Phục hồi chức năng - Chăm sóc mỏm cụt
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×
 

Phục hồi chức năng - Chăm sóc mỏm cụt

on

  • 897 views

Cuốn “Chăm sóc mỏm cụt” này là một trong 20 cuốn hướng dẫn thực hành về ...

Cuốn “Chăm sóc mỏm cụt” này là một trong 20 cuốn hướng dẫn thực hành về
phục hồi chức năng các dạng tật thường gặp nói trên. Đối tượng sử dụng của
tài liệu này là cán bộ PHCN cộng đồng, cộng tác viên PHCNDVCĐ, gia đình người
khuyết tật. Nội dung cuốn sách bao gồm những kiến thức cơ bản về khái niệm và
cách chăm sóc mỏm cụt.

Statistics

Views

Total Views
897
Views on SlideShare
793
Embed Views
104

Actions

Likes
1
Downloads
13
Comments
0

2 Embeds 104

http://yhoccongdong.com 74
http://m.yhoccongdong.com 30

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Adobe PDF

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

Phục hồi chức năng - Chăm sóc mỏm cụt Phục hồi chức năng - Chăm sóc mỏm cụt Document Transcript

  • Phục hồi chức năng dựa vào cộng đồng Tài liệu số 3 Chăm sóc mỏm cụt
  • Ban biên soạn bộ tài liệu Phục hổi chức năng dựa vào cộng đồng (Theo quyết định số 1149/QĐ – BYT ngày 01 tháng 4 năm 2008) Trưởng ban TS. Nguyễn Thị Xuyên Thứ trưởng Bộ Y tế Phó trưởng ban PGS.TS Trần Trọng Hải Vụ trưởng Vụ hợp tác Quốc tế, Bộ Y tế TS. Trần Qúy Tường Phó cục trưởng Cục Quản lý khám chữa bệnh, Bộ Y tế Các ủy viên PGS.TS. Cao Minh Châu Chủ nhiệm Bộ môn PHCN Trường Đại học Y Hà Nội TS. Trần Văn Chương Giám đốc Trung tâm PHCN, Bệnh viện Bạch Mai TS. Phạm Thị Nhuyên Chủ nhiệm Bộ môn PHCN Trường Đại học kỹ thuật Y tế Hải Dương BSCK. II Trần Quốc Khánh Trưởng khoa Vật lý trị liệu - PHCN, Bệnh viện Trung ương Huế ThS. Nguyễn Thị Thanh Bình Trưởng khoa Vật lý trị liệu - PHCN, Bệnh viện C Đà Nẵng PGS.TS Vũ Thị Bích Hạnh Phó chủ nhiệm Bộ môn PHCN Trường Đại học Y Hà Nội TS. Trần Thị Thu Hà Phó trưởng khoa Vật lý trị liệu - PHCN Bệnh viện Nhi Trung ương TS. Nguyễn Thị Minh Thuỷ Phó chủ nhiệm Bộ môn PHCN Trường Đại học Y tế công cộng ThS. Nguyễn Quốc Thới Hiệu trưởng Trường Trung học Y tế tỉnh Bến Tre ThS. Phạm Dũng Điều phối viên chương trình Uỷ ban Y tế Hà Lan - Việt Nam ThS. Trần Ngọc Nghị Chuyên viên Cục Quản lý khám, chữa bệnh - Bộ Y tế Với sự tham gia của chuyên gia quốc tế về phục hồi chức năng dựa vào cộng đồng TS. Maya Thomas Chuyên gia tư vấn về PHCNDVCĐ ThS. Anneke Maarse Cố vấn chương trình Uỷ ban Y tế Hà Lan - Việt Nam
