Your SlideShare is downloading. ×

Lshort mn

1,215

Published on

0 Comments
1 Like
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total Views
1,215
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0
Actions
Shares
0
Downloads
5
Comments
0
Likes
1
Embeds 0
No embeds

Report content
Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
No notes for slide

Transcript

  • 1. L TEX 2ε-ийн гарын авлагаA A буюу LTEX 2ε -г 141 минутад Тобиас Оетикер Хьюберт Партл, Ирэн Хина, Элизабет Шлегл Хувилбар 4.26, 2008 оны 09-р сарын 25 Орчуулсан: Доржготовын Батм нх
  • 2. ii Зохиогчийн эрх ©1995-2005 Тобиас Оетикер (Tobias Oetiker) болон Хамт- рагчид. Зохиогчийн эрх хуулиар хамгаалагдсан. Энэх гарын авлага нь Нээлттэй Программ хангамжийн Сан (Free Software Foundation)-аас гаргасан GNU Олон Нийтийн Лиценз (GNU General Public License; 2 болон т нээс хойших хувилбар)-ийн дагуу хуулбарлагдан тарааг- дах буюу засварлагдах боломжтой нээлттэй эх юм. Энэх гарын авлага нь уншигчдад хэрэг болох днээс, ХУДАЛДАА- НЫ буюу ТОДОРХОЙ АШИГ СОНИРХОЛД НИЙЦ ЛСЭН БАТАЛГААГ Г ХГ ЙГЭЭР тараагдана. GNU Олон Нийтийн Лицензтэй танилцаж дэлгэ- рэнг й мэдээллийг авна уу. Танд уг гарын авлага GNU Олон Нийтийн Лицензийн хуулбарын хамтаар очсон байх учиртай; хэрэв хуулбар дагалдаж очоог й бол Нээлттэй Программ хангамжийн Сан (Free Software Foundation, Inc., 675 Mass Ave, Cambridge, MA 02139, USA)-д хандахыг з вл ж байна.
  • 3. ТалархалУг гарын авлагыг бэлтгэхдээ доорх х м сийн герман хэл дээр бэлтгэсэнL TEX 2.09-ийн Австри гарын авлагыг эх болгон ашиглав:A Хьюберт Партл (Hubert Partl) <partl@mail.boku.ac.at> Байгалийн Баялаг т ний Ашиглалтын Шинжлэх Ухааны Их Сургуулийн мэдээллийн технологийн алба, Вена Ирэн Хина (Irene Hyna) <Irene.Hyna@bmwf.ac.at> Шинжлэх ухаан судалгааны яам, Вена Элизабет Шлегл (Elisabeth Schlegl) <эмэйлг й> Грац хотод Герман хэл дээрх уг эхийн, Йорг Кнаппены (J¨rg Knappen) L TEX 2ε -д o Aзориулж шинэчлэн засварласан хувилбарыг CTAN://info/lshort/germanхаягаас татаж авч болно
  • 4. iv Талархал Дараах хувь х м сийн санал з вл г , залруулга болон баримт мате- риалын тус дэмээр энэх гарын авлага сайжирсаар одоогийн т вшинд х рээд байгааг тэмдэглэхэд таатай байна. Гарын авлагад илэрч болох алдаа б рийг зохиогч надтай, харин тэдгээрийн залруулга б рийг доорх х м стэй холбон ойлгох хэрэгтэй. Rosemary Bailey, Marc Bevand, Friedemann Brauer, Barbara Beeton, Jan Busa, Markus Br¨hwiler, Pietro Braione, David Carlisle, Jos´ Carlos Santos, u e Neil Carter, Mike Chapman, Pierre Chardaire, Christopher Chin, Carl Cerecke, Chris McCormack, Wim van Dam, Jan Dittberner, Michael John Downes, Matthias Dreier, David Dureisseix, Elliot, Hans Ehrbar, Daniel Flipo, David Frey, Hans Fugal, Robin Fairbairns, J¨rg Fischer, Erik Frisk, Mic Milic Frederickx, o Frank, Kasper B. Graversen, Arlo Griffiths, Alexandre Guimond, Andy Goth, Cyril Goutte, Greg Gamble, Frank Fischli, Morten Høgholm, Neil Hammond, Rasmus Borup Hansen, Joseph Hilferty, Bj¨rn Hvittfeldt, Martien Hulsen, o Werner Icking, Jakob, Eric Jacoboni, Alan Jeffrey, Byron Jones, David Jones, Johannes-Maria Kaltenbach, Michael Koundouros, Andrzej Kawalec, Sander de Kievit, Alain Kessi, Christian Kern, Tobias Klauser, J¨rg Knappen, o Kjetil Kjernsmo, Maik Lehradt, R´mi Letot, Flori Lambrechts, Axel Liljencrantz, e Johan Lundberg, Alexander Mai, Hendrik Maryns, Martin Maechler, Aleksandar S Milosevic, Henrik Mitsch, Claus Malten, Kevin Van Maren, Richard Nagy, Philipp Nagele, Lenimar Nunes de Andrade, Manuel Oetiker, Urs Oswald, Lan Thuy Pham, Martin Pfister, Demerson Andre Polli, Nikos Pothitos, Maksym Polyakov Hubert Partl, John Refling, Mike Ressler, Brian Ripley, Young U. Ryu, Bernd Rosenlecher, Kurt Rosenfeld, Chris Rowley, Risto Saarelma, Hanspeter Schmid, Craig Schlenter, Gilles Schintgen, Baron Schwartz, Christopher Sawtell, Miles Spielberg, Matthieu Stigler, Geoffrey Swindale, Laszlo Szathmary, Boris Tobotras, Josef Tkadlec, Scott Veirs, Didier Verna, Fabian Wernli, Carl-Gustav Werner, David Woodhouse, Chris York, Fritz Zaucker, Rick Zaccone, болон Mikhail Zotov.
  • 5. мн х гL TEX [1] бол энгийн захидлаас ном х ртэлх т р л б рийн шинжлэх Aухаан математикийн эхийг хэвлэлийн нд р т вшинд бэлтгэхэд зориу-лагдсан, TEX [2] системийн горимоор ажилладаг хэвлэлийн эх бэлтгэхсистем юм. Энэх гарын авлагыг судалснаар L TEX 2ε т ний ажиллагааг мэ- Aдэж авах болно. [1, 3] номуудад L TE A X системийн талаар дэлгэрэнг йтайлбарласан байгаа.Энэх гарын авлагад орсон нийт 6 б лгийг товч дурдвал:Б лэг 1: L TEX 2ε баримтын ндсэн б тцийг тайлбарлаж, L TEX-ийн т - A A хээс цухасхан дурдана. Ингэснээр уншигч L TE A X системийн ажил- лагааны талаар ер нхий ойлголттой болно.Б лэг 2: Эх бэлтгэх талаар дэлгэрэнг й судалж, L TEX системийн нд- A сэн тушаалууд болон х рээлл дтэй танилцсанаар баримтыг анх- лан боловсруулж сурах болно.Б лэг 3: L TEX дээр томьёог хэрхэн бэлтгэх талаар тайлбарлан т ний A ндсэн чадавхыг жишээгээр харуулна. Б лгийн т гсг лд L TEX- A д хэрэглэгддэг математикийн б хий л тэмдэгт дийг х снэгтээр з лнэ.Б лэг 4: Товъёг, нэрсийн хэлхээ сгэх болон EPS т рлийн зургийг хэрхэн оруулах тухай тайлбарлаж, pdfL TEX ашиглан PDF баримт A боловсруулах талаар болон зарим нэг хэрэгтэй нэмэлт багцуудыг танилцуулах болно.Б лэг 5: Зургийг бэлэн зургийн программ ашиглаж зурах бус харин L TEX ашиглан хэрхэн зурах талаар г лнэ. AБ лэг 6: L TEX дээр бэлтгэсэн баримтын ердийн загварыг, хэрэглэг- A чийн чадвараас хамаарч сайхан/муухай болгон гажуудуулж болох эрсдэлтэй алхмуудыг хийж з лэх болно.
  • 6. vi мн х г Гарын авлага маань тийм ч зузаан биш б г д жишээ б рд олж авбал зохих мэдлэг агуулагдаж байгаа учраас б лэг б рийг дарааллын дагуу шимтэн уншихыг з вл ж байна. L TEX нь PC болон Mac компьютер дээр UNIX болон VMS систем дэд A ажилладаг ба ихэнх их дээд сургуулиудын компьютерын т в дэд ашиг- лагдсаар байгаа билээ. L TEX системийг суулгах талаар Local Guide [5] A товхимолд тодорхой дурдсан б г д хэрэв нд ямар нэг эргэлзээтэй з йл гарвал уг товхимлыг гс н х ндээ хандах хэрэгтэй юм. Гэхдээ энэ- х гарын авлага нь L TEX системийг компьютерт хэрхэн суулгах тухай A бус харин т нийг ашиглаж хэрхэн эх бэлтгэх тухай юм. L TEX-тэй холбогдолтой р бусад материалуудтай танилцахыг х свэл A CTAN (Comprehensive TEX Archive Network) сайтын http://www.ctan.org хаяг уруу хандах буюу т ний ftp архив уруу ftp://www.ctan.org болон т ний бусад тусгал сайтууд (mirror sites) уруу тус тус хандах боломж- той. Энэх гарын авлагад, татаж авах программ хангамж, баримтуудын хаягийг заахдаа дэлгэрэнг й хаягийг товчлон CTAN: гэж бичээд т ний араас зохих замыг бичсэн байгаа. L TEX суулгахын мн т ний, рийн компьютерын йлдлийн сис- A темд тохирох хувилбарыг CTAN://systems хаягаас сонгож авна уу. Гарын авлагад орсон тайлбаруудыг L TEX суралцагчдад ил ойлгомж- A той болгох днээс сайжруулан засах санал б рийг би х лээн авахдаа таатай байх болно. Тобиас Оетикер (Tobias Oetiker) <tobi@oetiker.ch> OETIKER+PARTNER AG Aarweg 15 4600 Olten Switzerland Энэ гарын авлагын с лийн хувилбарыг татаж авах хаяг нь CTAN://info/lshort
  • 7. ГарчигТалархал iii мн х г v1 Мэдвэл зохих з йлс 1 1.1 Нэршил . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 1.1.1 TEX . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 1.1.2 L TEX . . . . . . . . . . . . A . . . . . . . . . . . . . . . 2 1.2 ндэслэл . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2 1.2.1 Зохиогч, номын дизайнер, сэг р гч . . . . . . . . . 2 1.2.2 Зохиомж . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2 1.2.3 Давуу болон сул талууд . . . . . . . . . . . . . . . . 3 1.3 L TEX оролтын файлууд . . . . . A . . . . . . . . . . . . . . . 4 1.3.1 Сул зай . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4 1.3.2 Тусгай тэмдэгт д . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 1.3.3 L TEX тушаалууд . . . . . A . . . . . . . . . . . . . . . 5 1.3.4 Тайлбарууд . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6 1.4 Оролтын файлын б тэц . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 1.5 Файл боловсруулах тушаалууд . . . . . . . . . . . . . . . . 7 1.6 Баримтын зохиомж . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 1.6.1 Баримтын т рл д . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 1.6.2 Багцууд . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10 1.6.3 Хуудасны загварууд . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 1.7 Файлууд . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 1.8 Томоохон баримтууд . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 142 Эх бэлтгэх 17 2.1 Эх ба хэлний б тэц . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 2.2 М р таслах ба хуудас шилжих . . . . . . . . . . . . . . . . 19 2.2.1 З йлийг тохируулах . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19 2.2.2 гийг еэр таслах . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20 2.3 Т л ний нийлмэл тэмдэгт д . . . . . . . . . . . . . . . . . 21 2.4 Тусгай тэмдэгт болон тэмдг д . . . . . . . . . . . . . . . . 21
  • 8. viii Гарчиг 2.4.1 Хашилт . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21 2.4.2 Урт богино зурааснууд . . . . . . . . . . . . . . . . . 21 2.4.3 Долгионтой зураас (∼) . . . . . . . . . . . . . . . . . 22 2.4.4 Градусын тэмдэг (◦) . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22 2.4.5 Евро м нг н тэмдэг (e) . . . . . . . . . . . . . . . . 22 2.4.6 Цуваа цэг (. . . ) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23 2.4.7 Нийлмэл сг д . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23 2.4.8 рг лт болон тусгай тэмдэгт д . . . . . . . . . . . 24 2.5 Олон хэлний дэмжлэг . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24 2.5.1 Португали хэлний дэмжлэг . . . . . . . . . . . . . . 27 2.5.2 Франц хэлний дэмжлэг . . . . . . . . . . . . . . . . . 28 2.5.3 Герман хэлний дэмжлэг . . . . . . . . . . . . . . . . 28 2.5.4 Солонгос хэлний дэмжлэг . . . . . . . . . . . . . . . 29 2.5.5 Грек хэлний дэмжлэг . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31 2.5.6 Кирилл сгийн дэмжлэг . . . . . . . . . . . . . . . . 32 2.5.7 Монгол хэлний дэмжлэг . . . . . . . . . . . . . . . . 33 2.6 г хоорондын зай . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34 2.7 Гарчиг, б лэг, дэд б лг д . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35 2.8 Холбох заагчид . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37 2.9 З лт д . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38 2.10 Онцолсон гс . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38 2.11 Х рээлл д . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 39 2.11.1 Жагсаалт, тоочилт ба тайлбаржуулалт . . . . . . . 39 2.11.2 З н, баруун тийш жигдлэх ба голуулах . . . . . . . 40 2.11.3 Ишлэл болон ш лэг . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40 2.11.4 Удиртгал (абстракт) . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41 2.11.5 сэгчлэн буулгах . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41 2.11.6 Х снэгт . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42 2.12 Х в гч биет д . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45 2.13 Хамгаалбал зохих эмзэг тушаалууд . . . . . . . . . . . . . . 48 3 Математикийн томьёо бэлтгэх 49 3.1 AMS-L TEX б рдэл . . . . . . . . . A . . . . . . . . . . . . . . . 49 3.2 Дан томьёонууд . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 49 3.2.1 Математик горим . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51 3.3 Математикийн томьёоны б рэлд лбэр . . . . . . . . . . . . 52 3.4 Босоо жигдлэлт . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 57 3.4.1 Томьёог таслах . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 57 3.4.2 Х снэгт болон матрицууд . . . . . . . . . . . . . . . 57 3.5 Математик горим дахь зай . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 58 3.5.1 л зэгдэгч . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 59 3.6 Математик фонт сонголт . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 60 3.6.1 Тод тэмдг д . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 60 3.7 Теорем, Лемм д, . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 61
  • 9. Гарчиг ix 3.8 Математикийн тэмдг д . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 634 Нэмэлт боломжууд 71 4.1 Encapsulated PostScript зураг оруулах . . . . . . . . . . . 71 4.2 Номз й . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 73 4.3 Товъёг сгэх . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 75 4.4 З йлчлэлийг тохируулах . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 76 4.5 Verbatim багц . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 78 4.6 Нэмэлт багц суулгах . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 78 4.7 pdfL TEX-тэй ажиллах . . . . . . . . . . . . . . . . A . . . . . 79 4.7.1 Вебд зориулсан PDF баримтууд . . . . . . . . . . . . 80 4.7.2 Фонтууд . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 80 4.7.3 Зураг оруулах . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 82 4.7.4 Гипертекст холбоосууд . . . . . . . . . . . . . . . . . 83 4.7.5 Холбоост хамаатай асуудлууд . . . . . . . . . . . . . 85 4.7.6 Номын хавчуулгатай холбоотой асуудлууд . . . . . . 86 4.8 Илтгэл (presentation) бэлтгэх . . . . . . . . . . . . . . . . . 885 Функцийн график байгуулах 91 5.1 Тойм . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 91 5.2 picture х рээлэл . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 92 5.2.1 ндсэн тушаалууд . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 92 5.2.2 Хэрчм д . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 94 5.2.3 Векторууд . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 95 5.2.4 Тойргууд . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 96 5.2.5 Текст ба томьёонууд . . . . . . . . . . . . . . . . . . 97 5.2.6 multiput ба linethickness . . . . . . . . . . . . . 97 5.2.7 Зууван д рс д . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 98 5.2.8 Хавтасны зургийг давтан хэрэглэх . . . . . . . . . . 99 5.2.9 Безьегийн квадрат мурий . . . . . . . . . . . . . . . 100 5.2.10 Гинжин шугам . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 101 5.2.11 Харьцангуйн тусгай онол дахь хурдавчлал . . . . . 102 5.3 TikZ & PGF график багц . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 102 A6 L TEX-г тохируулах 105 6.1 Шинэ тушаал, х рээлэл ба багцууд . . . . . . . . . . . . . . 105 6.1.1 Шинэ тушаалууд . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 106 6.1.2 Шинэ х рээлл д . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 107 6.1.3 Ил дэл зай . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 107 6.1.4 L TEX-ийн боловсруулах тушаал A . . . . . . . . . . . . 108 6.1.5 Шинээр багц сгэх . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 108 6.2 Фонт ба т ний хэмжээ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 109 6.2.1 Фонт рчл х тушаалууд . . . . . . . . . . . . . . . . 109 6.2.2 Анхаарах з йлс . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 112
  • 10. x Гарчиг 6.2.3 З вл мж . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 112 6.3 Зай . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 113 6.3.1 М р хоорондын зай . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 113 6.3.2 Догол м рийн хэмжээ . . . . . . . . . . . . . . . . . 113 6.3.3 Хэвтээ зай . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 114 6.3.4 Босоо зай . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 115 6.4 Хуудасны зохиомж . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 116 6.5 Урттай холбоотой р бусад з йл д . . . . . . . . . . . . . 118 6.6 Хайрцгууд . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 119 6.7 Хэвтээ шугам . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 121 A A L TEX суулгах 123 A.1 Суулгах программууд . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 123 A.2 TEX-ийг Mac OS X-д . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 124 A.2.1 Текст засварлагч . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 124 A.2.2 TEX тархац . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 124 A.2.3 PDFView ашиглах . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 124 A.3 TEX-ийг Windows-д . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 124 A.3.1 TEX-г олж авах . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 124 A.3.2 L TEX засварлагч A . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 125 A.3.3 Зурагтай ажиллах . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 125 A.4 TEX-ийг Linux-д . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 125 Номз й 127 Товъёг 129
  • 11. Зургийн жагсаалт 1.1 L TEX файлын хялбар жишээ. . . . . . . . . . . . . . . . . . A 7 1.2 Сэтг л дэх г ллийн жишээ. . . . . . . . . . . . . . . . . 8 4.1 fancyhdr тохиргооны жишээ. . . . . . . . . . . . . . . . . . . 77 4.2 beamer т рлийн жишээ код . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 89 6.1 Жишээ багц. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 109 6.2 Хуудасны зохиомжийн хувьсагчууд. . . . . . . . . . . . . . 117
  • 12. Х снэгтийн жагсаалт 1.1 Баримтын т рл д. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10 1.2 Баримтын т рлийн т л в д. . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 1.3 L TEX-д дагалдах зарим багцууд. . . A . . . . . . . . . . . . . 12 1.4 L TEX-ийн хуудасны бэлэн загварууд A . . . . . . . . . . . . . 13 2.1 Евро тэмдг д . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23 2.2 рг лт болон тусгай тэмдэгт д. . . . . . . . . . . . . . . . 24 2.3 Португали хэл дээрх баримтын эхлэл. . . . . . . . . . . . . 27 2.4 Франц хэлний тусгай тушаалууд. . . . . . . . . . . . . . . . 28 2.5 Герман хэлний тусгай тэмдэгт д. . . . . . . . . . . . . . . 29 2.6 Грек хэл дээрх баримтын эхлэл. . . . . . . . . . . . . . . . . 32 2.7 Грек хэлний тусгай тэмдэгт д. . . . . . . . . . . . . . . . . 32 2.8 Болгар, Орос, Украин . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 33 2.9 Х в лэн байрлуулах зарчим. . . . . . . . . . . . . . . . . . 46 3.1 Математик горимын рг лт д. . . . . . . . . . . . . . . . . 63 3.2 Грек сг д. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 63 3.3 Бинар харьцаанууд. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 64 3.4 Бинар йлдл д. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 64 3.5 йлдлийн ТОМ тэмдг д. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 65 3.6 Сумнууд. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 65 3.7 Сумтай рг лт д. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 65 3.8 Хаалтууд. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 66 3.9 Том хаалтууд. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 66 3.10 Т р л б рийн тэмдг д. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 66 3.11 Математикийн бус тэмдг д. . . . . . . . . . . . . . . . . . . 66 3.12 AMS хаалтууд. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 67 3.13 AMS грек болон еврей сг д. . . . . . . . . . . . . . . . . . 67 3.14 Математикийн цагаан толгой. . . . . . . . . . . . . . . . . . 67 3.15 AMS бинар йлдл д. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 67 3.16 AMS бинар харьцаанууд. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 68 3.17 AMS сумнууд. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 69 3.18 AMS г йсгэл бинар харьцаа болон сумнууд. . . . . . . . . 70
  • 13. xiv Х снэгтийн жагсаалт 3.19 AMS бусад тэмдг д. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 70 4.1 graphicx багцын сонголтууд. . . . . . . . . . . . . . . . . . . 72 4.2 Товъёгт т лх р г оруулах загвар. . . . . . . . . . . . . . . 75 6.1 Фонтууд. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 110 6.2 Фонтын хэмжээ. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 110 6.3 Баримтын стандарт т р л дэх сгийн бодит хэмжээ. . . . . 111 6.4 Математик фонт. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 111 6.5 TEX-ийн уртын нэгж д. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 115
  • 14. Б лэг 1Мэдвэл зохих з йлсЭнэ б лгийн эхний хэсэгт LTEX 2ε -ийн т х, т ний ажиллагааны ндсэн Aзарчмыг товчхон дурдах б г д хоёрдугаар хэсэгт LTEX баримтын ндсэн Aб тцийг танилцуулна. Ийнх энэ б лгээс LTEX-ийн ажиллах зарчмын та- Aлаарх тойм мэдлэгийг авах болно.1.1 Нэршил1.1.1 TEXДоналд Кнут (Donald E. Knuth) [2], 1977 онд хэвлэлд тоон технологинэвтэрч эхлэх ед уг технологиор хэвл лж байсан рийн ном товхим-лын хэвлэлтийн чанарг й байдлыг рчл хийг х ссэнээр TEX-ийг бичижэхэлжээ. н дрийн бидний ашиглаж байгаа TEX анх 1982 онд гарсанб г д 1989 онд бага зэрэг засвар хийгдэж 8-битийн тэмдэгтийг б рэндэмжих болсон байна. TEX нь аль ч компьютерт ажиллах чадвартайажиллагааны тогтвортой байдал болон бараг алдааг й бичигдсэн зэр-гээрээ олонд алдаршсан билээ. Одоогийн хувилбар нь 3.141592 б г дэнэ нь π тоо х ртэл с х ёстой ажээ. TEX нь Грекийн texnologia (технологи) гэдэг гнээс гаралтай б г д нд X-г Грекээр “ch” буюу “chi” гэж дууддагийг баримталж Германы“Ach” 1 Шотландын “Loch” гэсэн гсийн “ch” дуудлагаар дуудна гэвэл TEXгэдгийг “Tech” буюу Монголоор “Тэх” гэж дуудна. TEX гэдгийг ASCIIтэмдэгтээр TeX гэж тэмдэглэнэ. 1 Герман хэлэнд “ch”-г хоёр янзаар дууддаг б г д зарим нь нийг “Pech” гэдгийнз л н “ch”-ээр дуудах нь ил зохимжтой гэж здэг. Тэгвэл чухам аль нь з в болохталаар Кнут Герман Wikipedia-д ингэж г лжээ: Х м с TEX гэдгийг р рсдийн-х р янз б рээр дуудахыг буруутгах аргаг й. . . X-ийн мн a эгшиг бус e эгшигорсныг баримталж Герман хэлэнд нийг хатуу ch-ээр бус з л н ch-ээр дуудах ньт гээмэл байна. Орос хэлэнд ‘tex’ нь ‘tyekh’ гэж дуудагддаг маш т гээмэл г юм.Харин миний хувьд с лийн сгийг Грек дуудлагаар буюу ach болон Loch гэдгийнхатуу ch-ээр дуудах нь ил зохистой гэж зэж байна.
  • 15. 2 Мэдвэл зохих з йлс 1.1.2 A L TEX L TEX нь эхийг хэвлэлийн нд р т вшинд, мэргэжлийн бэлэн зохиомж A ашиглан бэлтгэн хэвлэх боломжийг олгодог. TEX системийн горимыг ашиглаж Лесли Лампорт (Leslie Lamport) [1] анх L TEX системийг зо- A хиосон б г д одоогоор L TE A X-ийг Франк Миттельбах (Frank Mittelbach) ргэлжл лэн х гж лсээр байна. L TEX-ийг “Lay-tech” буюу “Lah-tech” хэмээн дуудах ба ASCII тэмдэг- A тээр LaTeX гэж тэмдэглэх бол L TEX 2ε -ийг “Lay-tech two e” гэж дуудаж A LaTeX2e гэж тэмдэглэнэ. 1.2 ндэслэл 1.2.1 Зохиогч, номын дизайнер, сэг р гч Зохиогч ном хэвл лэхээр гар бичмэлээ хэвлэлийн компанид г х д но- мын дизайнерууд тэрх гар бичмэлд тохирохуйц хэвлэх зохиомжийг (м рийн урт, сгийн хэмжээ, гарчгийн дээд доод зай, . . . ) гаргаж, ном болгож хэрхэн бэлтгэх тухай зааварчилгыг гар бичмэл дээр тэмдэглээд сэг р гчд д шилж лмэгц сэг р гчид тэмдэглэсэн зааврын дагуу номыг бэлтгэж эхэлнэ. Номын дизайнер нь зохиогчоос х лээн авсан гар бичмэлийн агуул- гад зохицуулан номын б лгийн гарчиг, ишлэл, жишээ, томьёо зэргийг рийн мэдлэгт тулгуурлан боловсруулахдаа зохиогчийн гар бичмэлдээ илэрхийлэх гэсэн санааг тусгахыг хичээдэг. L TEX-ийн хувьд, номын дизайнерын ргийг р орлож, сэг р г- A чийн ргийг TEX-ээр г йцэтг лдэг. L TEX нь “ерд ” программ тул зо- A хиогчид рийн ажлын логик б тцийг тодорхойлох “L TEX тушаал” б - A хий нэмэлт мэдээллийг тодорхойлох шаардлага тулгардаг. гээрээ энэ нь с лийн ед рг н хэрэглэгдэж байгаа зохиогч барим- тын хэвлэгдэх еийн зохиомж дээр шууд ажиллах боломжтой бодит заг- варт тулгуурласан MS Word буюу Corel WordPerfect мэтийн WYSIWYG2 т рлийн эх бэлтгэгч дээс эрс ялгардаг ажээ. L TEX-ийн хувьд бэлтгэж буй файлаа L TEX дээр боловсруулж байж A A хэвлэгдэх еийн т рхийг харах бололцоотой байдаг ба хэвлэхээс мн алдаагаа туршилтын боловсруулалтаар засдаг, р р хэлбэл эхээ бодит зохиомж дээрээ шууд бэлтгэх боломжг й байдаг. 1.2.2 Зохиомж Хэвлэлийн дизайныг дан ганц урлаг талаас эрээлжилсэн олон зурагтай унших мэдээлэл хомсхон ерд “гоё сайхан харагдах” т дий бэлтгэхдээ 2 What you see is what you get.
  • 16. 1.2 ндэслэл 3бус харин уншихад гаргацтай, ойлгогдож байхаар, х нээс ур ухаан шаар-дах дотоод з й тогтолд захируулан бэлтгэх нь чухал юм. Тодруулбал: • Б лэг, дэд б лг дийн дугаарлалт болон сгийн хэмжээ уншихад эмх цэгцтэй харагдахуйц байх. • М рийн урт нь хэт нг зэмжид дулдуйдсан н д чилээхээр урт биш байх. WYSIWYG систем ашиглаж бэлтгэсэн баримт нь дотоод б тэц ду-лимагхан, хэт зэмжид анхаарсан байдаг бол L TEX энэ байдлаас зайлс- Aхийж тухайн баримтад нийцэх логик б тцийг сонгон бэлтгэх боломжийгхэрэглэгчдэд олгодгоороо давуутай.1.2.3 Давуу болон сул талуудWYSIWYG болон L TEX хэрэглэгчдийн дунд ихэнхдээ “L TEX системийн, A Aердийн эх бэлтгэгчдээс ялгарах давуу байдлын” талаар яриа рн д гболовч уг яриа эцэстээ нэгдмэл байр сууринд х рч чадалг йгээр маргаанболон замхардаг учраас анхнаасаа маргалдахг й байх нь дээр байдаг.Гэхдээ заримдаа яах ч аргаг й байдалд х рэх нь бий . . .L TEX системийн, ердийн эх бэлтгэх программуудаас ялгарах онцлог да- Aвуу талуудаас дурдвал: • “Хэвлэмэл” мэт харагдуулж чадах мэргэжлийн нд р т вшинд бэлт- гэгдсэн зохиомжийг (загварыг) ашиглах боломжтой. • Математикийн томьёог маш сайн д рсэлдэг. • Хэрэглэгч, эх бэлтгэхэд шаардлагатай бэлэн зохиомжуудад логик б тцийг тодорхойлох хялбар хэдхэн тушаалыг мэдсэн байхад л хан- галттай. • Тайлбар, товъёг, зургийн жагсаалт, номз й зэргийг хялбархан с- гэх боломжтой. • Хэвлэлийн янз б рийн т р лд хамаарах жишээлбэл, PostScript т рлийн зураг оруулах болон номз й сгэх стандартуудыг агуул- сан L TEX-ийн ндсэн багцад ороог й нэмэлт нээлттэй эх б хий A багцууд агуулагддаг. Тэдгээр нэмэлт багцуудын талаар The L TEX A Companion [3] товхимолд тайлбарласан байгаа. • L TEX нь урьдчилан тодорхойлсон б тцийн дагуу ажилладаг уч- A раас зохиогч эхээ эмх цэгцтэй бэлтгэх шаардлагатай болдог. • L TEX 2ε -ийн ндсэн ажиллагааны горим болох TEX нь аль ч ком- A пьютерт зохицох нээлттэй эх.
  • 17. 4 Мэдвэл зохих з йлс L TEX системийн сул гэгддэг талууд нь: A • L TEX системээс татгалзагсдын хувьд энэ систем мэдээж тийм ч A сайн ажилладагг й. . . • Хэдийгээр бэлэн зохиомжийн зарим нэг хувьсагчийг рчилж бол- дог ч цоо шинээр зохиомж сгэх нь маш х ндрэлтэй, цаг их зар- цуулсан ажил болдог.3 • Б тэц зохион байгуулалт муутай бэлтгэгдсэн эхийг боловсруулахад х ндрэл учирдаг. • Зарим нэг туслах алхмуудыг л тооцвол Logical Markup-ийн тухай ойлголт нь ойлгомж муутай, нууцлагдмал байдаг. 1.3 A L TEX оролтын файлууд L TEX оролтын, текст т дийг й текстийг хэрхэн бэлтгэн оруулахыг L TEX- A A д мэдээлэх тушаал агуулсан ASCII текст файлыг дурын текст засварлаг- чаар сгэж болно. 1.3.1 Сул зай Догол м р буюу зай авах “хоосон зайн” тэмдэгтийг L TEX-д “зай”-д тоо- A цох ба цуварсан хэд хэдэн хоосон зайг нэг “зайд” тооцдог. М рийн эхэнд зай (догол м р) авахыг з вш р х б г д тэрх “хоосон зай”-г авахдаа хоосон м р авах йлдлийг нэг удаа г йцэтгэнэ. Догол м рийг хоёр м рийн хооронд нэг хоосон м р авч гаргах б г д ингэхдээ хэд хэдэн хоосон м рийг нэг хоосон м рд тооцно. Доорх жи- шээний з н талд оролтын файлыг, баруун талд гаралтын файлыг тус тус харуулжээ. гийн араас нэг удаа зай авахнэлээд хэдэн удаа зай авах гийн араас нэг удаа зай авах нэлээдхоёр йлдэл огтхон ч ялгааг й. хэдэн удаа зай авах хоёр йлдэл огтхон ч ялгааг й.Хоосон м р р догол м рийг Хоосон м р р догол м рийг эхл лдэг.эхл лдэг. 3 A Энэ нь, удахг й гарах L TEX3 системд шийдвэл зохих чухал асуудлуудын тоонд ороод байгаа бололтой.
