åèéíõ áóñ ãýñýí ãàíö øàëòãààíààð çîõèîã÷èéí ýðõýýð õàìãààëàãäàõã¿é áàéõ íü ç¿éòýé ãýæ ¿¿?14 Ýíý òàëààñ íü àâ÷ ¿çâýë, øèíý á¿òýýë¿¿ä èõýíõèäýý ñî¸ëûí áîëîí ò¿¿õèéí ºìíºõ ¿åèéí ç¿éë äýýð òóëãóóðëàñàí áàéäàã áºãººä ¿¿íòýé õîëáîîòîéãîîð çàðèì ¿íäýñòí¿¿ä òýäíèé óëàìæëàëûã àøèãëàñíû òºëºº ÿìàð íýãýí øàí õ¿ðòýæ áàéõ ó÷èðòàé.
  • Ýðõ ç¿éí øèéäë¿¿ä: ¯íäýñíèé, á¿ñèéí áîëîíÝðõ ç¿éíîëîí óëñûí ÷èã õàíäëàãà, òóðøëàãà øèéäë¿¿ä:¯íäýñíèé, á¿ñèéí áîëîí îëîí óëñûí ÷èã õàíäëàãà, òóðøëàãàÓëàìæëàëò ñî¸ëûí á¿òýýëèéã õàìãààëàõ ¯íäýñíèé áîäëîãûí çîðèëòûãàñóóäàë íü á¿õ óëñóóäûí òýðã¿¿ëýõ àøèãñîíèðõîë, ýðõ ç¿éí áîëîí ñî¸ëûí îð÷èí òîäîðõîéëîõáîëîí áóñàä óëàìæëàëò ¿íäýñòí¿¿äèéí Õàìãààëàëòûí ÿìàð òîãòîëöîîã õýðõýíàøèã ñîíèðõîë á¿õýëäýý íèéöýõ íýã áèé áîëãîõ íü ¿íäñýíäýý äýýðõõýëáýðèéí øèéäýë áàéõ àðãàã¿é ãýäãèéã õàìãààëàëòûí çîðèëãîîñ èõýýõýíáèä òóðøëàãààñ õàðæ áîëíî. Òèéìýýñ ¿ð õàìààðíà. Óëñ îðíóóä óëàìæëàëò ñî¸ëûíä¿í á¿õèé õàìãààëàëòûã çºâõºí á¿òýýëèéã õàìãààëàõòàé õîëáîãäñîíõàìãààëàëòûí îëîí òºðëèéí øèéäëèéí áîäëîãûí äàðààõü îëîí çîðèëãûãíèéëáýð, ìºí îëîí óëñûí ò¿âøèíä äýâø¿¿ëñýí:òàâèãäñàí ¿íäñýí çîðèëãî, çàð÷ìûãóÿëäóóëñíààð õàíãàõ áîëîìæ á¿ðäýíý. Áàÿëàã áèé áîëãîõ, õóäàëäààíä ; îðîëöîõ áîëîìæ áà ýäèéí çàñãèéíÝäãýýð øèéäë¿¿äèéí äóíä îäîîãèéí òîãòâîðòîé õºãæèë;¿éë÷èëæ áóé îþóíû ºì÷èéí òîãòîëöîî(øóäàðãà áóñ ºðñºë人í), îþóíû ºì÷èä Óëàìæëàëò ñî¸ë áîëîí àðäûí ;òîõèðóóëñàí ýðõ (îþóíû ºì÷èéí óðëàãèéã õàäãàëàõ, äýìæèõ áàòîãòîëöîîíû sui generis àñóóäëóóä), õºãæ¿¿ëýõ;øèíýýð áèé áîëãîñîí sui generisòîãòîëöîî, ìºí ò¿¿í÷ëýí õóäàëäààíû äýã Óëàìæëàëò ñî¸ëûí á¿òýýë/ àðäûí ;æàÿã, õàÿãëàëòûí òóõàé õóóëü, ãýðýýíèé óðëàãèéí á¿òýýëèéã çºâøººðºëã¿éãýýðõýðýãëýý, óëàìæëàëûí òóõàé õóóëèóä, àøèãëàõ, õóóëü áóñààð õýðýãëýõ áàñî¸ëûí ºâèéã õàìãààëàõ òóõàé õóóëü, ãóòààí ãàæóóäóóëàõààñ ñýðãèéëýõ;õºòºëáºð, õóóëü áóñààð ýäèéí áàÿëàã áèéáîëãîõûí ýñðýã àðãà õýìæýý, ýð¿¿ãèéí Óëàìæëàëò ñî¸ë áîëîí ýíýõ¿¿ ñî¸ëûã ;õóóëü ãýõ ìýòèéã íýðëýæ áîëíî. õàäãàëæ áóé ¿íäýñòí¿¿äèéã õ¿íäýòãýõ ¿çëèéã äýìæèõ;Ýíýõ¿¿ á¿ëýãò äýýðõ îëîí òºðëèéíøèéäëèéã õàìðóóëñàí çàðèì ¿íäýñíèé, Ñî¸ëûí îíöëîã áàéäàë áîëîí ;á¿ñèéí, îëîí óëñûí òóðøëàãûã áàãòààñàí ¿íäýñòí¿¿äèéí ¿íý öýíý á¿õèé ç¿éëèéãþì. õàéðëàí õàìãààëàõ; 15Þóíû ºìíº ¿íäñýí ñóóðü ¿å øàò áîëîõ Ñî¸ëûí îëîí òàëò áàéäëûã äýìæèõ. ;çîðèëãî òîäîðõîéëîõ òóõàé õýäýí ç¿éëèéãýíý äóðäúÿ.