  • LỜI GIỚI THIỆU Phục hồi chức năng dựa vào cộng đồng (PHCNDVCĐ) đã được triển khai ở Việt Nam từ năm 1987. Bộ Y tế đã rất quan tâm chỉ đạo và hướng dẫn thực hiện công tác PHCNDVCĐ ở các địa phương. Được sự phối hợp của Bộ Lao động, Thương binh & Xã hội, Bộ Giáo dục & Đào tạo và các Bộ, Ngành liên quan khác, cũng như sự chỉ đạo, đầu tư của chính quyền các cấp, sự giúp đỡ có hiệu của các tổ chức quốc tế, công tác PHCNDVCĐ ở nước ta trong thời gian qua đã giành được một số kết quả bước đầu rất đáng khích lệ. Nhiều cấp lãnh đạo Bộ, Ngành, địa phương đã thấy rõ tầm quan trọng của PHCNDVCĐ đối với việc trợ giúp người khuyết tật nhằm giảm tỷ lệ tàn tật, giúp họ tái hòa nhập cộng đồng, nâng cao chất lượng cuộc sống. Về tổ chức, đến nay đã hình thành mạng lưới các bệnh viện Điều dưỡng – PHCN, các trung tâm PHCN, các khoa Vật lý trị liệu – PHCN với nhiều thày thuốc được đào tạo chuyên khoa sâu về PHCN, tham gia triển khai thực hiện kỹ thuật PHCN ở các địa phương. Nhằm đẩy mạnh chương trình PHCNDVCĐ ở Việt Nam, yêu cầu về tài liệu hướng dẫn PHCNDVCĐ để sử dụng trong toàn quốc là rất cấp thiết và hữu ích. Với sự giúp đỡ kỹ thuật của chuyên gia của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), sự tài trợ, chia sẻ kinh nghiệm có hiệu quả của Ủy ban Y tế Hà Lan – Việt Nam (MCNV), từ năm 2006, Bộ Y tế đã bắt đầu tiến hành tổ chức biên soạn bộ tài liệu để sử dụng thống nhất trong chương trình PHCNDVCĐ trên toàn quốc. Sau nhiều lần Hội thảo, xin ý kiến đóng góp của các chuyên gia Y học trong nước và nước ngoài, đến nay, Bộ tài liệu về PHCNDVCĐ đã hoàn thành và đã được Bộ Y tế phê duyệt. Bộ tài liệu này bao gồm: n Tài liệu “Hướng dẫn quản lý và thực hiện PHCNDVCĐ” dành cho cán bộ quản lý và lập kế hoạch hoạt động PHCNVCĐ. n Tài liệu “Đào tạo nhân lực PHCNDVCĐ” dành cho các tập huấn viên về PHCNDVCĐ. n Tài liệu “Hướng dẫn cán bộ PHCN cộng đồng và Cộng tác viên về PHCNDVCĐ”. n Tài liệu “Hướng dẫn người khuyết tật và gia đình về PHCNDVCĐ”. n 20 cuốn tài liệu hướng dẫn thực hành về PHCN theo các dạng tật thường gặp. Nội dung của bộ tài liệu được xây dựng dựa trên những tài liệu sẵn có về phục hồi chức năng và PHNCDVCĐ của WHO và được điều chỉnh cho phù hợp với thực tế tại Việt Nam. Chăm sóc mỏm cụt 3
  • Cuốn “Chăm sóc mỏm cụt” này là một trong 20 cuốn hướng dẫn thực hành về phục hồi chức năng các dạng tật thường gặp nói trên. Đối tượng sử dụng của tài liệu này là cán bộ PHCN cộng đồng, cộng tác viên PHCNDVCĐ, gia đình người khuyết tật. Nội dung cuốn sách bao gồm những kiến thức cơ bản về khái niệm và cách chăm sóc mỏm cụt. Tài liệu hướng dẫn này đã được soạn thảo công phu của một nhóm các tác giả là chuyên gia PHCN và PHCNDVCĐ của Bộ Y tế, các bệnh viện trực thuộc trung ương, các trường Đại học Y và Y tế công cộng, trong đó PGS. TS Vũ Thị Bích Hạnh là tác giả chính biên tập nội dung. Trong quá trình soạn thảo bộ tài liệu, Cục quản lý khám chữa bệnh đã nhận được sự hỗ trợ về kỹ thuật và tài chính của Uỷ ban Y tế Hà Lan Việt Nam (MCNV), trong khuôn khổ chương trình hợp tác với Bộ Y tế về tăng cường năng lực PHCNDVCĐ giai đoạn 2004-2007. Một lần nữa, chúng tôi