  • 18. A1.3 L TEX оролтын файлууд 51.3.2 Тусгай тэмдэгт дДараах тэмдэгт д нь L TEX-д фонтын ргийг л г йцэтгэх, тусгай р- Aгээр ордог тэмдэгт д юм. Хэрэв эдгээр нь текстэд дангаараа орсон то-хиолдолд алдаа зааж хэвлэгдэхг й т дийг й L TEX-ийг огт р з йлд Aачаалахыг завдана. # $ % ^ & _ { } ~ Харин эдгээр тэмдэгт дийг баримтад хэвлэхдээ мн нь ташуу зу-раас тавьдаг:# $ % ^{} & _ { } ~{} #$%ˆ&_{}˜ р бусад тэмдэгт дийг д рслэхдээ, математик томьёонд ашиглаг-дах тусгай тушаалуудыг эсвэл сгийн рг лт дийг ашиглаж болно. Хосташуу зураас () нь ганц ташуу зураасыг илэрхийлэхг й, харин энэнь м р таслах йлдэлд ашиглагддаг.41.3.3 A L TEX тушаалуудL TEX тушаалууд нь том жижиг сгийн ялгамжтай ба дараах хоёр т -Aр лд хамаардаг: • Тэдгээр нь ташуу зураасын араас з вх н сгээс б рдэх тушаалын нэрийг дагуулсан байна. Тэдгээр тушаалуудын нэрс нь бусдаас зай, тоо буюу ‘ сгэн бус’ тэмдэгт дээр тусгаарлагддаг. • Тэдгээр нь м н ташуу зураас б хий сгэн бус ганц тэмдэгтээс б р- дэж болно. L TEX-д тушаалын араас сул зай авч болдог. Хэрэв тушаалын араас Aзай авъя гэвэл {} гээд хоосон зай авах эсвэл зай авах р бусад тушаалыгашиглаж болно. {} тэмдэглэл нь тушаалын нэрийн ар дахь хоосон зайгшахах L TEX-ийн ажиллагааг зогсоодог. AКнут TeX{} хэрэглэгчдийг Кнут TEX хэрэглэгчдийг TEXникч,TeX{}никч, TeX перт хэмээн TEXперт хэмээн ангилдаг гэж сонссон.ангилдаг гэж сонссон. н д р 2009 оны 4-р сарын 28. н д р today. Зарим тушаалууд нь тушаалын нэрийн арын гоё хаалт { } дунд хувь-сагч авдаг бол зарим нь туслах хувьсагчийг давхар ашигладаг б г д 4 ний оронд $backslash$ тушаалыг ашиглавал ‘’ гэж хэвлэгдэнэ.
  • 19. 6 Мэдвэл зохих з йлс т нийгээ тушаалын нэрийн ард дагалдах д рв лжин хаалтад [ ] ав- даг. Дараах жишээгээр зарим L TEX тушаалыг з лэв. Тэдгээр тушаа- A луудыг хожим тайлбарлах болно.Намайг textsl{налж} болно! Намайг налж болно!Шинэ м рийг эндээс Шинэ м рийг эндээс эхл лнэ !эхл лнэ !newline Баярлалаа!Баярлалаа! 1.3.4 Тайлбарууд Оролтын файлд % тэмдэгт тохиолдвол L TEX тухайн м рийн уг тэмдэг- A тээс хойших м р таслах болон бусад тэмдэгт, м н т нчлэн дараагийн м р с эхлэх сул зай б рийг идэвхг й болгодог. Оролтын файлд нийг гаралтын файлд л хэвлэгдэх тайлбар хийхэд ашиглаж болно.Энэ бол % тэнэг% Ил сайн: сургамжтай <---- Энэ бол жишээ:жишээ: Supercal% Supercalifragilisticexpialidocious ifragilist% icexpialidocious Урт м рийг, сул зай авах буюу шинэ м рд таслах тушаалыг биел - лэлг йгээр богиносгоход % тэмдэгтийг ашиглаж бас болно. Урт тайлбарыг verbatim багцын comment х рээллээр оруулж болно. р р хэлбэл, энэх тушаалыг ашиглахын урьд, бэлтгэж буй барим- тынхаа эхэнд usepackage{verbatim} м рийг доорх маягаар зарласан байх ёстой.Энэ болbegin{comment}нэлээд тэнэг,гэхдээ хэрэгтэй Энэ бол баримтад тайлбар оруулах басend{comment} нэг жишээ.баримтад тайлбароруулах бас нэг жишээ. Энэ нь нийлмэл х рээлэлд жишээлбэл математик х рээлэл дотор йлчлэхг й гэдгийг анхаараарай.
  • 20. 1.4 Оролтын файлын б тэц 71.4 Оролтын файлын б тэцL TEX 2ε , оролтын файлыг тодорхой б тцийн дагуу боловсруулдаг б г д Aтэрх б тэц нь бэлтгэх эхийн т рлийг тодорхойлох дараах тушаалаарэхэлнэ documentclass{...} ний дараагаар бэлтгэх эхийнхээ загварыг тодорхойлох буюу L TEX Aсистемд нэмэлт багцыг тодорхойлох дараах тушаалыг зарлаж болно: usepackage{...} Ажиллах б х б тцийг тодорхойлж дуусмагц,5 эхийг дараах тушаа-лын араас бэлтгэж эхэлнэ. begin{document} Ийнх L TEX тушаал агуулсан текстээ оруулж дуусмагц, т гсг лд Aнь L TEX-ийн т гсг х A end{document}гэсэн тушаалыг зарлаж гн . Энэ тушаалын ард орсон текст болон ту-шаалуудыг L TEX хэрэгсэхг й. A Зураг 1.1-т L TEX 2ε файлын хялбар жишээг, харин оролтын файлын Aдэлгэрэнг йг зураг 1.2-т тус тус з лэв.1.5 Файл боловсруулах тушаалууд7-р хуудсанд з лсэн L TEX оролтын файлын хялбар жишээг боловс- Aруулж зэцгээе. L TEX бол з вх н оролтын файлыг боловсруулан х рв - Aлэх зориулалттай программ учраас рт GUI буюу товчлуур ашигланболовсруулах горимыг агуулдагг й. Гэхдээ зарим систем д оролтын 5 documentclass ба begin{document} тушаал хоорондох нь баримтын эхлэл юм. documentclass{article} usepackage[mongolian]{babel} usepackage[utf8]{inputenc} begin{document} Энгийн байх нь сайхан. end{document} Зураг 1.1: L TEX файлын хялбар жишээ. A
  • 21. 8 Мэдвэл зохих з йлс файлыг L TEX-ээр боловсруулахад хялбарчилсан товчлуур агуулдаг бол A зарим текстэд суурилсан систем дэд баримтыг L TEX дээр боловсруу- A лахын тулд тушаал бичиж г х хэрэгтэй болдог. нийг хэрхэн г йцэт- гэхийг тайлбарлая. Анхаар: компьютерт тань L TEX суусан байх ёстой.6 A 1. L TEX оролтын файлыг ердийн ASCII текст форматаар засах бу- A юу сгэнэ. Unix системийн текст засварлагчид уг форматаар с- гэдэг. Windows дээр файлаа ASCII юм уу Plain Text форматаар бэлтгэж болно. Файлдаа нэр г хд , файлын рг тг л .tex байх ёстой гэдгийг анхаараарай. 2. Оролтын файлыг L TEX-ээр боловсруулна. Боловсруулалт амжилт- A тай болмогц .dvi файл снэ. Х снэгтийн болон бусад жагсаалтуу- дыг сгэхэд L TEX-ийн хэд хэдэн удаагийн боловсруулалт шаард- A лагатай болно. Оролтын файлд алдаа гарвал L TEX энэ тухай мэ- A дэгдэж боловсруулах ажиллагааг зогсоодог. ctrl-D товчлуурын хослолыг дарж тушаалын м рт буцан очно. latex foo.tex 6 Ялангуяа Unix систем дэд файл боловсруулах тушаалууд хэрэг болдог . . . Unix- ийн Real Men ашигла . . . ;-) documentclass[a4paper,11pt]{article} usepackage[mongolian]{babel} usepackage[mn]{inputenc} % cp1251 кодчилол % гарчиг тодорхойлох author{Х.~Партл} title{Багахан} begin{document} % гарчгийг сгэх maketitle % х снэгтийн жагсаалт оруулах tableofcontents section{Зарим сонирхолтой гс} Ингээд миний г лэл эндээс эхлээд section{Т гсг л} ldots{} энд т гс ж байна. end{document} Зураг 1.2: Сэтг л дэх г ллийн жишээ. Энэх жишээнд гарсан ту- шаалуудыг хожим танилцуулга хэсэгт тайлбарлах болно.
  • 22. 1.6 Баримтын зохиомж 9 3. Гарган авсан DVI файлыг нээн зэх хэд хэдэн арга бий. Уг файлыг Unix системийн X11 дээр нээх бол дараах тушаалыг ашиглана: xdvi foo.dvi & Windows дээр бол yap (yet another previewer) ашиглана. М н т нчлэн dvi файлаа, Ghostscript дээр зэх буюу хэвлэх зо- риулалттай PostScript файл уруу х рв лж болно. dvips -Pcmz foo.dvi -o foo.ps Хэрэв L TEX системд тань dvipdf х рв лэгч суусан бол .dvi фай- A лаа шууд pdf файл уруу доорх тушаалаар х рв лж бас болно. dvipdf foo.dvi1.6 Баримтын зохиомж1.6.1 Баримтын т рл дОролтын файлыг боловсруулах ед L TEX-ийн таних ёстой анхдагч мэ- Aдээлэл бол зохиогчийн бэлтгэхийг х ссэн баримтын т р л юм. Т нийгdocumentclass тушаалаар тодорхойлно. documentclass[т л в д ]{т р л} нд т р л нь баримтын т рлийг тодорхойлно. Баримтын т рл дийгх снэгт 1.1-т тайлбарлан з лэв. L TEX 2ε тархцууд захидал болон илт- Aгэл (slide) бэлтгэхэд зориулагдсан нэмэлт т рл дийг багтаасан байдаг.Т нчлэн т л в д хувьсагч нь баримтын т рлийн т л вийг заах б -г д эдгээрийг р хооронд нь таслалаар тусгаарлан бичнэ. Ердийн т -гээмэл хэрэглэгддэг баримтын т рлийн т л вийг х снэгт 1.2-т з лэв. Жишээ: L TEX оролтын файл дараах м р р эхэлдэг. A documentclass[11pt,twoside,a4paper]{article}Энэ тохиргоонд бэлтгэхээр завдаж буй баримтын т рлийг article, сгийнхэмжээг 11 points, хуудасны хоёр талд текст хэвлэгдэхээр A4 цаасыг тустус сонгосон байна.
  • 23. 10 Мэдвэл зохих з йлс 1.6.2 Багцууд Эх бэлтгэх явцад L TEX-д, зураг болон нг т текст буюу гаднаас файл A оруулах йлдл дийг биел лж чадахг й тохиолдол гарч байгааг ан- заарсан байх. нд L TEX-ийн чадавхыг сайжруулах хэрэгтэй б г д A нэмэлт багцыг дараах байдлаар зарлан идэвхж лснээр дээрх алдааг засаж болно. usepackage[т л в д ]{багц} нд, багцын нэрийг багц гэдэгт, багцын тусгай чадавхуудыг илтгэх т лх р гсийг т л в д гэдэгт тодорхойлно. Зарим багцууд L TEX 2ε A ндсэн тархцад дагалдаж ирдэг (х снэгт 1.3-г з) бол зарим нь дагалд- дагг й. Local Guide [5] гарын авлагаас эдгээр багцуудын талаарх мэ- дээллийг авч болно. L TEX багцын талаарх ндсэн мэдээллийг The L TEX A A Companion [3] сурвалжаас хэдэн зуун багцын тайлбар, L TEX 2ε -г рг т- A г х д рийн хувь нэмрийг хэрхэн оруулж болох тухай з вл г ний хам- таар авах боломжтой. TEX тархцууд олон тооны багцын хамтаар т гээгдэх болжээ. Хэрэв та Unix систем ашигладаг бол texdoc тушаалаар тухайн багцынхаа дэл- гэрэнг й мэдээллийг авч болно. Х снэгт 1.1: Баримтын т рл д. article нь шинжлэх ухааны сэтг л, г лэл, илтгэл, тайлан, мэдээ ба- римт, урилга зэрэгт зориулагдсан. proc нь article т р лд суурилсан баримтын т р л. minimal нь алдаа засах зориулалттайгаар ерд хуудасны хэмжээ, фонт хоёрыг тохируулж болох багахан хэмжээтэй файлд зориулагдсан. report нь олон б лэг тайлан, PhD эрдмийн зэрэг горилох б тээл зэрэгт book нь ном бичихэд зориулагдсан. slides нь том sans serif фонтоор илтгэл бэлтгэхэд зориулагдсан б г д м н ний оронд Beamer т рлийг ашиглаж болно.
  • 24. 1.6 Баримтын зохиомж 11 Х снэгт 1.2: Баримтын т рлийн т л в д.10pt, 11pt, 12pt Баримтад ндсэн фонтын хэмжээг тохируулна. Хэрэв эдгээрээс алийг ч сонгоог й тохиолдолд 10pt хэмжээ сонгогдоно.a4paper, letterpaper, . . . Цаасны хэмжээг тохируулна. ндсэн хэмжээ нь letterpaper. Т нчлэн a5paper, b5paper, executivepaper, болон legalpaper хэмжээг сонгож болно.fleqn Томьёог голд бус з н талд эгн лнэ.leqno Томьёоны дугаарлалтыг баруун бус з н талд байрлуулна.titlepage, notitlepage Энэ нь баримтын н р ардаа шинэ хуудастай байх эсэхийг тогтооно. Уг тохиргоо нь report ба book т рл дэд х чинтэй харин article т р лд йлчлэхг й.onecolumn, twocolumn L TEX-д баримтыг нэг баганатайгаар эсвэл A хоёр баганатайгаар бэлтгэнэ.twoside, oneside Хуудсыг нэг талаар нь эсвэл ар в р хоёр талаар нь ашиглахад хэрэглэнэ. article ба report-ийн ндсэн тохиргоо нь нэг талтайгаар, book т рлийнх нь хоёр талтайгаар бэлтгэдэг. Эдгээр тохиргоонууд нь баримтын з вх н загварт хамааралтай б г д twoside сонголт нь хэвлэгчид хуудсыг ар в р хоёр талаар хэвлэх тушаал г хг й гэдгийг ойлгох хэрэгтэй.landscape Хуудсыг хэвтээгээр хэвлэнэ.openright, openany Б лэг б рийг з вх н сондгой эсвэл тэгш сондгойгоос л хамаарах хуудасны дурын дугаараас эхл лнэ. article т р лд б лэг байдагг й учраас тус т р лд энэх тохиргоо х чинг й. report т рлийн ндсэн тохиргоонд б лгийг дурын хуудаснаас эхл лдэг бол book т р лд сондгой дугаартай хуудаснаас (баруун талын) эхл лдэг.
  • 25. 12 Мэдвэл зохих з йлс Х снэгт 1.3: L TEX-д дагалдах зарим багцууд. A doc L TEX программын бичиг баримт боловсруулахад зориулагдсан. A doc.dtxa болон The L TEX Companion [3]-д тайлбарласан байгаа. A exscale Математикийн нэмэлт фонтыг томсгосон хэмжээгээр д рслэхэд ашиглана. ltexscale.dtx-д тайлбарласан байгаа. fontenc L TEX-д ямар фонтын кодчилол ашиглахыг тодорхойлно. A ltoutenc.dtx-д тайлбарласан байгаа. ifthen Дараах тушаалыг г йцэтгэнэ ‘хэрэв. . . бол. . . гэж г йцэтгэ, бусад тохиолдолд. . . гэж г йцэтгэ.’ ifthen.dtx болон The L TEX Companion [3]-д тайлбарласан байгаа. A latexsym L TEX-ийн тэмдэгтийн фонтыг ачаалахад latexsym багцыг A ашиглана. latexsym.dtx болон The L TEX Companion [3]-д тайл- A барласан байгаа. makeidx Товъёг сгэхэд ашиглагдана. Б лэг 4.3 болон The L TEX A Companion [3]-д тайлбарласан байгаа. syntonly Баримтыг хэвлэн гаргахг йгээр (гаралтын файл сгэхг йгээр) боловсруулна. inputenc ASCII, ISO Latin-1, ISO Latin-2, 437/850 IBM кодчиллууд, Apple Macintosh, Next, ANSI-Windows болон бусад оролтын кодчиллуу- дыг тодорхойлоход ашиглагдах б г д энэ талаар inputenc.dtx-д тодорхой тайлбарласан байгаа. a Уг файл таны системд суусан байх ёстой б г д т нийг latex doc.dtx гэсэн тушаалаар dvi файл уруу х рв лж болно. Энэ х снэгтэд дурдсан бусад файлуудад энэх тушаал м н х чинтэй.
  • 26. 1.7 Файлууд 131.6.3 Хуудасны загваруудL TEX-д з йлчлэл/з лтийн гурван янзын хослол б хий хуудасны загва-Aрыг доорх маягаар зарлаж ашигладаг pagestyle{загвар}Тэдгээр загварыг х снэгт 1.4-т харуулав. Х снэгт 1.4: L TEX-ийн хуудасны бэлэн загварууд Aplain хуудасны дугаарлалтыг хуудасны доод талд голлуулан байрлуул- на. Энэ нь хуудасны ндсэн загвар юм.headings яг энэх товхимлын хуудасны загвартай адилаар хуудасны дугаарлалт болон з йлчлэлийг хуудасны дээд талд байрлуулж, хуудасны доод хэсгийг хоосон лдээнэ.empty хуудасны дээд доод талыг хоосон орхино. Тухайн хуудасны загварыг дараах тушаалаар рчилн thispagestyle{загвар} Хуудасны дээд ба доод талыг (з йлчлэл ба з лт) рийнх р хэр-хэн зохион байгуулж болох талаар The L TEX Companion [3] болон 76-р Aтал дахь б лэг 4.4-с сонирхоно уу.1.7 ФайлуудL TEX дээр ажиллах явцад, учир нь олдохг й олон т рлийн рг тг л- Aтэй янз б рийн файлуудтай тааралдах болно. TEX-ийн тэдгээр ялгаатайфайлын т рл дийг нэгб рчлэн тайлбарлая. Гэхдээ энд б гдийг багтаа-хыг зорьсонг й. Хэрэв энд чухалд тооцогдох рг тг л оролг й орхигдсонбол энэ тухай надад захидлаар мэдэгдэхийг х сэж байна..tex нь L TEX буюу TEX оролтын файл. latex дээр боловсруулж болно. A.sty нь L TEX Макро багц. A нийг usepackage тушаалаар L TEX ба- A римтдаа дуудна..dtx нь TEX баримтжуулалт. Энэ нь L TEX т рлийн файлуудын ндсэн A тархац формат. Хэрэв .dtx файлыг боловсруулбал .dtx файлд агуу-
  • 27. 14 Мэдвэл зохих з йлс лагдах L TEX багцын баримт тайлбартай макро кодыг гарган авах A болно. .ins нь .dtx файлд агуулагдсан файлуудын суулгац. Интернетээс L TEX- A ийн багцуудыг татаж авах ед .dtx файлд .ins файл дагалдах б - г д .ins файлыг L TEX дээр боловсруулснаар .dtx файлыг задална. A .cls нь documentclass тушаалаар сонгогдох баримтын зохиомжийг то- дорхойлох загвар файлууд. .fd нь L TEX-д шинэ фонт тодорхойлогч файл. A Дараах файлууд L TEX дээр оролтын файлыг боловсруулахад A снэ: .dvi Device Independent File (т х р мж с л хамаарах файл). L TEX- A ийн боловсруулалтын р д н. нийг DVI-г дэмжих программаар зэх буюу dvips болон бусад ижил т рлийн программаар хэвлэнэ. .log С лчийн боловсруулалтын талаарх нарийвчилсан мэдээллийг тай- лагнана. .toc Дэд б лг дийн з йлчлэлийг агуулна. Удаах боловсруулалтаар х с- нэгтийн агуулгыг сгэхэд хэрэглэгдэнэ. .lof Энэ нь .toc рг тг лтэй т стэйг р зургийн жагсаалт сгэнэ. .lot мн хтэй адилаар х снэгтийн жагсаалт сгэнэ. .aux Эхний удаагийн боловсруулалтын б ртгэлийн мэдээллийг дараа- гийн боловсруулалтад дамжуулах рэгтэй. .idx Хэрэв баримт нь товъёг агуулсан бол L TEX, товъёгт агуулагдах A гсийг уг файлд хадгалдаг. Энэх файлыг makeindex дээр боловс- руулна. 75-р хуудсан дахь б лэг 4.3-т товъёгтой холбоотой дэлгэ- рэнг й мэдээллийг дурдсан болно. .ind Дахин боловсруулалтаар баримтын товъёгт хавсаргагдах боловс- руулсан .idx файл. .ilg энэ нь makeindex-ийн боловсруулах еийн мэдээллийг агуулна. 1.8 Томоохон баримтууд Томоохон баримтуудыг ажиллагааны амрыг бодож хэд хэдэн жижиг хэс- г дэд хуваах шаардлагатай болдог. нийг L TEX дээр хоёр янзын ту- A шаалаар г йцэтгэнэ. Эхнийх нь include{файлыннэр} Оруулах файлын нэрийг агуулсан энэх тушаалыг баримтад зарлахад
  • 28. 1.8 Томоохон баримтууд 15L TEX тэрх A файлыннэр.tex гэсэн файлд агуулагдах баримтыг, эх ба-римтад шинэ хуудаснаас эхл лэн хавсаргадгийг анхаарах хэрэгтэй. Хоёр дахь тушаалыг баримтын эхлэлд зарлах б г д ингэхдээ фай-луудын нэр болон таслал хооронд зай авахг й. З вх н энэх тушаалдзаагдсан файлуудыг л L TEX, баримтад include тушаалаар хавсаргахыг Aз вш рд г includeonly{файлыннэр,файлыннэр,. . . } Ийнх баримтын эхлэлд энэх тушаал биелэгдсэний дараа хавсар-гах файлыг include гэсэн тушаалаар нэгб рчлэн дуудаж оруулдаг б -г д include тушаал нь оруулах эхийг, includeonly тушаалыг ашиг-лах ед гаднаас орох мэдээлэл хуудсанд эвдрэх болон гээгдэхээс сэр-гийлж шинэ хуудсанд хавсаргадаг. Заримдаа энэ нь тийм ч тохиромж-той байдагг й тул ний оронд доорх тушаалыг ашигладаг input{файлыннэр}Ийнх файлыг, хуурмаг зохицуулалт хийлг йгээр, холбогч хавсаргал-г йгээр хялбархан оруулж болдог. syntonly багцаар L TEX системд боловсруулах файлуудын тушаал бо- Aлон зохих б тцийн алдааг шалгадаг б г д энэ нь гаралтын (DVI) файл сгэдэгг й. Дээрх т л вт L TEX хурдан ажилладаг учраас цаг хэмнэх Aболомжтой байдаг. Уг багцыг хэрэглэхдээ баримтын эхлэлд дараах ту-шаалуудыг бичнэ:usepackage{syntonly}syntaxonlyХэрэв гаралтын файл сгэхийг х свэл хоёр дахь м рийг идэвхг й (урднь % тэмдэг тавьж) болгоно.
  • 29. Б лэг 2Эх бэлтгэх мн х б лгээс LTEX 2ε дээр эх бэлтгэх ндсэн ухагдахуунуудыг мэдэж авсан Aбилээ. Тэгвэл энэх б лгээр эх бэлтгэхэд шаардлагатай мэдвэл зохих бусадб тц дийг судлах болно.2.1 Эх ба хэлний б тэцЗохиогч Ханс Петер Шмид (Hanspeter Schmid) <hanspi@schmid-werren.ch>Эх бэлтгэхэд анхаарах гол з йл нь эхийн гол санааг илэрхийлэхийн тулд,эхийг уншихад ойлгомжтой байхаар эмх цэгцтэй, учирз йн нарийн чанддараалалд оруулж г х д оршино. L TEX нь бусад т рлийн эх бэлтгэх систем дээс, эхийг логик болон A г лбэрз йн б тэцтэйгээр бэлтгэдэг б г д ингэснээр эхийг, баримт бо-лон бусад т рлийн файлуудад зарласан “д рмийн” дагуу боловсруулд-гаараа ялгардаг. L TEX-д (ер нь хэвлэлд) эхийн хамгийн чухал з йл нь догол м р (па- Aраграф) байдаг. “З йл” гэсний учир нь, догол м р нь рт , хам сэдвийннэгээхэн санааг буюу т нтэй уялдаа холбоо б хий агуулгыг багтаадагторшино. Дараагийн дэд б лгээс эхэд хэрхэн м р таслах, жишээлбэл ,м н хэрхэн шинэ догол м р эхл лэх, жишээлбэл эх кодод хоосон м равах талаар тус тус судлах болно. Ер нь шинэ санааг догол м р с, харинхуучин буюу дахин давтагдсан санааг шинэ м р с догол авалг йгээршууд эхл лдэг. Ихэнх х м с догол м рийг хэдийд ямар н хц лд авах талаар ду-туу дулимаг ойлголттой явдгаас болж, ялангуяа L TEX дээр догол м - Aрийг замбарааг й хэрэглэдэг. Энэ алдаа ихэнхдээ текстэд томьёо оруу-лах ед тохиолддог. Дараах жишээн дээс ямар тохиолдолд томьёоны мн болон хойно хоосон м р (догол м р) авдаг, ямар тохиолдолд ав-дагг й болохыг тодруулцгаая. (Эдгээр жишээнд гарч байгаа тушаалуудтанд одоохондоо ойлгомжг й санагдвал дараагийн б лгийг уншаад да-хин энэ б лгийг судлахыг з вл е.)
  • 30. 18 Эх бэлтгэх % Example 1 Эйнштейн рийн, тухайн едээ олноо алдаршсан боловч ц н тооны х нд ойлгогдож байсан begin{equation} e = m cdot c^2 ; , end{equation} томьёогоо танилцуулахад ldots % Example 2 ldots Кирхгофын цахилгаан г йдлийн хуулиас: begin{equation} sum_{k=1}^{n} I_k = 0 ; . end{equation} хэд хэдэн давуу тал б хий ldots % Example 3 ldots Кирхгофын цахилгаан х чдэлийн хуулийг гаргаж болно. begin{equation} I_D = I_F - I_R end{equation} энэ нь ялгаатай транзисторуудын ц м юм. ldots Эхийн удаах з йл нь г лбэр байдаг. Англи хэлэнд г лбэр хоорон- дын зайг товчилсон г хоорондын зайнаас урт авдаг ба L TEX-т нийг A тохируулан сонгож болдог. Энэ тухай энэх б лгийн т гсг лд тайлбар- лах болно. Эх нь гиш н г лбэрээс б тэх нь бий. Ихэнх хэлн д цэг таслалын нарийн т в гтэй д рэмтэй байдаг бол зарим нь (Герман, Англи) богино зогсолтыг таслалаар тэмдэглэдэг д рэмтэй.1 Таслалыг хаана тавих эсэ- хэд эргэлзэж байвал г лбэрийг чангаар унших явцад богиноор амьсгал авах хэсэгт таслал тавина гэсэн г. Зарим газар ярвигтай байвал таслал тавилг й; амьсгаа авах газруудад (т р зогсолт) таслал тавих юм. Эцэст нь, эхэд з йлийг б лэг, дэд б лэгт оруулах зэргээр дээд т вш- ний нарийн з й тогтолд оруулах хэрэгтэй. Хэдий тийм боловч, бичиглэ- лийн жишээлбэл section{Эх болон хэлний б тэц} хэвлэлтийн р д н нь илэрхий учраас дээд т вшний б тцэд хэрхэн ашиглах нь бараг тодор- хой юм. 1 Монгол хэлний хувьд таслал тавихг й бол г лбэрийн утга хувирах буюу б рхэг болох газарт таслал заавал тавина.
  • 31. 2.2 М р таслах ба хуудас шилжих 192.2 М р таслах ба хуудас шилжих2.2.1 З йлийг тохируулахНомын м р б р ихэвчлэн ижил урттайгаар хэвлэгддэг. L TEX, догол м - Aрийг гаргахдаа шаардлагатай газар м р таслах болон г хоорондох зайгнэмэх зэргээр зохицуулдаг б г д зайлшг й н хц лд гийг еэр тасалдаг.Догол м рийг хэрхэн гаргах нь баримтын т рл с шалтгаална. Ихэвч-лэн м рийн эхлэлд догол сгэдэг б г д хоёр з йл хооронд ил дутуузай авдагг й. 6.3.2-р дэд б лгээс дэлгэрэнг йг сонирхоно уу. Онцгой тохиолдолд L TEX-д м р таслах дараах тушаалыг ашиглаж Aболно: буюу newlineдээрх тушаал нь догол гаргахг йгээр шинэ м р эхл лнэ. *шинэ хуудсанд шилжихг йгээр м р тасална. newpageшинэ хуудаснаас эхэлнэ. linebreak[n], nolinebreak[n], pagebreak[n], nopagebreak[n]тэгээс д р в х ртэлх утгаас хамаарч таслах боломжтой (боломжг й)газруудад “break” тушаал нь таслалт хийдэг. Ийнх “break” тушаал то-дорхойлогдоход L TEX тухайн хуудасны хувьд, удаах дэд б лэгт дурд- Aсанчлан м р б рийн уртыг жигдлэх йлдлийг давхар г йцэтгэдэг хэдийч дээрх тушаалын биелэлтээр жигд бус зай гарах нь бий. Харин “new”тушаал нь ерд “шинэ м р” “шинэ хуудас” ачаалдаг учраас дээрхээсялгаатай. L TEX ямагт хамгийн оновчтой хувилбараар м р таслахыг эрмэлзэ- Aнэ. Хэрэв тухайн м рийн г хоорондох зайг сайтар жигдлэх оновчтойхувилбар олдохг й тохиолдолд тухайн м рийн баруун талыг бусад м р-тэй харьцуулахад жигдэлж л чадвал энэ тухай L TEX оролтын файл Aболовсруулах явцад (“overfull hbox”) гэсэн мэдээлэл гд г. Голдуу гийг еэр таслахад оновчтой хувилбар олдоог й тохиолдолд энэ алдаа гар-даг.2 Стандарт жигдр лэлтийг сулруулах sloppy тушаалыг L TEX-тA 2 A Хэдийгээр L TEX-ийн (Overfull hbox) алдаа заасан м р б рийг олоход х ндрэлтэйбайдаг ч documentclass тушаалд draft сонголтыг ашиглаж з рчилтэй м р б рийнбаруун талыг тодотгон тэмдэгл лж дээрх х ндрэлээс зайлсхийж болдог.
  • 32. 20 Эх бэлтгэх зарлах тохиолдолд жигд бус м рийг, г хоорондын зайг мн х хувилба- раас нь ихэсгэх байдлаар м рийн баруун талыг жигдэлдэг ч гарах р д н нь голдуу зохимжг й харагддаг. Энэ тохиолдолд (“underfull hbox”) гэсэн мэдээлэл гд г. нд fussy тушаалаар L TEX-ийн мн х тохир- A гоог буцааж болно. 2.2.2 гийг еэр таслах L TEX шаардлагатай тохиолдолд гийг е шилж лэн тасалдаг. Хэрэв е- A лэх алгоритм гийг з в тасалж чадахг й бол TEX-ийн доорх тушаалаар алдааг залруулж болдог байна. hyphenation{ гс} нд, еэр таслах гсийн тасалбал зохих е хооронд “-” тэмдэгтийг тави- на. Уг тушаалын хувьсагч нь L TEX-ийн ердийн сгэн тэмдэгтээс б рдэ- A нэ. Тухайн хэлний хувьд е шилж лэх тушаал тохиолдмогц гийг еэр шилж лэх ажиллагаа идэвхэждэг. р р хэлбэл, хэрэв еэр таслах тушаалыг баримтын эхлэлд зарлавал энэ нь англи хэлний еэр таслах тушаалын биелэлтэд н л лн , харин begin{document} тушаалын ард зарлавал олон хэлний babel багцаас сонгогдсон тухайн хэлний еэр тас- лах д рмийн дагуу гийг еэр тасална. Доорх жишээнд “hyphenation” гэсэн, ялангуяа “Hyphenation” гэсэн гийг, м н “FORTRAN”, “Fortran” болон “fortran” хувилбар б хий гийг хэрхэн еэр таслахыг харуулжээ. Жишээ: hyphenation{FORTRAN Hy-phen-a-tion} е шилж лэх д рмийг - тушаалаар г йцэтгэж болдог б г д энэ нь з вх н уг тушаал орсон гэнд л йлчилнэ. L TEX тусгай тэмдэгт агуул- A сан гсийг автоматаар е шилж лдэгг й учраас уг тушаалыг тэдгээр тусгай тэмдэгт агуулсан гсэд (жишээлбэл, рг лттэй гсэд) хэрэглэхэд тохиромжтой байдаг.I think this is: su-per-cal-% I think this is: supercalifragilisticexpiali-i-frag-i-lis-tic-ex-pi-% dociousal-i-do-cious Нэг м рн с салган шилж лж болохг й б лэг гсийг дараах тушаа- лыг ашиглан багцална mbox{текст} Багцлах болсон шалтгааныг доорх тохиолдлуудаар харуулав.