  • Ò¿¿íýýñ ãàäíà, Áåðíèéí êîíâåíöèéí 15.4 Äàí ãàíö õóóëü òîãòîîìæ ä¿ãýýð ç¿éëä çîõèîã÷ íü òîäîðõîéã¿é õàíãàëòã¿é áóþó ÷àäàâõèéã áîëîí íèéòëýãäýýã¿é á¿òýýëèéã (èõýâ÷ëýí íýìýãä¿¿ëýõ áà õîëáîãäîõ àðäûí óðëàãò õàìààðàõ á¿òýýë) áàéãóóëëàãûã áèé áîëãîõ íü õàìãààëàõààð çààñàí áàéäàã. ÄΪÁ-ààñ ÿâóóëñàí ñóäàëãààíû ä¿íãýýñ ¯¿íèé àäèëààð, ººðèéí ñî¸ëûí ºâèéí ãàðñàí ãîë ñóðãàìæ áîë àðäûí óðëàãèéí õ¿ðýýíä àæèëëàæ áóé óëàìæëàëò çàãâàð á¿òýýëèéã õàìãààëàõ çîðèëãîîð äàí ãàíö çîõèîí á¿òýýã÷èä ººðñäèéí çàãâàðûã õóóëü òîãòîîìæ áèé áîëãîõ íü õàíãàëòã¿é þì. Õóóëèéí òàëààðõ ìýäëýã ºíäºð áàéõààñ á¿ðòã¿¿ëýõ áîëîìæòîé. Çàðèì óóãóóë ãàäíà òóõàéí õóóëü òîãòîîìæèéí ¿ð øèìèéã áîëîí óëàìæëàëò ¿íäýñòíèé òýìäýã, õ¿ðòýõ õ¿ì¿¿ñ õóóëèéí äàãóó ýäëýõ ýðõýý îëæ ¿ãèéã áàðààíû òýìäãýýð á¿ðòã¿¿ëýí àâàõ, õýðýãæ¿¿ëýõ òîãòîëöîî íü õàðüöàíãóé õàìãààëóóëæ áîëíî. õÿëáàð áàéõ øààðäëàãàòàé. ¯¿íýýñ ãàäíà, òºðèéí áàéãóóëëàãóóä óëàìæëàëò ¯¿íèé äýýð, îëîí óëñûí ò¿âøèíä õ¿ëýýí ¿íäýñòí¿¿äèéí òºëººëºã÷äºä ïðàêòèê çºâøººðºãäñºí Òîãëîëò, äóó àâèàíû òóñëàëöàà ¿ç¿¿ëýõ ÷àäâàðòàé, õàðèí õóóëèéí áè÷ëýãèéí òóõàé ÄΪÁ-ûí ãýðýýãýýð çºâëºõ¿¿ä ººðñäèéí ¿éë÷ë¿¿ëýã÷äýä (WPPT) îëãîñîí ýðõ íü èõ à÷ õîëáîãäîõ áîäèòîé ìýäýýëëèéã ò¿ãýýõ õîëáîãäîëòîé áàéæ áîëîõ þì. Àðäûí ÷àäâàðòàé áàéõ íü ÷óõàë. Òèéì ÷ ó÷ðààñ óðëàã íü èõýíõèäýý ãóðàâäàã÷ ýòãýýäèéí àðäûí óðëàãèéí á¿òýýëèéã ¿ð ä¿íòýé îðîëöîîòîéãîîð îëîí íèéòýä õ¿ðäýã õàìãààëàõûí òóëä îëîí íèéòèéí ìýäëýã îíöëîãòîé. Æèøýýëáýë, óëàìæëàëò íýãýí íýìýãä¿¿ëýõ, ñóðãàëò çîõèîí áàéãóóëàõ, ìºí äóóíû òîãëîëòûã áè÷ëýãò áóóëãàñíààð ýíý ò¿¿í÷ëýí óëàìæëàëò ¿íäýñòí¿¿ä ººðñäèéí íü îëîí íèéòýä õ¿ðýõ áîëîìæ íýýãäýæ ýðõèéã õýðýãæ¿¿ëæ ýäëýõòýé íü áàéäãààñ òóõàéí áè÷ëýãèéã ÿìàð õîëáîãäóóëàí õóóëèéí çºâëºãºº ºãºõ, áàéäëààð àøèãëàæ, ò¿ãýýõèéã ÷èãë¿¿ëýõ áàéãóóëëàãóóäûã áèé áîëãîõ òîäîðõîéëîõ íü íýí ÷óõàë àñóóäàë þì. øààðäëàãàòàé. Á¿õ ýðõ íü õàìãààëàãäñàí Îäîîãèéí îþóíû ºì÷èéí ýðõ áîëîí ò¿¿íä òîõèðóóëñàí sui generis õýì õýìæýýã àøèãëàõ íü Óòãà çîõèîë, óðëàãèéí á¿òýýãäýõ¿¿í, çàãâàðûí õàìãààëàëò16 ªìíº íü äóðüäàæ áàéñàí÷ëàí óðüä ºìíº íü áàéñàí àëèâàà óëàìæëàëò á¿òýýëèéã îð÷èí ¿åèéí íºõöºëä òîõèðóóëàí õºðâ¿¿ëñýí, ººð÷ëºí íàéðóóëñàí, ýñâýë Ýíýõ¿¿ îëîíä òàíèë áîëñîí óëàìæëàëò äîìîãò ¿íäýñëýñýí á¿òýýëèéí çóðàà÷ áîëîõ óóãóóë ¿íäýñòýí (ç¿¿í ãàð òàëûí çóðàã) õèâñ ¿éëäâýðëýã÷ òýäãýýðèéã öóãëóóëæ ýìõòãýë áîëãîñîí íü ýòãýýäèéã (áàðóóí ãàð òàëûí çóðàã) çîõèîã÷èéí ýðõ çºð÷ñºí õýìýýí ø¿¿õýä ºã÷ íýõýìæëýëèéí øààðäëàãûã àìæèëòòàé õàíãóóëñàí. õàíãàëòòàé ºâºðìºö áàéâàë çîõèîã÷èéí Ø¿¿õ òóõàéí ¿éëäýë íü ñî¸ëûí ýñðýã ¿éëäýë áàéñàí ãýæ ¿çýæ õîõèðëûã çóðàà÷èéí íýãäëèéí õ¿ì¿¿ñèéí äóíä õóâààðèëàõ øèéäâýð ãàðãàñàí. ýðõýýð õàìãààëàãäàõ á¿òýýë áîëíî. Çîõèîã÷: Õàòàãòàé Áàíäóê Ìàðèêà. Á¿õ ýðõ íü õàìãààëàãäñàí. Ýíýõ¿¿ á¿òýýëèéí çîõèîã÷èéí ýðõèéã çóðàà÷ ýäëýõ áºãººä çîõèîã÷èéí áîëîí ò¿¿íèé îâãèéí çºâøººðºëã¿éãýýð àëèâàà õýëáýðýýð õóóëáàðëàõûã õîðèãëîíî.