trân trọng cảm ơn sự giúp đỡ quý báu này của MCNV. Ban biên soạn trân trọng cảm ơn những góp ý rất giá trị của các chuyên gia PHCN trong nước và các chuyên gia nước ngoài về nội dung, hình thức cuốn tài liệu. Trong lần đầu tiên xuất bản, mặc dù nhóm biên soạn đã hết sức cố gắng nhưng chắc chắn vẫn còn nhiều thiếu sót. Mong bạn đọc gửi những nhận xét, phản hồi cho chúng tôi về bộ tài liệu này, để lần tái bản sau, tài liệu được hoàn chỉnh hơn. Mọi thông tin xin gửi về: Cục Quản lý khám chữa bệnh, Bộ Y tế, 138A Giảng Võ, Ba Đình, Hà Nội. Trân trọng cảm ơn. TM. BAN BIÊN SOẠN TRƯỞNG BAN TS. Nguyễn Thị Xuyên Thứ trưởng Bộ Y tế 4 Phục hồi chức năng dựa vào cộng đồng / Tài liệu số 3
  • Chăm sóc và phục hồi chức năng mỏm cụt 1. Mỏm cụt là gì ? Mỏm cụt hoặc đoạn chi là phần còn lại của một chi sau khi bị cắt cụt sau phẫu thuật cắt cụt chi hoặc tháo khớp. n Các tầm mức đoạn chi (mỏm cụt) ở chân: – Cắt cụt bàn chân: cắt cụt ngang bàn chân hoặc cắt cụt khối xương cổ chân, tháo khớp cổ chân. – Cẳng chân: mỏm cụt lý tưởng nằm giữa 1/3 trên và 1/3 giữa. Dài khoảng 15 cm từ khớp gối (người lớn). – Khớp gối: tháo khớp gối, việc đi chân giả khó do mỏm cụt quá dài. – ở đùi: mỏm cụt lý tưởng dài 25-30cm (ở người lớn). – Khớp háng: tháo khớp háng. n Các tầm mức đoạn chi ở tay: – Bàn tay, cổ tay, tháo khớp các ngón. – Cắt cụt cẳng tay: mỏm cụt lý tưởng là 1/3 giữa và 1/3 dưới. – Tháo khớp khuỷu. – Cắt cụt cánh tay: lý tưởng là 1/3 giữa và 1/3 trên. – Tháo khớp vai. 2. Những khó khăn gặp phải sau khi cắt cụt chi n Đau: do sẹo mổ tỳ vào thần kinh, hoặc đau “chi ma”, đó là khi người bệnh cảm thấy đau ở phía dưới đoạn chi, phần đã bị cắt bỏ. n Chảy máu mỏm cụt: Do va đập hoặc tụt chỉ, chảy máu đầu xương hoặc do cầm máu không kỹ... Những trường hợp này cần được mổ lại để cầm máu. n Viêm tuỷ xương. n áp xe cơ: Cả hai trường hợp này cần điều trị bằng kháng sinh, trích rạch dẫn lưu mủ và chăm sóc tại chỗ vết thương. n Viêm da quanh mỏm cụt: có thể do dị ứng với thuốc bôi hoặc do nhiệt độ cao gây phồng rộp, do vệ sinh mỏm cụt kém... Chăm sóc mỏm cụt 5
  • n Do nhọt sâu trong mô mềm: điều trị bằng kháng sinh hoặc nạo vét ổ viêm. n Mất cảm giác: do tổ chức ở vùng mỏm cụt bị giập nát, cần cắt lại mỏm cụt. n Những khó khăn khác. – Hạn chế chức năng sinh hoạt hàng ngày: Tuỳ theo tầm mức đoạn chi mà ảnh hưởng đến đi lại, di chuyển hoặc sinh hoạt của người bệnh nhiều hay ít. Nếu tầm mức ở bàn chân người bệnh vẫn đi lại bình thường, nhưng nếu mỏm cụt dưới gối, đi lại có thể bị hạn chế do không đi xa và đi nhanh được. Mỏm cụt ở tay ảnh hưởng nhiều đến hoạt động tự chăm sóc và sinh hoạt hàng ngày như : tắm rửa, giặt giũ, thay quần áo... – Biến dạng khớp, co rút cơ của mỏm cụt: Mỏm cụt nếu không được vận động và được đặt ở tư thế đúng thì có thể