  • 33. 2.3 Т л ний нийлмэл тэмдэгт д 21Миний утасны дугаар тун удахг й Миний утасны дугаар тун удахг йmbox{0116 291 2319} болно. 0116 291 2319 болно.mbox{emph{файлыннэр}} гэсэн файлыннэр гэсэн хувьсагч нь файлынхувьсагч нь файлын нэрийг агуулна. нэрийг агуулна. fbox тушаал нь mbox тушаалтай т стэй рэг г йцэтгэдэг боловчтекстийн эргэн тойронд х рээ гаргадгаараа ялгаатай.2.3 Т л ний нийлмэл тэмдэгт д мн х жишээнээс L TEX-ийн тусгай тэмдэгтийг илэрхийлэх хялбар ту- Aшаалуудыг зсэн билээ:Тушаал Жишээ Тайлбарtoday 2009 оны 4-р сарын 28 н дрийн огнооTeX TEX Таны дуртай эх бэлтгэгчLaTeX L TEX A L TEX-ийн нэр ALaTeXe L TEX 2ε A L TEX-ийн одоогийн хувилбар A2.4 Тусгай тэмдэгт болон тэмдг д2.4.1 ХашилтЭх бэлтгэхдээ хашилтыг бичгийн машинд хэрэглэдэг " тэмдэгтээр тэм-дэглэж болохг й. Хэвлэлд хашилтыг тэмдэглэх нээж хаах тусгай тэм-дэглэгээ байдаг. L TEX-ийн хувьд хашилтыг нээхдээ хос ( гийн е тэм- Aдэглэх тэмдэг) тэмдэгтийг, хаахдаа хос (босоо хашилт) тэмдэгтийг тустус ашиглана. М н эдгээрийг дангаар нь хэрэглэсэн ч болно.3‘‘‘x’ товчийг дарна уу.’’ “ ‘x’ товчийг дарна уу.” нэндээ эдгээр орлуулах тэмдэгт д нь фонтын сонголтыг л хар-галзвал яг л нээх ( ), хаах () тэмдэг байгаа биз дээ.2.4.2 Урт богино зурааснуудL TEX-д д рв н т рлийн зураас хэрэглэгддэг. Тэдгээрийн гурав нь ур- Aтаараа ялгаатай тооны цуваа зурааснаас б рддэг бол нэг нь зураасны ргийг л г йцэтгэх математикийн хасах тэмдгийг орлодог: 3 Хашилтад м н хэд хэдэн янзын хаалт хэрэглэж болно. Жишээлбэл, франц хаалт -ыг << ба >> тэмдэгт дээр, герман „хаалт“-ыг ,, ба ‘‘ тэмдэгт дээр тустус гаргаж болно. Орч.
  • 34. 22 Эх бэлтгэх10-р б лэг, Бат- лзий 10-р б лэг, Бат- лзийхуудас 13--67, XII--XIII зуун хуудас 13–67, XII–XIII зуунЗуны ид халуун---7-р сар гарлаа. Зуны ид халуун 7-р сар гарлаа.$0$, $1$ ба $-1$ 0, 1 ба −1 Эдгээрийг нэрлэвэл: ‘-’ богино зураас, ‘–’ зураас,4 ‘ ’ урт зураас5 ба ‘−’ хасах тэмдэг. 2.4.3 Долгионтой зураас (∼) Энэ тэмдэгт ихэвчлэн веб хаягуудад ашиглагддаг. нийг L TEX дээр ~ A гэж тэмдэглэвэл, арай р р ˜ тэмдэгт гарна, тэгвэл ний оронд арай р тэмдэгт хэрэглээд зье:http://www.rich.edu/~{}bush http://www.rich.edu/˜bushhttp://www.clever.edu/$sim$demo http://www.clever.edu/∼demo 2.4.4 Градусын тэмдэг (◦) L TEX дээр градусын тэмдэг хэрхэн тэмдэглэгддэгийг доорх жишээгээр A з лэв:$-30,^{circ}mathrm{C}$-т −30 ◦ C-т би яг х лд х нь ээ.би яг х лд х нь ээ. textcomp багцад градусын тэмдэг арай хялбархан textcelsius гэж тэмдэглэгддэг. 2.4.5 Евро м нг н тэмдэг (e) Евро м нг н тэмдэгт рг н р ашиглагдах болсны хирээр, ихэнх фон- тууд Евро тэмдгийг агуулах болжээ. textcomp багцыг бэлтгэж буй эхийн- хээ эхлэлд дараах маягаар зарлаж usepackage{textcomp} дараах тушаалаар энэх тэмдгийг илэрхийлнэ. texteuro Хэрэв таны ашиглаж буй фонтод Евро тэмдэг агуулагдааг й буюу 4 en-dash Энэ нь угтаа уртаараа ‘n’ сгийн рг нтэй д йцэх б г д em-dash-ийн хагастай тэнцэнэ. 5 em-dash Уртаараа ‘m’ сгийн рг нтэй д йцнэ.
  • 35. 2.4 Тусгай тэмдэгт болон тэмдг д 23уг фонтын Евро тэмдэг нь таалагдахг й бол р хоёр янзын фонтооссонголт хийж болно: Эхнийх нь eurosym багцад агуулагдах Евро тэмдгийн албан ёсны заг-вар: usepackage[official ]{eurosym} Хэрэв Евро тэмдгийн загварыг рийн ашиглаж буй фонттой ижил-с лэхийг х свэл дээрх тушаалын official гэсэн сонголтыг gen болгож рчл х д хангалттай. Х снэгт 2.1: Евро тэмдг д LM+textcomp texteuro € € € eurosym euro e e e [gen]eurosym euro A A A C C C2.4.6 Цуваа цэг (. . . )Бичгийн машинд цэг, таслал нь сэг хоорондын зайгаараа бусад сг -дийнхээ сэг хоорондын зайтай адил байдаг бол хэвлэлд энэ зай нь ба-гасдаг учраас ‘цуваа цэгийг’ гурван цэгээр т л л лж болохг й, харин ний оронд тусгай тушаалыг ашиглах хэрэгтэй ldots н шиг биш ... харин ингэж: н шиг биш ... харин ингэж:Нью-Йорк, Токио, Будапешт, ldots Нью-Йорк, Токио, Будапешт, . . .2.4.7 Нийлмэл сг дЗарим сгийн хослолууд салангид тэмдэгтээр бус нийлмэл ганц тэмдэг-тээр д рслэгддэг. ff fi fl ffi . . . ний оронд ff fi fl ffi. . .Хоёр гнээс б тсэн гэнд нийлмэл сэг хэрэглэгдэхг й тул mbox{} ту-шаалыг нийлж болох сэг хооронд оруулснаар нийлмэл сэгт хувиргахажиллагааг зогсоодог.
  • 36. 24 Эх бэлтгэхLarge shelfful биш shelfful бишхарин shelfmbox{}ful харин shelfful 2.4.8 рг лт болон тусгай тэмдэгт д L TEX олон хэлэнд ашиглагддаг рг лт болон тусгай тэмдэгт дийг дэмж- A дэг. 2.2-р х снэгтэд тэдгээр рг лт дийг o сгээр жишээлэн з лэв. Энэ нь бусад сг дэд ч м н адил йлчилнэ. i болон j сг дэд рг лт тавихдаа i ба j гэж бичдэг б г д ингэс- нээр тэдгээр нь дээрээ огт цэгг й болж рчл гд н .H^otel, na"i ve, ’el‘eve, Hˆtel, na¨ ´l`ve, o ıve, e esmo rrebro d, !‘Se~norita!, smørrebrød, !‘Se˜orita!, nSch"onbrunner Schloss{} Sch¨nbrunner Schloß Straße oStrass e Х снэгт 2.2: рг лт болон тусгай тэмдэгт д. ` o ‘o ´ o ’o o ˆ ^o ˜ o ~o ¯ o =o o ˙ .o ¨ o "o c ¸ c c ˘ o u o ˇ o v o ˝o H o o ¸ c o o . d o o b o oo t oo ¯ œ oe Œ OE æ ae Æ AE ˚ a aa ˚ A AA ø o Ø O l l L L ı i  j !‘ !‘ ?‘ ?‘ 2.5 Олон хэлний дэмжлэг Англи хэлнээс бусад хэл дээр эх бэлтгэх тохиолдолд дараах гурван н х- ц л хангагдсан байвал зохино: 1. Автоматаар сэх текстийн тэмдэгт д6 тухайн хэлэндээ нийцсэн байна. Йоханнес Браамсын (Johannes Braams) зохиосон олон хэл- ний babel багц нь олон хэлний тэмдэгт дийг ялган таньдаг. 6 Х снэгтийн жагсаалт, зургийн жагсаалт, . . .
  • 37. 2.5 Олон хэлний дэмжлэг 25 2. L TEX-д тухайн хэлнийхээ г елэх д рмийг таниулсан байх ёс- A той. г елэх д рмийн файлыг L TEX-д шинээр боловсруулна гэдэг A жаахан ярвигтай асуудал байдаг. Энэ талаарх дэлгэрэнг йг Local Guide [5] товхимлоос авна уу. 3. Тухайн хэлний хэвлэлийн онцлог д рм д. Жишээлбэл франц хэ- лэнд, давхар цэг (:) б рийн мн зай авдаг. Хэрэв таны систем, дээрх н хц лийг хангасан бол babel багцыг идэвх-ж лэх доорх тушаалыг documentclass тушаалын дор зарлана. usepackage[хэл]{babel}Боловсруулалт хийх б рд ашиглагдаж буй хэлн д L TEX-д жагсаал- Aтаар харагддаг. Ийнх babel сонгосон хэлэнд зориулагдсан елэх д р-мийг автоматаар идэвхж лж ашиглана. Хэрэв сонгосон хэл дээрх г елэх д рэм, бэлтгэж буй L TEX файлын форматыг дэмжихг й бол babel Aшаардлагатай гийг е шилж лж чадахг йд х рнэ. Оролтын тусгай тэмдэгт дийг хялбарчлах тушаалуудыг babel заримхэлн дэд ашигладаг. Жишээлбэл, Герман хэлэнд олон т рлийн (¨¨u) ao ¨гэх мэтийн авиа хэрэглэгддэг. ¨ гэсэн авиаг babel-д "o гэж биш ерд o"o гэж бичиж оруулах жишээтэй. Хэрэв babel-д нэгэн зэрэг хэд хэдэн хэл ашиглан эх бэлтгэх шаард-лагатай боллоо гэхэд usepackage[хэлА,хэлБ]{babel}гэж зарлах б г д нд хамгийн с лийн хэл (жишээ нь хэлБ) нь ндсэнхэлээр сонгогдоно. ндсэн хэлийг selectlanguage{хэлА}тушаалаар рчилж болно. С лийн еийн ихэнх йлдлийн систем д олон улсын цагаан тол-гойн сг дийг дэмждэг болжээ. L TEX тэдгээр ялгаатай кодчиллыг олон Aхэл дээр, олон т рлийн йлдлийн систем дэд боловсруулахдаа inputencбагцыг ашигладаг: usepackage[кодчилол]{inputenc} Уг багцыг ашиглах явцад, ялгаатай кодчиллоос шалтгаалж жишээл-бэл, герман хэлний ¨ хувьсах авиа OS/2-т 132 дахь, Unix системийн aISO-LATIN 1 кодчилолд 228 дахь тэмдэгтээр тус тус илэрхийлэгдэх бол
  • 38. 26 Эх бэлтгэх Windows системийн кирилл сгийн cp1251 кодчилолд энэ тэмдэгт агуу- лагддагг й. Ашиглаж буй системээс хамаарсан дараах кодчиллуудыг мэдсэн байхад ил дэхг й.7 йлдлийн кодчиллууд систем Латин Кирилл Mac applemac macukr Unix latin1 koi8-ru Windows ansinew cp1251 DOS, OS/2 cp850 cp866nav Хэрвээ олон хэл дээр бэлтгэж буй баримтын оролтын кодчилолд ко- дын з рчил свэл, ucs багц ашиглаж олон байтын кодчилолд (unicode) шилжиж болно. usepackage{ucs} usepackage[utf8x]{inputenc} гэсэн тушаалаар L TEX, тэмдэгт б р нь хамгийн багадаа нэг байт, хам- A гийн ихдээ д рв н байтаар илэрхийлэгдэх олон байтын utf8x кодчиллыг дэмжинэ. Фонт кодчилол нь, сэг б рийн TEX-фонт доторх байршлыг тодор- хойлсноор оролтын кодчиллуудыг ганц фонт кодчилолд харгалзуулж, шаардагдах фонтуудын багцын тоог бууруулдгаараа оролтын кодчил- лоос ялгаатай. Фонтын кодчиллыг fontenc багцаас дуудна: usepackage[кодчилол]{fontenc} нд кодчилол нь фонтын кодчилол. Нэгэн зэрэг хэчнээн ч кодчиллыг дуудаж болно. L TEX-ийн ндсэн фонт кодчилол нь TEX-ийн Computer Modern эх A фонтын OT1 кодчилол байдаг. Энэ нь 7-битийн 128 тэмдэгттэй ASCII кодчилолтой б г д TEX нь рг лт т эгшгийг, ердийн тэмдэгт, рг лт хоёрын хослолоор илэрхийлэхдээ тухайн рг лт т эгшиг б хий гийг ав- томатаар е шилж лэлг й орхидог. Т нээс гадна, зарим латин сг д болон латин бус грек, кирилл сг д дээр рг лтийг тэмдэглэдэгг й. Эдгээр дутагдлыг арилгахаар 8-битийн CM-т рлийн фонтууд с- жээ. T1 кодчилолд Extended Cork8 (EC) фонт нь латин сэгт суурилсан ихэнх Европ хэлн дийн сэг, цэг таслалыг агуулна. LH фонт нь кирилл сгээр эх бэлтгэхэд шаардлагатай сг дийг агуулдаг б г д кирилл с- гийн олон тооны д рс сгээс хамаарч энэ нь T2A, T2B, T2C, ба X2 гэсэн 7 Латин болон кирилл сг дэд суурилсан оролтын кодчилолтой холбоотой дэлгэ- рэнг й мэдээллийг inputenc.dtx болон cyinpenc.dtx баримтуудаас авна уу. Багцал- сан баримтыг хэрхэн боловсруулах талаар 4.6-р б лэгт дурдсан болно. 8 рг тг с н г йцээлт
  • 39. 2.5 Олон хэлний дэмжлэг 27 Х снэгт 2.3: Португали хэл дээрх баримтын эхлэл. usepackage[portuguese]{babel} usepackage[latin1]{inputenc} usepackage[T1]{fontenc}д рв н т рлийн фонтын кодчилолд хуваагддаг.9 CB б рдэлд грек сгийнLGR кодчилол дахь фонтууд агуулагддаг. Эдгээр фонтуудыг ашигласнаар англиас бусад хэл дээрх баримтуу-дад е шилж лэх боломжтой болно. CM-т рлийн фонтуудын р бусаддавуу тал нь тэдгээр нь б х т рлийн хэлбэр хэмжээг хангадагт оршино.2.5.1 Португали хэлний дэмжлэгЗохиогч Демерсон Андре Полли (Demerson Andre Polli) <polli@linux.ime.usp.br>Португали хэл дээр гийг елж, автоматаар орчуулагдах текстийг тохи-руулахын тулд дараах тушаалыг ашиглана: usepackage[portuguese]{babel} Бразилын португали хэлийг ашиглах бол brazilian гэж сонгоно. Португали хэлэнд маш олон тооны рг лт байдаг тул usepackage[latin1]{inputenc} гэсэн тушаалаар оролтын кодчиллыг алдааг й з в оруулж, usepackage[T1]{fontenc} гэсэн тушаалаар фонт кодчиллыг сонгож г еллийг идэвхж лнэ. Португали хэл дээр бэлтгэх баримтын эхлэлийг 2.3-р х снэгтэд з -лэв. Бидний сонгосон latin1 оролтын кодчилол нь Mac болон DOS дээражиллахг й тул уг кодчиллыг рийн системдээ тохируулж сонгох хэ-рэгтэй гэдгийг анхааруулъя. 9 [11] товхимолд эдгээр кодчиллуудад дэмжигдэх хэлн дийн талаарх мэдээлэлагуулагдсан болно.
  • 40. 28 Эх бэлтгэх 2.5.2 Франц хэлний дэмжлэг Зохиогч Даниил Флипо (Daniel Flipo) <daniel.flipo@univ-lille1.fr> L TEX дээр Франц хэлээр эх бэлтгэхэд нэмэр болох зарим з вл г : да- A раах тушаалаар франц хэлний дэмжлэгийг авна: usepackage[frenchb]{babel} Нэрийн гарал слээс шалтгаалан франц хэлний babel дэх нэр french бус frenchb буюу francais хоёрын аль нэгээр явдаг. Хэрэв та L TEX системдээ з в тохиргоо хийсэн бол франц хэлний A г шилж лэх ажиллагааг идэвхж лж, ндсэн хэрэглэгдэх н гсийг франц хэл дээр ашиглаж чадна: chapter гэвэл Chapitre гэж, today гэвэл тухайн дрийн огноог франц хэлээр тус тус гаргана гэсэн г. Франц хэл дээр эх бэлтгэхэд ил хялбар байх тушаалуудыг 2.4-р х снэгтэд хавсаргав. Х снэгт 2.4: Франц хэлний тусгай тушаалууд. og guillemets fg{} « guillemets » Mup{me}, Dup{r} Mme , Dr 1ier{}, 1iere{}, 1ieres{} 1er , 1re , 1res 2ieme{} 4iemes{} 2e 4es No 1, no 2 №1, no 2 20~degres C, 45degres 20 °C, 45° bsc{M. Durand} M. Durand nombre{1234,56789} 1 234,567 89 М н франц хэлийг ашиглах ед жагсаалт буюу з йлчлэлийн загвар рчл гд хийг анзаарч болно. babel багцын frenchb сонголт нь ямар боломжийг рт агуулсан болохыг frenchb.dtx файлын L TEX дээр A боловсруулсан frenchb.dvi хувилбараас сонирхоно уу. 2.5.3 Герман хэлний дэмжлэг L TEX дээр Герман хэлээр эх бэлтгэхийн тулд дараах тушаалаар герман A хэлний дэмжлэгийг авна: usepackage[german]{babel} Энэ нь герман хэлний е шилж лэлтийг идэвхж лнэ. Хэрэв L TEX A
  • 41. 2.5 Олон хэлний дэмжлэг 29системдээ з в тохиргоо хийсэн бол ндсэн нэршил герман хэл уруу шил-жиж “Chapter” нь “Kapitel” болох жишээтэй. Герман сгийг, оролтынфайлд inputenc багц ашиглалг йгээр шууд шивэх бололцоог олгох (2.5-рх снэгтэд з лэв.) шинэ тушаалын багцыг м н хэрэглэж болно. Эдгээрнь, inputenc ашиглах тохиолдолд шаардлагаг й б г д текст нь зохихкодоор хадгалагддаг. Х снэгт 2.5: Герман хэлний тусгай тэмдэгт д. "a ä "s ß "‘ „ "’ “ "< or flqq « "> or frqq » flq ‹ frq › dq " Герман номуудад франц хашилт ( хашилт ) хэрэглэгдэх нь т гээмэлч хэвлэлийн газрууд нийг ийм болгон рчилж хэрэглэдэг. Герма-наар ярьдаг Швейцарын хэвлэлийн газрууд яг францтай адилаар иймхашилт хэрэглэдэг. flq мэтийн тушаалыг ашиглах ед, OT1 фонтод ( ндсэн фонт) энэнь яг математикийн тэмдэг шиг “ ” болоод, харин T1 кодчиллын фон-тод бодит хэлбэрээрээ д рслэгдээд байдаг сул талтай. Тиймээс хашилтыгT1 кодчилолд ашиглах нь зохистой. (usepackage[T1]{fontenc})2.5.4 Солонгос хэлний дэмжлэг10Солонгос хэл дээр L TEX системийг ашиглахын тулд дараах гурван асууд- Aлыг шийдсэн байх ёстой: 1. Оролтын файлыг солонгос хэл дээр бэлтгэх боломжтой байх хэ- рэгтэй. Хэдийгээр оролтын файл нь ердийн текст форматтай байх ёстой хэдий ч солонгос хэлний сгийн кодчилол нь ASCII дэмж- дэг засварлагчид нийцдэгг й буюу US-ASCII кодоос эрс ялгаатай байдаг тул солонгос хэлний сгийн EUC-KR болон солонгос MS- Windows-т зориулсан CP949/Windows-949/UHC гэсэн хоёр янзын кодчиллууд рг н хэрэглэгддэг. Эдгээр кодчиллуудад US-ASCII тэмдэгт б р ердийн ASCII кодчилолд нийцэх ISO-8859-x, EUC-JP, 10 A L TEX-ийн солонгос хэрэглэгчдээс ир лсэн хэд хэдэн товхимлыг баримталж энэ-х дэд б лгийг Ким Канс (Karnes KIM) солонгос товч бус танилцуулгын орчуул-гын багийн нэрийн мн с бэлтгэж, т нийг англи хэл уруу Шинэ Ж ншиг (SHINJungshik) орчуулж, Тобиас Оетикер (Tobi Oetiker) хураангуйлав.
  • 42. 30 Эх бэлтгэх Big5, буюу Shift_JIS мэтийн кодчиллуудтай ижил ASCII тэмдэг- тийг т л лж чаддаг. Н г талаар, KS X 1001-ийн хангыль е, ханз, хангыль сэг, хирагана, катакана, грек болон кирилл сг д болон бусад тэмдэгт д нь хос байтаас б рдэх ба эхний байт нь ахлах битээс б рддэг. 1990 оны дунд е х ртэл нийг солонгос бус йлдлийн системд зориулан гаргасан ажээ. Тухайн ед солон- гос хэлийг тэдгээр систем дэд хэрхэн ашиглаж байсан талаарх мэдээллийг http://jshin.net/faq хаягаас мэдэж авч болно. Одоо бол ндсэн гурван (Mac OS, Unix, Windows) системд олон хэл дэм- жигдэх болсон б г д солонгос хэлээр эх бэлтгэхэд т в гг й бол- жээ. 2. TEX болон L TEX нь 256 тэмдэгтээс ил г й сэгт зориулан би- A чигдсэн б г д т нд солонгос11 , хятад хэлн дэд зориулсан дэд фонтын горимыг нэмэхдээ хэдэн арван мянган зурлага б хий CJK фонтыг тус б рдээ 256 зурлагаас б рдэх дэд фонтуудад хуваасан байна. Солонгос хэлэнд ндсэн 3 багц бий, нд: н Канхигийн (UN Koaunghi) зохиосон HL TEX, Ча Жэч нийн (CHA Jaechoon) A зохиосон hL TEXp, м н Вернер Лембергийн (Werner Lemberg) зо- A хиосон CJK багц.12 HL TEX ба hL TEXp нь солонгос хэлэнд тус- A A гайлан зориулагдсан солонгос фонтоор баялаг ба оролтын файлыг EUC-KR кодчиллоор боловсруулдаг т дийг й HL TEX нь оролтын A файлыг Λ, Ω систем дэд UTF, CP949/Windows-949/UHC кодчил- луудаар ч бас боловсруулж чаддаг. CJK багц нь солонгос хэлэнд зориулагдааг й, HL TEX шиг олон A т рлийн солонгос фонт агуулсан солонгос багц биш хэдий ч орол- тын файлыг UTF-8, ялангуяа хятад япон солонгос сг дийг дэм- жих EUC-KR ба CP949/Windows-949/UHC кодчиллуудаар боловс- 11 Солонгос хэлний хангыль цагаан толгой нь 14 гийг лэгч, 10 эгшигтэй; латин кирилл сг дээс ялгарахуйц, хэмжээгээрээ хятад ханзтай д йх йц д рв лжин н - дэнд багтах, тоо томшг й олон эгшиг гийг лэгчийн хослол б хий е дээс б рд- дэг. Орчин цагийн солонгос сгийн д рмээр ( мн д ба Хойд Солонгост хоёуланд нь) бол тэдгээр е д нь з в бичихз йн хувьд хязгаарлагдмал тоотой байх б г д е б рийг кодод оноодог (KS X 1001:1998 and KS X 1002:1992) учраас хангыль нь Хятад Япон ханзны нэгэн адил хэдэн арван мянган, сгийн нийлмэл е дээс б рддэг ажээ. Орчин цагийн солонгос хэлэнд м рд ж буй тэдгээр д рс сг дийг ISO 10646/Unicode стандартын, з в бичихз йн хувьд х лээн з вш р гд х е дийг (http://www.unicode.org/charts/PDF/UAC00.pdf) багтаасан нийлмэл хангыль цагаан толгойн кодчилолд (Conjoining Hangul Jamos: http://www.unicode.org/charts/PDF/ A U1100.pdf) оноон оруулжээ. L TEX болон бусад хэвлэлийн эх бэлтгэх систем д дээр солонгосоор эх бэлтгэхэд тулгарч байгаа хамгийн т в гш х д х ргэдэг асуудлуу- дын нэг бол е д нь з вх н юникодоор илэрхийлэгдэх дундад зууны еийн солонгос хэлний дэмжлэгт байна. Цаашдаа Ω болон Λ мэтийн TEX программуудад дээрх асууд- лыг шийдэж, хэлз йчид болон т хчдийг дундад зууны еийн солонгос хэлийг сайтар дэмждэг MS Word хэрэглэхээс татгалзахад х ргэнэ гэдэгт итгэж байна. 12 Эдгээрийг language/korean/HLaTeX/ language/korean/CJK/ болон http://knot.kaist.ac.kr/htex/ сайтаас зэж болно.
  • 43. 2.5 Олон хэлний дэмжлэг 31 руулах боломжтой юм. 3. TEX, L TEX программууд дээр хэвлэлийн эх бэлтгэхийн гол зорил- A го нь баримтыг ‘сэтгэлд нийцтэл’ бэлтгэх явдал байдаг. нд гар- цааг й фонтын зэмж чухал рэгтэй. HL TE A X тархац нь арван т рлийн UHC PostScript фонтыг, таван т рлийн Munhwabu13 (TrueType) фонтыг агуулдаг. CJK багц нь HL TEX-ийн хуучны фон- A туудаас гадна Bitstream-ийн cyberbit TrueType фонтуудыг дэмж- дэг. Солонгос хэлээр эх бэлтгэхийн тулд HL TEX багцыг баримтын эхлэлд Aдараах байдлаар зарлана: usepackage{hangul} Ингэснээр б лгийн гарчиг, дэд б лэг, зураг болон х снэгтийн жаг-саалтуудыг солонгос хэл дээр ашиглана гэсэн г. Уг багц “н хц л сонгох”горимыг автоматаар г йцэтгэдэг. Солонгос хэлний н хц л нь гийн т гс-г лийн эгшиг гийг лэгчээс хамаардаг. Солонгос х м ст тухайн гэндчухам ямар н хц лийг залгах нь х ндрэлтэй асуудал биш боловч номз йболон автомат текст дэд автоматаар тохируулахад х ндрэлтэй байгааюм. Эдгээр алдаатай йлдл дийг нэгд нэгг й засах ажлыг HL TEX х н- Aг вчилж гд г. Хэрэв з вх н солонгосоор бичих л шаардлагатай бол дараах тушаа-лыг баримтын эхлэлд зарлахад хангалттай. usepackage{hfont} HL TEX Guide товхимлоос HL TEX багц ашиглан солонгос хэл дээр A Aэх бэлтгэх тухай дэлгэрэнг й мэдээллийг авах буюу Солонгосын TEXХэрэглэгчдийн Холбооны (KTUG) сайтад http://www.ktug.or.kr/ зоч-лоод зэх хэрэгтэй. Энд м н энэх товхимлын солонгос хувилбар бий.2.5.5 Грек хэлний дэмжлэгЗохиогч Николаос Потитос (Nikolaos Pothitos) <pothitos@di.uoa.gr>2.6-р х снэгтэд Грек хэл ашиглахын тулд баримтын эхлэлд бичвэл зохихтушаалыг з лэв. Энэ нь грек хэл дээрх текст болон еийн автоматшилж лэлтийг идэвхж лнэ.14 Оролтын файлыг грек хэлээр хялбархан бэлтгэхэд зориулагдсан нэ-мэлт тушаалууд бий. Англиас грек хэл уруу эсвэл грекээс англи хэл 13 Солонгосын Соёлын яам. 14 Хэрэв inputenc багцаас utf8x сонголтыг хийсэн бол грек болон polytonic грек сгийн юникод тэмдэгт дээр бичиж чадна.
  • 44. 32 Эх бэлтгэх Х снэгт 2.6: Грек хэл дээрх баримтын эхлэл. usepackage[english,greek]{babel} usepackage[iso-8859-7]{inputenc} уруу т р шилжихэд ганц хувьсагч авдаг textlatin{англи текст} бо- лон textgreek{грек текст} тушаалуудыг ашиглаж болох б г д эд- гээр нь зохих фонт кодчиллыг ашигладаг. мн х б лэгт дурдсанчлан selectlanguage{...} тушаалыг м н ашиглаж болно. 2.7-р х снэгтэд грек хэлэнд хэрэглэгддэг цэг таслалын тэмдэгт дийг з лэв. Евро тэм- дэгтийг euro тушаалаар илэрхийлнэ. Х снэгт 2.7: Грек хэлний тусгай тэмдэгт д. ; · ? ; (( « )) » ‘‘ ‘ ’’ ’ 2.5.6 Кирилл сгийн дэмжлэг Зохиогч Максим Поляков (Maksym Polyakov) <polyama@myrealbox.com> babel багцын 3.7h-р хувилбараас эхлэн T2* кодчиллуудад Болгар, Орос, Украин хэлн д дэмжигдэх болжээ. Кирилл сгийн дэмжлэг нь L TEX-ийн нэмэлт fontenc, inputenc баг- A цуудад суурилдаг. Гэхдээ кирилл сгийг математикийн томьёотой хамт хэрэглэх бол fontenc-ийн мн mathtext багцыг зарлана:15 usepackage{mathtext} usepackage[T1,T2A]{fontenc} usepackage[koi8-ru]{inputenc} usepackage[english,bulgarian,russian,ukranian]{babel} Ер нхийд , babel автоматаар T2A фонт кодчиллыг сонгодог. Гэхдээ баримт з вх н энэх фонт кодчиллоор хязгаарлагдахг й; кирилл, ла- тин гэх мэт олон хэл дээр баримтыг бэлтгэхэд babel тухайн хэлд тохирох фонт кодчиллыг оноодог байна. 15 AMS-L TEX багцыг ашиглах бол A нийг fontenc, babel багцуудын мн зарлана.