  • Òîãëîëò, äóó àâèàíû áè÷ëýãèéí òóõàé áàéõûí õóâüä õóäàë áîëîí òººðºãäºëäÄΪÁ-ûí ãýðýýã ñî¸ðõîí áàòàëñàí îðóóëàõóéö ìýäýýëýë òàðààäàã áàéäàëóëñóóäûí õóâüä ººðñäèéí õóóëü þì. Æèøýý íü ÿìàð íýãýí õÿìä ºðò㺺ðòîãòîîìæîîðîî àðäûí óðëàãèéí á¿òñýí áýëýã äóðñãàëûí ç¿éë íüá¿òýýëèéí óðàí á¿òýýë÷äýä ººðñäèéí “æèíõýíý”, “óóãóóë ¿íäýñòíèéòîãëîëòûã áè÷ëýãò áóóëãàõ çºâøººðºë ¿éëäâýðëýñýí”, ýñâýë àëü íýãýíîëãîõ áîëîí òóõàéí áè÷ëýãèéí óëàìæëàëò ¿íäýñòí¿¿äèéí ãàðàë ¿¿ñýëòýéàøèãëàëòûí òàëààð çàðèì ýðõ ýäëýõýýð ãýõ çýðýã øîøãî õàäñàí áàéäàã. Ýíýçààæ ºãºõ ¿¿ðýãòýé. òîõèîëäîëä øóäàðãà áóñ ºðñºë人íèé ýñðýã õóóëü òîãòîîìæ, õóäàëäààíû æèøèã,Èõýíõè òîõèîëäîëä íýãäìýë á¿ëýã øîøãî õýðýãëýõ õóóëü òîãòîîìæèéíõ¿ì¿¿ñèéí ýðõèéã õàìãààëàõ øààðäëàãà çîõèöóóëàëòûã àøèãëàõ íü ç¿éòýé áàéæãàðäàã. Òýãýõýýð ¿¿íèéã ÿìàð áàéäëààð áîëîõ þì (äîîð äóðüäñàí ìýäýýëëèéãõàìãààëàõ áîëîìæòîé âý? Çîõèîã÷èéí ¿çíý ¿¿)ýðõèéí òîãòîëöîîíû äàãóó áîë íýãýýñäýýø õ¿í çîõèîã÷èéí ýðõ ýçýìøèã÷ áàéæ Òóðøëàãà áà ÷èã õàíäëàãà: Øóäàðãà áóñáîëäîã. Òýãýõýýð óëàìæëàëò ¿íäýñòíèé ºðñºë人í áîëîí õóäàëäààíä îðîëöîõãèø¿¿í ãýõ ìýò á¿ëýã õ¿ì¿¿ñ ÿìàð íýãýí æèøãèéí òóõàé õóóëü òîãòîîìæóóäõýëáýðèéí õóóëèéí ýòãýýä áàéãóóëàíçîõèîã÷èéí ýðõèéã õàìòààð ýçýìøèæ Àâñòðàëèä íýãýí êîìïàíè ãàðààð çóðñàíáîëîõ þì. ¯¿íýýñ ãàäíà ø¿¿õèéí áîëîí ãàðààð ñèéëñýí áýëýã äóðñãàëûíáàéãóóëëàãóóä õîõèðîë ãàðãóóëàõàä ç¿éëñèéã “àáîðèãåí áóþó óóãóóë èðãýäèéí”,óëàìæëàëò íýãäýë õ¿ì¿¿ñèéí çîõèîã÷èéí “æèíõýíý” ìýòýýð òîäîðõîéëîõûãýðõèéí á¿òýýëä õàìààðàõ àøèã ñîíèðõîë õîðèãëîñîí. ¯¿íèéã çºâõºí ýíýõ¿¿áîëîí á¿ëýã õ¿ì¿¿ñèéí çîõèîã÷èéí ýðõ á¿òýýëèéã àáîðèãåí ãàðàëòàé õ¿í çóðñàí,íü çîõèîã÷èéí ýðõèéí òóõàé õóóëü ýñâýë ñèéëñýí áàéõ òîõèîëäîëä ëòîãòîîìæ äàõü sui generis çîõèöóóëàëòûã çºâøººðºõººð øèéäâýðëýñýí. Ýíýõ¿¿(æèøýý íü íýã óëñàä àëèâàà óëàìæëàëä ìàðãààíûã øóäàðãà áóñ ºðñºë人íèé ýñðýãòóëãóóðëàñàí çîõèîã÷èéí ýðõèéí áîëîí õóäàëäààíä îðîëöîõ æèøãèéí òóõàé õóóëèàð øèéäâýðëýñýí þì.á¿òýýëèéí õóâüä óëàìæëàëò ¿íäýñòí¿¿äòóõàéí á¿òýýëèéã ãàæóóäóóëñàí, Àìåðèêèéí Íýãäñýí Óëñûí Èíäèàíçîõèìæã¿é àøèãëàëòààñ õàìãààëàõ ¿íäýñòíèé óðëàã, ãàð óðëàëûí òóõàéçîðèëãîîð ýä õºðºíãèéí áóñ àìèíû ýðõ õóóëü íü (1990) Èíäèàí ¿íäýñòíèé óðëàã,ýäë¿¿ëýõ áîëîìæèéã ñóäëàæ áàéíà) ãàð óðëàëûí Ǻâëºëººñ èíäèàí ãàðàëòàéõ¿ëýýí çºâøººðñºí. á¿òýýãäýõ¿¿íèé ãàðàë ¿¿ñëèéã áàòàëäàã áàéõààð çààñíààð ýíý íü àìåðèêèéí óóãóóëÃàðëûí òóõàé õóäàë áîëîí ãàð óðëàë ¿éëäâýðëýã÷äèéã õàìãààëñàí þì. Ýíýõ¿¿ õóóëü íü àëèâàà á¿òýýãäýõ¿¿íèéã 17òººðºãäºëä îðóóëàõ ìýäýýëëèéí ýñðýã õóóëèíä òîäîðõîéëñíû äàãóóõàìãààëàëò “èíäèàí÷óóäûí ¿éëäâýðëýñíýýñ áóñàä ýíý òîäîðõîéëîëòûã àãóóëàõ á¿òýýãäýõ¿¿íèéã çàõÓóãóóë áîëîí óëàìæëàëò ¿íäýñòí¿¿äèéí çýýëä ãàðãàõààñ ñýðãèéëñýí þì.ãîìäîë ãàðãàäàã íýãýí ò¿ãýýìýë ç¿éë áîëàëèâàà á¿òýýëèéí ãàðàë ¿¿ñýë, æèíõýíý