bị co rút và biến dạng. Cơ có thể yếu hoặc teo... – Tâm lý: Tâm lý có thể bị ảnh hưởng nhất là phụ nữ, hoặc nam giới là lao động chính trong gia đình. Người bệnh có thể lo lắng, buồn bã, hoặc băn khoăn về hình thể mới của mình. – Các hoạt động trong gia đình và xã hội: Các hoạt động nội trợ hoặc hoạt động cộng đồng có thể bị khó khăn hoặc hạn chế. – Học hành: Việc đi học của trẻ có thể bị khó khăn nếu trường học ở xa nhà của trẻ. Mặt khác, nếu mỏm cụt ở tay phải có thể làm trẻ phải học viết bằng tay trái...(Tùy theo tay thuận của trẻ) – Việc làm: Khả năng thao tác công việc sẽ bị giảm do bị cắt cụt ở tay. 2. một số Nguyên nhân chủ yếu dẫn tới phải phẫu thuật, gây ra mỏm cụt là: – Do chấn thương: tai nạn giao thông, tai nạn lao động, vết thương hoả khí. – Do bệnh lý: viêm tắc động mạch, lao xương, ung thư xương... – Do dị tật bẩm sinh của chi: thiếu một đoạn chi, kém phát triển... 3. Can thiệp Y học - phục hồi chức năng n Tư thế của mỏm cụt: Mỏm cụt dưới gối hoặc trên gối nên được đặt ở tư thế đúng: để người bệnh nằm sấp để tránh biến dạng gập của háng và gối. Các tư thế cần tránh: – Chêm gối đệm dưới khớp hông hay khớp gối. 6 Phục hồi chức năng dựa vào cộng đồng / Tài liệu số 3
  • – Thỏng thả mỏm cụt xuống cạnh giường hoặc cạnh xe lăn. – Nằm ưỡn cong lưng. – Nằm ngửa, khớp gối gập. – Nằm chêm gối giữa đùi. – Nằm dang mỏm cụt. – Đứng gác mỏm cụt trên tay nạng. n Chăm sóc mỏm cụt. Giúp chóng liền da vết mổ, làm thon chắc và duy trì sức mạnh của mỏm cụt. – Rửa mỏm cụt hàng ngày bằng xà phòng và nước ấm. – Lau khô và thoa vaselin cho mềm da. – Nếu da bị trầy xước phải băng bó và tìm nguyên nhân để khắc phục. – Chân còn lại phải rửa sạch sẽ hàng ngày, lau kỹ và mang giày thích hợp. n Vật lý trị liệu. – Có thể áp dụng hồng ngoại để chóng liền da và chống nhiễm trùng. – Xoa bóp: xoa bóp nhẹ nhàng mỏm cụt để máu lưu thông, phá vỡ kết dính của da với tổ chức bên dưới. Giảm bớt tê, đau ở mỏm cụt. n Băng ép mỏm cụt: sau khi chăm sóc và tập cho mỏm cụt cần băng ép để mỏm cụt nhỏ thon, tiện cho việc lắp chân giả sau này. Nên băng chéo, không băng ngang. Nên hướng dẫn để gia đình tự làm. n Tập vận động mỏm cụt: cần tập mạnh cơ của mỏm cụt để các cơ có thể mang được chân giả sau khi lắp. Các bài tập mạnh cơ hãy tham khảo ở chương bài tập mạnh cơ. n Tập cử động mỏm cụt theo tầm vận động của khớp để tránh cứng khớp và biến dạng khớp sau này. (tham khảo ở chương bài tập theo tầm vân động khớp). n Tập hoạt động chức năng của toàn thân Sau khi lắp chân giả, người bệnh cần được tập để đi với chân giả hoặc tập với tay để cải thiện chức năng cầm nắm của bàn tay. Các bài tập di chuyển – Tập đứng trong thanh song song: hai chân cách nhau 20cm luân phiên dồn trọng lượng lên hai chân - chân lành và chân giả. Tư thế tập khác có thể là hai chân - một chân trước một chân sau: luân phiên dồn trọng lượng lên hai chân. Chăm sóc mỏm cụt 7