  • 45. 2.5 Олон хэлний дэмжлэг 33 е шилж лэлт, текстийн тэмдэгт дийн автомат х рв лт болон за-рим хэлний хэвлэлийн д рэм (frenchspacing мэтийн) зэрэгт babel, бол-гар, орос, украин хэлн дэд тавигдах шаардлагыг хангах зарим тушаа-лыг биел лдэг. Эдгээр гурван хэлн дэд цэг таслалын онцлог бий: Текстэд, латин сэгт хэрэглэгддэг зурааснаас ялимг й нарийхан кирилл сгийн зураа-сыг, харин дам яриа, ишлэл болон е шилж лэхэд ердийн зураасыг тустус ашиглана, 2.8-р х снэгтийг з.Х снэгт 2.8: Болгар, орос, украин хэлн дэд зориулагдсан babel багцыннэмэлт тодорхойлолт"| энэ байрлалд нийлмэл сэг хоорондын е шилж лэлтийг з в- ш рн ."- сонгосон гийг елэх."--- ердийн текстэд хэрэглэгдэх урт зураас."--~ овог нэр тэмдэглэхэд зориулагдсан урт зураас."--* хандсан гэнд хэрэглэгдэх урт зураас."" яг "- шиг боловч, е шилж лэх тэмдгийг тавихг й (нийлмэл тэмдэгт дийг м р шилж лэхэд тохирно жишээлбэл x-""y)."~ нийлмэл гсийг холбоно."= нийлмэл гсийг холбохдоо е шилж лэхийг з вш рн .", овгийн нэрийн араас авах хоосон зай."‘ герман нээх хашилт (,, гэж)."’ герман хаах хашилт (ингэж “)."< франц нээх хашилт (ингэж )."> франц хаах хашилт (ингэж ). babel багцын орос украины аль алинд нь Alph болон alph цагаантолгойн том жижиг сг дийг илэрхийлэх Asbuk болон asbuk тушаалтодорхойлогддог. Харин enumBul болон enumLat (enumEng) тушаалаарAlph болон alph болгар кирилл болон латин цагаан толгойг илэрхийл-дэг.2.5.7 Монгол хэлний дэмжлэгL TEX дээр баримтыг Монгол хэлээр боловсруулахын тулд дараах хо- Aёр т рлийн багцыг ашиглаж болно: Олон хэлний Babel болон ОливерКорффын зохиосон MonTEX багцууд. MonTEX багц нь кирилл сэг т дийг й Монгол бичгийг дэмждэг б -г д нийг кирилл сгийн еэр таслах горимын хамтаар ашиглахын
  • 46. 34 Эх бэлтгэх тулд дараах тушаалыг баримтын эхлэлд зарлана: usepackage[хэл,кодчилол]{mls} нд, жишээлбэл, кирилл сгийг юникод дээр ашиглах бол хэл гэдэгт xalx, харин кодчилол гэдэгт utf8 гэж тус тус сонгоно. Хэрэв Монгол бич- гийг ашиглах бол хэл гэдэгт bicig гэдгийг сонгож, бичих гээ латинаар галиглан оруулна. MonTEX багцад латин галигаас кирилл сэгт х рв х горимыг идэвх- ж лэхдээ дараах тушаалыг зарлана: SetDocumentEncodingLMC Х рв лэх горимыг идэвхг й болгохдоо SetDocumentEncodingNeutral тушаалыг дуудна. MonTEX-ийн талаарх дэлгэрэнг й мэдээлэл б хий ба- римтыг CTAN://language/mongolian/montex/doc хаягаас татан авах бо- ломжтой. Олон хэлний babel багцад Монгол кирилл сэг дэмжигддэг б г д гийг еэр таслах горимын хамтаар ашиглахын тулд баримтын эхлэлд дараах тушаалуудыг зарлана: usepackage[T2A]{fontenc} usepackage[mn]{inputenc} usepackage[mongolian]{babel} нд, mn гэсэн сонголт нь кирилл сгийн cp1251 кодчиллыг дэмжих б - г д юникодыг дэмжих бол utf8 гэж зарлана. Энэ багцын хувьд кирилл сгийг латинаар галиглах горим х чинтэй хэдий ч OT2 кодчилолд ‘ ’ ба ‘ ’ (cyrotld ба cyry) сг д багтааг й тул уг горим одоохондоо х чин- г й юм. Энэх Монгол хэлний багц нь орос хэлний багцтай ижил тул энэ нь бас кирилл сгийн нэмэлт боломжуудыг рт агуулсан юм. 2.6 г хоорондын зай L TEX, текстийн баруун захыг жигдлэх зорилгоор г хоорондын зайг то- A хируулахдаа уншихад эвтэйхэн байлгах днээс г лбэрийн т гсг лд ялимг й жаахан зай нэмдэг байна. г лбэрийн т гсг лийг цэг, асуул- тын тэмдэг болон анхаарлын тэмдгээр ялгахдаа хэрэв том сгийн ард цэг орсон бол г лбэрийн т гсг л бус товчилсон гэнд тооцдог ажээ. Гэхдээ энэ зарчмыг рчилж бас болно. Ташуу зураасаар л сунах тогтмол зайг авдаг. Зайг долгионтой зураасаар ‘~’ авахад тэрх зай
  • 47. 2.7 Гарчиг, б лэг, дэд б лг д 35нь сунахг й т дийг й м рийг тасалдагг й. г лбэр голдуу жижиг сэгб хий гээр т гсд г б г д хэрэв том сгээр т гс ж байгаа бол г л-бэр т гсг х цэгийн мн @ тэмдгийг тавьснаар тухайн цэгийг г лбэрт гсг х цэгт тооцуулдаг.Mr.~Smith was happy to see her Mr. Smith was happy to see hercf.~Fig.~5 cf. Fig. 5I like BASIC@. What about you? I like BASIC. What about you? Цэгийн ар дахь нэмэлт зайг дараах тушаалаар цуцалж болно: frenchspacingЭнэ тохиолдолд L TEX, цэгийн ар дахь зайг ердийн тэмдэгт хоорондох Aзайнаас ил гээр авахг й. Энэ нь номз й болон англи хэлнээс бусад хэл-н дэд т гээмэл хэрэглэгддэг. Хэрэв frenchspacing тушаалыг ашиг-лаж байгаа бол @ тушаалыг ашиглах шаардлагаг й.2.7 Гарчиг, б лэг, дэд б лг дУншихад цэгцтэй болгох днээс эхэд б лэг, дэд б лг дийг сгэх хэ-рэгтэй болдог ба L TEX нийг зохих дараалал б хий тусгай тушаалаар Aг йцэтгэнэ. Дараах б лэглэх тушаалууд нь article т р лд х чинтэй: section{...} subsection{...} subsubsection{...} paragraph{...} subparagraph{...} Дараах тушаал нь эхийг б лэг, дэд б лг дэд хуваахг йгээр хэсг -дэд хуваадаг part{...} report буюу book т р лд т ний хамгийн дээд б лэглэх нэгж болохдараах тушаал х чинтэй байдаг chapter{...} article т р лд б лэглэх гэсэн ойлголт байдагг й бол номд г л-л дийг б лэглэн оруулахад хялбар байдаг. Б лэг хоорондын зай, ду-
  • 48. 36 Эх бэлтгэх гаарлалт болон гарчгийн фонтын хэмжээ зэргийг L TEX автоматаар то- A хируулна. Дараах хоёр б лэглэх тушаалд бага зэрэг ялгаа бий: • part тушаал нь б лгийн дугаарлалтад н л лд гг й. • appendix тушаал нь хувьсагч авдагг й, ерд б лгийн тоон ду- гаарыг цагаан толгойн сгээр сольдог.16 L TEX дараах тушаалын тусламжтай баримтын с лийн дахин бо- A ловсруулалтаар гарчгийг сгэдэг. tableofcontents Энэ тушаал зарлагдсан байршилдаа гарчгийн жагсаалтыг сгэнэ. Анх- лан сгэж байгаа баримтын хувьд гарчгийн жагсаалт сгэхэд дор ха- яад хоёр удаа баримтыг L TEX-ээр боловсруулсан байх шаардлагатай. A Заримдаа гурван ч удаа боловсруулах нь бий. Гэхдээ дахин боловсруу- лах шаардлагатай эсэхийг L TEX мэдээлдэг. A Дээр дурдсан б лгийн тушаалуудын мн “од” * тавьснаар сонго- сон б лгийн нэрийг гарчгийн жагсаалтаас хасаж болдог. Жишээлбэл section{Help} тушаалын хувьд section*{Help} гэж тэмдэглэнэ. Ер нхийд б лгийн з йлчлэлд агуулагдаж буй нэрс нь гарчгийн жагсаалтад яг тэр чигээрээ ордог б г д заримдаа з йлчлэл нь гарч- гийн жагсаалтад багтахг й тохиолдол гардаг. Энэ тохиолдолд з йлчлэ- лийг багтаахын тулд туслах хувьсагчийг ашиглах хэрэгтэй болно. chapter[Богиносгосон гарчиг]{Гарчгийн жагсаалтад багтахг й урт гарчиг} Баримтын нэрийг дараах тушаалаар сгэнэ maketitle нд хамаарах title{...}, author{...} болон туслах чанарын date{...} тушаалуудыг maketitle тушаалын мн зарласан байх ёстой. author гэсэн хувьсагчид хэд хэдэн нэр оруулахдаа нэрс хооронд and тушаалыг оруулж гн . Дээрх тушаалуудыг 8-р хуудасны 1.2-р зурагт жишээгээр з лэв. Эдгээр б лэглэх тушаалуудаас гадна L TEX 2ε -ийн book т р лд гур- A ван нэмэлт тушаал бий. Эдгээр, баримтыг б лэглэх тушаал нь б лгийн 16 г ллийн т р лд б лгийн тоон дугаар рчл гд н .
  • 49. 2.8 Холбох заагчид 37з йлчлэл болон хуудасны дугаарлалтуудыг номын зохиомжид тохируу-лан загварчилна:frontmatter нь баримтын эхлэлийн (begin{document}) дараа байрла- вал зохих тушаал б г д хуудасны дугаарлалтыг ром тоогоор тэм- дэглэж, б лгийн дугаарыг тоололг й орхидог. р р хэлбэл энэ нь б лгийн гарчгийг мн одтой (жишээлбэл chapter*{Preface}) м ртл жагсаалтад харагдуулахаар зохион байгуулна гэсэн г юм.mainmatter нь номын анхдугаар б лгийн мн орвол зохих б г д хуу- дасны дугаарлалтыг араб тоогоор дугаарладаг.appendix нь номын хавсралтыг тэмдэглэдэг б г д уг тушаалаас хой- ших б лгийн нэрс нь сгээр дугаарлагдана.backmatter нь номын хамгийн с лээрх номз й, товъёгийн мн орох ёстой б г д ердийн баримтын т р лд тэдгээрийг илэрхий ялга- руулж харагдуулахг й.2.8 Холбох заагчидНом сонин сэтг лийн зураг, х снэгт болон текстийн тодорхой хэсг дэдголдуу холбох заагч буюу cross-reference ашиглагддаг. L TEX-д холбох Aзаагчийг дараах тушаалаар тэмдэглэнэ label{тэмдэг}, ref{тэмдэг} бас pageref{тэмдэг} нд тэмдэг нь хэрэглэгчийн сгэсэн заагч. L TEX нь label тушаалын Aзаасан дэд б лэг, зураг, х снэгт, теоремын зохих дугаарыг ref тушаа-лаар, харин label тушаалын байрлаж буй хуудасны дугаарыг pagerefтушаалаар тус тус илэрхийлдэг.17Энэх дэд б лгийн заагчийг Энэх дэд б лгийн заагчийг ингэж ха-label{sec:this} ингэж харуулна: руулна: “37-р хуудасны 2.8-р дэд б л-‘‘pageref{sec:this}-р хуудасны гийг з.”ref{sec:this}-р дэд б лгийг з.’’ 17 Эдгээр тушаалууд нь, label тушаалын хадгалж авсан с лчийн автомат дугаар-лалтаар сэх заагчийн дугаарыг буцаан харуулна.
  • 50. 38 Эх бэлтгэх 2.9 З лт д Хуудасны доод хэсэгт з лт сгэхдээ дараах тушаалыг ашиглана footnote{тайлбар} З лт18 нь ямагт холбогдох г буюу г лбэрийнхээ ард байрлах учраас энэ нь г лбэр буюу цогцолборыг зааж байгаа тохиолдолд цэг, тасла- лын ард орох ёстой.19З лтийгfootnote{Энэ бол З лтийгa ихэвчлэн L TEX хэрэглэгчид A з лт.} ихэвчлэн LaTeX{} ашигладаг.хэрэглэгчид ашигладаг. a Энэ бол з лт. 2.10 Онцолсон гс Бичгийн машинаар эх бэлтгэх явцад гийг онцлохдоо доогуур нь зурах маягаар тэмдэглэдэг билээ. underline{текст} Хэвлэлд гийг онцлохдоо налуу фонт ашиглана. L TEX A нийг emph{текст} гэсэн тушаалаар г йцэтгэх ба уг тушаалын хувьсагчид йлчлэх н л - л л нь х рээллээсээ хамаардаг:emph{Онцолсон текстдотор дахин г онцолбол Онцолсон текст дотор дахин г он-тэрх давхар онцолсон гийг цолбол тэрх давхар онцолсон гийгLaTeX{} emph{ердийн} L TEX ердийн фонтоор д рсэлнэ. Aфонтоор д рсэлнэ.} L TEX-ийн хувьд з йлийг онцлох явдал нь ялгаатай фонт хэрэглэх- A тэй адилг й: 18 “з лт” гэж бичиг номын дотор орсон зарим г утгыг тусгайлан тайлбарласан тайлбар 19 З лт нь эхийн хам сэдэвтэй шууд хамааралг й байдаг тул з лтийг с лд нь уншдаг билээ сонирхуулах днээс баримтын аль нэг хэсэгт хэлэхийг х ссэн з йлээ яагаад оруулж болохг й гэж?20 20 З лтийг хаана ч хамааг й оруулж болно :-).
  • 51. 2.11 Х рээлл д 39textsf{emph{sans-serif} фонтоор}texttt{эсвэл sans-serif фонтоор эсвэл typewriter emph{typewriter} загвараар} загвараар текстийг налуулан онцолжtextit{текстийг бас болно.налуулан emph{онцолж} бас болно.}2.11 Х рээлл д begin{х рээлэл} текст end{х рээлэл} нд х рээлэл нь тухайн х рээллийн нэр юм. Х рээлл д нь тодорхойдарааллаар харилцан биенээ багтаана. begin{aaa}...begin{bbb}...end{bbb}...end{aaa}Дараагийн дэд б лг дэд чухалд тооцогдох х рээлл дийг тайлбарлахболно.2.11.1 Жагсаалт, тоочилт ба тайлбаржуулалтitemize х рээлэл нь ердийн жагсаалт сгэхэд, enumerate х рээлэл ньдугаарлагдсан жагсаалт сгэхэд, description х рээлэл нь з йл дэдтайлбар сгэхэд тус тус ашиглагдана.flushleftbegin{enumerate} 1. Х рээлл дийг х ссэнээрээ рitem Х рээлл дийг х ссэнээрээ хооронд нь сэлгэж болно: р хооронд нь сэлгэж болно: • Гэхдээ ингэх нь жааханbegin{itemize} зохимжг й харагдажitem Гэхдээ ингэх нь жаахан болзошг й.зохимжг й харагдаж болзошг й.item[-] Зураастай. - Зураастай.end{itemize} 2. Иймд:item Иймд:begin{description} Зохицохг й х рээлл дийгitem[Зохицохг й] х рээлл дийг жагсаалтад оруулах ньжагсаалтад оруулах нь тохиромжг й. тохиромжг й.item[Зохицох] х рээлл дийг Зохицох х рээлл дийгжагсаалтад оруулах нь тохиромжтой. жагсаалтад оруулах ньend{description} тохиромжтой.end{enumerate}
  • 52. 40 Эх бэлтгэх 2.11.2 З н, баруун тийш жигдлэх ба голуулах flushleft болон flushright х рээлл д нь з йлийг з н буюу баруун тийш жигдлэхэд хэрэглэгдэнэ. center х рээлэл нь текстийг голуулдаг. М р таслах тушаалыг ашиглаж байгаагаас л хамаарч L TEX м рийг A автоматаар тасалдаг.begin{flushleft}Энэ текст з н тийшжигдэрчээ. Энэ текст з н тийшЭнэ тохиолдолд LaTeX{} м р A жигдэрчээ. Энэ тохиолдолд L TEX м рб рийг ижил урттай болгохг й. б рийг ижил урттай болгохг й.end{flushleft}begin{flushright}Энэ текст баруун тийшжигдэрчээ. Энэ текст баруун тийшЭнэ тохиолдолд LaTeX{} м р б рийг A жигдэрчээ. Энэ тохиолдолд L TEX м рижил урттай болгохг й. б рийг ижил урттай болгохг й.end{flushright}begin{center} ДэлхийнДэлхийнт вд т вдend{center} 2.11.3 Ишлэл болон ш лэг Жишээ болон г лбэрийг иш татахад quote х рээллийг ашиглана.Туршлагаас звэл Туршлагаас звэл хэвлэлд:хэвлэлд:begin{quote} М рийн урт ойролцоогоорМ рийн урт ойролцоогоор 66 66 тэмдэгтээс ил г й бай-тэмдэгтээс ил г й байдаг. даг.end{quote}Ийм учраас дээрх уртын хязгаарыг Ийм учраас дээрх уртын хязгаарыгLaTeX{}, хуудаснууддаа м рдд г A L TEX, хуудаснууддаа м рдд г т дийг йт дийг й сонин ч бас олон сонин ч бас олон баганатайгаар хэвлэгд-баганатайгаар хэвлэгддэг билээ. дэг билээ. quotation болон verse х рээлл д нь ер нхийд ижилхэн боловч quotation х рээлэл нь хэд хэдэн догол м р с б рдсэн з йл дийг иш татахад, харин verse х рээлэл нь м р б р нь тушаалаар таслагдаж хоосон м р агуулсан олон шад ш лгийг иш татахад зориулагдсан ажээ.
  • 53. 2.11 Х рээлл д 41Би англиар ганцханHumpty Dumpty-ийн тухай Би англиар ганцхан Humpty Dumpty-ш лгийг л цээжээр мэднэ. ийн тухай ш лгийг л цээжээр мэднэ.begin{flushleft}begin{verse} Humpty Dumpty sat on aHumpty Dumpty sat on a wall: wall:Humpty Dumpty had a great fall. Humpty Dumpty had aAll the King’s horses and all great fall.the King’s men All the King’s horses and allCouldn’t put Humpty together the King’s menagain. Couldn’t put Humptyend{verse} together again.end{flushleft}2.11.4 Удиртгал (абстракт)Шинжлэх ухааны г лл дэд тухайн г ллийн товч агуулгыг ямагтэхэнд нь оруулдаг билээ. нийг L TEX-д abstract х рээллээр г йцэтгэ- Aнэ. Ихэвчлэн abstract нь г ллийн т р лд хамаарах б тээл дэд ашиг-лагддаг.begin{abstract}Товч агуулгыг бичих. Товч агуулгыг бичих.end{abstract}2.11.5 сэгчлэн буулгахbegin{verbatim} ба end{verbatim} тушаал хооронд орсон аливаа текстяг бичгийн машинаар цохисон мэт харагдаад зогсохг й т нд орсон м ртаслах, зай авах тушаалууд нь L TEX-д биелэгддэгг й. A З йл (параграф) дунд орсон дараах тушаал м н дээрхтэй ижил р-гийг г йцэтгэнэ: verb+текст++ тэмдгээр тушаалд биелэгдэх тэмдэгтийг хязгаарлана. Энэ тэмдгийноронд, сгээс бусад * буюу хоосон зай мэтийн тэмдэгт дийг ашиглажбас болдог. Энэ товхимолд орсон L TEX жишээн дэд дээрх тушаалыг Aашигласан болно.verb|ldots| тушаал ldots ldots тушаал . . .begin{verbatim}10 PRINT "HELLO WORLD "; 10 PRINT "HELLO WORLD ";20 GOTO 10 20 GOTO 10end{verbatim}
  • 54. 42 Эх бэлтгэхbegin{verbatim*} сэгчлэх х рээллийн сэгчлэх х рээллийнодтой хувилбар одтой хувилбарнь текстэд орсон зайг нь текстэд орсон зайгонцлон ялгаж гд г онцлон ялгаж гд гend{verbatim*} verb тушаалын одтой хувилбар нь дээрхтэй м н ижил рэгтэй:verb*|яг ингэж :-) | яг ингэж :-) verbatim х рээлэл болон verb тушаалууд нь бусад тушаалын хувь- сагч дотор ашиглагдахг й. 2.11.6 Х снэгт tabular х рээлэл нь дурын м р багана б хий х снэгт сгэнэ. нд ба- ганын рг нийг L TEX автоматаар тодорхойлдог. A begin{tabular}[байрлал]{онцлог} дээрх тушаалын онцлог гэсэн хувьсагчаар х снэгтийн хэлбэршлийг (текс- тийг баруун з н тийш жигдлэх формат) тодорхойлно. l гэвэл баганын текстийг з н тийш жигдлэхэд, r гэвэл баруун тийш, c гэвэл текс- тийг голлуулна хэмээн; p{ рг н } гэвэл багана дахь текстийн уртыг хязгаарлаж м р таслах, харин | гэвэл босоо шугам татна хэмээн тус тус ойлговол зохино. Багана дахь текстийн урт, хуудаснаас ил гарахаар бол L TEX т - A нийг автоматаар нугалахг й. Харин p{ рг н } тушаалд баганын текс- тийг багтааж чадах уртыг тодорхойлж гсн р ил гарсан текстийг баганад багтаан нугалах боломжтой болдог. байрлал хувьсагчийг х снэгт доторх текстийн дээд доод хэмийг босоо байрлалын хувьд t , b ба c гэсэн дээд, доод, дунд хэсэгт байрлуулах рэгтэй хувьсагчдын аль нэгээр тодорхойлдог. tabular х рээлэлд баганыг тусгаарлах &, м рийг тусгаарлах , бо- соо шугам татах hline тушаалуудыг тус тус ашиглана. cline{j -i} ту- шаалаар j-ээс i дэх м р дийг хооронд нь залгаж, тусгаарлагч шугамг й болгоно.
  • 55. 2.11 Х рээлл д 43begin{tabular}{|r|l|}hline7C0 & арван зургаат 7C0 арван зургаат3700 & наймт cline{2-2} 3700 наймт11111000000 & хоёрт 11111000000 хоёртhline hline 1984 аравт1984 & аравт hlineend{tabular}begin{tabular}{|p{4.7cm}|}hlineWelcome to Boxy’s paragraph. Welcome to Boxy’s paragraph.We sincerely hope you’ll We sincerely hope you’ll allall enjoy the show. enjoy the show.hlineend{tabular} Багана хооронд зааглалт хийхдээ @{...} б тцийг ашиглана. Уг ту-шаал багана доторх зайг гоё хаалтад21 орсон тэмдэгтээр сольдог. Дооржишээгээр з лсэн аравтын бутархайг х снэгтээр з лэхэд энэх ту-шаалыг т гээмэл ашигладаг. М н х снэгт доторх зайг @{} гэсэн тушаа-лаар далдална.begin{tabular}{@{} l @{}}hlineсул зайг й сул зайг йhlineend{tabular}begin{tabular}{l}hlineз н баруун талдаа сул зайтай з н баруун талдаа сул зайтайhlineend{tabular} Аравтын бутархайг бутархайн цэгээр нь зэрэгц лэн жагсаах боломж-г й тохиолдолд22 нийг, дээрх тушаалыг ашиглан бутархайн цэгээс м-н х хойших хэсг дийг р хооронд нь шахаж цэг уруугаа голлуулахзамаар “аргалснаар” begin{tabular} х снэгтийн баганын шугам @{.}тушаалаар ерд “.” цэг болж аравтын бутархай, бутархайн цэгээрээжигдрэн харагддаг. Гэхдээ бутархайн цэгийг багана зааглах (&) тэмдэг-тээр т л л лнэ гэдгийг санах хэрэгтэй! Бутархайгаар зааглах нэмэлтбаганыг multicolumn тушаалаар сгэж болно. 21 м н р р хээтэй хаалт, уран хаалт ч гэдэг. 22 Хэрэв ‘tools’ б рдэл системд тань суусан бол dcolumn багцыг ашиглах хэрэгтэй.
  • 56. 44 Эх бэлтгэхbegin{tabular}{c r @{.} l}Pi илэрхийлэл &multicolumn{2}{c}{Утга} Pi илэрхийлэл Утгаhline π 3.1416$pi$ & 3&1416 ππ 36.46$pi^{pi}$ & 36&46 (π π )π 80662.7$(pi^{pi})^{pi}$ & 80662&7 end{tabular}begin{tabular}{|c|c|}hlinemulticolumn{2}{|c|}{Ene} Enehline Mene Muh!Mene & Muh! hlineend{tabular} tabular х рээллээр бэлтгэгдсэн баримтууд ямагт тухайн нэг хуудсан- даа багтсан байх учиртай байдаг. Хэрэв томоохон хэмжээний х снэгт бэлтгэх тохиолдолд longtable х рээллийг ашиглах хэрэгтэй. L TEX-ийн ндсэн х снэгт доторх зай нь давчуу санагдвал A нийг arraystretch ба tabcolsep тушаалуудад утга олгох замаар рчилж болно.begin{tabular}{|l|}hlineШугам хоорондохhlineзай давчуу байнаhlineend{tabular} Шугам хоорондох зай давчуу байна{renewcommand{arraystretch}{1.5}renewcommand{tabcolsep}{0.2cm} одоо арайbegin{tabular}{|l|} уужуухан боллооhlineодоо арайhlineуужуухан боллооhlineend{tabular}} Хэрэв х снэгтийн ганц м рийн ндрийг нэмэгд лэх бол нд босоо шугамыг23 rule тушаалыг тэг цэгийн рг нтэйг р (босоо шугамыг ха- рагдуулахг йн тулд) авч ашиглана. 23 Мэргэжлийн хэвлэлд нийг strut буюу монголоор багана гэж нэрлэдэг байна.
  • 57. 2.12 Х в гч биет д 45begin{tabular}{|c|}hlinerule{1pt}{4ex}Pitprop ldots Pitprop . . .hlinerule{0pt}{4ex}Strut Struthlineend{tabular}2.12 Х в гч биет дС лийн еийн хэвлэл дэд олон тооны зураг, х снэгт агуулагдах бол-жээ. Хэрэв эдгээр нь б хлээрээ тухайн хуудасны тухайн байрлалд баг-тахг й, м н хуудас хооронд тасарч орох боломжг й бол эдгээрийг нэгхуудсанд б хлээр нь багтаахын тулд тусгай боловсруулалт шаардлага-тай болдог. Тухайн хуудасны тухайн байрлалдаа багтахг й байгаа зурагх снэгтийг багтааж болох нэг арга нь тэдгээрийг ямагт шинэ хуудсандшилж лэн байрлуулах явдал юм. Гэхдээ энэ нь хоосон зай ихээр лдээ-дэг дутагдалтай. Хоосон зайн асуудлыг ‘х в лэх’ зарчмаар шийддэг. р р хэлбэл,тухайн хуудсандаа багтааг й зураг х снэгт дийг дараагийн хуудсандшилж лэхдээ тэдгээрийн орон зайг дараагийн хуудасны текст дээрн хн . L TEX-д зураг болон х снэгт гэсэн хоёр т рлийн х в гч биет дэд Aзориулсан х рээлэл байдаг. L TEX эдгээрийг х ссэн байрлалд барагтаа Aоруулдаг. Учир иймээс эдгээр хоёр х рээллийн давуу талуудыг б рэнашиглахын тулд L TEX-ийн тэдгээрийг байршуулдаг арга ажиллагааг Aойлгох нь чухал. Эхлээд L TEX-ийн х в лэх тушаалыг сонирхоцгооё: A figure буюу table х рээлэлд зарлагдсан аливаа з йлд х в х тухайасуудал хамаарна. Эдгээр х в х х рээлэл нь туслах чанарын begin{figure}[байрлал тодорхойлох ] буюу begin{table}[. . . ]х в лэн байрлуулах зарчимд тулгуурласан байрлал тодорхойлох хувь-сагчийг агуулдаг. Энэ нь L TEX-д хааш нь х в лэн байрлуулахыг тодор- Aхойлж гд г. Х снэгт 2.9-г з. Жишээлбэл х снэгтийг дараах байдлаар зарласан тохиолдолд begin{table}[!hbp][!hbp] байршил тодорхойлох тушаал нь L TEX-д х снэгтийг тухайн байр- Aлалд (h) эсвэл хуудасны дээд талд (b) эсвэл дан х в гчд с б рдэх х в хтусгай хуудсанд (p) болон эдгээрийн аль тохирох байрлалд байршуулна(!). Байршил тодорхойлогдоог й тохиолдолд биетийг [tbp] гэсэн байр-шилд оруулдаг.
  • 58. 46 Эх бэлтгэх Х в гч биетийг L TEX нь заасан байршлын дагуу байршуулахдаа хэ- A рэв тухайн хуудсанд байршуулж эс чадвал тэдгээр х в гч биет болох зураг буюу х снэгт б рийн дарааллыг байршуулж болох хуудас таарал- дах х ртэл т р ухраадаг.24 Шинэ хуудас эхэлмэгц L TEX х в гч биетийг A дарааллын дагуу байрлуулж болох эсэхийг шалгах б г д боломжг й бол заасан байрлалын дагуу (‘h’ т лх р боломжг й) дараагийн хууд- санд байршуулахыг эрмэлзэнэ. Текстэд тохиох аливаа х в гчдийг зо- хих дарааллаар байрлуулахдаа L TEX х в гч б рийн зохих дарааллыг A нарийн тооцдог. Иймд зохих байршилдаа орж чадааг й лдсэн зураг, баримтын т гсг л дэх дараа дараагийн зургуудтай хавсаргагддаг тул: Хэрэв L TEX оноосон байрлалд х в гчдийг байрлуулж эс чад- A вал голдуу хоёр х в гч дарааллын нэгд нь б гн р л снэ. L TEX-д, х в гчид байрлал тодорхойлох ганцхан т лх р зарлах яв- A дал нь, хэрэв тогтоосон байрлалд тэрх х в гч багтахг й тохиолдолд дараагийн х в гчд д саад учруулдаг. Ялангуяа [h] сонголтоос зайлсхийх хэрэгтэй уг дутагдалтай талаас зайлсхийж L TEX-ийн с лийн хувилба- A руудад нийг автоматаар [ht] болон хувиргадаг болсон. Т нээс гадна table болон figure х рээлл дийн талаар тайлбарлая. caption{тайлбар} тушаалаар х в гч биетэд тайлбар нэрийг гн . L TEX “Зураг” буюу “Х с- A 24 нийг FIFO гэдэг ‘т р лж ороод т р лж гарах’ дараалал! Х снэгт 2.9: Х в лэн байрлуулах зарчим. Т лх р Х в гч биетийг байрлуулах . . . h Ихэвчлэн жижиг хэмжээний х в гч биет - дэд хэрэглэхэд тохиромжтой б г д текст дунд тухайн бичигдсэн байрлалдаа байршдаг. t хуудасны дээд талд b хуудасны доод талд p х в гч биет агуулж байгаа хуудсанд. ! Тухайн х в гч биетийн байршилд саад болох дотоод хувьсагчдыгa л хэрэгсэх. pt, em нь TEX-ийн нэгж б г д энэ талаарх дэлгэрэнг йг 115-р хуудасны 6.5-р х снэгтээс сонирхоно уу. a Нэг н рэнд байвал зохих х в гч биет дийн тооны дээд хязгаар гэх мэт.
  • 59. 2.12 Х в гч биет д 47нэгт” зэргийг тоо болон тэмдэгтээр дугаарладаг. listoffigures ба listoftablesгэсэн тушаалууд нь tableofcontents тушаалтай ижлээр зураг болонх снэгтийн жагсаалт сгэнэ. Тайлбар нь жагсаалтад б рэн эхээрээ ор-дог тул урт хэмжээний тайлбарыг жагсаалтад богиносгох шаардлагагарч болно. нийг г йцэтгэхдээ caption тушаалын арын хаалтан до-тор товчилсон хувилбарыг зааж оруулж гн . caption[Богино]{Мааааашшшшш иииииххххх ууууурррррртттттт} Х в гчийн тайлбарын холбох заагчийг label болон ref тушаалаар г хд label тушаалыг caption тушаалын ард оруулах ёстой гэдгийганхаарах хэрэгтэй. Дараах жишээнд д рв лжин зураад т нийгээ баримт дунд оруул-жээ. нийг м н баримтдаа зураг оруулах зай н ц лж авахдаа ашиг-лаж болох юм. Зураг~ref{white} нь Пор-Артын жишээ юм. begin{figure}[!hbtp] makebox[textwidth]{framebox[5cm]{rule{0pt}{5cm}}} caption{Тав таван сантиметрээр.label{white}}[A end{figure}Дээрх жишээнд L TEX зургийг яг зарлагдсан байрлалд (h) оруулах нэ- Aлээд х ндрэлтэй (!) тулгарч байх шиг байна.25 Хэрэв энэ нь боломжг йбол зургийг хуудасны доод талд (b) байрлуулахыг оролдоно. Тухайнхуудсанд байрлуулах боломжг й бол уг зургийг болон магад х снэгтийндарааллаас зарим нэг х снэгтийг агуулах х в гч хуудсыг сгэж болохэсэхийг тооцоолно. Хэрэв тусгай х в гч хуудсыг д ргэхэд х в гч биетдутагдвал L TEX шинэ хуудаснаас зургийг тогтоосон байрлалын дагуу Aбайршуулна. Зайлшг й н хц лд дараах clearpage буюу нтэй ижил cleardoublepageтушаалууд ашиглагддаг. Эхнийх нь L TEX-т, дараалалд лдсэн х в гч- Aдийг шинэ хуудаснаас байрлуулахыг тушаадаг. cleardoublepage ньм н адил х в гч биетийг шинэ хуудаснаас эхл лэхдээ сондгой дугаар-тай буюу баруун гар талын хуудаснаас эхл лдэг. L TEX 2ε баримтад PostScript зургийг хэрхэн оруулах талаар энэ- Aх товхимлын т гсг лд дурдах болно. 25 зургийн дарааллыг хоосон гэж тооцоход.