  • ¯¿íýýñ ãàäíà óóãóóë ¿íäýñòí¿¿ä ººðñäèéí óëàìæëàëò ñî¸ëûí á¿òýýë óóãóóë áîëîí ãàð óðëàëûí á¿òýýãäýõ¿¿íèé æèíõýíý óëàìæëàëò íýð, òýìäýã, áàéäàë áîëîí ÷àíàðûã õàìãààëàõ òýìäýãëýãýýíèéõýý õóâüä ãàçàð ç¿éí çîðèëãîîð ãýð÷ëýõ áàðààíû òýìäãèéã çààëòààð õàìãààëàãäàõ áîëîìæòîé á¿ðòã¿¿ëñýí áàéäàã. Àâñòðàëèä ãýð÷ëýõ áàéäàã. òýìäãèéã ¯íäýñíèé óóãóóë óðëàãèéí íèéãýìëýã (National Indigenous Arts Óóãóóë áîëîí óëàìæëàëò ¿íäýñòí¿¿äèéí Advocacy Association – NIAAA) ñàíàà çîâîîäîã íýã ç¿éë áîë áèçíåñèéí á¿ðòã¿¿ëñýí áàéäàã áîë õàðèí Øèíý áàéãóóëëàãóóä òýäãýýð ¿íäýñòí¿¿äèéí Çåëàíäàä Te Waka Toi õýìýýõ Ìàîðè õýðýãëýäýã ¿ã, íýð, çàãâàð, òýìäýãëýãýý óðëàãèéí çºâëºë íü Ìàîðèãèéí á¿òýýñýí çýðýã ÿëãàãäàõ òýìäãèéã Toi Iho™ áàðààíû òýìäãèéã õºãæ¿¿ëæ, çºâøººðºëã¿éãýýð áàðààíû òýìäãèéí áàðààíû òýìäãèéí õàìãààëàëòûã õýëáýðýýð àøèãëàæ, á¿ðòã¿¿ëäýã ÿâäàë àøèãëàäàã. (äýëãýðýíã¿é ìýäýýëëèéã þì. Äýýðõ òîõèîëäîëä áàðààíû òýìäãèéí http://www.toiiho.com/ âýá õóóäàñíààñ åðºíõèé çàð÷ìûí äàãóó ¿¿íèéã ¿çíý ¿¿) øèéäâýðë¿¿ëæ áîëîõ õýäèé ÷ Øèíý Çåëàíäûí Andean õ¿ì¿¿ñèéí íýãäýë, ÀÍÓ-ä ººðñäèéí õóóëü òîãòîîìæèä ñºðºõ õàìãààëàëòûí çîðèóëàëòààð á¿ðòã¿¿ëýõèéã çºâøººðºõ, ìºí óóãóóë Te Waka Toi-í çºâøººðºëòýéãýýð õóóëáàðëàâ. ¿íäýñòíèé òýìäýã, òýìäýãëýãýýã çºâøººðºëã¿éãýýð áàðààíû òýìäãýýð á¿ðòã¿¿ëýõèéã õîðèãëîõ áàéäëàà𠺺ð÷ëºëò îðóóëñàí. Äîðîìæëîõ, ãóòààõ, ãàæóóäóóëàõ õýëáýðýýð àøèãëàõûí ýñðýã õàìãààëàëò Óëàìæëàëò ñî¸ëûí á¿òýýë íü èõýíõèäýý àëü íýãýí ãàçàð ç¿éí áàéðëàëòàé íÿãò Óëàìæëàëò ñî¸ëûí á¿òýýë íü èõýíõè õîëáîîòîé áàéäàã. Òèéìýýñ óëàìæëàëò òîõèîëäîëä òóõàéí àëü íýãýí óëàìæëàëò ñî¸ëûí á¿òýýëèéã ãàçàð ç¿éí çààëòààð ¿íäýñòíèé ìºí ÷àíàð áîëîí îþóí ìºí õàìãààëàõ áîëîìæòîé áàéäàã, ñàíààíû ìºí ÷àíàðûã ººðòºº àãóóëæ ÿëàíãóÿà ÿìàð íýãýí ãàð óðëàëûí á¿òýýë áàéäàã. Òèéìýýñ äîðîìæëîõ, ãóòààõ, íü òóõàéí òîäîðõîé ãàçàð ç¿éí ãàæóóäóóëàõ õýëáýðèéí àøèãëàëò íü áàéðëàëòàé õîëáîîòîé ÷àíàðûã àãóóëæ õàìãèéí èõ ñàíàà çîâîîñîí àñóóäàë áàéæ18 áàéãàà òîõèîëäîë ¿¿íä õàìààðíà. Æèøýý áîëîõ òàëòàé. Çàðèì óëñ, îðíóóä áîëîí íü Ìåêñèêèéí íýã á¿ñ íóòàãò ¿íäýñòí¿¿äèéí õóâüä äýýðõ ç¿é áóñ ¿éëäâýðëýäýã Olinala ãàð óðëàëûí àøèãëàëòààñ õàìãààëàõ, ñî¸ëûí ¿íýò á¿òýýãäýõ¿¿í. Õýäèéãýýð õàìãààëàãääàã ç¿éëèéã õ¿íäýòãýõ ñýòãýëãýýã õºãæ¿¿ëýõ íü ãàçàð ç¿éí çààëò ãîëäóó àëü íýãýí ãàçàð õàìãààëàëò õ¿ñýõèéí íýí òýðã¿¿íèé ç¿éí áàéðëàëûí íýð áàéäàã ÷ çàðèì øàëòãààí áàéäàã. Óëñ îðíóóä ãóòààí äîðîìæëîõûí ýñðýã õóóëü òîãòîîìæ