  • – Tập đi trong thanh song song với chân giả: đi chậm, đưa chân giả lên trước. – Tập ngồi, đứng dậy từ ghế cao: cúi nghiêng người ra trước rồi đứng dậy – Tập đi ngang theo một thanh song song: bước một chân sang ngang (phải hoặc trái) rồi đưa chân giả bước theo. – Tập ngã: đặt gối hoặc đệm rộng cho người bệnh tập. Để khi ngã họ không bị đập toàn thân xuống nền. Tập ngã về phía trước, về phía sau hoặc sang bên. – Tập ngồi xuống đứng lên từ sàn nhà. – Tập đứng lên từ tư thế quỳ. Phẫu thuật Đôi khi mỏm cụt có sẹo thô, xấu, gây đau khi lắp chân giả, cần phẫu thuật để chỉnh sửa mỏm cụt. Dụng cụ thay thế hoặc trợ giúp Thường dùng chân tay giả kết hợp với tập đi trong thanh song song, khung đi, hoặc với 2 nạng nách, gậy... Hoạt động trị liệu Sau khi có chân hoặc tay giả, người có mỏm cụt cần được tập các hoạt động sinh hoạt hàng ngày như: ăn uống, thay quần áo, tắm giặt, nội trợ, làm các việc trong gia đình. Ngoài ra họ có thể được hướng dẫn một số các bài tập riêng biệt để cải thiện khả năng cử động của cánh tay hoặc bàn ngón tay. Sau khi lắp chân tay giả, người có mỏm cụt cần được hướng dẫn tập đi, vận động cho quen tại trung tâm phục hồi chức năng hay trong một thời gian. Học hành/ hướng nghiệp Trẻ em khuyết tật được lắp chân tay giả và phục hồi chức năng xong, cần được đi học. Có thể trẻ sẽ gặp khó khăn khi di chuyển đến trường hoặc khó khăn sinh hoạt tại trường. Gia đình trẻ cần gặp gỡ giáo viên và lãnh đạo nhà trường, Hội cha mẹ trẻ khuyết tật... để giải quyết những khó khăn này. Người khuyết tật bị cắt cụt chi đã được phục hồi chức năng và lắp chân tay giả cần được tư vấn, hỗ trợ để học nghề mới, thu xếp nơi làm việc phù hợp, được vay vốn để tạo việc làm. Gia đình, bản thân người khuyết tật cần bàn bạc với cộng tác viên và các thành viên khác (Ban Điều hành, Hội người khuyết tật, Hội phụ nữ, hoặc Hội Nông dân...) để giải quyết dần dần các nhu cầu việc làm của người khuyết tật. Xã hội Tại những nơi công cộng: chợ búa, trụ sở hoặc trạm y tế, trường học cần để những lối đi riêng hoặc bậc thấp dành cho người khuyết tật. 8 Phục hồi chức năng dựa vào cộng đồng / Tài liệu số 3
  • 4. Các câu hỏi thường gặp n Bao lâu phải thay chân giả/tay giả? Đối với trẻ em, khi trẻ lớn lên cần phải thay chân/tay giả, lúc ấy dùng mỏm cụt sẽ đau, căng tức hoặc trầy xước, nên gặp chuyên gia phục hồi chức năng của huyện/Tỉnh để được tư vấn. n Nếu dùng tay/chân giả bị đau cần phải làm gì? Mới đi chân giả hoặc đeo tay giả có thể đau do mỏm cụt to, nên băng ép mỏm cụt (băng chéo) một thời gian để mỏm cụt thon chắc hơn; tập và xoa bóp mỏm cụt hàng ngày. n Nếu bị vết thương hoặc trầy xước ở mỏm cụt thì chăm sóc vết thương