  • 60. 48 Эх бэлтгэх 2.13 Хамгаалбал зохих эмзэг тушаалууд caption буюу section тушаалуудын л хамаарах хувьсагчдад (arguments) олгосон текст д эхэд нэг бус удаа (х снэгтийн жагсаалтад, баримт дунд) тохиолддог б г д section мэтийн зарим тушаалуудын л хамаарах хувьсагчийг боловсруулах явцад алдаа гарах магадлалтай байдаг тул эд- гээр тушаалуудыг жишээлбэл footnote буюу phantom, эмзэг тушаа- лууд гэдэг. Эмзэг тушаалуудад алдаа тохиолдохоос сэргийлэхийн тулд тэдгээрийн мн protect тушаалыг давхар зарлаж гн . protect нь л хамаарах хувьсагчийг бус з вх н ар дахь тушаалаа харьяалдаг. Ихэнхдээ protect тушаалыг хэрэглэснээрээ бурууддагг й. section{З лтийг оруулахдаа protectfootnote{алдаа гаргахаас анхаарч хамгаал}}
  • 61. Б лэг 3Математикийн томьёо бэлтгэхМатематикийн томьёо бэлтгэх TEX-ийн ндсэн чадавхыг энэ б лгээр туршин зэх болно. Гэхдээ энд тайлбарлах з йл д нь нг цх н ердийн хэрэглээнийт вшинд тохирсон байгаа гэдгийг анхаарна уу. Математикийн томьёо бэлт-гэх ил нарийн з йлсийг AMS-LTEX дээр шийдэх боломжтой. A3.1 AMS-L TEX б рдэл AХэрэв математикийн эхийг мэргэжлийн т вшинд бэлтгэхийг х свэл AMS-L TEX-ийг ашиглах хэрэгтэй. AMS-L TEX б рдэл нь математикийн эх A Aбэлтгэхэд зориулагдсан т р л болон багцуудын б рдэл юм. Бид amsmathбагцыг т лх авч зэх болно. AMS-L TEX-ийг Америкийн Математи- Aкийн Нийгэмлэгээс гаргасан б г д энэ нь математикийн эх бэлтгэхэд рг н р ашиглагддаг. L TEX нь математикийн эх бэлтгэх ндсэн шаард- Aлагуудыг хангах хэдий ч томьёо бэлтгэхэд AMS-L TEX-ийг бодвол хяз- Aгаарлагдмал (эсвэл эсрэгээрээ: AMS-L TE A X хязгаарлагдмал!), зарим то-хиолдолд тохиромжг й байдаг. AMS-L TEX бол L TEX-ийн с лийн еийн б хий л тархцуудад багтдаг A Aзайлшг й шаардлагатай тархцуудын нэг юм.1 Энд amsmath баримтынэхлэлд usepackage{amsmath} гэж зарлагдсан гэж ойлгоё.3.2 Дан томьёонуудМатематикийн томьёог хоёр янзаар бэлтгэж болдог. нд: з йл доторхм рд (текст горимд ), эсвэл з йлийг тасалж дунд нь оруулах (тодотгохгоримд ). З йл дотор математикийн томьёог $ болон $ хаалтууд дундоруулна: 1 Хэрэв байхг й бол CTAN:macros/latex/required/amslatex хаягаас татна уу.
  • 62. 50 Математикийн томьёо бэлтгэх$a$ квадрат дээр нэмэх нь$b$ квадрат тэнц $c$ a квадрат дээр нэмэх нь b квадрат тэн-квадрат. Томьёолбол: ц c квадрат. Томьёолбол: a2 + b2 = c2$a^2 + b^2 = c^2$TeX{}-ийг $tauepsilonchi$гэж дууддаг[5pt] TEX-ийг τ χ гэж дууддаг100~м$^{3}$ ус[5pt] 100 м3 усЭнэ нь миний $heartsuit$ Энэ нь миний ♥ сэтгэлээс урган гардагсэтгэлээс урган гардаг Урт томьёог з йлээс ялган харуулахдаа т нийг begin{equation} ба end{equation} х рээлэлд хашиж оруулна.2 Томьёоныхоо дугаарыг label тушаалд хадгалж, eqref тушаалаар с лд текстдээ дахин дуу- даж гаргаж болно. Хэрэв томьёоныхоо дугаарыг р нэрээр оруулахыг х свэл tag тушаалыг ашиглах б г д гэхдээ нийг eqref тушаалтай хослуулан ашиглаж болохг й.$a$ квадрат дээр нэмэх нь$b$ квадрат тэнц $c$ a квадрат дээр нэмэх нь b квадрат тэн-квадрат. Буюу томьёолбол ц c квадрат. Буюу томьёолбол begin{equation} a^2 + b^2 = c^2 a2 + b2 = c2 (3.1) end{equation}Эйнштейний томьёо Эйнштейний томьёо begin{equation} E = mc^2 label{clever} E = mc2 (3.2) end{equation}Харин энэ буруу Харин энэ буруу begin{equation} 1+1=3 (dumb) 1 + 1 = 3 tag{dumb} end{equation} Энэ нь (3.2) томьёог зааж байна.Энэ нь eqref{clever}томьёог зааж байна. L TEX-г томьёог л дугаарлуулахдаа equation командын мн од та- A вих equation*, буюу хялбараар нь [ ба ] хаалтуудыг ашиглана:3 2 Энэ нь amsmath тушаал болно. Хэрэв багцыг тодорхойг й шалтгааны улмаас A ачаалж чадахг йд х рвэл L TEX-ийн рийн displaymath х рээллийг ашиглаж бас болно. 3 Энэ нь бас л amsmath-ийнх. Хэрэв багц ачаалагдахг й байвал ний оронд L TEX- A ийн рийн equation х рээллийг ашиглаж болно. amsmath/L TE A X тушаалуудын нэр- шил нь р хоорондоо жаахан з рчилд х талтай хэдий ч amsmath хэрэглэгчдэд нэг их A х ндрэл учруулахг й. Ер нь уг багцыг эхэнд нь ачаалах нь, хожим L TEX-ийн дугаар- лагдааг й equation болон AMS-L TEX-ийн дугаарлагдсан equation хооронд з рчил A сэхээс сэргийлдэг.
  • 63. 3.2 Дан томьёонууд 51$a$ квадрат дээр нэмэх нь a квадрат дээр нэмэх нь b квадрат тэн-$b$ квадрат тэнц $c$ ц c квадрат. Буюу томьёолболквадрат. Буюу томьёолбол begin{equation*} a2 + b2 = c2 a^2 + b^2 = c^2 end{equation*} эсвэл товчоор:эсвэл товчоор: [ a^2 + b^2 = c^2 ] a2 + b2 = c2 Томьёоны текст горим болон тодотгох горим хоёрын ялгааг харуулъя:Текст горим:$lim_{n to infty} sum_{k=1}^n frac{1}{k^2} n 1 π2 Текст горим: limn→∞ k=1 k2 = 6 . Ха- = frac{pi^2}{6}$. рин тодотгох горим нь:Харин тодотгох горим нь: begin{equation} n 1 π2 lim_{n to infty} lim = (3.3) n→∞ k2 6 sum_{k=1}^n frac{1}{k^2} k=1 = frac{pi^2}{6} end{equation} Текст горимд математикийн гиш н болон зэрэг агуулсан илэрхий-лэл буюу дэд илэрхийлл дийг smash-д оруулбал L TEX тэдгээр илэр- Aхийлл дийн дээд доодох зайг л хэрэгсэж м р хоорондын тогтмол зайгхадгална.$d_{e_{e_p}}$ илэрхийллээсм рд н гарах математик$h^{i^{g^h}}$ илэрхийлэл. deep илэрхийллээс м рд н гарах мате- ghЭсрэгээр, матик hi илэрхийлэл. Эсрэгээр, deepsmash{$d_{e_{e_p}}$} илэрхийллээс м рд н гарах математик ghилэрхийллээс м рд н гарах hi илэрхийлэл.математик smash{$h^{i^{g^h}}$}илэрхийлэл.3.2.1 Математик горимДоорх хэсэгт математик горим болон текст горим хоорондын ялгаагхаруулав. Жишээлбэл, математик горим: 1. Сул зай авах болон м р таслах горимууд х чинг й. Учир нь эд- гээр нь математикийн илэрхийлэлд тусгай рэг г йцэтгэдэг тул тэдгээрийг ,, quad буюу qquad гэсэн тусгай тушаалуудаар илэр- хийлдэг (бид нийг хожим 3.5-р б лэгт эргэн судлах болно). 2. Томьёо б рд ганц л удаа догол м р авч болно, иймд олон тооны хоосон м рийг хэрэгсэхг й.
  • 64. 52 Математикийн томьёо бэлтгэх 3. сг д нь хувьсагчийн ргээр ордог тул томьёонд ердийн текс- тийг (налуу бус фонт болон сул зай б хий) text{...} тушаалаар оруулна (60-р хуудасны 3.6-р б лэг).$forall x in mathbf{R}: qquad x^{2} geq 0$ ∀x ∈ R : x2 ≥ 0$x^{2} geq 0qquad x2 ≥ 0 нд x ∈ R text{ нд }xinmathbf{R}$ Ашиглаж буй тэмдгийг нарийн анхаардаг математикчдын хувьд са- яын жишээнд з лсэн тэмдгийн оронд amssymb багцын mathbb тушаа- лаар д рслэгдэх ‘сиймхий тод’ (blackboard bold) фонт ашиглах нь хэвш- мэл болсон.4 нийг дараах жишээгээр з лэв.$x^{2} geq 0qquad text{ нд } x x2 ≥ 0 нд x ∈ R in mathbb{R}$ р бусад математикийн фонтыг 67-р хуудасны 3.14-р х снэгт болон 111-р хуудасны 6.4-р х снэгтээс тус тус знэ . 3.3 Математикийн томьёоны б рэлд лбэр Энэ дэд б лэгт бид математикийн томьёог бичихэд ашиглагддаг хам- гийн чухал тушаалуудыг зэх б г д энд тохиолдох ихэнх томьёонууд нь amsmath багцыг шаардахг й хэдий ч болзошг й гэсэн днээс т нийг зарласан байхад буруудахг й. Грек сг дийг жижгээр alpha, beta, gamma, . . . , томоор Gamma, Delta, . . . 5 гэж тус тус тэмдэглэнэ. Грек сгийн жагсаалтыг 63-р хуудасны 3.2-р х снэгтээс з.$lambda,xi,pi,theta, λ, ξ, π, θ, µ, Φ, Ω, ∆ mu,Phi,Omega,Delta$ Зэргийн илтгэгч болон гиш нийг ^ ба _ тэмдэгтээр тус тус илэрхийлнэ. Математик горимын ихэнх тушаалууд з вх н дараагийн 4 amssymb нь AMS-L TEX б рдэлд хамаарахг й б г д L TEX тархцад хамаарч болох A A юм. Т нийг тархцаасаа шалгах буюу CTAN:/fonts/amsfonts/latex/ хаягаас татаж авна уу. 5 A L TEX 2ε -д Alpha, Beta гэсэн том сг дийн тэмдэглэгээ байдагг й учир нь эдгээр нь ердийн ром A, B. . . сг дтэй адил бичигддэг. Хэрэвзээ шинэ математик тэмдэг- лэгээ гарвал эдгээр нь рчл гд ж болох юм.
  • 65. 3.3 Математикийн томьёоны б рэлд лбэр 53ганц тэмдэгтэд йлчилдэг б г д т нд хэд хэдэн тэмдэгтийг харьяалуу-лахын тулд тэдгээр тэмдэгтийг {...} гэсэн уран хаалтад хашиж оруулаххэрэгтэй. 64-р хуудасны 3.3-р х снэгтэд ⊆ ба ⊥ гэх мэт бинар харьцаануудыг з лэв.$p^3_{ij} qquad m_text{Knuth} [5pt] p3 ij mKnuth a^x+y neq a^{x+y}qquad ax + y = ax+y 2 ex = ex 2 e^{x^2} neq {e^x}^2$ Харин квадрат язгуурыг sqrt; n-р язгуурыг sqrt[n] гэж тэм-дэглэх ба язгуурын тэмдгийн хэмжээг L TEX автоматаар тодорхойлно. AЗ вх н тэмдгийг илэрхийлэх бол surd тушаалыг ашиглана. Бусад т рлийн → ба мэтийг сумуудыг 65-р хуудасны 3.6-р х снэг-тээс сонирхоно уу.$sqrt{x} Leftrightarrow x^{1/2} quad sqrt[3]{2} √ √ √ √ x ⇔ x1/2 3 2 x2 + y [x2 +y 2 ] quad sqrt{x^{2} + sqrt{y}} quad surd[x^2 + y^2]$ Хэдийгээр цэг тэмдэг нь заримдаа уншихад хялбар байлгах днээстомьёог б лэглэхэд тустай байдаг ч ржих йлдэлд энэх цэг тэмд-гийг ашиглахг й б г д голлосон ганц тэмдгийг cdot ашиглана. Гол-лосон гурван цуваа цэг дийг cdots, хэвтээ цэг дийг ldots, босооцэг дийг vdots, диагональдсан цэг дийг ddots тушаалуудаар тустус тэмдэглэнэ. р бусад жишээг 3.4.2-р дэд б лгээс знэ .$Psi = v_1 cdot v_2 cdot ldots qquad Ψ = v1 · v2 · . . . n! = 1 · 2 · · · (n − 1) · n n! = 1 cdot 2 cdots (n-1) cdot n$ overline ба underline тушаалууд нь х ндл н зураасыг илэр-хийллийн дээр болон доор гаргана:$0.overline{3} = 0.3 = 1/3 underline{underline{1/3}}$ overbrace ба underbrace тушаалууд нь х ндл н хаалтыг илэр-хийллийн дээр болон доор гаргана: 6 9$underbrace{overbrace{a+b+c}^6 cdot overbrace{d+e+f}^9} a + b + c · d + e + f = 42 _text{утга} = 42$ утга
  • 66. 54 Математикийн томьёо бэлтгэх Хувьсагчид математикийн богино сум буюу долгионтой зураас мэтийн рг лт дийг тэмдэглэх тушаалуудыг 63-р хуудасны 3.1-р х с- нэгтэд з лэв. Дараалсан тэмдэгтийн дээр том жижиг малгайг тэм- дэглэхдээ widetilde болон widehat тушаалуудыг ашиглана. hat бо- лон widehat нь р хоорондоо ялгаатай б г д bar нь гиш н агуул- сан хувьсагчид зориулагдсан болохыг анхаарууштай. ’ тэмдэглэгээгээр уламжлалыг тэмдэглэнэ:$f(x) = x^2 qquad f’(x) = 2x qquad f’’(x) = 2[5pt] f (x) = x2 f (x) = 2x f (x) = 2 hat{XY} quad widehat{XY} ˆ XY XY x0 ¯ x0 ¯ quad bar{x_0} quad bar{x}_0$ Векторын хувьсагчийн дээр байрлах жижиг сумыг vec тушаалаар оруулна. A-аас B уруу заах векторыг overrightarrow буюу overleftarrow тушаалуудаар илэрхийлнэ:$vec{a} qquad vec{AB} qquad − −→ a AB AB overrightarrow{AB}$ Дараах логарифмын функц дийг L TEX, хувьсах хэмжигдэх A нийг тэмдэглэдэг налуу фонтоор бус босоо фонтоор тэмдэглэдэг: arccos cos csc exp ker limsup arcsin cosh deg gcd lg ln arctan cot det hom lim log arg coth dim inf liminf max sinh sup tan tanh min Pr sec sin[lim_{x rightarrow 0} sin x lim =1 frac{sin x}{x}=1] x→0 x Дээрх жагсаалтад ороог й функц дэд DeclareMathOperator ту- шаалыг ашиглаж болох б г д т ний одтой хувилбараар функцийн хязгаарыг тэмдэглэж болно. Энэх тушаал нь баримтын эхлэлд зарлаг- даж байж ажиллах тул доорх жишээнд орсон тайлбар б хий м р дийг баримтын эхлэлд бичсэн байвал зохино.%DeclareMathOperator{argh}{argh}%DeclareMathOperator*{nut}{Nut} 3 argh = 2 Nut x=1[3argh = 2nut_{x=1}] Дараах хоёр функц нь модуляр функцэд зориулагдсан: bmod нь “a mod b” гэсэн бинар йлдэлд, pmod нь “x ≡ a (mod b)” гэсэн илэрхийлэлд:
  • 67. 3.3 Математикийн томьёоны б рэлд лбэр 55$abmod b a mod b xequiv a pmod{b}$ x ≡ a (mod b) frac{...}{...} тушаалаар бутархайг тэмдэглэх б г д энэ нь текстдунд орохдоо м р хоорондын зайнаас хамаарч агшдаг. Энэх агшсанхэлбэрийг тодотгосон горимд tfrac тушаалаар гаргаж болдог. Дээрхтушаалын текст горимд л агших хувилбар нь dfrac юм. Ц н орон-той бутархайг ихэвчлэн 1/2 гэж тэмдэглэх нь ил дээр байдаг:Тодотгосон горим: Тодотгосон горим:[3/8 qquad frac{3}{8} 3 3 qquad tfrac{3}{8} ] 3/8 8 8Текст горим: 1 1$1frac{1}{2}$~цаг qquad Текст горим: 1 2 цаг 1 цаг$1dfrac{1}{2}$~цаг 2 partial тушаалаар тухайн уламжлалыг илэрхийлнэ:[sqrt{frac{x^2}{k+1}}qquad x^frac{2}{k+1}qquad x2 2 ∂2f frac{partial^2f} x k+1 k+1 ∂x2 {partial x^2} ] amsmath-ийн binom тушаалаар бином коэффициент буюу нтэйижил б тцийг сгэж болдог:Паскалийн д рэм Паскалийн д рэмbegin{equation*} binom{n}{k} =binom{n-1}{k} n n−1 n−1 + binom{n-1}{k-1} = + k k k−1end{equation*} Давхар тэмдэгтэй бинар харьцааг илэрхийлэхдээ stackrel{#1}{#2}тушаалыг ашиглах б г д нд #1 нь дээд, #2 нь доод хэсэг болно.begin{equation*} ∗ f_n(x) stackrel{*}{approx} 1 fn (x) ≈ 1end{equation*} int тушаалаар интегралын йлдлийн тэмдэг, sum тушаалаарнийлбэрийн йлдлийн тэмдэг, prod тушаалаар рж лэх йлд-лийн тэмдэг тус тус, м н дээд доод хязгаарууд ^ ба _ гэж тэмдэглэг-дэнэ:
  • 68. 56 Математикийн томьёо бэлтгэхbegin{equation*}sum_{i=1}^n qquad n π 2int_0^{frac{pi}{2}} qquadprod_epsilon i=1 0end{equation*} amsmath-ийн substack тушаал нь комплекс илэрхийлэлд индекс тэм- дэглэхэд зориулагдсан:begin{equation*} nsum^n_{substack{0<i<n jsubseteq i}} P (i, j) = Q(i, j) 0<i<n P(i,j) = Q(i,j) j⊆iend{equation*} L TEX-д хаалт болон бусад хязгаарт (жишээ нь [ A ) зориулсан олон т рлийн тэмдг д байдаг. Дугуй болон д рв лжин хаалтуудыг яг тухайн тэмдгийн дагуу, харин гоё хаалтыг {, харин бусад хязгааруудыг тусгай тушаалаар сгэнэ (жишээ нь updownarrow).begin{equation*}{a,b,c} neq {a,b,c} a, b, c = {a, b, c}end{equation*} Хэрэв left-г нээх хаалтын мн , хаах хаалтын мн right-г тус тус тавихад L TEX, хаалтын ндрийг автоматаар тохируулдаг. Гэхдээ left A ба right хоёр нь заавал хосоороо орох ёстой гэдгийг анхаараарай. Хэрэв нээх хаалтыг тавилг й з вх н хаах хаалтыг оруулъя гэвэл з н хаалтыг “left.” гэж нууцалж г х хэрэгтэй:begin{equation*}1 + left(frac{1}{1-x^{2}} 3 1 right)^3 qquad 1+ ‡left. ddagger frac{~}{~}right) 1 − x2end{equation*} Зарим тохиолдолд математикийн хаалтын хэмжээг, уг хаалтын мн big, Big, bigg болон Bigg тушаалуудыг бичиж гараар тохируулах нь бий:$Big((x+1)(x-1)Big)^{2}$ 2$big( Big( bigg( Bigg( quad (x + 1)(x − 1)big} Big} bigg} Bigg} quadbig| Big| bigg| Bigg| quadbigDownarrow BigDownarrowbiggDownarrow BiggDownarrow$ 66-р хуудасны 3.8-р х снэгтээс эдгээр хаалтуудыг сонирхоно уу.
  • 69. 3.4 Босоо жигдлэлт 573.4 Босоо жигдлэлт3.4.1 Томьёог таслахХэд хэдэн м р буюу систем тэгшитгэлд equation болон equation* х -рээллийн оронд align болон align* х рээллийг ашиглахад тохиромж-той байдаг6 б г д энэ х рээлэлд м р тусб рийн томьёо дугаарлагддаг.Тэдгээрийг дугаарлахг й гэвэл align* гэхэд хангалттай. align х рээлэлд тушаалаар томьёог тасалж, таслахад сэх м рб рийн томьёог & тэмдгээр жигдлэн нийтэд нь голлуулдаг. З вх н то-дорхой тооны томьёог дугаарлах хэрэгтэй бол дугаарлах шаардлагаг йтомьёоны м р таслах тэмдгийн мн nonumber гэсэн тушаалыг зар-лана:begin{align}f(x) &= (a+b)(a-b) label{1} f (x) = (a + b)(a − b) (3.4) &= a^2-ab+ba-b^2 2 2 = a − ab + ba − b (3.5) &= a^2+b^2 tag{буруу} 2 2 =a +b (буруу)end{align}Энэ бол eqref{1} томьёоны заагч. Энэ бол (3.4) томьёоны заагч. Урт томьёо автоматаар оновчтой тасардагг й. Зохиогч чухам хаа-гуур тасалбал зохихыг шийддэг:begin{align}f(x) &= 3x^5 + x^4 + 2x^3 nonumber f (x) = 3x5 + x4 + 2x3 &qquad + 9x^2 + 12x + 23 + 9x2 + 12x + 23 (3.6) &= g(x) - h(x) = g(x) − h(x) (3.7)end{align} amsmath багцад дээрхтэй т стэй ц н тооны х рээлл д байдаг: flalign,gather, multline болон split. Уг багцад хамаарах тушаал, х рээлл дболон бусад мэдээллийг т ний баримтаас авч болно.3.4.2 Х снэгт болон матрицуудХ снэгт сгэхэд array х рээлэл ашиглагддаг. Энэ нь зарим талаарааtabular х рээлэлтэй ижилхэн юм. тушаалаар м р тасалдаг: 6 align нь amsmath-ийн х рээлэл юм. L TEX-ийн нтэй ижил х рээлэл нь eqnarray Aболовч зай авах болон хаяглалт сгэхэд тохиромжг й.
  • 70. 58 Математикийн томьёо бэлтгэхbegin{equation*} mathbf{X} = left( begin{array}{ccc}  x1 x2 ...  x_1 & x_2 & ldots  x3 x4 ...  X= x_3 & x_4 & ldots . . ..  . . . . . vdots & vdots & ddots end{array} right)end{equation*} array х рээллээр нэмлэх й хэмжигдэх нт функцийг илэрхийлэх- дээ right-ийн ард “.” тэмдгийг тавьж баруун хаалтыг далдална:7begin{equation*}|x| = left{ begin{array}{rl}  -x & x < 0 text{ ед}  −x x < 0 ед |x| = 0 x = 0 ед 0 & x = 0 text{ ед} x x > 0 ед  x & x > 0 text{ ед} end{array} right.end{equation*} array-г м н матриц сгэхэд ашиглаж болох боловч amsmath-ийн matrix х рээлэл ил тохиромжтой байдаг. нд зургаан янзын хаалт бий: matrix (хаалтг й), pmatrix (, bmatrix [, Bmatrix {, vmatrix | ба Vmatrix . Баганын тоог array шиг тодорхойлж г х шаардлагаг й. Т - ний баганын дээд хязгаар нь 10 боловч нийг тохируулж гч болдог (10 багана бол хангалттай тоо!):begin{equation*} begin{matrix} 1 & 2 3 & 4   end{matrix} qquad 1 2 3 1 2 4 begin{bmatrix} 5 6 3 4 1 & 2 & 3 7 8 9 4 & 5 & 6 7 & 8 & 9 end{bmatrix}end{equation*} 3.5 Математик горим дахь зай Хэрэв L TEX-ын томьёонд хэрэглэж буй зай нь хангалтг й байвал т - A нийг зай тохируулах дараах тушаалуудаар тааруулж болно: , нь 18 quad3 ( ), : нь 18 quad ( ) ба ; нь 18 quad ( ). Ердийн сул зай нь г хоорондох 4 5 7 н шиг ижил б тцийг amsmath-ийн cases х рээллээр гаргаж бас болно.
  • 71. 3.5 Математик горим дахь зай 59зайтай ижил дундаж хэмжээний зайг сгэдэг б г д quad ( ) бо-лон qquad ( ) нь нээс ил урт хэмжээний зай авна. quad-ийн зайнь сонгосон фонтын ‘M’ сгийн рг нтэй эн чацуу байдаг. ! нь баруунтийш тэлж бус з н тийш агшиж − 18 quad (− ) хэмжээний зай авдаг. 3 ‘d’ нь дифференциалд босоо фонтоор бичигдэж байгааг анзаар:begin{equation*} 2 2 int_1^2 ln x mathrm{d}x qquad int_1^2 ln x ,mathrm{d}x ln xdx ln x dx 1 1end{equation*} Дараагийн жишээнд, “ d”-г (d-ийн мн зай авъя), ud гэх шинэ ту-шаалаар т л л лэн товчоор илэрхийлье. newcommand тушаал нь ба-римтын эхлэлд зарлагдана.newcommand{ud}{,mathrm{d}} bbegin{equation*} f (x) dx int_a^b f(x)ud x aend{equation*} Давхар интегралыг гаргахад интегралын тэмдэг хооронд сул зай с-нэ, нийг ! тушаалаар шийдэж болох авч amsmath-д нийг хялбарханшийдэх iint, iiint, iiiint, ба idotsint гэх тушаалууд байдаг.newcommand{ud}{,mathrm{d}} f (x)g(y) dx dy[ intint f(x)g(y) ud x ud y ] f (x)g(y) dx dy[ int!!!int f(x)g(y) ud x ud y ] f (x)g(y) dx dy[ iint f(x)g(y) ud x ud y ] Энэ талаарх дэлгэрэнг йг testmath.tex (AMS-L TEX-ээс гаргасан) Aэсвэл The L TE A X Companion [3] товхимлын 8-р б лгээс сонирхоно уу.3.5.1 л зэгдэгчL TEX-д ^ ба _ тэмдэгт дийг текстэд босоо жигдлэлт хийхэд ашиглаж Aболдог. phantom тушаалаар тодорхой тэмдэгтийн уртаар зай авч болд-гийг жишээгээр з лье:begin{equation*}{}^{14}_{6}text{C}qquad text{ ний оронд} qquad 14 14 6 C ний оронд 6C{}^{14}_{phantom{1}6}text{C}end{equation*}
  • 72. 60 Математикийн томьёо бэлтгэх Дээрх жишээнд з лсэн шиг олон изотоптой томьёог хялбархан бэлт- гэе гэвэл химийн томьёог бэлтгэх зориулалттай mhchem багцыг ашигла- хад хангалттай. 3.6 Математик фонт сонголт Математикийн фонтуудыг 67-р хуудасны 3.14-р х снэгтэд з лэв. $Re qquad mathcal{R} qquad mathfrak{R} qquad R R R mathbb{R} qquad $ С лийн хоёр фонтод amssymb буюу amsfonts багц шаардагдана. Зарим тохиолдолд L TEX-д фонтын хэмжээг тааруулах хэрэг гардаг. A нийг математик горимд дараах д рв н тушаалаар г йцэтгэнэ: displaystyle (123), textstyle (123), scriptstyle (123) ба scriptscriptstyle (123). Хэрэв тэмдэг бутархайд ороход, L TEX-д A ний хэмжээг тодор- хойлж г г й л бол энэ нь текст горимоор буюу жижгээр гарах болно:begin{equation*} R = frac{displaystyle{ sum_{i=1}^n (x_i-bar{x}) n (y_i- bar{y})}} (xi − x)(yi − y ) ¯ ¯ {displaystyle{left[ R= i=1 n n 1/2 sum_{i=1}^n(x_i-bar{x})^2 sum_{i=1}^n(y_i-bar{y})^2 (xi − x)2 ¯ (yi − y )2 ¯ right]^{1/2}}} i=1 i=1end{equation*} Хэмжээг рчл х нь голдуу томоохон йлдл д болон хязгааруудад хэрэглэгддэг. 3.6.1 Тод тэмдг д L TEX-д тод тэмдг дийг олонтаа хэрэглэх нь хялбарг й. mathbf тушаа- A лаар математик налуу сгийг босоо болгож тодруулдаг бол грек жижиг сгийг тодруулдагг й. Эдгээр дутагдлыг boldmath н х ж болох боловч энэ тушаал нь математик горимын гадна йлчилдэг:$mu, M qquadmathbf{mu}, mathbf{M}$ µ, M µ, M µ, Mqquad boldmath{$mu, M$}
  • 73. 3.7 Теорем, Лемм д, . . . 61 Дээрх х ндрэлийг ил хялбараар amsbsy (amsmath-д агуулагдах)болон tools б рдлийн bm багцуудад хамаарах boldsymbol тушаалыгашиглаж шийдэж болно:$mu, M qquad µ, M µ, Mboldsymbol{mu}, boldsymbol{M}$3.7 Теорем, Лемм д, . . .Математикийн эх бэлтгэх явцад “Лемм”, “Тодорхойлолт”, “Аксиом” мэ-тийн нэгэн хэвийн х рээлл дийг ашиглах шаардлага гарч болох юм. newtheorem{нэр}[тоолуур]{текст}[б лэг] нэр гэсэн хувьсагчид “теорем”-ыг заах товчилсон нэрийг, текст хувь-сагчид “теорем”-ыг т л л х нэрийг тус тус оруулна. Д рв лжин хаалтад орсон туслах чанарын хувьсагчуудаар “теорем”-ын дугаарлалтыг тодорхойлно. тоолуур хувьсагч нь нэр б хий “теорем”-г заах б г д уг тоолуурыг дараагийн “теорем”-д ргэлжл лэн ашигла-на. б лэг гэсэн хувьсагчийг “теорем”-д б лгийн дугаарыг хамааруулантоолоход ашиглана. Баримтын эхлэлд newtheorem тушаалыг зарласны р д нд дараахтушаалыг биел лэх боломж б рдэнэ. begin{нэр}[текст] Сонирхож буй теорем end{нэр} amsthm багц (AMS-L TEX-ийн) нь theoremstyle{загвар} тушаалаар Aтеоремын дараах гурван т рлийн загварыг санал болгодог: definition(гарчгийг тодоор, текстийг босоогоор), plain (гарчгийг тодоор, текстийгналуугаар) буюу remark (гарчгийг налуугаар, текстийг налуугаар). Онолын б х тодорхойлолтыг гээр тэмдэглэж болно. newtheoremх рээллийг хэрхэн ашиглахыг дараах жишээгээр з лье. Эхэлж теоремуудыг тодорхойлно:theoremstyle{definition} newtheorem{law}{Law}theoremstyle{plain} newtheorem{jury}[law]{Jury}theoremstyle{remark} newtheorem*{marg}{Margaret}
  • 74. 62 Математикийн томьёо бэлтгэхbegin{law} label{law:box}Don’t hide in the witness box Law 1. Don’t hide in the witness boxend{law}begin{jury}[The Twelve] Jury 2 (The Twelve). It could be you! SoIt could be you! So beware and beware and see law 1.see law~ref{law:box}.end{jury}begin{marg}No, No, Noend{marg} Margaret. No, No, No Дээрх жишээнд “Jury” болон “Law” гэсэн теоремуудыг нэгэн дугаар- лалтад хамруулжээ. Д рв лжин хаалтад байгаа хувьсагч нь теоремд гарчиг буюу ижил з йлийг тодотгоход ашиглагдаж байна.newtheorem{mur}{Мэрфи}[section]begin{mur} Хийх хэд хэдэн Мэрфи 3.7.1. Хийх хэд хэдэн арга замарга зам байгаагийн аль нэг байгаагийн аль нэг эрсдэлтэйг нь хэнэрсдэлтэйг нь хэн нэгэн нэгэн сонгож таараа.сонгож таараа.end{mur} “Мэрфи”-гийн теоремыг тухайн дэд б лгийн дугаартай хослуулан ду- гаарлажээ. М н нээс гадна б лэг эсвэл дэд хэсгийн дугаарыг ашиглаж бас болно. amsthm багцад proof х рээлэл бас байдаг.begin{proof} Баталгаа.[E=mc^2] E = mc2гэдгээс илэрхий.end{proof} гэдгээс илэрхий. qedhere тушаалаар ‘баталгааг т гсг х’ тэмдгийн байршлыг рчилж нэг м р ахиулан тавьж болно.begin{proof} Баталгаа.[E=mc^2 qedhere] E = mc2гэдгээс илэрхий.end{proof} гэдгээс илэрхий. Теоремыг т гсг х тэмдгийг ntheorem багцад нэмэлт сонголтыг тодор- хойлон рчилж болно.