  • áîëîí áóñàä îþóíû ºì÷èéí áóñ àðãà îðóóëñàí. Áóñàä îðíóóä äàðààõü îþóíûõýðýãñëýýñ ãàäíà îþóíû ºì÷èä ºì÷èéíõòýé òºñòýé õóóëü òîãòîîìæ,òóëãóóðëàñàí øèéäëèéã áàñ àøèãëàäàã. òîãòîëöîîã ñîíãîæ àâñàí:ªºð íýãýí àðãà áîë òóñãàé á¿ðòãýëèéíòîãòîëöîî áèé áîëãîæ, óëàìæëàëò Ôèëèïïèíû óóãóóë ¿íäýñòíèé ýðõèéã ;ñî¸ëûí á¿òýýëèéã á¿ðòã¿¿ëñíýýð ñî¸ëûí õàìãààëàõ òóõàé õóóëü (1997);áîäëîãûí õ¿ðýýíä ýäãýýðèéã àøèãëàæáîëîõã¿é áàéõ íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëæ áîëíî. Àôðèêèéí Îþóíû ºì÷èéí ; áàéãóóëëàãûã áàéãóóëàõ òóõàé Áàíãóè ãýðýý (1999 îíä íýìýëò ººð÷ëºëòSui generis õýì õýìæýý, òîãòîëöîî îðóóëñàí);Îëîí òîîíû óëñóóä áîëîí á¿ñèéí Ïàíàìûí Ñî¸ëûí îíöëîã áàéäàë, ;áàéãóóëëàãóóä óëàìæëàëò ñî¸ëûí óëàìæëàëò ìýäëýãèéã õàìãààëàõá¿òýýëèéã sui generis õýì õýìæýýãýýð çîðèëãîîð óóãóóë ¿íäýñòíèé õàìòûíõàìãààëàõààð øèéäâýðëýñýí. Ýäãýýðèéí ýðõèéã çîõèöóóëàõ îþóíû ºì÷èéíèõýíõè íü Çàãâàð çààëòóóäûã óäèðäëàãà îíöãîé ä¿ðýì (2000), ò¿¿íä õîëáîãäîõáîëãîí ýíýõ¿¿ çîõèöóóëàëòûã ººðñäèéí çîõèöóóëàõ æóðàì (2001);îðíû çîõèîã÷èéí ýðõèéí òóõàé õóóëèíäÒóðøëàãà áà ÷èã õàíäëàãà: sui generis òîãòîëöîîÓëàìæëàëò ìýäëýã áà ñî¸ëûí á¿òýýëèéã õàìãààëàõ òóõàé Íîìõîí äàëàéí á¿ñèéíáàðèìò áè÷ãèéí äàãóó (2002) “óëàìæëàëò ýçýìøèã÷èä” õàìãààëàãäñàí óëàìæëàëòñî¸ëûí á¿òýýëèéã ÿìàð íýãýí áàéäëàà𠺺ð÷ëºõèéã çºâøººðºõ, ýñâýë õîðèãëîõ ýðõòýé.Òóõàéí á¿ëýã õ¿ì¿¿ñýýñ ãàäíû àëèâàà ýòãýýä óëàìæëàëä òóëãóóðëàñàí ¿¿ñìýë á¿òýýë á¿òýýõçºâøººðºë àâàõ øààðäëàãàòàé. ¯¿ñìýë á¿òýýëèéí çîõèîã÷ íü ººðèéí á¿òýýëèéí õóâüäîþóíû ºì÷èéí ýðõ ýäëýõ áîëîâ÷ ýíý á¿òýýë íü àøèã îëîõ çîðèëãîîð àøèãëàãäàõòîõèîëäîëä óëàìæëàëò ñî¸ëûí á¿òýýë ýçýìøèã÷òýé àøèã õóâààõ, óëàìæëàëò ñî¸ëûíá¿òýýëèéí ýõ ¿¿ñâýðèéã íýðëýõýýñ ãàäíà óã á¿òýýëä õàìààðàõ ýä õºðºíãèéí áóñ àìèíûýðõèéã õ¿íäýòãýõ ¿¿ðýã õ¿ëýýíý. Ïàíàìûí Ñî¸ëûí îíöëîã áàéäàë, óëàìæëàëò ìýäëýãèéã õàìãààëàõ çîðèëãîîð óóãóóë ¿íäýñòíèé õàìòûí ýðõèéã çîõèöóóëàõ îþóíû ºì÷èéí îíöãîé ä¿ðìýýð (2000) Ïàíàì óëñàä óëàìæëàëò ñî¸ëûí á¿òýýëèéí á¿ðòãýëèéã áèé áîëãîñîí. Ïàíàì óëñûí îþóíû ºì÷èéí ãàçðûí 19 äýðãýä óëàìæëàëò ñî¸ëûí á¿òýýëèéí ìýä¿¿ëýã õ¿ëýýí àâ÷, á¿ðòãýëèéã õºòëºõ òóñãàé õýñýã áàéãóóëàãäñàí. Îþóíû ºì÷èéí ãàçàðò èéíÏàíàìûí “Ìîëà” ìýä¿¿ëýã ãàðãàõàä õóóëü÷èéí çºâëºãºº àâàõÕàòàãòàé Çóðèí Àðåòàãèéí çºâøººð뺺ð àøèãëàâ. øààðäëàãàã¿é áºãººä ìýä¿¿ëãèéí õóðààìæ ãýæÆåíåâ, Øâåéöàðè óëñ áàéäàãã¿é.
  • Óëàìæëàëò ìýäëýã áà ñî¸ëûí ; áàðèìòæóóëæ, ìýäýýëëèéí ñàí, æàãñààëò á¿òýýëèéã õàìãààëàõ òóõàé Íîìõîí áèé áîëãîõ øààðäëàãàòàé ãýæ ¿çäýã. äàëàéí á¿ñèéí áàðèìò áè÷ãèéí äàãóó (2002). Óëàìæëàëò ñî¸ëûí á¿òýýëèéã áè÷ëýãò áóóëãàæ, áàðèìòæóóëàõ íü ñî¸ëûí ºâ, óëàìæëàëò ñî¸ëûã õàìãààëàõ ñòðàòåãèéí Sui generis òîãòîëöîîã áèé áîëãîõ íü õóâüä îíöãîé ¿¿ðýã ã¿éöýòãýäýã. Óëàìæëàëò ñî¸ëûí á¿òýýëèéã Óëàìæëàëò ñî¸ëûí á¿òýýëèéã áè÷ëýãò õàìãààëàëàõ sui generis òîãòîëöîîã áèé áóóëãàæ, áàðèìòæóóëàõ íü íºãºº òàëààñ áîëãîõîä äàðààõü àñóóäëóóäûã îþóíû ºì÷èéí õàìãààëàëòòàé õîëáîîòîé øèéäâýðëýõ õýðýãòýé: íîöòîé ¿ð äàãàâðûã áèé áîëãîäîã ó÷ðààñ Õàìãààëàëòûí çîðèëãî þóíä îðøèõ ; ¿¿íèéã ìàø àíõààðàëòàé ñóäëàõ íü âý? ç¿éòýé. Óëàìæëàëò ñî¸ëûí á¿òýýë íü èõýíõèäýý áèåò áóñ áàéäàã áºãººä àìàí ; á¿òýýëèéã õàìãààëàõ âý? ßìàð