như thế nào? Cần để vết thương thoáng và giữ cho khô sạch để vết thương chóng lành. Rửa vết thương bằng nước ấm với xà phòng, để khô. Nếu sẹo mỏm cụt thô, cứng có thể bôi vaselin cho mềm. 5. Nơi cung cấp dịch vụ n Trung tâm Phục hồi chức năng: là nơi tập luyện cho người khuyết tật, tư vấn sức khoẻ và theo dõi, phục hồi chức năng cho người bệnh. n Bệnh viện: các khoa phục hồi chức năng của bệnh viện là nơi điều trị, phục hồi chức năng, tư vấn cho người bệnh và gia đình về bệnh tật, phương pháp tập luyện, hướng nghiệp... n Trung tâm dạy nghề: giúp dạy nghề và hạn chế các thương tật thứ cấp. n Chương trình Phục hồi chức năng dựa vào cộng đồng: quản lý sức khoẻ, di chứng, cung cấp thông tin liên quan đến việc phục hồi chức năng, việc làm, công tác xã hội, điều kiện tiếp cận... n Tổ chức, Hội khuyết tật, Hội cha mẹ trẻ khuyết tật: cùng chia sẻ kinh nghiệm, động viên lẫn nhau trong tập luyện, trong đời sống. n Hỗ trợ của chính phủ: theo pháp lệnh về khuyết tật năm 1998 và các chính sách của địa phương. Tài liệu tham khảo n Giáo trình Vật lý trị liệu Phục hồi chức năng, NXB Y học, 2000. n Trần Thị Thu Hà - Trần Trọng Hải, 2005, “Phát hiện sớm, can thiệp sớm một số dạng tàn tật ở trẻ em Việt Nam”, NXB Y học. n Ma. Lucia Mirasol Magallona, 2005, Manual for CBR workers and Caregivers, C&E Publishing Inc. Chăm sóc mỏm cụt 9
  • Danh mục bộ tài liệu Phục hồi chức năng dựa vào cộng đồng     Hướng dẫn quản lý và thực hiện phục hồi chức năng dựa vào cộng đồng Đào tạo nhân lực phục hồi chức năng dựa vào cộng đồng Hướng dẫn cán bộ PHCNCĐ và cộng tác viên về Phục hồi chức năng dựa vào cộng đồng Hướng dẫn người khuyết tật và gia đình về Phục hồi chức năng dựa vào cộng đồng 20 Tài liệu kỹ thuật về PHCN cho tuyến cộng đồng sử dụng, bao gồm: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. Phục hồi chức năng sau tai biến mạch máu não Phục hồi chức năng tổn thương tuỷ sống Chăm sóc mỏm cụt Phục hồi chức năng trong bệnh viêm khớp dạng thấp Phòng ngừa thương tật thứ phát Dụng cụ phục hồi chức năng tự làm tại cộng đồng Phục hồi chức năng trẻ trật khớp háng bẩm sinh Phục hồi chức năng cho trẻ cong vẹo cột sống Phục hồi chức năng bàn chân khoèo bẩm sinh Phục hồi chức năng cho trẻ bại não Phục hồi chức năng khó khăn về nhìn Phục hồi chức năng nói ngọng, nói lắp và thất ngôn Phục hồi chức năng trẻ giảm thính lực (khiếm thính) Phục hồi chức năng trẻ chậm phát triển trí tuệ Phục hồi chức năng trẻ tự kỷ Phục hồi chức năng người có bệnh tâm thần Động kinh ở trẻ em Phục hồi chức năng sau bỏng Phục hồi chức năng bệnh phổi mạn tính Thể thao, văn hoá và giải trí cho người khuyết tật Sản phẩm chương trình hợp tác “Tăng cường năng lực Phục hồi chức năng dựa vào cộng đồng” giữa Bộ Y tế Việt Nam và Uỷ ban Y tế Hà Lan Việt Nam SÁCH KHÔNG BÁN