  • 75. 3.8 Математикийн тэмдг д 633.8 Математикийн тэмдг дДараах х снэгтэд математик горимд ихэвчлэн хэрэглэгддэг б хий лтэмдг дийг з лэв. Х снэгт 3.12–3.88 -д з лсэн тэмдг дийг ашиглахын тулд amssymbбагцыг баримтын эхлэлд зарласан байх ёстой б г д системд тань AMSматематик фонт суусан байх учиртай. Хэрэв эдгээр багц болон фонтнь суугааг й бол тэдгээрийг CTAN:macros/latex/required/amslatex ха-ягаас татаж авч суулгаж болно. Бусад тэмдг дийг CTAN:info/symbols/comprehensive хаягт дурдсан болно. Х снэгт 3.1: Математик горимын рг лт д. a ˆ hat{a} a ˇ check{a} a ˜ tilde{a} a ` grave{a} a ˙ dot{a} a ¨ ddot{a} a ¯ bar{a} a vec{a} AAA widehat{AAA} a ´ acute{a} a ˘ breve{a} AAA widetilde{AAA} ˚ a mathring{a} Х снэгт 3.2: Грек сг д.Alpha, Beta мэтийн сг д нь ердийн латин A, B. . . сг дтэй яг ижилтул тэдгээр сг дэд зориулсан тушаал байхг й. α alpha θ theta o o υ upsilon β beta ϑ vartheta π pi φ phi γ gamma ι iota varpi ϕ varphi δ delta κ kappa ρ rho χ chi epsilon λ lambda varrho ψ psi ε varepsilon µ mu σ sigma ω omega ζ zeta ν nu ς varsigma η eta ξ xi τ tau Γ Gamma Λ Lambda Σ Sigma Ψ Psi ∆ Delta Ξ Xi Υ Upsilon Ω Omega Θ Theta Π Pi Φ Phi 8 Эдгээр х снэгтийг Дэвид Карлислын (David Carlisle) зохиосон symbols.tex ба-римтаас эх авч хожим Йозеф Ткадлек (Josef Tkadlec) нэмж засварласан болно.
  • 76. 64 Математикийн томьёо бэлтгэх Х снэгт 3.3: Бинар харьцаанууд. Дараах тэмдэгт дийн г йсгэлийг гаргахдаа тэдгээр тэмдэгтийн мн not тушаал бичнэ. < < > > = = ≤ leq or le ≥ geq or ge ≡ equiv . ll gg = doteq prec succ ∼ sim preceq succeq simeq ⊂ subset ⊃ supset ≈ approx ⊆ subseteq ⊇ supseteq ∼ = cong sqsubset a sqsupset a I Join a sqsubseteq sqsupseteq bowtie ∈ in ni , owns ∝ propto vdash dashv |= models | mid parallel ⊥ perp smile frown asymp : : ∈ / notin = neq or ne a Эдгээр тэмдгийг ашиглахын тулд latexsym багцыг зарласан байна Х снэгт 3.4: Бинар йлдл д. + + − - ± pm mp triangleleft · cdot ÷ div triangleright × times setminus star ∪ cup ∩ cap ∗ ast sqcup sqcap ◦ circ ∨ vee , lor ∧ wedge , land • bullet ⊕ oplus ominus diamond odot oslash uplus ⊗ otimes bigcirc amalg bigtriangleup bigtriangledown † dagger ¡ lhd a £ rhd a ‡ ddagger ¢ unlhd a ¤ unrhd a wr
  • 77. 3.8 Математикийн тэмдг д 65 Х снэгт 3.5: йлдлийн ТОМ тэмдг д. sum bigcup bigvee prod bigcap bigwedge coprod bigsqcup biguplus int oint bigodot bigoplus bigotimes Х снэгт 3.6: Сумнууд. ← leftarrow or gets ←− longleftarrow → rightarrow or to −→ longrightarrow ↔ leftrightarrow ←→ longleftrightarrow ⇐ Leftarrow ⇐= Longleftarrow ⇒ Rightarrow =⇒ Longrightarrow ⇔ Leftrightarrow ⇐⇒ Longleftrightarrow → mapsto −→ longmapsto ← hookleftarrow → hookrightarrow leftharpoonup rightharpoonup leftharpoondown rightharpoondown rightleftharpoons ⇐⇒ iff (bigger spaces) ↑ uparrow ↓ downarrow updownarrow ⇑ Uparrow ⇓ Downarrow Updownarrow nearrow searrow swarrow nwarrow Y leadsto a a Эдгээр тэмдгийг ашиглахын тулд latexsym багцыг зарласан байна Х снэгт 3.7: Сумтай рг лт д. − −→ AB overrightarrow{AB} AB − −→ underrightarrow{AB} ←−− AB overleftarrow{AB} AB ←−− underleftarrow{AB} ←→ AB overleftrightarrow{AB} AB ←→ underleftrightarrow{AB}
  • 78. 66 Математикийн томьёо бэлтгэх Х снэгт 3.8: Хаалтууд. ( ( ) ) ↑ uparrow [ [ or lbrack ] ] or rbrack ↓ downarrow { { or lbrace } } or rbrace updownarrow langle rangle ⇑ Uparrow | | or vert | or Vert ⇓ Downarrow / / backslash Updownarrow lfloor rfloor rceil lceil Х снэгт 3.9: Том хаалтууд.     lgroup  rgroup  lmoustache   arrowvert Arrowvert bracevert       rmoustache Х снэгт 3.10: Т р л б рийн тэмдг д. . . .. ... dots ··· cdots . vdots . ddots hbar ı imath  jmath ell Re Im ℵ aleph ℘ wp ∀ forall ∃ exists mho a ∂ partial ’ prime ∅ emptyset ∞ infty nabla triangle P Box a Q Diamond a √ ⊥ bot top ∠ angle surd ♦ diamondsuit ♥ heartsuit ♣ clubsuit ♠ spadesuit ¬ neg or lnot flat natural sharp a Эдгээр тэмдгийг ашиглахын тулд latexsym багцыг зарласан байна Х снэгт 3.11: Математикийн бус тэмдг д. Эдгээр тэмдгийг м н математик горимд ашиглаж ч болно. † dag § S © copyright ® textregistered ‡ ddag ¶ P £ pounds % %
  • 79. 3.8 Математикийн тэмдг д 67 Х снэгт 3.12: AMS хаалтууд. ulcorner urcorner llcorner lrcorner | lvert | rvert lVert rVert Х снэгт 3.13: AMS грек болон еврей сг д. digamma κ varkappa beth gimel daleth Х снэгт 3.14: Математикийн цагаан толгой.Математикийн бусад фонтыг 111-р хуудасны 6.4-р х снэгтээс з.Жишээ Тушаал Шаардагдах багцABCDEabcde1234 mathrm{ABCDE abcde 1234}ABCDEabcde1234 mathit{ABCDE abcde 1234}ABCDEabcde mathnormal{ABCDE abcde 1234}ABCDE mathcal{ABCDE abcde 1234}A BC DE mathscr{ABCDE abcde 1234} mathrsfsABCDEabcde1234 mathfrak{ABCDE abcde 1234} amsfonts or amssymbABCDE mathbb{ABCDE abcde 1234} amsfonts or amssymb Х снэгт 3.15: AMS бинар йлдл д. dotplus centerdot ltimes rtimes divideontimes doublecup doublecap smallsetminus veebar barwedge doublebarwedge boxplus boxminus circleddash boxtimes boxdot circledcirc intercal circledast rightthreetimes curlyvee curlywedge leftthreetimes
  • 80. 68 Математикийн томьёо бэлтгэх Х снэгт 3.16: AMS бинар харьцаанууд. lessdot gtrdot doteqdot leqslant geqslant risingdotseq eqslantless eqslantgtr fallingdotseq leqq geqq eqcirc lll or llless ggg circeq lesssim gtrsim triangleq lessapprox gtrapprox bumpeq lessgtr gtrless Bumpeq lesseqgtr gtreqless ∼ thicksim lesseqqgtr gtreqqless ≈ thickapprox preccurlyeq succcurlyeq approxeq curlyeqprec curlyeqsucc backsim precsim succsim backsimeq precapprox succapprox vDash subseteqq supseteqq Vdash shortparallel Supset Vvdash blacktriangleleft sqsupset backepsilon vartriangleright because ∝ varpropto blacktriangleright Subset between trianglerighteq smallfrown pitchfork vartriangleleft shortmid smallsmile trianglelefteq ∴ therefore sqsubset
  • 81. 3.8 Математикийн тэмдг д 69 Х снэгт 3.17: AMS сумнууд. dashleftarrow dashrightarrow leftleftarrows rightrightarrows leftrightarrows rightleftarrows Lleftarrow Rrightarrow twoheadleftarrow twoheadrightarrow leftarrowtail rightarrowtail leftrightharpoons rightleftharpoons Lsh Rsh looparrowleft looparrowright curvearrowleft curvearrowright circlearrowleft circlearrowright multimap upuparrows downdownarrows upharpoonleft upharpoonright downharpoonright rightsquigarrow leftrightsquigarrow
  • 82. 70 Математикийн томьёо бэлтгэх Х снэгт 3.18: AMS г йсгэл бинар харьцаа болон сумнууд. nless ngtr varsubsetneqq lneq gneq varsupsetneqq nleq ngeq nsubseteqq nleqslant ngeqslant nsupseteqq lneqq gneqq nmid lvertneqq gvertneqq nparallel nleqq ngeqq nshortmid lnsim gnsim nshortparallel lnapprox gnapprox nsim nprec nsucc ncong npreceq nsucceq nvdash precneqq succneqq nvDash precnsim succnsim nVdash precnapprox succnapprox nVDash subsetneq supsetneq ntriangleleft varsubsetneq varsupsetneq ntriangleright nsubseteq nsupseteq ntrianglelefteq subsetneqq supsetneqq ntrianglerighteq nleftarrow nrightarrow nleftrightarrow nLeftarrow nRightarrow nLeftrightarrow Х снэгт 3.19: AMS бусад тэмдг д. hbar hslash k Bbbk square blacksquare circledS vartriangle blacktriangle complement triangledown blacktriangledown Game ♦ lozenge blacklozenge bigstar ∠ angle measuredangle diagup diagdown backprime nexists Finv ∅ varnothing ð eth sphericalangle mho
  • 83. Б лэг 4Нэмэлт боломжуудТомоохон баримт боловсруулахад зориулж LTEX товъёг, номз й сгэх гэх Aмэт боломжуудаар хангадаг. LTE A X-ийн тэдгээр нэмэлт болон тусгай болом-жуудын талаар L TEX Manual [1] болон The L TEX Companion [3] товхим- A Aлуудад дэлгэрэнг й г лсэн байгаа.4.1 Encapsulated PostScript зураг оруулахL TEX нь figure болон table х рээлл дэд зураг, график мэтийн х в гч Aбиеттэй ажиллах бололцоог олгодог. L TEX-ийн ндсэн буюу рг тг с н багцыг ашиглан график байгуу- Aлах хэд хэдэн арга байх б г д тэдгээрийн заримыг 5-р б лэгт дурдав.М н The L TEX Companion [3] болон L TEX Manual [1] товхимлуудаас A Aдэлгэрэнг йг мэдэж болно. Баримтад зураг оруулах хамгийн хялбар арга нь зургаа тусгай зо-риулалтын программ ашиглан бэлтгээд1 т нийгээ баримтдаа оруулахявдал б г д L TEX-д бэлтгэсэн зургаа оруулах олон т рлийн арга зам Aбайдгаас энэ удаад бид, хэрэглэхэд хялбар/т гээмэл хэрэглэгддэгээр ньEncapsulated PostScript (EPS) т рлийн зургийг хэрхэн оруулах талааравч зэх болно. EPS форматын зургийг ашиглахын тулд PostScriptхэвлэгч2 шаардлагатай. Д. Карлислын зохиосон graphicx багцад зураг оруулахад зориулагд-сан нэлээд х чирхэг тушаалууд багтсан байна. Энэ нь “graphics” б рд-лийн нэг хэсэг ажээ.3 Компьютерт тань PostScript хэвлэгч ажиллах боломжтой т дий-г й graphicx багц суусан бол баримтад зураг оруулах дараах алхмуудыг 1 XFig, Gnuplot, Gimp, Xara X . . . 2 PostScript-г д рслэх р нэг боломж бол GhostScript программыг support/ghostscript хаягаас татаж авч ашиглах явдал. Windows болон OS/2 хэрэглэгчдэдGSview хэрэгтэй. 3 macros/latex/required/graphics
  • 84. 72 Нэмэлт боломжууд г йцэтгээрэй: 1. Зориулалтын программаар зургаа EPS формат уруу х рв лэх.4 2. Оролтын файлын эхлэлд graphicx багцыг дараах байдлаар зарлана usepackage[драйвер]{graphicx} нд, драйвер нь “dvi-аас postscript уруу” х рв лэх программ б - г д энд хамгийн рг н хэрэглэгддэг программ нь dvips юм. TEX-д зураг оруулах тодорхой стандарт байхг й учраас драйверын нэ- рийг оноох шаардлагатай байдаг. Драйверыг тодорхойлсноор, .dvi файл дахь зургийн мэдээллийг оруулах зохих аргыг graphicx багц сонгож улмаар принтер ний дагуу .eps файлыг алдааг йгээр оруулдаг. 3. Баримтад зургийн файлыг оруулахдаа дараах тушаалыг ашиглана. includegraphics[сонголт=утга, . . . ]{файл} Зургийн нд р, рг н, эргэлт зэргийг тогтоох сонголтод харгалзах утга б хий хувьсагчуудыг р хооронд нь таслалаар тусгаарлаж оруулна. Чухал хэрэгцээтэй сонголтуудыг 4.1-р х снэгтэд жагсаан з лэв. Х снэгт 4.1: graphicx багцын сонголтууд. width зургийн рг ний хэмжээг рчилн height зургийн ндрийн хэмжээг рчилн angle зургийг цагийн з ний эсрэг чиглэлд эрг лнэ scale зургийн хэмжээг нийтэд нь рчилн 4 Хэрэв таны программ EPS формат уруу х рв лэх боломжг й бол PostScript принтерийн драйвер (жишээ нь, Apple LaserWriter мэтийн) суулгаад т гээр файлаа EPS формат уруу х рв лэх хэрэгтэй. EPS нь нэгээс ил хуудсыг агуулахг й гэдгийг анхаар. Гэхдээ зарим принтер драйверуудад нийг тохируулж болдог.
  • 85. 4.2 Номз й 73 Ойлгомжтой болгох днээс дараах жишээ кодыг авч зье: begin{figure} centering includegraphics[angle=90, width=0.5textwidth]{test} caption{Энэ бол жишээ.} end{figure} нд test.eps зургийг баримтад оруулахдаа т нийг эхлээд 90 градусэрг лээд дараа нь стандарт параграфын хувьд рг ш нь 2 дахин бо-гиносгожээ. Энд ндрийнх нь хэмжээг тусгайлан тогтоогоог й учраасурт рг н хоёрын харьцааг 1.0 гэж ойлгох б г д урт рг ний хэмжээгтусгайлан тогтоож болно. Хэмжээтэй холбоотой дэлгэрэнг й мэдээллийг115-р хуудасны 6.5-р х снэгтээс, энэх сэдэвтэй холбоотой дэлгэрэнг ймэдээллийг [9] болон [13] товхимлуудаас тус тус сонирхож болно.4.2 Номз йthebibliography х рээллийн тусламжтайгаар номз йг сгэж, г гд-л дийг дараах маягаар оруулна bibitem[хаяг]{тэмдэглэгээ} нд, тэмдэглэгээ гэдэгт баримтад иш татаж оруулсан ном товхим-луудын нэрийн товчлол байна. cite{тэмдэглэгээ} Хэрэв хаяг гэсэн сонголтыг хоосон орхивол г гдлийг автоматаардугаарлан оруулах болно. begin{thebibliography} тушаалын ард би-чигдэх хувьсагчаар номз йд орж болох нийт хаягийн тоог заана. Доорхжишээнд {99} гэдгээр L TEX-д иш татах нийт номын тоо 99 ширхгээс Aхэтрэхг й болохыг илтгэж байна. Партл [1]-ын г лснээр бол . . .Партл~cite{pa}-ын г лснээр бол ldotsbegin{thebibliography}{99}bibitem{pa} H.~Partl:emph{German TeX},TUGboat Volume~9, Issue~1 (1988) Номз йend{thebibliography} [1] H. Partl: German TEX, TUGboat Volume 9, Issue 1 (1988)
  • 86. 74 Specialities Томоохон баримтуудад BibTEX программыг ашиглах нь тохиромж- той. BibTEX нь TEX-ийн ихэнх тархцуудыг агуулдаг т дийг й номз йн г гдлийн санг дэмжих б г д баримтад иш татсан з йл б рийг т ний эх товхимлын талаарх тайлбаруудтай холбож г х рэгтэй. BibTEX нь томоохон хэмжээний номз йн г гдлийг сгэх загвар хуудасны горимд тулгуурладаг.
  • 87. 4.3 Товъёг сгэх 75 Х снэгт 4.2: Товъёгт т лх р г оруулах загвар.Жишээ Тэмдэглэгээ Тайлбарindex{hello} hello, 1 Ердийн тэмдэглэгээindex{hello!Peter} Peter, 3 ‘hello’-ийн дэд тэмдэглэгээindex{Sam@textsl{Sam}} Sam, 2 Налуулсан тэмдэглэгээindex{Lin@textbf{Lin}} Lin, 7 Дээрхийн адилindex{Jenny|textbf} Jenny, 3 Тодотгосон дугаарindex{Joe|textit} Joe, 5 Дээрхийн адилindex{ecole@’ecole} ´cole, 4 e рг лт тавих4.3 Товъёг сгэхНомын чухал хэсг дэд товъёг багтдаг. L TEX болон makeindex5 програм- Aмын тусламжтайгаар товъёгийг хялбархан сгэж болдог б г д энэххэсэгт з вх н товъёг сгэх ндсэн тушаалуудыг судлах болно. Дэлгэ-рэнг й мэдээллийг The L TEX Companion [3] товхимлоос авна уу. A L TEX-д товъёг сгэх горимыг идэвхж лэхийн тулд makeidx багцыг Aбаримтын эхлэлд зарласан байх ёстой: usepackage{makeidx}товъёг сгэх тусгай тушаалыг makeindexоролтын файлд м н зарласан байна. Товъёгийг тодорхойлохдоо, index{т лх р г}гэсэн тушаалын т лх р г гэдэгт товъёгт оруулах гсийг заан оруул-на. Т лх р г оруулах загварыг 4.2-р х снэгтэд жишээгээр з лэв. L TEX, оролтын файлыг боловсруулахдаа index тушаалаар товъёг Aтэмдэглэгээг зохих хуудасны дугаарын хамтаар, уг оролтын файлтайнэр ижил боловч рг тг л р (.idx) файлд бичдэг. Улмаар энэх .idx 5 8-аас ил г й тооны тэмдэгтээс б рдсэн файлын нэрийг дэмждэг систем дэд нийг makeidx гэх нь бий.
  • 88. 76 Specialities файлыг makeindex программ цааш боловсруулдаг. makeindex файлын нэр makeindex программаар эрэмбэлсэн товъёг б хий, эх файлтай ижил нэртэй .ind рг тг лтэй файлыг сгэсний дараагаар оролтын файлыг L TEX дээр дахин боловсруулмагц L TEX A A printindex тушаалын байрлаж буй байрлалд товъёгийг баримтад хавсаргана. L TEX 2ε -ийн showidx багцын тусламжтайгаар товъёгт орсон т лх р A гийг тэмдэглэсэн хуудас б рийн захад тухайн хуудсанд харьяалагдах т лх р гсийг хэвлэж харуулдаг. Энэ нь товъёгийг нягтлах болон ба- римтыг хянан засварлахад хэрэг болдог. index тушаалыг з в хэрэглэхг й бол баримтын харагдах байдалд н л лж болзошг й байдаг.С лийн цэг index{ г}. С лийн цэг . Т гсг х цэг. Т гсг лийгТ гсг х цэгindex{ г}. анхаар.Т гсг лийг анхаар. 4.4 З йлчлэлийг тохируулах Пит ван Оострумын (Piet van Oostrum) зохиосон fancyhdr багц6 нь ба- римтын з йлчлэл, з лтийг хялбархан тохируулах ц н тооны тушаа- лыг агуулдаг. Уг багцын хэрэглээг яг энэ хуудасны дээд талд байрлах з йлчлэлээс харж болно. З йлчлэл, з лтэд б лэг ба дэд б лгийн нэрийг тохируулахад ярвиг- тай байдаг б г д L TEX-д нийг хоёр янзаар г йцэтгэж болно. З йлч- A лэл, з лтийг оноосон хуудсанд л дахин тодорхойлохыг х свэл тухайн б лэг дэд б лгийн нэрсийг т л л х rightmark ба leftmark гэсэн ту- шаалуудыг б лэг, дэд б лгийн нэрсийг рчл хийг х ссэн хуудсандаа зарлана. chapter болон нтэй ижил тушаалуудыг б хэлд нь дахин тодор- хойлохын тулд rightmark ба leftmark тушаалуудыг бус chaptermark, sectionmark, буюу subsectionmark тушаалуудыг ашиглана. З йлчлэл дэх б лгийн нэрийг рчл хд “шинээр” chaptermark ту- шаалыг зарлана. 4.1-р зурагт, энэх товхимол дээрх з йлчлэлтэй ижил з йлчлэл с- гэх fancyhdr багцын боломжит тохиргоог з лэв. З лтэд тэмдэглэсэн хаягаар хандан уг багцын талаарх мэдээллийг авч болно. 6 macros/latex/contrib/supported/fancyhdr хаягаас татаж авч болно.
  • 89. 4.4 З йлчлэлийг тохируулах 77documentclass{book}usepackage{fancyhdr}pagestyle{fancy}% ингэснээр б лэг, дэд б лгийн з йлчлэлийг% жижиг сгээр тэмдэглэх боломжтой болно.renewcommand{chaptermark}[1]{% markboth{#1}{}}renewcommand{sectionmark}[1]{% markright{thesection #1}}fancyhf{} % одоогийн з йлчлэл, з лтийг х чинг й болгохfancyhead[LE,RO]{bfseriesthepage}fancyhead[LO]{bfseriesrightmark}fancyhead[RE]{bfseriesleftmark}renewcommand{headrulewidth}{0.5pt}renewcommand{footrulewidth}{0pt}addtolength{headheight}{0.5pt} % зай тогтоохfancypagestyle{plain}{% fancyhead{} % хуудаснаас з йлчлэлийг хасах renewcommand{headrulewidth}{0pt}} Зураг 4.1: fancyhdr тохиргооны жишээ.
  • 90. 78 Specialities 4.5 Verbatim багц Энэ номын эхэнд verbatim х рээллийн талаар тодорхой ойлголттой бол- сон байх. Энэ дэд б лгээр бид verbatim багцыг судлах болно. Ер нхийд verbatim багц нь verbatim х рээллийг бодвол нэмэлт рэгтэйгээр хяз- гаарлагдмал х рээнд ажилладаг. verbatim багцыг ашиглахдаа verbatiminput{файлын нэр} гэсэн тушаалыг зарлаж, ASCII текст файлыг б хэлд нь verbatim х рээ- лэлд оруулна. Энэх verbatim багц нь ‘tools’ б рдлийн хэсэг тул ихэнх систем дэд т ний суулгац бий. Хэрэв уг багцын талаарх дэлгэрэнг й мэдээллийг авахыг х свэл [10]-р товхимлыг сонирхоно уу. 4.6 Нэмэлт багц суулгах Ихэнх L TEX суулгацуудад томоохон хэмжээний суулгахаар загварчил- A сан багцууд дагалддаг бол бусдыг нь интернетээс татаж авах шаард- лагатай байдаг. Загварчилсан багцуудыг татаж авч болох интернетийн ндсэн хаяг нь CTAN (http://www.ctan.org/). geometry, hyphenat, болон р бусад багцууд нь голдуу хоёр файлаас б рддэг: .ins болон .dtx рг тг лтэй файлууд. Эдгээрийг дагалдаж, ун- шиж танилцвал зохих тухайн багцын талаарх товч тайлбарыг агуулсан readme.txt файл ирдэг. Ямар ч тохиолдолд, багц файлуудаа компьютертоо хуулж тавьсны дараагаар (a) TEX тархцадаа загварчилсан багцыг таниулж, (b) шаар- дагдах баримтуудыг гарган авна. Эхний хэсгийн г йцэтгэлийг дурдвал: 1. L TEX дээр .ins файлыг боловсруулж .sty файлыг гарган авна. A 2. Гарган авсан .sty файлаа .../localtexmf /tex/latex дэд дирек- торт (Windows буюу OS/2 хэрэглэгчид ташуу зураасыг эсрэг тийш рчл н бичнэ) байрлуулна. 3. Тархцынхаа файлын нэрсийн г гдлийг L TEX тархцадаа зохих ту- A шаалаар шинэчилнэ: teTeX, fpTeX – texhash; web2c – maktexlsr; MiKTeX – initexmf -update-fndb эсвэл GUI буюу хэрэглэгчийн харилцах цонх ашигла. Одоо .dtx файлаасаа баримтыг гарган авах боломжтой боллоо: 1. .dtx файлыг L TEX дээр боловсруулж .dvi файлыг гарган авна. A L TEX дээрх хэд хэдэн удаагийн боловсруулалтын дараагаар холбох A заагчийн мэдээллийг (cross-reference) цуглуулж хавсаргана.
  • 91. A4.7 pdf L TEX-тэй ажиллах 79 2. L TEX, боловсруулалтаар .idx файл A ссэн эсэхийг шалгана. Хэрэв сээг й бол 5-р алхамд шилжинэ. 3. Товъёг сгэхийн тулд дараах тушаалыг биел лнэ: makeindex -s gind.ist нэр ( нд нэр гэдэгт боловсруулах файлын рг тг л агуулааг й з вх н нэр байна). 4. .dtx файлыг L TEX дээр дахин нэг удаа боловсруулна. A 5. Эцэст нь, уншихад эвтэйхэн байх днээс .ps юм уу .pdf файлыг сгэнэ. гийн тайлбар сгэхдээ .glo ( гийн тайлбар) 4-5-р алхам хооронддараах тушаалыг зарлана:makeindex -s gglo.ist -o нэр.gls нэр.glo5-р алхамд шилжихээс мн .dtx файлыг L TEX дээр дахин нэг удаа Aболовсруулна.4.7 A pdfL TEX-тэй ажиллахЗохиогч Даниил Флипо (Daniel Flipo) <Daniel.Flipo@univ-lille1.fr>PDF нь веб хуудаст зарим гсийг заагч холбоосоор тухайн баримтын альнэгэн хэсэгт буюу р бусад баримтад шилжихээр тэмдэглэсэн байдаг-тай т стэй, баримтын гипертекст формат юм. Тухайн холбох заагч дээрдармагц заагчийн байрлалд шилжинэ. L TEX-ийн хувьд уг холбох заагч Aнь ref ба pageref юм. Нэмж хэлэхэд, х снэгтийн жагсаалт, товъёгболон бусад ижил б тц д нь дээрх холбох заагчийн т р лд хамаардаг. Ихэнх веб хуудаснууд HTML (HyperText Markup Language) дээр би-чигдэж байгаа билээ. Уг форматаар шинжлэх ухааны баримт бичиг бо-ловсруулахад хоёр том дутагдал байдаг: 1. HTML баримт математикийн томьёог дэмждэгг й. нд тодорхой стандарт байсаар атал ихэнх интернет х тч д нийг л дэмжих буюу шаардлагатай фонтууд дутагддаг. 2. HTML баримтыг хэвлэх боломжтой ч гарах р д н нь х т ч бо- лон системээс ихэд шалтгаалдаг т дийг й L TEX-тэй харьцуулахад A чанарын шаардлага хангадагг й. L TEX-ээс HTML уруу х рв лэх олон янзын оролдлогын зарим нь Aстандарт L TEX оролтын файлыг веб хуудсанд уншиж болохоор х р- Aв лж байсан хэдий ч гарах р д н нь бичиглэлийг хэт хялбарчилдагбайсан. Удалг й L TEX-ийг ил уян хатан болгох нэмэлт багцууд гарч A
  • 92. 80 Specialities ирмэгц х м с бэлтгэсэн баримтынхаа хэвлэлийн чанарыг алдагдуулах- г й байлгах днээс, вебдээ баримтын загварыг хадгалах т дийг й ги- пертекст удирдлагыг дэмжих PDF (Portable Document Format, барим- тын з врийн формат)-г ашиглах болсон юм. С лийн еийн ихэнх ин- тернет х тч дэд PDF баримтыг шууд нээх бололцоотой нэмэлт про- грамм дагалддаг болсон. Хэдийгээр ихэнх систем дэд DVI болон PS файлыг нээн зэх про- грамм байдаг ч Acrobat Reader болон Xpdf нь PDF баримтыг дэмжигч хамгийн рг н хэрэглэгддэг программууд билээ. Иймээс баримтын PDF хувилбар нь уншигчдад ил х ртээмжтэй юм. 4.7.1 Вебд зориулсан PDF баримтууд H`n Th´ˆ Th`nh хэмээх х ний зохиосон pdfTEX программын тусламж- a e a тайгаар L TE A X эх файлаас PDF файлыг хялбархан гарган авч болно. pdfTEX нь TEX-ийн сгэсэн DVI файлыг PDF уруу х рв лдэг бол pdfL TE A X нь м н L T X эх файлаас PDF баримтыг боловсруулан гар- A E гадаг. pdfTEX болон pdfL TEX нь с лийн еийн TEX тархцууд болох teTEX, A fpTEX, MiKTEX, TEXLive ба CMacTEX систем дэд дагалдан суудаг. DVI файлын оронд PDF файл сгэх бол latex file.tex гэсэн ту- шаалыг pdflatex file.tex тушаалаар солиход хангалттай. Зарим сис- тем дэд L TEX-г тушаал бичиж ажиллуулахг йгээр TEX-ийн удирдах A товчлууруудыг ашиглаж болдог. L TEX дээр a4paper буюу letterpaper гэх мэт баримтын т рлийг зар- A лаж гч болдгийн адилаар pdfL TEX-д ч бас болох б г д харин pdfTEX- A ийн хувьд pdf файлд цаасны хэмжээг тодорхойлох тушаалыг зарлаж г х шаардлагатай. Хэрэв hyperref багцыг (83-р хуудсыг з) ашиглаж байгаа бол цаасны хэмжээ автоматаар тохирох болно. Бусад тохиолдолд дараах тушаалыг баримтын эхэнд зарлана: pdfpagewidth=paperwidth pdfpageheight=paperheight Дараагийн дэд б лэгт L TEX болон pdfL TEX хоёрын ялгааг нарийвч- A A лан тайлбарлах болно. Гол ялгааг дараах гурван з йлд т вл р лэн авч зэх болно: ашиглах фонт, оруулах зургийн т р л, гипер холбогчийн б - тэц. 4.7.2 Фонтууд pdfL TEX-д б х т рлийн фонтыг (PK bitmaps, TrueType, PostScript A type 1. . . ) ашиглаж болох боловч ердийн L TEX bitmap PK фонт фор- A матаар сгэсэн баримтын фонт Acrobat Reader дээр арзайж харагддаг тул арзайлгахг йн тулд гагцх PostScript Type 1 фонтыг ашиглах нь
  • 93. A4.7 pdf L TEX-тэй ажиллах 81тохиромжтой байдаг. С лийн еийн TeX суулгацуудад уг фонт агуу-лагдах болсон тул энэ нь автоматаар тохирно. Таны PDF баримт,дээрх т рлийн фонтыг агуулж байвал энэ б лгийг уншилг й алгасажболно. PostScript Type 1 т рлийн Computer Modern болон AMSFonts фон-туудыг Blue Sky Research болон Y&Y, Inc. зохиож Америкийн Матема-тикийн Нийгэмлэгт эрхээ шилж лжээ. Уг фонтууд нь 1997 оны эхээрнийтэд т гж с лийн еийн ихэнх TEX тархцуудад дагалдах болсон бай-на. L TEX дээр англиас бусад хэл дээр баримт бэлтгэхэд EC, LH, буюу CB Aфонтууд (OT1 фонтын талаар 26-р хуудаснаас з) хэрэг болно. ВладимирВоловичийн зохиосон EC/TC, EC Concrete, EC Bright ба LH фонтуудыгагуулсан cm-super фонтын б рдлийг CTAN:/fonts/ps-type1/cm-super ха-ягаас татаж авч болох ба энэ нь TEXLive7 болон MiKTEX систем дэд да-галддаг. Апостолос Сирополосын (Apostolos Syropoulos) зохиосон type 1т рлийн CB грек сгийн фонтыг CTAN:/tex-archive/fonts/greek/cb ха-ягаас татан авч бас болно. Гэхдээ дээрх фонтууд хэвлэлийн чанарынхувьд Blue Sky/Y&Y-ийн Type1 CM фонтуудыг г йцэхг й, дээд нягт-рал нь EC/LH/CB фонтуудын эх bitmap зургийн чанараар танигдаж,бага нягтралд д рслэгдэхдээ эх нягтралыг багасгадаг тул тийм ч цэвэр-хэн харагддагг й. Латин хэл дээр эх бэлтгэхийн тулд дараах тохиргоог хийх хэрэгтэй. • aeguill буюу Almost European Computer Modern with Guillemets баг- цыг баримтын эхлэлд usepackage{aeguill} хэмээн зарласнаар AE виртуал фонтыг EC фонтын оронд идэвхж лэх юм. • Эсвэл mltex багцыг з вх н pdfTEX-д зориулж ашиглаж болно.MlTEX системийн адилаар AE виртуал фонт, TEX-ийн CM фонтын тэм-дэгт дийг 256 х ртэл г йцээн, EC фонтын тэмдэгтийн дарааллаар байр-луулж, type 1 форматын CM фонтуудыг ашиглах боломжтой болгосноорT1 кодчилолд латин хэлд суурилсан европын хэлн дэд е таслах ажил-лагааг идэвхтэй болгоно. Гэвч хуурмаг AE тэмдэгт д нь Acrobat Readerпрограммын хайлтын функцэд зохицон ажилладагг й тул PDF файлд рг лттэй сэг орсон гсийг хайх боломжг й. Орос хэлний хувьд дээрхийн ижил шийдэл нь C1 виртуал фонтуу-дыг ftp://ftp.vsu.ru/pub/tex/font-packs/c1fonts хаягаас татан авчашиглах явдал юм. Эдгээр фонтууд нь Bluesky б рдлийн стандарт CMtype 1 болон Paradissa болон BaKoMa б рдлийн CMCYR type 1 фонтуу-дын нэгдэл б г д эдгээрийг CTAN-аас татаж авах боломжтой. Paradissaфонтууд нь з вх н Орос цагаан толгойн сг дийг агуулдаг тул C1 фон-туудад кирилл сгийн бусад тэмдэгт сг д агуулагддагг й.