õýëáýðýýð äàìæäàã. Îþóíû ºì÷èéí ýðõèéã áèé áîëãîõûí òóëä ÿìàð íýãýí Á¿òýýëèéã õàìãààëàõûí òóëä ÿìàð ; áàéäëààð áàðèìòæóóëñàí áàéõ íýãýí øààðäëàãà òàâèãäàõ óó? øààðäëàãà íü óëàìæëàëò ñî¸ëûí Îëãîãäîõ ýðõèéã õýí ýäëýõ âý? ; á¿òýýëèéí àìàí õýëáýðýýð äàìæèõ, áèåò ; ÿìàð òºðëèéí ýðõ îëæ àâàõ áóñ çýðýã ìºí ÷àíàðòàé çºð÷èëäºæ Òýä áîëçîøã¿é áàéíà. Óëàìæëàëò ñî¸ëûí áºãººä ýíý ýðõ íü àëèâàà á¿òýýëèéã áè÷ëýãò áóóëãàæ, õÿçãààðëàëòòàé þó? áàðèìòæóóëàõòàé õîëáîîòîé õºðºí㺠Ýðõèéã îëæ àâàõûí òóëä ÿìàð íýãýí ; çàðäëààñ ãàäíà çîõèîã÷èéí ýðõèéí òóõàé ¿éë àæèëëàãàà øààðäëàãàòàé þó? õóóëèéí äàãóó çîõèîã÷èéí ýðõ íü òóõàéí áè÷ëýã, áàðèìòæóóëàëòàä ë õàìààðàõ Ýðõèéã õýðýãæ¿¿ëýõ ýòãýýä íü õýí áàéõ ; áºãººä óóãóóë ¿íäýñòí¿¿äýä õàìààðàõã¿é àãààä ÿìàð øèéòãýë íîãäóóëàõ âý? áàéõ íýã òàëòàé. ßìàð ÷ òîõèîëäîëä ; ýðõ íü ÿìàð õóãàöààòàé ¿ðãýëæëýõ Ýíý çîõèîã÷èéí ýðõýýð òóõàéí óëàìæëàëò âý? ñî¸ëûí á¿òýýëèéí èëýðõèéëýãäñýí õýëáýðèéã õàìãààëäàã áºãººä óëàìæëàëò Ýíýõ¿¿ õàìãààëàëòûã áóöààí õýðýãëýõ ; ñî¸ëûí á¿òýýëä àãóóëàãäàæ áàéãàà ¿íýò ¿¿? Òóõàéí óëàìæëàëò óðëàãèéí ç¿éëñ, óòãà, ñàíààã õàìãààëäàãã¿é. Õàðèí á¿òýýëèéã ãóðàâäàã÷ ýòãýýä ºìíº íü ÷ ýñðýãýýð óëàìæëàëò ñî¸ëûí á¿òýýëèéã õýðýãëýñýýð èðñýí òîõèîëäîëä ÿàõ âý? áè÷ëýãò áóóëãàæ, áàðèìòæóóëñàí, Ãàäààä óëñóóäàä ýíý ýðõèéã õýðõýí ; ÿëàíãóÿà äèæèòàë õýëáýðò îðóóëñàí áîë20 õ¿ëýýí çºâøººð¿¿ëýõ âý? ýíý íü óëàìæëàëò ñî¸ëûí á¿òýýëèéã îëîí íèéò õ¿ðòýõ áîëîìæ èë¿¿òýéãýýð íýýãäýæ, óëàìæëàëò ¿íäýñòí¿¿äèéí òýäãýýðèéã Ñî¸ëûí á¿òýýëèéã áè÷ëýãò áóóëãàæ, õàìãààëàõ îðîëäëîãûã ¿ã¿éñãýõ þì. áàðèìòæóóëàõ íü Îëîí òîîíû õ¿ì¿¿ñ óëàìæëàëò ñî¸ëûí á¿òýýëèéã áè÷ëýãò áóóëãàæ,
  • Åðºíõèé ÷èãèéã òîäîðõîéëîõ ïðàêòèê àðãà çàìóóäÅðºíõèé ÷èãèéã òîäîðõîéëîõ ïðàêòèê àðãà çàìóóäÄàðààõü ¿å øàòóóä íü ºìíº íü õýðýãëýãäýæ áóé ýðõ, ò¿¿íä îðóóëàõòàíèëöóóëñàí áàðèìò äýýð òóëãóóðëàí ººð÷ëºëò íü àøèã ñîíèðõëûãáîäëîãî áîëîâñðóóëàõ áîëîìæèéã õàìãààëæ, ç¿é çîõèñòîé òýíöâýðèéãñóäëàõàä òóñ äºõºì áîëíî: àãóóëæ ÷àäàæ áàéãàà ýñýõèéã òîäîðõîéëîõ. Sui generis òîãòîëöîîÍýãä¿ãýýð ¿å øàò: àðäûí óðëàãèéí; íü îþóíû ºì÷èéí òîãòîëöîîòîé á¿òýýë ýçýìøèã÷ óëàìæëàëò õýðõýí óÿëäàõ âý? Õàìãààëàëòûí ¿íäýñòí¿¿äèéí àøèã ñîíèðõîëä îáúåêò íü äàâõàðäàæ áàéãàà íèéö¿¿ëýí ¿íäýñíèé áîäëîãûí òîõèîëäîëä ÿàõ âý? çîðèëãûã òîäîðõîéëîõ. Ýäãýýð çîðèëãî íü îþóíû ºì÷òýé õîëáîîòîé Òàâäóãààð ¿å øàò: øèíýýð áèé ; þó (ýñâýë ñî¸ëûí ºâèéã õàìãààëàõ áîëãîõ, ýñâýë îäîî õýðýãëýãäýæ àñóóäàëòàé èë¿¿òýéãýýð õîëáîãäîõ óó)? áàéãàà õàìãààëàëòûí õýëáýðèéí ¿ð Õàìãààëàëòûí îáúåêò íü þó áàéõ âý? ä¿íòýé àøèãëàëò, õýðýãæèëòèéã ßìàð ¿éëäëèéí ýñðýã õàìãààëàëò õÿëáàðøóóëàõàä øààðäàãäàõ øààðäëàãàòàé âý? Õàìãààëàëò íü õºòºëáºð, áàéãóóëëàãà, ïðàêòèê ýåðýã, ñºðºõ, õîñîëñîí õàìãààëàëòûí áîëîí ¿éë àæèëëàãààíû àðãà çàìûã àëü íü áàéõ âý? èëð¿¿ëýõ.