  • 94. 82 Specialities р нэг шийдэл нь бусад PostScript type 1 фонтуудыг ашиглах яв- дал. нэндээ тэдгээрийн зарим нь Acrobat Reader программд дагалддаг. Эдгээр фонтуудын сгийн хэмжээ харилцан ялгаатай тул хуудсан дахь текстийн байршил рчл гд ж болзошг й байдаг. Ер нхийд эдгээр фонтууд нь зайг маш р ашигтайгаар шийдсэн CM фонтуудаас харь- цангуй их зай эзэлдэг. Т нчлэн, Times, Helvetica ба Courier фонтуудыг баримтад ашиглахаар сонгосон тохиолдолд эдгээр нь нэг дор зохицдог- г й. Дээрх н хц лд тохирох хоёр т рлийн фонтыг, ндсэн текстийн фон- тыг, Palatino фонтыг дэмжих pxfonts багцаар, туслах текстийн фонтыг Times фонтыг дэмжих txfonts багцаар тус тус идэвхж лж ажиллуулах явдал б г д ашиглахдаа баримтын эхлэлд дараах м р дийг зарлана: usepackage[T1]{fontenc} usepackage{pxfonts} Жич: оролтын файлыг боловсруулсны дараа .log файлд Warning: pdftex (file eurmo10): Font eur... not found баримтад ашиглавал зохих зарим фонтууд олдоог йг заасан анхааруул- га гарч болох юм. PDF баримтад орхигдсон тэмдэгт дийг агуулсан хуудас гарахг й тул энэ асуудлыг шийдвэрлэхээс р замг й. Тэдгээр худалдаалах фонтуудыг, ялангуяа type 1 форматын CM фон- туудын чанартай эн чацуу EC фонтыг орлохуйц Latin Modern (LM) гэг- дэх фонт шинээр гарсан б г д TEX системийн с лийн еийн суулга- цуудад энэ нь дагалдах болсон ба баримтын эхлэлд usepackage{lmodern} usepackage[T1]{fontenc} usepackage{textcomp} гэсэн тушаалуудыг зарласнаар pdf гаралтад латин тэмдэгт дийг б рэн эхээр нь дэмжих боломжтой болох юм. 4.7.3 Зураг оруулах Баримтад зураг оруулахад graphicx багц нэн тохиромжтой байдаг (71-р хуудсыг з). pdfL TEX-д driver гэдгийн оронд pdftex гэдгийг сонгоно: A usepackage[pdftex]{color,graphicx} Веб баримтад нг ашиглаж байгаа учир дээрх жишээнд color багцыг сонгож оруулжээ. Encapsulated PostScript зургийн формат дэмжигддэгг йг эс тооц- вол PdfL TEX-д давуу тал олон бий. Хэрэв includegraphics тушаалд A
  • 95. A4.7 pdf L TEX-тэй ажиллах 83файлын рг тг лийг зааж г г й бол graphicx багц, тохирох рг тг -лийг, driver сонголтоос шалтгаалж рт агуулагдах, жишээ нь pdftex-ийн хувьд .eps рг тг л с бусад .png, .pdf, .jpg ба .mps (METAPOST) рг тг л дээс хайна. Дээрх асуудлаас зайлсхийх хялбар арга бол epstopdf программ ашиг-лан EPS файлыг PDF формат уруу х рв лэх явдал юм. Вектор гра-фикийн хувьд бол энэ нь хамгийн оновчтой шийдэл болж чадах болPDF формат угаасаа PNG ба JPEG зургуудыг дэмжихээр зохиогдсонтул bitmap (фото, сканерын) зургуудын хувьд чадахг й. PNG нь дэлгэ-цийн зураг болон ц н нг агуулсан зургуудад, харин JPEG нь шахалтсайтай тул фото зургуудад тохиромжтой байдаг. Геометрийн д рс зургийг METAPOST мэтийн, ихэнх TEX тархцуудад рийн дэлгэрэнг й гарын авлагын хамтаар дагалдах тусгай тушаалынхэл ашиглан боловсруулах нь дээр байдаг.4.7.4 Гипертекст холбоосуудhyperref багц нь баримтад дотоод заагч холбоосыг гаргахад хэрэглэгд-дэг. Идэвхж лэхдээ баримтын эхлэлд usepackage[pdftex]{hyperref}тушаалыг бусад тушаалуудын дор зарлаж гн . hyperref багцад т л вийг тодорхойлох олон янзын сонголт бий: • нэмэлт сонголтыг pdftex сонголтын араас таслал аван бичнэ usepackage[pdftex]{hyperref} • эсвэл тусад нь hypersetup{сонголт} тушаалын м р с оруулсан ч болно. Гагцх pdftex гэсэн сонголт нь зайлшг й байх хэрэгтэй, харин бусаднь заавал байх албаг й б г д тэдгээрийг hyperref7 багцын т л в дэд рчилж болно. Дараах жагсаалтын тохируулгын (default) утгыг босоофонтоор тэмдэглэв:bookmarks (=true,false ) баримтад номын хавчуулгыг харагдуулах буюу л харагдуулахunicode (=false,true ) Acrobat-ын номын хавчуулгад латин бус сгэн тэмдэгт дийг ашиглахыг з вш р хpdftoolbar (=true,false ) Acrobat-ын т л л х товчлууруудыг (toolbar) харагдуулах буюу л харагдуулах 7 hyperref багц нь pdfTEX-ээр хязгаарлагдаад зогсохг й ердийн L TEX гаралтын DVI Aфайлд PDF-д зориулагдсан мэдээллийг оруулж, улмаар энэ нь dvips программынтусламжтайгаар сэх PS файлд дамжиж эцэст нь PS файлаас PDF уруу х рв лэх ед Adobe Distiller программд ашиглагддаг.
  • 96. 84 Specialities pdfmenubar (=true,false ) Acrobat-ын цэсийг харагдуулах буюу л харагдуулах pdffitwindow (=true,false ) pdf файлыг нээх еийн хуудасны томорч харагдах байдлыг тохируулах pdftitle (={text}) Acrobat-ын баримтын тухай мэдээлэлд (Document Info) гарчгийг тодорхойлж г х pdfauthor (={text}) PDF файлын зохиогчийн нэр pdfnewwindow (=true,false ) тухайн баримтын заагч холбоосыг шинэ цонхонд нээх эсэхийг тодорхойлно colorlinks (=false,true ) заагч холбоосыг д рв лжин нг т х рээнд багтаах (false) буюу нг т сгээр (true) илэрхийлнэ. Тэдгээр заагч холбоосын нг дийг дараах байдлаар сонгон тохируулж болно ( ндсэн тохиргооны нг дийг хаалтад тэмдэглэв): linkcolor (=red) дотоод холбогч нг (дэд б лэг, хуудас, г.м.), citecolor (=green) иш татах холбоосын нг (номз й) filecolor (=magenta) файлыг заах холбоосын нг urlcolor (=cyan) URL хаягийн холбоосын нг (мэйл, веб) Хэрэв дээрх ндсэн сонголтуудыг рчл х шаардлагаг й гэж звэл дараах хялбар тушаалыг ашиглахад хангалттай usepackage[pdftex]{hyperref} Номын хавчуулгыг харагдахаар, заагч холбоосуудыг нг т р тэм- дэглэхээр тохируулах бол (=true утгууд нь ндсэн сонголтынх): usepackage[pdftex,bookmarks,colorlinks]{hyperref} PDF баримтыг, хар цагаанаар хэвлэх зорилгоор бэлтгэх тохиолдолд, хэвлэлтэд нг т заагч холбоосууд л харагдахаас зайлсхийж л хэвлэг- дэх нг т д рв лжин х рээллийг хэрэглэх нь зохимжтой байдаг: usepackage{hyperref} hypersetup{colorlinks=false} эсвэл заагч холбоосыг хараар д рсэлж болно: usepackage{hyperref} hypersetup{colorlinks,% citecolor=black,% filecolor=black,% linkcolor=black,% urlcolor=black,% pdftex}
  • 97. A4.7 pdf L TEX-тэй ажиллах 85 PDF файлын Document Info хэсэгт мэдээлэл оруулахдаа: usepackage[pdfauthor={Pierre Desproges},% pdftitle={Des femmes qui tombent},% pdftex]{hyperref} Холбох заагчуудад автомат холбоос оруулахдаа дараах тушаалыгашиглана href{url }{text} Вебсайт href{http://www.ctan.org}{CTAN}.Дээрх тушаалаар “CTAN” сайтын хаягийг, “CTAN” гээр т л л лэнт ний дармагц автоматаар холбогдох вебсайтын хаягтай хамтатган оруулжбайна. Хэрэв URL хаягийн оронд локалоор (дискнээс зам зааж) файл оруу-лах бол href тушаалыг ашиглана:Дэлгэрэнг й мэдээллийг href{manual.pdf}{эндээс}Дээрх жишээ нь “Дэлгэрэнг й мэдээллийг эндээс” гэж харагдах ба “эн-дээс” гэдгийг дармагц manual.pdf файл ачаалагдана. (Файлын нэр ньтухайн файлын байршлаас шалтгаална). г ллийн зохиогч уншигчдад зориулж баримтын н рэн талд эмэйлхаягаа author тушаал дотор href тушаалыг оруулах маягтайгаар л-дээж болно: author{Mary Oetiker $<$href{mailto:mary@oetiker.ch}% {mary@oetiker.ch}$>$Дээрх жишээнд эмэйл хаяг хуудсанд холбоосоор т дийг й б рэн эхээрээхарагдахаар бэлтгэгдсэн байна, хэрэв дээрхийн орондhref{mailto:mary@oetiker.ch}{Mary Oetiker}гэвэл энэ нь Acrobat дээр асуудалг й ажиллах боловч хэвлэхэд эмэйлхаяг харагдахг й.4.7.5 Холбоост хамаатай асуудлуудТоолуур дахин тоолох ед жишээ нь, book т рлийн mainmatter тушаа-лыг ашиглах ед дараах:! pdfTeX warning (ext4): destination with the same identifier (name{page.1}) has been already used, duplicate ignored
  • 98. 86 Specialities гэсэн, номын тэрг н б лгийн дугаарыг мн х хуудасны дугаарын ади- лаар дахин 1-ээс эхл лэн тоолж, тийнх 1 гэсэн дугаарлалт давхцах болж “давхцлыг л тооцох” тухай анхааруулга гарна. Дээрхээс зайлсхийх арга нь hyperref-д plainpages=false гэсэн сон- голтыг тохируулж гч з вх н хуудасны дугаарлалтад н л л х явдал. нээс ил сайн шийдэл нь hypertexnames=false боловч энэ нь товъёг дахь хуудасны холбоост з рчил сгэдэг. 4.7.6 Номын хавчуулгатай холбоотой асуудлууд Номын хавчуулга (bookmark) нь L TEX текстийг бодвол ц н тооны тэм- A дэгт агуулдаг “ердийн текст” тул т нд орсон текст тэрб р ягштал тэм- дэглэгдэх нь ховор б г д холбогдох асуудлыг hyperref дараах байдлаар сануулдаг: Package hyperref Warning: Token not allowed in a PDFDocEncoded string: Дээрх тохиолдолд номын хавчуулгын тэрх з рчилтэй текстийг дараах тушаалаар з вш р гд х текстээр солих замаар асуудлыг шийднэ: texorpdfstring{TEX текст}{Хавчуулгад орох ердийн текст} Ихэвчлэн математикийн илэрхийлл дэд дээрх т рлийн асуудлууд хамаардаг: section{texorpdfstring{$E=mc^2$}% {E=mc^2}} нд section{$E=mc^2$} гэдгийг хавчуулгад “E=mc2” гэж оруулна. нг ний ялгарлууд хавчуулгад йлчлэхг й: section{textcolor{red}{Red !}} гэхэд ерд “redRed!” гэж гарна. Хэдийгээр textcolor гэсэн тушаалыг хэрэгсэхг й боловч (red) гэсэн хувьсагчийг хамтатган авна. Тиймээс нийг хамтатган гаргахг йн тулд section{texorpdfstring{textcolor{red}{Red !}}{Red !}} гэвэл зохино. Хэрэв юникод дээр баримтаа бэлтгэж байгаа б г д номын хавчуул- гыг юникод дээр бэлтгэх хэрэгтэй болбол hyperref багцын unicode гэсэн сонголтыг ашиглах хэрэгтэй. Энэ нь texorpdfstring хэрэглэх еийн тэмдэгтийн олон сонголтыг санал болгоно.
  • 99. A4.7 pdf L TEX-тэй ажиллах 87A AL TEX, pdf L TEX хоёрыг зохицуулах ньБаримтыг L TEX болон pdfL TEX аль алинаар нь х рв лж болох хэдий A Aч зураг оруулахад асуудал сдэг. нийг хялбараар, includegraphicsтушаалд биелэгдэх файлын рг тг лийг ямагт хасах замаар шийдэх баингэхэд тухайн директороос тохирох форматтай файл автоматаар хайгд-даг. Энд зургийн файлыг тохирох хувилбаруудын аль нэгээр сгэсэнбайх ёстой. L TEX нь .eps файлыг хайдаг бол pdfL TEX нь .png, .pdf, A A.jpg буюу .mps файлыг хайдаг. Баримтын PDF хувилбарт зориулсан нэмэлт код ашиглах тохиол-долд баримтын эхлэлд ifpdf 8 багцыг зарлана. Хэрэв MiKTEX хэрэглэгч-дийн системд уг багц байхг й бол систем т нийг автоматаар татажсуулгах болно. Уг багцад н хц лт кодыг (conditional code) хялбарханоруулах ifpdf тушаал агуулагддаг. Дараах жишээнд, хэвлэхэд зориулжPostScript хувилбарыг, онлайнаар нг т текстээр зэхэд зориулж PDFхувилбарыг тус тус сонгожээ. RequirePackage{ifpdf} % Хэрэв pdfTeX бол? ifpdf documentclass[a4paper,12pt,pdftex]{book} else documentclass[a4paper,12pt,dvips]{book} fi ifpdf usepackage{lmodern} fi usepackage[bookmarks, % гиперлинк буюу холбоос оруулах colorlinks, plainpages=false]{hyperref} usepackage[T1]{fontenc} usepackage[latin1]{inputenc} usepackage[english]{babel} usepackage{graphicx} ...Дээрх жишээнд hyperref багцыг PDF-ээс бусад хувилбарт ч бас ашигла-сан байна. Энд href тушаал нь тодорхой н хц лд л биелэгдэх юм. С лийн еийн TEX тархцуудын (жишээлбэл TEXLive) ердийн TEXпрограмм нь угтаа, баримтын т рл с хамааруулж баримтыг pdf болонdvi файлын аль нэгээр боловсруулдаг pdfTEX программ ажээ. Хэрэвдээрх кодыг хэрэглэсэн тохиолдолд, pdf файлыг боловсруулах pdflatex 8 Энэ багцыг яагаад ашиглах болсныг TEX FAQ-аас сонирхооройhttp://www.tex.ac.uk/cgi-bin/texfaq2html?label=ifpdf.
  • 100. 88 Specialities тушаалыг, dvi файлыг боловсруулах latex тушаалуудыг тус тус ашиглах боломжтой юм. 4.8 Илтгэл (presentation) бэлтгэх Зохиогч Даниил Флипо (Daniel Flipo) <Daniel.Flipo@univ-lille1.fr> гээр шинжлэх ухааны б тээлээ самбарт тольдуураар (transparency) гэрэлт лж эсвэл з врийн компьютероо ашиглан (илтгэл бэлтгэж з - лэх зориулалттай программаар) танилцуулах боломжтой юм. pdfL TEX-тэй хосолсон beamer т р л нь илтгэлийг, яг PowerPoint дээр A бэлтгэсэн мэт, гэхдээ ихэнх систем дэд дэмжигддэг ил авсаар Acrobat Reader программ дээр уншигддаг PDF файлаар бэлтгэнэ. beamer т р л нь баримтыг дэлгэцээр з лэхэд зориулж graphicx, color ба hyperref багцуудыг ашигладаг. 4.2-р зурагт з лсэн PDFL TEX-д зориулсан жишээ кодыг боловс- A руулбал эхний н рэнд гарчиг, удаах н рэнд хэд хэдэн з йлээс б рдэх PDF файл снэ. beamer т рлийн давуу тал нь, PDF файлыг, prosper шиг PostScript боловсруулах дамжлага буюу ppower4 багц ашиглан сгэсэн илтгэлд шаардагдах нэмэлт боловсруулалтыг шаарддагг й. beamer т р лд оролтын файлыг хэд хэдэн хувилбараар боловсруулж болдог. Ингэхдээ оролтын файлд дараах ялгаатай загваруудад зориул- сан тусгай тушаалуудыг гурвалжин хаалтад хашиж оруулна. beamer дээр дурдсан PDF илтгэлд зориулсан. trans слайдад зориулсан. handout хэвлэх загварт зориулсан. Энд ндсэн тохиргоо нь beamer загвар б г д нийг жишээ нь хэвлэх хувилбарт зориулж documentclass[10pt,handout]{beamer} гэж р- чилж болно. beamer т рлийн загваруудаас илтгэлийн зэмж ихээхэн хамаарах ба загварыг шинээр сгэж болдог. Энэ талаарх дэлгэрэнг й мэдээллийг beamer т рлийн баримт болох beameruserguide.pdf файлаас мэдэж авах боломжтой юм. 4.2-р зураг дээрх кодыг авч зье. mode<beamer> загварын, захад х ндл нг р гарах удирдах самбарт гарчгийг харуулах Goettingen т л вийг сонгожээ. Уг самбарын хэмжээг (дээрх тохиолдолд 22 мм) болон байрлалыг (баримтын баруун талд ) рчилж болно. hideothersubsections сонголт нь илтгэлийн з вх н дэд б лг дийг з лдэг. mode<trans> ба mode<handout> загваруудад зо- риулсан тусгай тохиргоо байхг й тул стандарт тохиргоогоороо д рслэг- дэнэ.
  • 101. 4.8 Илтгэл (presentation) бэлтгэх 89documentclass[10pt]{beamer}mode<beamer>{% usetheme[hideothersubsections, right,width=22mm]{Goettingen}}title{Жишээ илтгэл}author[Д. Флипо]{Даниил Флипо}institute{U.S.T.L. & GUTenberg}titlegraphic{includegraphics[width=20mm]{USTL}}date{2005}begin{document}begin{frame}<handout:0> titlepageend{frame}section{Жишээ}begin{frame} frametitle{Ням гаригийн дээс хойш хийх з йлс} begin{block}{Аль аль нь боломжтой ldots} begin{itemize} item нохойгоо салхилуулахdots pause item ном уншихpause item муураа эрхл лэхpause end{itemize} end{block} болон бусадend{frame}end{document} Зураг 4.2: beamer т рлийн жишээ код
  • 102. 90 Specialities title{}, author{}, institute{}, ба titlegraphic{} тушаалууд нь н р хуудсанд хамаардаг. title[]{} ба author[]{} хувьсагч б хий тушаалаар Goettingen т л вийн удирдах самбарт гарчиг болон зохиог- чийн нэр харагдана. frame х рээллийн гадна зарлагдах section{} ба subsection{} ту- шаалууд нь удирдах самбарт гарчиг дэд гарчгийг сгэдэг. Дэлгэцийн доод буланд байрлах удирдах жижиг товчлууруудаар ба- римтыг удирдаж болно. Эдгээрийн харагдах хэлбэр нь т л вийн сонгол- тоос шалтгаалахг й. Илтгэлийн н р б рийг frame х рээлэлд оруулах ба т ний тусгай х рээг далдлахдаа гурвалжин хаалтад (< ба >) дурын (optional) хувьсагч зарлаж гн . Дээрх жишээнд эхний н рний загварыг <handout:0> гэж сонгосон тул анх баримтад зориулж сонгосон загвараар харагдахг й. Илтгэлийн гарчгийг н р хуудаснаас гадна бусад хуудаснуудад хэв- лэн гаргах нь чухал байдаг. нийг frametitle{} тушаалаар г йцэт- гэх ба хэрэв дэд гарчиг г х шаардлагатай бол block х рээллийг жи- шээгээр з лсний дагуу ашиглаж болно. Энд, б лэглэх section{} ба subsection{} тушаалууд нь гаралтад харагдахг й болохыг сануулъя. itemize х рээлэлд pause тушаалыг оруулснаар з йл дийг нэг нэ- гээр нь тодотгон гаргах боломжтой болно. Илтгэлтэй холбоотой бусад йлдл дийг only, uncover, alt ба temporal тушаалуудаар туршиж зэж болно. Илтгэлд рчл лт оруулахад ихэвчлэн гурвалжин хаалт хэ- рэглэгддэг. Ямартай ч beamer т рлийн beameruserguide.pdf баримттай танилц- санаар, дээр дурдсан болгоныг г йцэд ухварлаж чадна. Энэх багц нь нэлээд хурдацтай х гжиж байгаа ба http://latex-beamer.sourceforge.net/ хаягаар хандан т ний с лийн еийн х гж лэлттэй танилцаарай.
  • 103. Б лэг 5Функцийн график байгуулахИхэнх х м с LTEX-г текст бэлтгэхэд ашигладаг. Зургийг агууламж, б тцийн Aхолбоог йгээр зурах нь амар хэдий ч LTEX дээр нийг хязгаарлагдмал х - Aрээнд тусгай тушаалын тусламжтайгаар зурж болдог. Т нээс гадна LTEX-д, Aтэдгээр хязгаарлагдмал байдлыг н х х йц олон тооны нэмэлт рг тг л дзохиогдсон байдаг б г д энэ б лэгт тэдгээрийн ц н хэдтэй танилцана.5.1 ТоймL TEX-д зургийг picture х рээллийн тусламжтайгаар боловсруулдаг. Энэ Aталаарх дэлгэрэнг йг L TEX Manual [1] товхимлоос авч болно. Нэг та- Aлаар, тойргийн радиусын утгыг т дийг й шугамын налууг нарийвчлантогтооход нэлээд т в гтэй хэдий ч н г талаар, L TEX 2ε -ийн picture Aх рээлэлд qbezier тушаал (“q” гэж “квадрат” гэсэн утгатай) агуулаг-дах б г д тэрх Безьегийн квадрат мурийг ашиглан, хэдийгээр энэ ньматематик тооцоо шаардах боловч тойрог, эллипс болон гинжин шугамгэх мэтийн мурийнуудыг илэрхийлж болдог. Т нчлэн Java мэтийн про-граммчлалын хэл дийг, L TEX оролтын файлаас qbezier функцийг Aд рслэхэд ашиглаж болдгоос picture х рээлэл хэчнээн х чирхэг болохнь харагдана. Зургийг L TEX дээр программчлах явдал нь нэлээд хязгаарлагдмал Aт дийг й ажиллагаа их шаарддаг ч гээр бэлтгэсэн баримт нь байтаархэмжигдэх йц “багахан” хэмжээ эзэлдэг, нэмэлт зургийн файл оруулахшаардлагаг й байдаг зэрэг ашиглахад х ргэдэг давуу тал ц нг й ажээ. epic, eepic (The L TEX Companion [3]-д дурдсанчлан) ба pstricks гэх Aбагцууд нь picture х рээллийн хязгаарлагдмал байдлыг халж L TEX- Aийн зурах чадварыг сайжруулахад тусална. Эхний хоёр багц нь picture х рээлэлд тулгуурлан т ний чадав-хыг бэхж лэхэд зориулагдсан бол pstricks багц нь рийн pspictureх рээлэлд зориулагджээ. pstricks багцын чадавх нь PostScript-ийн бо-ломжийг ашиглахад тулгуурладаг. М н т р л б рийн зориулалттайгаар
  • 104. 92 Функцийн график байгуулах олон тооны багцууд зохиогдсон байдгаас тэдний нэг болох X -pic багцын Y талаар энэ б лгийн т гсг лд тайлбарлах болно. Эдгээр багцуудыг The L TEX Graphics Companion [4] (The L TEX Companion [3] биш) товхимолд A A нарийвчлан тайлбарласан байдаг. L TEX-ийн хамгийн х чирхэг зургийн хэрэгсл дийн нэг нь Доналд A Кнутийн METAFONT-ийн ижил болох METAPOST б г д энэ нь META- FONT-ийн математик боловсруулалт б хий программчлалын хэл, т ний чадавхад тулгуурласан байдаг, тэрээр цэгэн (bitmap) бус L TEX-д ашиг- A лаж болох encapsulated PostScript зураг сгэдгээрээ METAFONT-оос ялгаатай. Т ний танилцуулгыг A User’s Manual for METAPOST [15], ашиглах зааврыг [17] товхимлуудаас тус тус знэ . TEX Unbound [16] товхимолд L TEX болон TEX дээр зураг (фонт) зу- A рах аргачлалыг дэлгэрэнг й тайлбарласан байдаг. 5.2 picture х рээлэл Зохиогч Урс Освальд (Urs Oswald) <osurs@bluewin.ch> 5.2.1 ндсэн тушаалууд Дараах хоёр тушаалын аль нэгээр picture х рээллийг1 илэрхийлнэ begin{picture}(x, y). . . end{picture} буюу begin{picture}(x, y)(x0 , y0 ). . . end{picture} x, y, x0 , y0 тоонууд нь доорх тушаалаар рчилж болох (picture х - рээллээс бусад) unitlength хэмжигдэх нээр утгаа авна setlength{unitlength}{1.2cm} unitlength-ийн ндсэн утга нь 1pt. Эхний хос (x, y) нь зургийн тэгш нц гт мужийг, тогтоосон нд р рг нтэйг р авах б г д харин туслах чанарын хоёр дахь хос (x0 , y0 ) нь сонгосон тэгш нц гт мужийг з н доош нь тогтоосон нд р рг ний хэмжээгээр сунгана. 1 A picture х рээлэл нь нэмэлт багц ашиглахг йгээр стандарт L TEX 2ε багцын хайр- цаглах горимоор ажилладаг.
  • 105. 5.2 picture х рээлэл 93 Зургийн ихэнх тушаалууд дараах хоёр т рлийн аль нэгээр бичигддэг put(x, y){объект}эсвэл multiput(x, y)(∆x, ∆y){n}{объект} Безьегийн мурийн хувьд онцлог, энэ нь дараах тушаалаар зурагдана qbezier(x1 , y1 )(x2 , y2 )(x3 , y3 )
  • 106. 94 Функцийн график байгуулах 5.2.2 Хэрчм дsetlength{unitlength}{5cm}begin{picture}(1,1) put(0,0){line(0,1){1}} put(0,0){line(1,0){1}} put(0,0){line(1,1){1}} put(0,0){line(1,2){.5}} put(0,0){line(1,3){.3333}} put(0,0){line(1,4){.25}} put(0,0){line(1,5){.2}} ¥¥ ¤¤ ££ ¢ ¡ ¢ ¡ ( (7   7   put(0,0){line(1,6){.1667}} ¥ ¤ £ ¢ ¡ ( 7   put(0,0){line(2,1){1}} ¥¤ £ ¢ ¡ 7   D ( D 5 put(0,0){line(2,3){.6667}} ¥ ¤ £ ¢ ¡ 7   5 ( D5 put(0,0){line(2,5){.4}} ¥ ¤ £ ¢ ¡ 7   5 ( D ¥ ¤ £ ¢ ¡ 7  D4 ( D 5 4 put(0,0){line(3,1){1}} ¥ ¤ £ ¢ ¡ 7  D4 ¨ ( 5 put(0,0){line(3,2){1}} ¥ ¤ £ ¢ ¡  5 7 ( D 544¨¨ put(0,0){line(3,4){.75}} 7 544 ¥¤ £ ¢ ¡ (  ¨¨ 33 D ¨ 3 ¥¤£ ¢¡ ( 4¨33 3 put(0,0){line(3,5){.6}} 7 D 54 5¨¨3$$$ D4 $ put(0,0){line(4,1){1}}   ¥¤£¢¡7 ¨ 3 $ (D 2 2 ( 4 3 ¥¤£¢¡ ¨¨$$$222@5 33$22@@@ @ 7 4 put(0,0){line(4,3){1}} ¥¤£¢¡( ¨2@ $ 73   D 5 $22@@ 3$2@@ 4$2@ D 5 put(0,0){line(4,5){.8}}  ¨2@ ¨3 ¡ $@ ¢ ¤¥£ 2 @ $ D 7 @ 4 ( 3 5 2 4 put(0,0){line(5,1){1}} put(0,0){line(5,2){1}} put(0,0){line(5,3){1}} put(0,0){line(5,4){1}} put(0,0){line(5,6){.8333}} put(0,0){line(6,1){1}} put(0,0){line(6,5){1}}end{picture} Хэрчмийг зурахдаа доорх тушаалыг ашиглана put(x, y){line(x1 , y1 ){}} line тушаал нь хоёр т рлийн хувьсагч авдаг: 1. векторын чиглэл, 2. урт. Векторын чиглэл нь дараах б хэл тоон утгаар хязгаарлагдах ба −6, −5, . . . , 5, 6, харилцан энгийн тоонууд байна (1-ээс р ер нхий хуваагчг й). Эхний квадрантад (тойргийн д р вний нэг) нийтдээ 25 боломжит ташуу шугам татагддаг б г д тэдгээрийн урт нь unitlength-ээс хамаарна. Тэрх уртын хувьсах утга нь босоо хэрчмийн хувьд босоо тэнхлэгийн дагуу, бусад тохиолдолд хэвтээ тэнхлэгийн дагуу тооцогддог.
  • 107. 5.2 picture х рээлэл 955.2.3 Векторуудsetlength{unitlength}{0.75mm}begin{picture}(60,40) put(30,20){vector(1,0){30}} put(30,20){vector(4,1){20}} y gg ! ¡ put(30,20){vector(3,1){25}} ¡ B ¨ put(30,20){vector(2,1){30}} g ¡ ¨¨ ¨ y ˆ ˆ ˆ ˆ g ¡¨¨$ I put(30,20){vector(1,2){10}} ˆˆˆ$$$$ E X g ¨ ¡ thicklines  £ © put(30,20){vector(-4,1){30}} £ put(30,20){vector(-1,4){5}} £ thinlines ££ put(30,20){vector(-1,-1){5}} put(30,20){vector(-1,-4){5}}end{picture} Векторыг дараах тушаалаар зурна put(x, y){vector(x1 , y1 ){}} Векторын хувьд векторын чиглэлийн компонентууд нь хэрчмийг бод-вол арай хязгаарлагдмал б хэл тоон утгад хамаарна −4, −3, . . . , 3, 4.Компонентууд нь харилцан энгийн тоонууд байна (1-ээс р ер нхийхуваагчг й). Дээрх жишээнд thicklines тушаал нь з н дээд векторыгилэрхийлэхэд ашиглагдаж байгаа нь анзаарагдана.