Õî¸ðäóãààð ¿å øàò: øóäàðãà áóñ; Çóðãààäóãààð ¿å øàò: õî¸ð òàëûí, ; ºðñºë人í çýðýã îäîî õýðýãëýãäýæ á¿ñèéí, îëîí óëñûí ýðõ ç¿éí áóé îþóíû ºì÷èéí òîãòîëöîîíû õ¿ðýýãýýð äàìæóóëàí ¿íäýñíèé äàãóó ÿìàð áîëîìæóóä áàéãààã, òîãòîëöîî íü á¿ñèéí áîëîí îëîí îþóíû ºì÷èéí ýëåìåíòèéã óëñûí õàìãààëàëòààð õàíãàõàä õýðõýí ººð÷èëñíººð ÿìàð áîëîìæ áèé íºëººëºõèéã ñóäëàõ. áîëîõûã èëð¿¿ëýõ.Ãóðàâäóãààð ¿å øàò: õ¿ñýæ áóé; çîðèëãîä õ¿ðãýõ îþóíû ºì÷èéí áóñ áóñàä áîëîìæóóäûã ñóäëàõ. ¯¿íä: ñî¸ëûí ºâèéã õàìãààëàõ òóõàé, õýðýãëýã÷äèéí ýðõ àøãèéã õàìãààëàõ, ìàðêåòèíãèéí, óóãóóë ¿íäýñòíèéã áîëîí óëàìæëàëûã õàìãààëàõ òóõàé 21 õóóëèóä.ĺðºâä¿ãýýð ¿å øàò: áèå äààñàí sui; generis òîãòîëöîîã áèé áîëãîõ øààðäëàãà áàéãàà ýñýõèéã, ýñâýë îäîî
  • Äàðàà íü ÿàõ âý? Äàðàà íü ÿàõ âý? ÄΪÁ-ûí Íàðèéí áè÷ãèéí äàðãà íàðûí á¿òýýëèéí ¿íäýñíèé, á¿ñèéí áîëîí îëîí ãàçàð íü óëàìæëàëò ñî¸ëûí á¿òýýëèéí óëñûí õàìãààëàëòûã õàíãàõ çºâëºìæ, ýðõ ç¿éí õàìãààëàëòûã áèé áîëãîõ, çààâàð÷èëãàà, çàãâàð çààëòóóäûã áýõæ¿¿ëýõ, ¿ð àøèãòàé õýðýãæ¿¿ëýõýä á¿ðä¿¿ëæ áîëîõ þì. ÷èãëýñýí ýðõ ç¿éí- òåõíèêèéí õàìòûí àæèëëàãààã õ¿ñýëòèéí äàãóó ¿ðãýëæë¿¿ëæ Ýíýõ¿¿ ýðõ ç¿éí õºãæèë íü îëîí óëñûí áàéãàà. Ýíýõ¿¿ õºòºëáºðèéí íýã õýñýã ãýðýý, õýëýëöýýð¿¿äýä îäîî õýðýãëýãäýæ áîëãîí ÄΪÁ õóóëü òîãòîîã÷, áîäëîãî áàéãàà àðäûí óðëàãèéí á¿òýýëèéí òîäîðõîéëîã÷, óëàìæëàëò ¿íäýñòí¿¿äýä õàìãààëàëòàä òóëãóóðëàíà. Ýíý íü çîðèóëæ “Ïðàêòèê ãàðûí àâëàãà” õàìãààëàëòûí ¿íäñýí çàð÷èì, çîðèëãûí áîëîâñðóóëæ áàéãààãààñ ãàäíà áèçíåñ íèéòëýã îéëãîëòîä òóëãóóðëàí óëàìæëàëò ýðõëýã÷èä, ãàð óðëàëûí áàéãóóëëàãóóä ãýõ ñî¸ëûí á¿òýýëèéí ¿ð ä¿í á¿õèé ìýò ñîíèðõîã÷ ýòãýýä¿¿äýä çîðèóëàí èë¿¿ õàìãààëàëòûã áèé áîëãîíî. Èíãýñíýýð äýëãýðýíã¿é çààâðûã áýëòãýæ áàéãàà. óóãóóë áà óëàìæëàëò ¿íäýñòí¿¿äèéí ¯¿íèé õàæóóãààð, ÄΪÁ àðäûí óðëàãèéí ñî¸ëûí ºâèéã õ¿ëýýí çºâøººðºõ àñóóäàëä àðõèâ, ìóçåé áîëîí áóñàä áàéãóóëëàãóóä îëîí óëñûí õýìæýýíä õàðèóëò ºãºõººñ ººðñäèéí ñî¸ëûí ºâèéí öóãëóóëãàä ãàäíà ñî¸ëûí ñîëèëöîî, õºãæèë çýðýãò õàìààðàõ îþóíû ºì÷èéí àñóóäëóóäûã ñºðºã íºëºº ¿ç¿¿ëýõã¿éãýýð ýíýõ¿¿ ºâèéí çîõèöóóëàõàä íü òóñëàëöàà ¿ç¿¿ëýõ ç¿é çîõèñòîé àøèãëàëòûã äýìæèõýä òóñ çîðèëãîîð ãýðýýíèé çàãâàð, ä¿ðýì áà áîëíî. çààâàð÷èëãààã áîëîâñðóóëàõ àæèë ýðõýëäýã. Áîäëîãûí ò¿âøèíä, ÄΪÁ-ûí Õîðîîãîîð àâ÷ õýëýëöñýí ýðõç¿éí ä¿í øèíæèëãýý, ¿íäýñíèé áîëîí á¿ñèéí ñàíàë, òàéëàí ãýõ ìýò áàðèìò áè÷èã íü îëîí óëñûí ýðõ ç¿éí õºãæëèéí áîäèòîé ¿íäýñ áîëæ áàéíà. Õîðîî íü ýíýõ¿¿ ïðàêòèê ìýäýýëëèéã îäîî õýðýãëýãäýæ áàéãàà îþóíû ºì÷èéí òîãòîëöîî òîäîðõîé áîäëîãî, õóóëü òîãòîîìæ, ýñâýë øèíýýð áèé áîëãîñîí áèå äààñàí sui generis22 òîãòîëöîîãîîð äàìæóóëàí óëàìæëàëò ñî¸ëûí á¿òýýëèéã õàìãààëàõ àðãà çàì áèé áîëãîõûã çîðèí àæèëëàæ áàéíà. ÄΪÁ-ûí ãèø¿¿í îðíóóä õ¿ñâýë ýäãýýð áîäëîãûí áîëîí õóóëü òîãòîîìæèéí øèéäë¿¿ä íü óëàìæëàëò ñî¸ëûí
  • Íýìýëò ìýäýýëýëÝíý òîâõèìëûã áýëòãýõýä ÄΪÁ-ûí ¿éë àæèëëàãààíû õ¿ðýýíä áýëòãýãäýí,áîëîâñðóóëàãäñàí îëîí òîîíû áàðèìò áè÷èã, ñóäàëãààíû ìàòåðèàëûã àøèãëàñàíáºãººä áàðèìò áè÷ãèéã Íàðèéí áè÷ãèéí äàðãà íàðûí ãàçðààñ, ýñâýëhttp://www.wipo.int/tk/en/cultural/index.html âýá õóóäàñíààñ àâ÷ òàíèëöàæ áîëíî.Äàðààõü ¿íäñýí áàðèìò áè÷ãèéã àøèãëàñàí áîëíî:ÄΪÁ-ûí Íàðèéí áè÷ãèéí äàðãà íàðûí ãàçàð, “Óëàìæëàëò ìýäëýã ýçýìøèã÷äèéíîþóíû ºì÷òýé õîëáîîòîé õýðýãöýý, øààðäëàãà: ÄΪÁ-ûí ñóäàëãààíû òàéëàí” (1998-1999)ÄΪÁ-ûí Íàðèéí áè÷ãèéí äàðãà íàðûí ãàçàð, Òàíèëöàõ ìàòåðèàë ¹1 “Àðäûí óðëàãèéíóëàìæëàëò ñî¸ëûí á¿òýýëèéí ýðõ ç¿éí õàìãààëàëòûí òóõàé íýãòãýñýí ä¿í øèíæèëãýý”ÄΪÁ-ûí Íàðèéí áè÷ãèéí äàðãà íàðûí ãàçàð, “Àðäûí óðëàãèéí óëàìæëàëò ñî¸ëûíá¿òýýëèéí ýðõ ç¿éí õàìãààëàëòûí òóõàé ¿íäýñíèé òóðøëàãûí òàëààðõ ýöñèéí òàéëàí”(WIPO/GRTK/IC/3/10)ÄΪÁ-ûí Íàðèéí áè÷ãèéí äàðãà íàðûí ãàçàð, “Óëàìæëàëò ñî¸ëûí á¿òýýëèéí ýðõ ç¿éíõàìãààëàëòûí òóõàé íýãòãýñýí ä¿í øèíæèëãýý” (WIPO/GRTK/IC/5/3)ÄΪÁ-ûí Íàðèéí áè÷ãèéí äàðãà íàðûí ãàçàð, “Àðäûí óðëàãèéí óëàìæëàëò ñî¸ëûíá¿òýýë – ýðõ ç¿éí áîëîí áîäëîãûí øèéäë¿¿ä” (WIPO/GRTK/IC/6/3)Òåððè Æàíêå, ÄΪÁ-ä çîðèóëàí áýëòãýñýí “Îþóíëàã ñî¸ë – îþóíû ºì÷ áà óëàìæëàëòñî¸ëûí á¿òýýëèéí òóõàé ñóäàëãàà”Ï.Â. Êàòòè, ÄΪÁ-ä çîðèóëàí áýëòãýñýí “Àðäûí óðëàãèéí á¿òýýë/ óëàìæëàëò ñî¸ëûíá¿òýýëèéã õàìãààëàõ òàëààðõ ¿íäýñíèé òóðøëàãóóä – Ýíýòõýã, Èíäîíåçè, Ôèëèïïèí”Îëîí óëñûí õóäàëäààíû òºâ (UNCTAD/WTO) áà ÄΪÁ-ûí Íàðèéí áè÷ãèéí äàðãà íàðûí 23ãàçàð, “Ãàð óðëàëûí áîëîí çóðãèéí á¿òýýëèéã çàõ çýýëä ãàðãàõ íü: îþóíû ºì÷èéí ¿¿ðýã– ãàðûí àâëàãà”
  • Îð÷óóëñàí: ΪÃ-ûí ìýðãýæèëòýí, äîêòîðàíò Ã.ÑàðíàéÌîíãîë Óëñûí Îþóíû ºì÷èéí ãàçàðÁàãà òîéðóó – 49, Óëààíáààòàð – 46Óòàñ: +976 11 329671Ôàêñ: +976 11 327638Ýëåêòðîí øóóäàí: ipom@magicnet.mnÂýá õóóäàñ: www.ipom.mnÝíýõ¿¿ òîâõèìëûã Àíãëè õýë äýýðõ ýõ õóâèëáàðò ¿íäýñëýí, á¿òýýëèéí çîõèîã÷èéí ýðõ ýçýìøèã÷áîëîõ ÄΪÁ-ààñ çºâøººðºë àâñíû äàãóó îð÷óóëæ, õóóëáàðëàñàí áîëíî. ÄΪÁ-ûí Íàðèéí áè÷ãèéíäàðãà íàðûí ãàçàð íü ýíýõ¿¿ á¿òýýëèéí îð÷óóëãà, á¿òýýëèéã ººð÷èëñºí áàéäàëä àëèâààõàðèóöëàãà õ¿ëýýõã¿é.Îð÷óóëãûí á¿òýýëèéã ÄΪÁ ßïîí óëñûí Èòãýìæèò Ñàíãààñ (WIPO Japan Funds-In Trust)ñàíõ¿¿æ¿¿ëñýí áîëíî.Èë¿¿ äýëãýðýíã¿é ìýäýýëýë àâàõûã õ¿ñâýë Äýëõèéí Îþóíû ªì÷èéí Áàéãóóëëàãàä õàíäàíà óó:Õàÿã:World Intellectual Property Organization (WIPO)34, chemin des ColombettesP.O.Box 18CH -1211 Geneva 20SwitzerlandÓòàñ: +41 22 338 91 11Ôàêñ: +41 22 733 54 28Ýëåêòðîí øóóäàí: wipo.mail@wipo.intÍüþ-Éîðê äàõü ñàëáàðûí õàÿã:2, United Nations PlazaSuite 2525New York, N.Y.10017United States of AmericaÓòàñ: +1 212 963 6813Ôàêñ: +1 212 963 4801Ýëåêòðîí øóóäàí: wipo@un.orgÄΪÁ-ä www.wipo.int õàÿãààð çî÷èëíî óó.ÄΪÁ-ûí ýëåêòðîí íîìûí äýëã¿¿ðýýñ çàõèàëãà õèéõäýý www.wipo.int/ebookshop õàÿãèéãàøèãëààðàé.ÄΪÁ-ûí õýâëýëèéí ¹ 913 (Ìîíãîë õýë äýýð) ISBN