  • 108. 96 Функцийн график байгуулах 5.2.4 Тойргуудsetlength{unitlength}{1mm}begin{picture}(60, 40) put(20,30){circle{1}} put(20,30){circle{2}} put(20,30){circle{4}} put(20,30){circle{8}} put(20,30){circle{16}} put(20,30){circle{32}} put(40,30){circle{1}} put(40,30){circle{2}} 96 96 52 1( $ put(40,30){circle{3}} # # put(40,30){circle{4}} j e ˜ m j h e ˜ ! 0) ! put(40,30){circle{5}} % 43 put(40,30){circle{6}} 87 87 put(40,30){circle{7}} put(40,30){circle{8}} put(40,30){circle{9}} r u x z} put(40,30){circle{10}} put(40,30){circle{11}} put(40,30){circle{12}} put(40,30){circle{13}} put(40,30){circle{14}} put(15,10){circle*{1}} put(20,10){circle*{2}} put(25,10){circle*{3}} put(30,10){circle*{4}} put(35,10){circle*{5}}end{picture} (x, y) координат дээр т втэй диаметр гэсэн диаметртэй (радиус биш) тойргийг put(x, y){circle{диаметр}} гэсэн тушаалаар зурах ба picture х рээлэлд диаметрийн дээд утга нь 14 мм байна. circle* тушаалыг дугуй сгэхэд ашиглана (бит той- рог). М н тойргийг дурын радиусаар байгуулах болон хэрчм дийг татах- даа eepic эсвэл pstricks нэмэлт багцуудыг ашиглах хэрэгтэй. Эдгээр баг- цын талаарх дэлгэрэнг й мэдээллийг The L TEX Graphics Companion [4] A товхимлоос зээрэй. Гэхдээ picture х рээлэлд тойрог болон эллипсийг дурын диаметр- тэйгээр байгуулахын тулд квадрат Безьегийн мурий ашиглаж болно.
  • 109. 5.2 picture х рээлэл 97 нд гагцх тооцоо хэрэгтэй. Жишээ болон Java source файлыг Graphicsin L TEX 2ε [17] товхимлоос знэ . A5.2.5 Текст ба томьёонуудsetlength{unitlength}{0.8cm}begin{picture}(6,5) thicklines put(1,0.5){line(2,1){3}} put(4,2){line(-2,1){2}} put(2,3){line(-2,-5){1}} F = s(s − a)(s − b)(s − c) put(0.7,0.3){$A$} put(4.05,1.9){$B$} Cr put(1.7,2.95){$C$} rra rr ¨B put(3.1,2.5){$a$} b put(1.3,1.7){$b$} ¨¨ ¨c put(2.5,1.05){$c$} ¨¨ a+b+c put(0.3,4){$F= A ¨ s := 2 sqrt{s(s-a)(s-b)(s-c)}$} put(3.5,0.4){$displaystyle s:=frac{a+b+c}{2}$}end{picture} Дээрх жишээгээр picture х рээлэлд put тушаалыг ашиглан текстба томьёог хэрхэн оруулж болохыг харуулжээ.5.2.6 multiput ба linethicknesssetlength{unitlength}{2mm}begin{picture}(30,20) linethickness{0.075mm} multiput(0,0)(1,0){26}% {line(0,1){20}} multiput(0,0)(0,1){21}% {line(1,0){25}} linethickness{0.15mm} multiput(0,0)(5,0){6}% {line(0,1){20}} multiput(0,0)(0,5){5}% {line(1,0){25}} linethickness{0.3mm} multiput(5,0)(10,0){2}% {line(0,1){20}} multiput(0,5)(0,10){2}% {line(1,0){25}}end{picture}
  • 110. 98 Функцийн график байгуулах нд multiput(x, y)(∆x, ∆y){n}{объект} тушаал нь дараах 4 хувьсагчтай: эхлэлийн цэг, нэг объектоос н г д шилжих шилжилтийн вектор, объектын тоо, м н зурах объект тус тус болно. linethickness тушаалыг тахир хэрчим болон тойргоос бусад хэвтээ босоо хэрчимд ашиглаж болно. Гэхдээ Безьегийн квадрат мурийд ашиглаж бас болно! 5.2.7 Зууван д рс дsetlength{unitlength}{0.75cm}begin{picture}(6,4) linethickness{0.075mm} multiput(0,0)(1,0){7}% {line(0,1){4}} 5 2 2 multiput(0,0)(0,1){5}% {line(1,0){6}} 5 2 thicklines put(2,3){oval(3,1.8)} 4 5§ 3 3 ¤ 4 ¥ 3 ¦ thinlines put(3,2){oval(3,1.8)} thicklines 4 3 put(2,1){oval(3,1.8)[tl]} put(4,1){oval(3,1.8)[b]} put(4,3){oval(3,1.8)[r]} put(3,1.5){oval(1.8,0.4)}end{picture} (x, y) цэгт т втэй, w урттай h нд ртэй зууван д рсийг put(x, y){oval(w, h)} эсвэл put(x, y){oval(w, h)[байрлал]} тушаалаар байгуулж болно. байрлалыг, “дээд”, “доод”, “з н”, “баруун” чигийг т л л х b, t, l, r гэсэн хувьсагчуудын хослолоор дээрх жишээнд з лсэн шиг сонгож болно. Шугамын рг нийг linethickness{урт} эсвэл thinlines болон thicklines гэх хоёр т рлийн тушаалаар тохируулна. Хэвтээ босоо хэрч- мийн (м н Безьегийн квадрат мурий) хувьд linethickness{урт} ту- шаал йлчлэх бол thinlines болон thicklines тушаалууд нь тахир хэрчим ялангуяа тойрог болон зууван д рс дэд йлчилнэ.
  • 111. 5.2 picture х рээлэл 995.2.8 Хавтасны зургийг давтан хэрэглэхsetlength{unitlength}{0.5mm}begin{picture}(120,168)newsavebox{foldera}savebox{foldera} (40,32)[bl]{% тодорхойлолт multiput(0,0)(0,28){2} £ § ¤   {line(1,0){40}} multiput(0,0)(40,0){2} {line(0,1){28}} £ § ¤ put(1,28){oval(2,2)[tl]} put(1,29){line(1,0){5}}   put(9,29){oval(6,6)[tl]} put(9,32){line(1,0){8}} put(17,29){oval(6,6)[tr]} put(20,29){line(1,0){19}} £ § ¤   put(39,28){oval(2,2)[tr]}}newsavebox{folderb}savebox{folderb} £ § ¤   (40,32)[l]{% тодорхойлолт put(0,14){line(1,0){8}} put(8,0){usebox{foldera}}}put(34,26){line(0,1){102}}put(14,128){usebox{foldera}}multiput(34,86)(0,-37){3} {usebox{folderb}}end{picture} Хавтасны зургийг дараах тушаалаар зарлаж newsavebox{нэр}доорх тушаалаар тодорхойлох ба savebox{нэр}( рг н, нд р)[байрлал]{агууламж}агуулагдах зургаа дараах тушаалаар байршуулна put(x, y)usebox{нэр} Байрлал заах хувьсагчийг тухайн хайрцгийн ‘бусад хайрцагтай хол-богдох цэгийг’ заахад ашиглах б г д дээрх жишээнд нийг з нд доодбуланд байрлуулсан тул bl хэмээн тэмдэглэжээ. Бусад байрлалыг topболон right гэж тодорхойлж болно.
  • 112. 100 Функцийн график байгуулах Нэр хэмээх л хамаарах хувьсагч нь L TEX тушаалын т р лд хамаар- A на (дээрх жишээнд ташуу зураастайгаар орсон). Хавтасны зургууд бие биендээ агуулагдаж болно: Энэх жишээнд, foldera нь folderb-г илэрхийлэхэд ашиглагдаж байна. line тушаал нь ойролцоогоор 3 мм-ээс бага урттай хэрчмийг д рс- лэх боломжг й байдаг тул ний оронд oval тушаалыг ашиглах шаард- лага гарсан байна. 5.2.9 Безьегийн квадрат мурийsetlength{unitlength}{0.8cm}begin{picture}(6,4) linethickness{0.075mm} multiput(0,0)(1,0){7} {line(0,1){4}} multiput(0,0)(0,1){5} {line(1,0){6}} thicklines put(0.5,0.5){line(1,5){0.5}} $$$ $$ put(1,3){line(4,1){2}} ¤ h qbezier(0.5,0.5)(1,3)(3,3.5) ¤ h thinlines ¤ rr h ¤ r h put(2.5,2){line(2,-1){3}} ¤ rr h put(5.5,0.5){line(-1,5){0.5}} ¤ rr h linethickness{1mm} qbezier(2.5,2)(5.5,0.5)(5,3) thinlines qbezier(4,2)(4,3)(3,3) qbezier(3,3)(2,3)(2,2) qbezier(2,2)(2,1)(3,1) qbezier(3,1)(4,1)(4,2)end{picture} Дээрх жишээнээс, тойргийг, 4 хэсэг Безьегийн квадрат мурийд ху- ваах нь хангалтг й, дор хаяж 8 хэсэгт хуваах шаардлагатай нь хараг- даж байна. Уг зурагт linethickness тушаалын хэвтээ буюу босоо шу- гам дахь йлчлэл болон thinlines ба thicklines тушаалуудын тахир шугам дахь йлчлэл дийг, м н дээрх хоёр тушаал нь Безьегийн квад- рат мурийн хувьд мн зарлагдсан утгаа х чинг й болгоход н л лж болохыг тус тус з лжээ. P1 = (x1 , y1 ), P2 = (x2 , y2 ) гэдгээр Безьегийн квадрат мурийн т гс- г лийн цэг дийг, m1 , m2 гэдгээр харгалзах налууг тус тус тэмдэглэв. Тэгвэл завсрын т в цэг S = (x, y) нь дараах томьёогоор илэрхийлэгдэнэ m2 x2 − m1 x1 − (y2 − y1 )   x = , m2 − m1 (5.1) y = yi + mi (x − xi ) (i = 1, 2). 
  • 113. 5.2 picture х рээлэл 101qbezier тушаалын Java программ дээрх боловсруулалтыг Graphics inL TEX 2ε [17] товхимлоос сонирхож болно.A5.2.10 Гинжин шугамsetlength{unitlength}{1cm}begin{picture}(4.3,3.6)(-2.5,-0.25)put(-2,0){vector(1,0){4.4}}put(2.45,-.05){$x$}put(0,0){vector(0,1){3.2}}put(0,3.35){makebox(0,0){$y$}}qbezier(0.0,0.0)(1.2384,0.0) (2.0,2.7622)qbezier(0.0,0.0)(-1.2384,0.0) (-2.0,2.7622)linethickness{.075mm} ymultiput(-2,0)(1,0){5} T {line(0,1){3}}multiput(-2,0)(0,1){4} {line(1,0){4}}linethickness{.2mm}put( .3,.12763){line(1,0){.4}}put(.5,-.07237){line(0,1){.4}}put(-.7,.12763){line(1,0){.4}} Ex uput(-.5,-.07237){line(0,1){.4}}put(.8,.54308){line(1,0){.4}}put(1,.34308){line(0,1){.4}}put(-1.2,.54308){line(1,0){.4}}put(-1,.34308){line(0,1){.4}}put(1.3,1.35241){line(1,0){.4}}put(1.5,1.15241){line(0,1){.4}}put(-1.7,1.35241){line(1,0){.4}}put(-1.5,1.15241){line(0,1){.4}}put(-2.5,-0.25){circle*{0.2}}end{picture} Дээрх жишээнд y = cosh x − 1 гинжин шугамын тэгш хэмийн хага-сыг Безьегийн квадрат мурийгаар ойролцоолоход мурийн баруун хагаснь (2, 2.7622) цэгээр т гс ж, хазайлтын утга нь m = 3.6269 болж бай-на. нд (5.1) томьёог ашиглаж завсрын т в цэгийг олбол (1.2384, 0) ба(−1.2384, 0) болно. Гинжин шугамын бодит цэг дийг хэрээсээр тэм-дэглэв. Алдаа нь бага зэрэг мэдэгдэх йц, нэг хувиас бага. Энэ жишээнд begin{picture} тушаалын дурын л хамаарах хувь-сагчийн (optional argument) хэрэглээг голчлон з лжээ. Уг график “ма-
  • 114. 102 Функцийн график байгуулах тематикийн” координатад дараах тушаалаар тодорхойлогдоод begin{picture}(4.3,3.6)(-2.5,-0.25) т ний з н доод булан (дугараг хараар тэмдэглэгдсэн) (−2.5, −0.25) координатад тэмдэглэгдэж байна. 5.2.11 Харьцангуйн тусгай онол дахь хурдавчлалsetlength{unitlength}{0.8cm}begin{picture}(6,4)(-3,-2) put(-2.5,0){vector(1,0){5}} put(2.7,-0.1){$chi$} put(0,-1.5){vector(0,1){3}} multiput(-2.5,1)(0.4,0){13} β = v/c = tanh χ {line(1,0){0.2}} T multiput(-2.5,-1)(0.4,0){13} {line(1,0){0.2}} E χ put(0.2,1.4) {$beta=v/c=tanhchi$} qbezier(0,0)(0.8853,0.8853) (2,0.9640) t qbezier(0,0)(-0.8853,-0.8853) (-2,-0.9640) put(-3,-2){circle*{0.2}}end{picture} Безьегийн хоёр мурийн т в цэг дийг (5.1) томьёогоор тооцоолж, эе- рэг мужийн утгуудыг P1 = (0, 0), m1 = 1 ба P2 = (2, tanh 2), m2 = 1/ cosh2 2 гэж олжээ. Уг зургийг математикийн зохих координатад то- дорхойлж, з н доод буланг (−3, −2) гэсэн координатад (дугараг хараар) тэмдэглэв. 5.3 TikZ PGF график багц L TEX дээр нягтралаа хадгалагч вектор зургийг боловсруулж болох ба A PGF багц нь зургийг хялбар тушаалын тусламжтайгаар хэд хэдэн дав- харгуудаар б тээх бололцоог олгоно. PGF багцад 500+ н р б хий ба- римт [18] дагалддаг. Энд бид з вх н уг багцын талаар товчхон судлах болно. PGF багцын нд р т вшний хандалтат функц дийг ашиглахын тулд tikz багцыг дуудах хэрэгтэй ба ингэснээр зургийг, tikzpicture х рээлэлд нд р боловсруулалт б хий тушаалуудаар зурах боломж б рдэнэ.
  • 115. 5.3 TikZ PGF график багц 103begin{tikzpicture}[scale=3] clip (-0.1,-0.2) rectangle (1.8,1.2); draw[step=.25cm,gray,very thin] (-1.4,-1.4) grid (3.4,3.4); draw (-1.5,0) -- (2.5,0); draw (0,-1.5) -- (0,1.5); draw (0,0) circle (1cm); filldraw[fill=green!20!white, draw=green!50!black] (0,0) -- (3mm,0mm) arc (0:30:3mm) -- cycle;end{tikzpicture} Хэрэв та программчлалын ямар нэгэн хэл мэддэг бол цэгтэй таслалнь (;) командуудыг р хооронд нь тусгаарлахад хэрэглэгдэж байгааг т -в гг йхэн ойлгоно. Доорх жишээ зургийн кодын эхлэлд usetikzlibraryтушаалыг зарласнаар, бага зэргийн мурийлттай хайрцгийг байгуулахадашиглагдах зургийн нэмэлт боломжийг б рд лж байна.usetikzlibrary{% decorations.pathmorphing}begin{tikzpicture}[ decoration={bent,aspect=.3}] draw [decorate,fill=lightgray] (0,0) rectangle (5.5,2); B node[circle,draw] (A) at (.5,.5) {A}; A node[circle,draw] (B) at (5,1.5) {B}; draw[-,decorate] (A) -- (B); draw[-,decorate] (B) -- (A);end{tikzpicture} Программчлалын хэлний номуудад байдаг диаграммыг х ртэл зу-рах боломжтой. Уг диаграммыг зурах код нь н сэр болох тул з вх н р д нг нь з ллээ. Энэ диаграммыг зурах дэлгэрэнг й зааварчилгыгPGF баримтаас авч болно. + unsigned integer . digit E unsigned integer -
  • 116. 104 Функцийн график байгуулах Тоон г гд л болон функц агуулсан т р л б рийн диаграмм зургуу- дыг pgfplot багцын тусламжтайгаар зурах б г д энд функцийг нэлэхэд gnuplot тушаалыг ашиглаж бас болно.
  • 117. Б лэг 6L TEX-г тохируулахA мн х б лг дэд судалсан тушаалуудын тусламжтайгаар баримтыг гоёмсогбиш ч гэсэн хэвлэлийн горимоор уншихад эвтэйхэн, эмх цэгцтэй аятайханбэлтгэж чаддаг боллоо. Гэвч LTEX-ийн тушаал, х рээлл д эсвэл зарим тушаалын боловсруу- Aлалтын дараах р д н, хэрэглэгчийн шаардлагад нийцэхг й байж болох юм. Энэ б лэгт LTEX-ийн боловсруулалтаар сэх нэгэн хэвийн загварыг рч- Aл х шинэ боломжийн талаар г лнэ.6.1 Шинэ тушаал, х рээлэл ба багцуудЭнэх номд тушаал б рийг тайлбарлахдаа тэдгээрийг хайрцаглаж, но-мын т гсг лийн товъёгт хавсарган оруулсан байгааг анзаарсан байх. -нийг г йцэтгэхдээ тухай б рд нь L TE A X тушаалыг ашиглалг йгээр ажил-лагааг х нг вчл х днээс шинээр тушаал болон х рээллийг тодорхойл-сон багцыг дараах маягаар сгэж ашигласан болно:begin{lscommand} dumci{dum}end{lscommand} Дээрх жишээнд хайрцаглах шинэ х рээллийг илтгэх lscommand, ту-шаалын нэрийг бичиж товъёгт хавсаргах ci гэсэн тушаалуудыг шинээрашиглаж байна. Уг номын арын товъёгоос dum тушаалын, т ний би-чигдэн орсон хуудас б рийн дугаарыг харж болно. Хэрэв тушаал б рийг хайрцаглахг й гэвэл lscommand х рээлэлд рч-л лт хийхэд хангалттай. Энэ нь L TEX-ийн хайрцаглах тушаалыг олон Aдахин бичиж, т нийгээ нэгб рчлэн дахин засварлахаас зайлсхийх да-вуу талтай.
  • 118. 106 A L TEX-г тохируулах 6.1.1 Шинэ тушаалууд Шинээр тушаал сгэхдээ newcommand{нэр}[тоо]{тодорхойлолт} гэсэн ндсэн хоёр хувьсагч б хий тушаалыг ашиглана. Тэдгээр хувь- сагчдыг тайлбарлавал: нэр гэдэг нь тухайн сгэхийг х ссэн тушаалын нэр, тодорхойлолт гэдэг нь уг тушаал. Д рв лжин хаалт доторх тоо хувьсагч нь шинээр сгэх тушаалд агуулагдах хувьсагчийн тоог (9 х р- тэлх утга авна) илтгэнэ. Хэрэв нийг б гл хг й орхивол нд 0 гэсэн утга харгалзана, р р хэлбэл энд хувьсагч оноон г хг й байж болно. Ойлгомжтой болгох днээс дараах хоёр жишээг авч зье. Эхний жишээнд tnss гэсэн шинэ тушаал тодорхойлогджээ. Энэ тушаал нь “L TEX 2ε -ийн танилцуулга” гэсэн г лбэрийг илэрхийлж байна. Иймэр- A х тушаал нь номын нэрийг ахин дахин дурдахад, ажиллагааг х нг вч- л х ргийг г йцэтгэдэг.newcommand{tnss}{LaTeXe-ийн танилцуулга} A Энэ бол “L TEX 2ε -ийн танилцуулга” . . .Энэ бол ‘‘tnss’’ ldots{} A “L TEX 2ε -ийн танилцуулга”‘‘tnss’’ Удаах жишээнд хувьсагчийг хэрхэн тодорхойлохыг з лжээ. Хувь- сагчийн утгыг #1 гэсэн хаягт оноох б г д хэрэв нэгээс олон хувьсагч тодорхойлох бол #2 гэх мэтээр зарлана.newcommand{txsit}[1] {Энэ бол LaTeXe-ийн товчemph{#1} танилцуулга} • Энэ бол L TEX 2ε -ийн товч бус та- A% in the document body: нилцуулгаbegin{itemize} A • Энэ бол L TEX 2ε -ийн товчхон та-item txsit{ бус} нилцуулгаitem txsit{хон}end{itemize} L TEX ижил нэрээр шинэ тушаал сгэдэгг й. Харин A ний оронд renewcommand гэсэн тушаалыг ашиглаж болно. Энэ нь бичлэгийн хувьд newcommand тушаалтай ижил. Зайлшг й тохиолдолд providecommand тушаалыг ашиглаж болно. Энэ нь ажиллагааны хувьд newcommand тушаалтай т стэй боловч хэрэв уг тушаал дахин тодорхойлогдож байгаа тохиолдолд L TEX 2ε A нийг хэрэгсдэгг й. Энд L TEX тушаалын ард орсон сул зайтай холбоотой асуудал х н- A д гд н . Энэ талаарх дэлгэрэнг йг 5-р хуудаснаас знэ .
  • 119. 6.1 Шинэ тушаал, х рээлэл ба багцууд 1076.1.2 Шинэ х рээлл дnewcommand тушаалтай яг адилаар newenvironment тушаалыг ашигланшинэ х рээлэл сгэж бас болно: newenvironment{нэр}[тоо]{эхлэл}{т гсг л} newenvironment тушаалд м н л дурын хувьсагч тодорхойлж болно.Эхлэл хувьсагч доторх нь х рээлэл доторх текстээс урьтаж биелэх б -г д т гсг л хувьсагч доторх нь end{нэр} тушаалын дараагаар биелнэ. Доорх жишээнд newenvironment тушаалыг хэрхэн ашиглахыг з л-жээ.newenvironment{king} {rule{1ex}{1ex}% hspace{stretch{1}}} {hspace{stretch{1}}% rule{1ex}{1ex}} Х лцэнг й номхон албат минь . . .begin{king}Х лцэнг й номхон албат минь ldotsend{king} Тоо гэсэн хувьсагч нь newcommand тушаалд орсонтой ижил рэгг йцэтгэнэ. L TE A X, дахин х рээлэл тодорхойлохыг з вш р хг й б г дхарин renewenvironment тушаалаар мн тодорхойлсон тушаалд рч-л лт оруулж болно. Энэ нь бичлэгийн хувьд м н newenvironment ту-шаалтай адилхан. Дээрх жишээнд орсон тушаалуудтай хожим танилцах болно. ruleтушаалыг 121-р хуудаснаас, stretch тушаалыг 114-р хуудаснаас, т нч-лэн hspace тушаалын талаарх дэлгэрэнг йг 114-р хуудаснаас тус тус зэж болно.6.1.3 Ил дэл зайШинэ х рээлэлд алдаанд тооцож болохуйц ил дэл зай сэх нь бий.Жишээлбэл, эхлэл болон т гсг лд догол м р авдагг й х рээлэл сгэхгээд зье. ignorespaces тушаал нь х рээллийн эхний хэсэг биелэгдсэ-ний дараа тохиолдох сул зайг хэрэгсэхг й ба L TEX-д т гсг л хэсэгт арай A р ignorespacesafterend гэсэн тушаалыг ашигладаг.
  • 120. 108 A L TEX-г тохируулахnewenvironment{simple}% {noindent}% {parnoindent} З н захын зайг ажигла.begin{simple} Энд м нЗ н захын зайг ажигла. адил.end{simple}Энд м надил.newenvironment{correct}% {noindentignorespaces}% {parnoindent% З н захад ignorespacesafterend} зай алга.begin{correct} Энд м нЗ н захадзай алга. адил.end{correct}Энд м надил. 6.1.4 A L TEX-ийн боловсруулах тушаал Юникс т рлийн йлдлийн систем дтэй ажиллах ед L TEX баримтыг A боловсруулахад Makefiles ашиглах шаардлага тулгарч болох юм. L TEX A дээр, боловсруулах тушаал т ний хувьсагчийн тусламжтайгаар нэг ба- римтыг хэд хэдэн янзаар сгэн бэлтгэж болно. Хэрэв баримтдаа дараах тушаалыг нэмж оруулъя: usepackage{ifthen} ifthenelse{equal{blackandwhite}{true}}{ % хар цагаан хувилбараар боловсруулах.. }{ % нг т хувилбараар боловсруулах.. } Тэгвэл L TEX дээр дараах командыг биел лж болно: A latex ’newcommand{blackandwhite}{true}input{test.tex}’ Энд blackandwhite тушаал биелэгдэх ба хэрэв blackandwhite ту- шаалын утгыг false болговол баримтыг нг т р боловсруулан гаргана. 6.1.5 Шинээр багц сгэх Баримтын эхлэлд олон тооны шинэ х рээлэл болон тушаал сгэх нь баримтыг нэлээд сунжруулах талтай байдаг. нээс зайлсхийх алхам нь тэдгээр х рээлэл болон тушаалуудыг тусад нь шинэ L TEX багцад A
  • 121. 6.2 Фонт ба т ний хэмжээ 109% Тобиас Оетикерын туршилтын багцProvidesPackage{demopack}newcommand{tnss}{LaTeXe-ийн товч бус танилцуулга}newcommand{txsit}[1]{LaTeXe-ийн товчemph{#1} танилцуулга}newenvironment{king}{begin{quote}}{end{quote}} Зураг 6.1: Жишээ багц.оруулж улмаар сгэсэн багцаа usepackage тушаалаар баримтдаа дуу-даж оруулах явдал юм. Багц сгэнэ гэдэг нь ер нхийд баримтын эхлэл хэсгийг, .sty р-г тг лтэй файлд салган оруулах явдал б г д тэрх багц файлын эх-лэлд дараах тушаал зарлагдсан байна ProvidesPackage{багцын нэр}ProvidesPackage тушаалын тусламжтайгаар L TEX тухайн ашиглаж буй Aбагцын нэрийг мэдээлэх т дийг й уг багцыг давхардуулан ачаалах еийналдааны мэдээллийг харуулах болно. Дээрх тушаалыг агуулсан бяцханжишээг 6.1-р зурагт з лэв.6.2 Фонт ба т ний хэмжээ6.2.1 Фонт рчл х тушаалуудL TEX, баримтын логик б тцээс (б лэг, з йлчлэл, . . . ) хамааруулан зохих Aфонт т ний хэмжээг тохируулдаг хэдий ч заримдаа тохиргоог гараар рчл н оруулах шаардлага гардаг. Тохиргоог рчл хд 6.1 болон 6.2-рх снэгт дэд з лсэн тушаалуудыг ашиглана. Фонт б рийн бодит хэм-жээ нь тэдгээрийн загварыг тодорхойлох ба эдгээр нь баримтын т р лболон сонголтоос хамаардаг. 6.3-р х снэгтэд фонт б рийн, тэдгээрийгт л л х тушаалуудаар ердийн баримтын т р лд сэх бодит хэмжээгхаруулав.{small Жижигtextbf{тод}}{Large том Жижиг тод том налуу.textit{налуу}.} L TEX 2ε -ийн нэг чухал онцлог чанар бол мн тодорхойлсон фон- Aтын т л вийг хэвээр хадгалах буюу рчилж болдог фонтын т л вийнтусгаарлагдмал байдал юм.
  • 122. 110 A L TEX-г тохируулах Математик горимд текстийн фонтыг рчл х тушаалыг ашиглах- даа математик горимоос ердийн текст загвар уруу шилжих б г д хэ- рэв математик фонтыг рчл х бол 6.4-р х снэгтэд з лсэн тусгай ту- шаалуудыг ашиглана. Фонтын хэмжээг рчл х тушаалд гоё хаалт нь хязгаар тогтоох чухал рэг г йцэтгэдэг. гээр L TEX-ийн ихэнх тушаалуудын йлчлэх A х рээг тогтооно.Т нд {LARGE том болон Т нд том болон жижиг с-{small жижиг} сг д таалагддаг}. г д таалагддаг. Фонт рчл х тушаалд догол (хоосон зай) орсон бол фонт рчл х тушаалаар м р хоорондох зай давхар рчл гд н . Тиймээс гоё хаал- тыг } хаахдаа анхаарах хэрэгтэй. Дараах хоёр жишээнд орсон par ту- шаалын байрлал б рд м р хоорондох зай хэрхэн рчл гд ж байгааг анзаар.1 1 par нь хоосон м ртэй яг ижил Х снэгт 6.1: Фонтууд. textrm{...} босоо textsf{...} хэрчлээсг й texttt{...} бичгийн машины textmd{...} ердийн нарийн textbf{...} тод textup{...} ердийн хэрчлээстэй textit{...} бичмэл textsl{...} налуу textsc{...} Том emph{...} онцолсон textnormal{...} ердийн Х снэгт 6.2: Фонтын хэмжээ. tiny маш жижиг Large том scriptsize жижигхэн footnotesize жижиг LARGE томхон small жижгэвтэр huge маш том ердийн normalsize large томовтор Huge асар том
  • 123. 6.2 Фонт ба т ний хэмжээ 111 Х снэгт 6.3: Баримтын стандарт т р л дэх сгийн бодит хэмжээ. хэмжээ 10pt ( ндсэн) 11pt-ээр сонгоход 12pt-ээр сонгоход tiny 5pt 6pt 6pt scriptsize 7pt 8pt 8pt footnotesize 8pt 9pt 10pt small 9pt 10pt 11pt normalsize 10pt 11pt 12pt large 12pt 12pt 14pt Large 14pt 14pt 17pt LARGE 17pt 17pt 20pt huge 20pt 20pt 25pt Huge 25pt 25pt 25pt Х снэгт 6.4: Математик фонт. mathrm{...} Roman Font mathbf{...} Boldface Font mathsf{...} Sans Serif Font mathtt{...} Typewriter Font mathit{...} Italic Font mathcal{...} CALLIGRAPHIC FONT mathnormal{...} N ormal F ont
  • 124. 112 A L TEX-г тохируулах{Large Битгий унш! Битгий унш! Энэ худлаа. На- Энэ худлаа. Надад итгээрэй!par} дад итгээрэй!{Large Энэ ч бас худлаа. Намайг Энэ ч бас худлаа. Намайг ху- худалч гэдгийг мэднэ биз дээ.}par далч гэдгийг мэднэ биз дээ. Догол м рийн фонтын хэмжээг тэр чигт нь рчл х бол фонт рч- л х тушаалын х рээллийг ашиглах хэрэгтэй.begin{Large}Энэ худлаа. Энэ худлаа. Ингэхэд юу бо-Ингэхэд юу болоод байна аа ldots лоод байна аа . . .end{Large} Энэ нь олон дахин давхарлан хэрэглэх гоё хаалтын тоог ц лд г. 6.2.2 Анхаарах з йлс Энэ б лгийн эхэнд г лсэнчлэн баримтад тухайн мэдээллийг онцлох зорилгоор фонт рчл х тушаалыг ахин дахин хэрэглэх явдал нь L TEX- A ийн баримтын гадаад дотоод б тцийг ангилах зарчимд харшлах с р г талтай байдаг. Иймээс онцлох йлдлийг г йцэтгэхдээ, фонт рчл х нд- сэн тушаалыг “логикийн багцлах тушаалыг” тодорхойлох newcommand тушаалаар орлуулах хэрэгтэй юм.newcommand{oops}[1]{% textbf{#1}} р нд б орогтун, энд л мэдэгдэх р нд б oops{орогтун}, машин байна.энд л мэдэгдэх oops{машин}байна. Энэ арга нь хожим фонт рчл х textbf тушаалыг р тушаалаар рчл х хэрэг гарахад баримтад орсон textbf тушаал б рийг олж, р- чилб л зохих ргээр орсон эсэхийг тогтоосны ндсэн дээр, рчл х н - сэр ажлыг хялбаршуулах давуу талтай юм. 6.2.3 З вл мж Фонтын хэмжээ хэлбэртэй холбоотой асуудлыг ц н хэдэн гээр цэглэе: ОЛОН т рлийн фонт Баримтад нь баримтыг ил ашиглах гаргацтай сайхан харагдуулдаг гэдгийг санагтун!
  • 125. 6.3 Зай 1136.3 Зай6.3.1 М р хоорондын зайБаримтын м р хоорондох C